Naragari: Rajanighantu 14

पानीयजीवनवनामृतपुष्कराम्भःपाथोऽम्बुशम्बरपयःसलिलोदकानि । आपः कवारुणकबन्धजलानि नीरकीलालवारिकमलानि विषार्णसी च

pānīyajīvanavanāmṛtapuṣkarāmbhaḥpātho'mbuśambarapayaḥsalilodakāni / āpaḥ kavāruṇakabandhajalāni nīrakīlālavārikamalāni viṣārṇasī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवनं दहनारातिर्वास्तोयं सर्वतोमुखं क्षीरम् । घनरसनिम्नगमेघप्रसवरसाश् चेति वह्निमिताः

bhuvanaṃ dahanārātirvāstoyaṃ sarvatomukhaṃ kṣīram / ghanarasanimnagameghaprasavarasāś ceti vahnimitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयं मधुरं हिमं च रुचिदं तृष्णाविशोषापहं मोहभ्रान्तिमपाकरोति कुरुते भुक्तान्नपक्तिं पराम् । निद्रालस्यनिरासनं विषहरं श्रान्तातिसंतर्पणं नॄणां धीबलवीर्यतुष्टिजननं नष्टाङ्गपुष्टिप्रदम्

pānīyaṃ madhuraṃ himaṃ ca rucidaṃ tṛṣṇāviśoṣāpahaṃ mohabhrāntimapākaroti kurute bhuktānnapaktiṃ parām / nidrālasyanirāsanaṃ viṣaharaṃ śrāntātisaṃtarpaṇaṃ nṝṇāṃ dhībalavīryatuṣṭijananaṃ naṣṭāṅgapuṣṭipradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्योदकं खरारि स्यादाकाशसलिलं तथा । व्योमोदकं चान्तरिक्षजलं चेष्वभिधाह्वयम्

divyodakaṃ kharāri syādākāśasalilaṃ tathā / vyomodakaṃ cāntarikṣajalaṃ ceṣvabhidhāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योमोदकं त्रिदोषघ्नं मधुरं पथ्यदं परम् । रुच्यं दीपनदं तृष्णाश्रममेहापहारकम्

vyomodakaṃ tridoṣaghnaṃ madhuraṃ pathyadaṃ param / rucyaṃ dīpanadaṃ tṛṣṇāśramamehāpahārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योवृष्ट्यम्बु भूमिस्थं कलुषं दोषदायकम् । चिरस्थितं लघु स्वच्छं पथ्यं स्वादु सुखावहम्

sadyovṛṣṭyambu bhūmisthaṃ kaluṣaṃ doṣadāyakam / cirasthitaṃ laghu svacchaṃ pathyaṃ svādu sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादोनाथसमुद्रसिन्धुजलदाकूपारपाथोधयः पारावारपयोधिसागरसरिन्नाथाश्च वारां निधिः । अम्भोराशिसरस्वदम्बुधिनदीनाथाब्धिनित्यार्णवोदन्वद्वारिधिवार्धयः कधिरपांनाथोऽपि रत्नाकरः

yādonāthasamudrasindhujaladākūpārapāthodhayaḥ pārāvārapayodhisāgarasarinnāthāśca vārāṃ nidhiḥ / ambhorāśisarasvadambudhinadīnāthābdhinityārṇavodanvadvāridhivārdhayaḥ kadhirapāṃnātho'pi ratnākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सागरसलिलं विस्रं लवणं रक्तामयप्रदं चोष्णम् । वैवर्ण्यदोषजननं विशेषाद् दाहार्तिपित्तकरणं च

sāgarasalilaṃ visraṃ lavaṇaṃ raktāmayapradaṃ coṣṇam / vaivarṇyadoṣajananaṃ viśeṣād dāhārtipittakaraṇaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदी धुनी निर्झरिणी तरंगिणी सरस्वती शैवलिनी समुद्रगा । कूलंकषा कूलवती च निम्नगा शैवालिनी सिन्धुर् अथापगापि च

nadī dhunī nirjhariṇī taraṃgiṇī sarasvatī śaivalinī samudragā / kūlaṃkaṣā kūlavatī ca nimnagā śaivālinī sindhur athāpagāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रदिनी समुद्रकान्ता सागरगा ह्रादिनी सरित्कर्षूः । स्रोतस्विनी सुनीरा रोधोवक्रा च वाहिनी तटिनी

hradinī samudrakāntā sāgaragā hrādinī saritkarṣūḥ / srotasvinī sunīrā rodhovakrā ca vāhinī taṭinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नादेयं सलिलं स्वच्छं लघु दीपनपाचनम् । रुच्यं तृष्णापहं पथ्यं मधुरं चेषदुष्णकम्

nādeyaṃ salilaṃ svacchaṃ laghu dīpanapācanam / rucyaṃ tṛṣṇāpahaṃ pathyaṃ madhuraṃ ceṣaduṣṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा भानुसुता रेवा चन्द्रभागा सरस्वती । मधुमती विपाशाथ शोणो घर्घरकस्तथा

gaṅgā bhānusutā revā candrabhāgā sarasvatī / madhumatī vipāśātha śoṇo ghargharakastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्रावती क्षौद्रवती पयोष्णी तापी वितस्ता सरयूश्च सिन्धुः । महाशतद्रुर् ह्य् अथ गौतमी स्यात् कृष्णा च तुङ्गा च कवेरिकन्या

vetrāvatī kṣaudravatī payoṣṇī tāpī vitastā sarayūśca sindhuḥ / mahāśatadrur hy atha gautamī syāt kṛṣṇā ca tuṅgā ca kaverikanyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवम् आद्याः सरितः समस्तास् तडागवापीह्रदकूपकाद्याः । अन्ये ऽप्य् अनूपात्मकदेशभेदाः कौलाभिधानैः स्वयम् ऊहनीयाः

ityevam ādyāḥ saritaḥ samastās taḍāgavāpīhradakūpakādyāḥ / anye 'py anūpātmakadeśabhedāḥ kaulābhidhānaiḥ svayam ūhanīyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाराकारादिकातोयम् अन्तरिक्षोद्भवं तथा । परीक्ष्येत यथा चोक्तं ज्ञातव्यं जलवेदिभिः

dhārākārādikātoyam antarikṣodbhavaṃ tathā / parīkṣyeta yathā coktaṃ jñātavyaṃ jalavedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा स्वर्गसरिद् वरा त्रिपथगा मन्दाकिनी जाह्नवी पुण्या विष्णुपदी समुद्रसुभगा भागीरथी स्वर्णदी । त्रिःस्रोता सुरदीर्घिका सुरनदी सिद्धापगा स्वर्धुनी ज्येष्ठा जह्नुसुता च भीष्मजननी शुभ्रा च शैलेन्द्रजा

gaṅgā svargasarid varā tripathagā mandākinī jāhnavī puṇyā viṣṇupadī samudrasubhagā bhāgīrathī svarṇadī / triḥsrotā suradīrghikā suranadī siddhāpagā svardhunī jyeṣṭhā jahnusutā ca bhīṣmajananī śubhrā ca śailendrajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतं स्वादु स्वच्छम् अत्यन्तरुच्यं पथ्यं पाक्यं पावनं पापहारि । तृष्णामोहध्वंसनं दीपनं च प्रज्ञां दत्ते वारि भागीरथीयम्

śītaṃ svādu svaccham atyantarucyaṃ pathyaṃ pākyaṃ pāvanaṃ pāpahāri / tṛṣṇāmohadhvaṃsanaṃ dīpanaṃ ca prajñāṃ datte vāri bhāgīrathīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमुना तपनतनुजा कलिन्दकन्या यमस्वसा च कालिन्दी

yamunā tapanatanujā kalindakanyā yamasvasā ca kālindī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तदाहवमनश्रमापहं स्वादु वातजननं च पाचनम् । वह्निदीपनकरं विरोचनं यामुनं जलम् इदं बलप्रदम्

pittadāhavamanaśramāpahaṃ svādu vātajananaṃ ca pācanam / vahnidīpanakaraṃ virocanaṃ yāmunaṃ jalam idaṃ balapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेवा मेकलकन्या सोमसुता नर्मदा च विज्ञेया

revā mekalakanyā somasutā narmadā ca vijñeyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिलं शीतलं सुपथ्यं कुरुते पित्तकफप्रकोपणम् । सकलामयमर्दनं च रुच्यं मधुरं मेकलकन्यकासमुत्थम्

salilaṃ śītalaṃ supathyaṃ kurute pittakaphaprakopaṇam / sakalāmayamardanaṃ ca rucyaṃ madhuraṃ mekalakanyakāsamuttham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चान्द्रभागसलिलं सुशीतलं दाहपित्तशमनं च वातदम्

cāndrabhāgasalilaṃ suśītalaṃ dāhapittaśamanaṃ ca vātadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्वती प्लक्षसमुद्भवा च सा वाक्प्रदा ब्रह्मसती च भारती । वेदाग्रणीश् चैव पयोष्णिजाता वाणी विशाला कुटिला दशाह्वा

sarasvatī plakṣasamudbhavā ca sā vākpradā brahmasatī ca bhāratī / vedāgraṇīś caiva payoṣṇijātā vāṇī viśālā kuṭilā daśāhvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्वतीजलं स्वादु पूतं सर्वरुजापहम् । रुच्यं दीपनदं पथ्यं देहकान्तिकरं लघु

sarasvatījalaṃ svādu pūtaṃ sarvarujāpaham / rucyaṃ dīpanadaṃ pathyaṃ dehakāntikaraṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चान्द्रभागगुणसाम्यदं जलं किंच माधुमतमग्निदीपनम्

cāndrabhāgaguṇasāmyadaṃ jalaṃ kiṃca mādhumatamagnidīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतद्रोर् विपाशायुजः सिन्धुनद्याः सुशीतं लघु स्वादु सर्वामयघ्नम् । जलं निर्मलं दीपनं पाचनं च प्रदत्ते बलं बुद्धिमेधायुषं च

śatadror vipāśāyujaḥ sindhunadyāḥ suśītaṃ laghu svādu sarvāmayaghnam / jalaṃ nirmalaṃ dīpanaṃ pācanaṃ ca pradatte balaṃ buddhimedhāyuṣaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोणे घर्घरके जलं तु रुचिदं संतापशोषापहं पथ्यं वह्निकरं तथा च बलदं क्षीणाङ्गपुष्टिप्रदम् । तत्रान्या दधते जलं सुमधुरं कान्तिप्रदं पुष्टिदं वृष्यं दीपनपाचनं बलकरं वेत्रावती तापिनी

śoṇe ghargharake jalaṃ tu rucidaṃ saṃtāpaśoṣāpahaṃ pathyaṃ vahnikaraṃ tathā ca baladaṃ kṣīṇāṅgapuṣṭipradam / tatrānyā dadhate jalaṃ sumadhuraṃ kāntipradaṃ puṣṭidaṃ vṛṣyaṃ dīpanapācanaṃ balakaraṃ vetrāvatī tāpinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयोष्णीसलिलं रुच्यं पवित्रं पापनाशनम् । सर्वामयहरं सौख्यं बलकान्तिप्रदं लघु

payoṣṇīsalilaṃ rucyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam / sarvāmayaharaṃ saukhyaṃ balakāntipradaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितस्तासलिलं स्वादु त्रिदोषशमनं लघु । प्रज्ञाबुद्धिप्रदं पथ्यं तापजाड्यहरं परम्

vitastāsalilaṃ svādu tridoṣaśamanaṃ laghu / prajñābuddhipradaṃ pathyaṃ tāpajāḍyaharaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरयूसलिलं स्वादु बलपुष्टिप्रदायकम्

sarayūsalilaṃ svādu balapuṣṭipradāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोदावरी गौतमसम्भवा सा ब्रह्माद्रिजाताप्यथ गौतमी च

godāvarī gautamasambhavā sā brahmādrijātāpyatha gautamī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तार्तिरक्तार्तिसमीरहारि पथ्यं परं दीपनपापहारि । कुष्ठादिदुष्टामयदोषहारि गोदावरीवारि तृषानिवारि

pittārtiraktārtisamīrahāri pathyaṃ paraṃ dīpanapāpahāri / kuṣṭhādiduṣṭāmayadoṣahāri godāvarīvāri tṛṣānivāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णानदी कृष्णसमुद्भवा स्यात्सा कृष्णवेणापि च कृष्णगङ्गा

kṛṣṇānadī kṛṣṇasamudbhavā syātsā kṛṣṇaveṇāpi ca kṛṣṇagaṅgā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्ष्ण्यं जाड्यकरं स्वादु पूतं पित्तास्रकोपनम् । कृष्णवेणाजलं स्वच्छं रुच्यं दीपनपाचनम्

kārṣṇyaṃ jāḍyakaraṃ svādu pūtaṃ pittāsrakopanam / kṛṣṇaveṇājalaṃ svacchaṃ rucyaṃ dīpanapācanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलापहा भीमरथी च घट्टगा यथा च कृष्णाजलसाम्यदा गुणैः । मलापहाघट्टगयोस् तथापि पथ्यं लघु स्वादुतरं सुकान्तिदम्

malāpahā bhīmarathī ca ghaṭṭagā yathā ca kṛṣṇājalasāmyadā guṇaiḥ / malāpahāghaṭṭagayos tathāpi pathyaṃ laghu svādutaraṃ sukāntidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुङ्गभद्राजलं स्निग्धं निर्मलं स्वाददं गुरु । कण्डूपित्तास्रदं प्रायः सात्म्ये पथ्यकरं परम्

tuṅgabhadrājalaṃ snigdhaṃ nirmalaṃ svādadaṃ guru / kaṇḍūpittāsradaṃ prāyaḥ sātmye pathyakaraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कावेरीसलिलं स्वादु श्रमघ्नं लघु दीपनम् । दद्रुकुष्ठादिदोषघ्नं मेधाबुद्धिरुचिप्रदम्

kāverīsalilaṃ svādu śramaghnaṃ laghu dīpanam / dadrukuṣṭhādidoṣaghnaṃ medhābuddhirucipradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीनामित्थम् अन्यासां देशदोषादिभेदतः । तत्तद्गुणान्वितं वारि ज्ञातव्यं कृतबुद्धिभिः

nadīnāmittham anyāsāṃ deśadoṣādibhedataḥ / tattadguṇānvitaṃ vāri jñātavyaṃ kṛtabuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वा गुर्वी प्राङ्मुखी वाहिनी या लघ्वी पश्चाद्वाहिनी निश्चयेन । देशे देशे तद्गुणानां विशेषादेषा धत्ते गौरवं लाघवं च

sarvā gurvī prāṅmukhī vāhinī yā laghvī paścādvāhinī niścayena / deśe deśe tadguṇānāṃ viśeṣādeṣā dhatte gauravaṃ lāghavaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्ध्यात् प्राची याप्य् अवाची प्रतीची या चोदीची स्यान्नदी सा क्रमेण । वाताटोपं श्लेष्मपित्तार्तिलोपं पित्तोद्रेकं पथ्यपाकं च धत्ते

vindhyāt prācī yāpy avācī pratīcī yā codīcī syānnadī sā krameṇa / vātāṭopaṃ śleṣmapittārtilopaṃ pittodrekaṃ pathyapākaṃ ca dhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवति मलयाचले च विन्ध्ये प्रभवति सह्यगिरौ च या स्रवन्ती । सृजति किल शिरोरुजादिदोषान् अपनुदते ऽपि च पारियात्रजाता

himavati malayācale ca vindhye prabhavati sahyagirau ca yā sravantī / sṛjati kila śirorujādidoṣān apanudate 'pi ca pāriyātrajātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नद्यः प्रावृषिजास् तु पीनसकफश्वासार्तिकासप्रदाः पथ्या वातकफापहाः शरदिजा हेमन्तजा बुद्धिदाः । संतापं शमयन्ति शं विदधते शैशिर्यवासन्तजास् तृष्णादाहवमिश्रमार्तिशमदा ग्रीष्मे यथा सद्गुणाः

nadyaḥ prāvṛṣijās tu pīnasakaphaśvāsārtikāsapradāḥ pathyā vātakaphāpahāḥ śaradijā hemantajā buddhidāḥ / saṃtāpaṃ śamayanti śaṃ vidadhate śaiśiryavāsantajās tṛṣṇādāhavamiśramārtiśamadā grīṣme yathā sadguṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनूपसलिलं स्वादु स्निग्धं पित्तहरं गुरु । तनोति पामकण्डूतिकफवातज्वरामयान्

anūpasalilaṃ svādu snigdhaṃ pittaharaṃ guru / tanoti pāmakaṇḍūtikaphavātajvarāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाङ्गलसलिलं स्वादु त्रिदोषघ्नं रुचिप्रदम् । पथ्यं चायुर्बलवीर्यपुष्टिदं कान्तिकृत्परम्

jāṅgalasalilaṃ svādu tridoṣaghnaṃ rucipradam / pathyaṃ cāyurbalavīryapuṣṭidaṃ kāntikṛtparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधारणं जलं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु । श्रमतृष्णापहं वातकफमेदोघ्नपुष्टिदम्

sādhāraṇaṃ jalaṃ rucyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ laghu / śramatṛṣṇāpahaṃ vātakaphamedoghnapuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं ताम्रमृदस् तदेव सलिलं वातादिदोषप्रदं देशाज् जाड्यकरं च दुर्जरतरं दोषावहं धूसरम् । वातघ्नं तु शिलाशिरोत्थम् अमलं पथ्यं लघु स्वादु च श्रेष्ठं श्याममृदस् त्रिदोषशमनं सर्वामयघ्नं पयः

jātaṃ tāmramṛdas tadeva salilaṃ vātādidoṣapradaṃ deśāj jāḍyakaraṃ ca durjarataraṃ doṣāvahaṃ dhūsaram / vātaghnaṃ tu śilāśirottham amalaṃ pathyaṃ laghu svādu ca śreṣṭhaṃ śyāmamṛdas tridoṣaśamanaṃ sarvāmayaghnaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रदवारि वह्निजननं मधुरं कफवातहारि पथ्यं च

hradavāri vahnijananaṃ madhuraṃ kaphavātahāri pathyaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्रवणजलं स्वच्छं लघु मधुरं रोचनं च दीपनकृत्

prasravaṇajalaṃ svacchaṃ laghu madhuraṃ rocanaṃ ca dīpanakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडागसलिलं स्वादु कषायं वातदं कियत्

taḍāgasalilaṃ svādu kaṣāyaṃ vātadaṃ kiyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीजलं तु संतापि वातश्लेष्मकरं गुरु

vāpījalaṃ tu saṃtāpi vātaśleṣmakaraṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफघ्नं कूपपानीयं क्षारं पित्तकरं लघु

kaphaghnaṃ kūpapānīyaṃ kṣāraṃ pittakaraṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्भिदं पित्तशमनं सलिलं लघु च स्मृतम्

audbhidaṃ pittaśamanaṃ salilaṃ laghu ca smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केदारसलिलं स्वादु विपाके दोषदं गुरु । तदेव बद्धमुक्तं तु विशेषाद् दोषदं भवेत्

kedārasalilaṃ svādu vipāke doṣadaṃ guru / tadeva baddhamuktaṃ tu viśeṣād doṣadaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नादेयं नवमृद्घटेषु निहितं संतप्तम् अर्कांशुभिर् यामिन्यां च निविष्टम् इन्द्रकिरणैर् मन्दानिलान्दोलितम् । एलाद्यैः परिवासितं श्रमहरं पित्तोष्णदाहे विषे मूर्छारक्तमदात्ययेषु च हितं शंसन्ति हंसोदकम्

nādeyaṃ navamṛdghaṭeṣu nihitaṃ saṃtaptam arkāṃśubhir yāminyāṃ ca niviṣṭam indrakiraṇair mandānilāndolitam / elādyaiḥ parivāsitaṃ śramaharaṃ pittoṣṇadāhe viṣe mūrchāraktamadātyayeṣu ca hitaṃ śaṃsanti haṃsodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पानीयं पिबति शिशिरं स्वादु नित्यं निशीथे प्रत्यूषे वा पिबति यदि वा घ्राणरन्ध्रेण धीरः । सो ऽयं सद्यः पतगपतिना स्पर्धते नेत्रशक्त्या स्वर्गाचार्यं प्रहसति धिया द्वेष्टि दस्रौ च तन्वा

yaḥ pānīyaṃ pibati śiśiraṃ svādu nityaṃ niśīthe pratyūṣe vā pibati yadi vā ghrāṇarandhreṇa dhīraḥ / so 'yaṃ sadyaḥ patagapatinā spardhate netraśaktyā svargācāryaṃ prahasati dhiyā dveṣṭi dasrau ca tanvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विण्मूत्रारुणनीलिकाविषहतं तप्तं घनं फेनिलं दन्तग्राह्यम् अनार्तवं सलवणं शैवालकैः संवृतम् । जन्तुव्रातविमिश्रितं गुरुतरं पर्णौघपङ्काविलं चन्द्रार्कांशुतिरोहितं च न पिबेन्नीरं जडं दोषलम्

viṇmūtrāruṇanīlikāviṣahataṃ taptaṃ ghanaṃ phenilaṃ dantagrāhyam anārtavaṃ salavaṇaṃ śaivālakaiḥ saṃvṛtam / jantuvrātavimiśritaṃ gurutaraṃ parṇaughapaṅkāvilaṃ candrārkāṃśutirohitaṃ ca na pibennīraṃ jaḍaṃ doṣalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वशूले प्रतिश्याये वातदोषे नवज्वरे । हिक्काध्मानादिदोषेषु शीताम्बु परिवर्जयेत्

pārśvaśūle pratiśyāye vātadoṣe navajvare / hikkādhmānādidoṣeṣu śītāmbu parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुक्षये रक्तविकारदोषे वान्त्यस्रमेहे विषविभ्रमेषु । जीर्णज्वरे शैथिल्यसंनिपाते जलं प्रशस्तं शृतशीतलं तु

dhātukṣaye raktavikāradoṣe vāntyasramehe viṣavibhrameṣu / jīrṇajvare śaithilyasaṃnipāte jalaṃ praśastaṃ śṛtaśītalaṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्तं पाथः पादभागेन हीनं प्रोक्तं पथ्यं वातजातामयघ्नम् । अर्धांशोनं नाशयेद् वातपित्तं पादप्रायं तत्तु दोषत्रयघ्नम्

taptaṃ pāthaḥ pādabhāgena hīnaṃ proktaṃ pathyaṃ vātajātāmayaghnam / ardhāṃśonaṃ nāśayed vātapittaṃ pādaprāyaṃ tattu doṣatrayaghnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमन्ते पादहीनं तु पादार्धोनं तु शारदे । प्रावृड्वसन्ते शिशिरे ग्रीष्मे चार्धावशेषितम्

hemante pādahīnaṃ tu pādārdhonaṃ tu śārade / prāvṛḍvasante śiśire grīṣme cārdhāvaśeṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौपं प्रास्रवणं वापि शिशिरर्तुवसन्तयोः । ग्रीष्मे चौडं तु सेवेत दोषदं स्यादतो ऽन्यथा

kaupaṃ prāsravaṇaṃ vāpi śiśirartuvasantayoḥ / grīṣme cauḍaṃ tu seveta doṣadaṃ syādato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्तं दिवा जाड्यम् उपैति नक्तं नक्तं च तप्तं तु दिवा गुरु स्यात् । दिवा च नक्तं च नृभिस् तदात्वतप्तं जलं युक्तमतो ग्रहीतुम्

taptaṃ divā jāḍyam upaiti naktaṃ naktaṃ ca taptaṃ tu divā guru syāt / divā ca naktaṃ ca nṛbhis tadātvataptaṃ jalaṃ yuktamato grahītum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णं क्वापि क्वापि शीतं कवोष्णं क्वापि क्वापि क्वाथशीतं च पाथः । इत्थं नॄणां पथ्यमेतत् प्रयुक्तं कालावस्थादेहसंस्थानुरोधात्

uṣṇaṃ kvāpi kvāpi śītaṃ kavoṣṇaṃ kvāpi kvāpi kvāthaśītaṃ ca pāthaḥ / itthaṃ nṝṇāṃ pathyametat prayuktaṃ kālāvasthādehasaṃsthānurodhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनयति पवनदोषं दलयति कफमाशु नाशयत्यरुचिम् । पाचयति चान्नमनलं पुष्णाति निशीथपीतम् उष्णाम्भः

apanayati pavanadoṣaṃ dalayati kaphamāśu nāśayatyarucim / pācayati cānnamanalaṃ puṣṇāti niśīthapītam uṣṇāmbhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ पीतमजीर्णदोषशमनं शंसन्ति सामान्यतः पीतं वारि निशावसानसमये सर्वामयध्वंसनम् । भुक्त्वा तूर्ध्वमिदं च पुष्टिजननं प्राक् चेद् अपुष्टिप्रदं रुच्यं जाठरवह्निपाटवकरं पथ्यं च भुक्त्यन्तरे

rātrau pītamajīrṇadoṣaśamanaṃ śaṃsanti sāmānyataḥ pītaṃ vāri niśāvasānasamaye sarvāmayadhvaṃsanam / bhuktvā tūrdhvamidaṃ ca puṣṭijananaṃ prāk ced apuṣṭipradaṃ rucyaṃ jāṭharavahnipāṭavakaraṃ pathyaṃ ca bhuktyantare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यम्बुपानान्न विपच्यते ऽन्नम् अनम्बुपानाच्च स एव दोषः । तस्मान्नरो वह्निविवर्धनार्थं मुहुर् मुहुर् वारि पिबेद् अभूरि

atyambupānānna vipacyate 'nnam anambupānācca sa eva doṣaḥ / tasmānnaro vahnivivardhanārthaṃ muhur muhur vāri pibed abhūri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलं चतुर्विधं प्राहुर् अन्तरिक्षोद्भवं बुधाः । धारं च कारकं चैव तौषारं हैममित्यपि

jalaṃ caturvidhaṃ prāhur antarikṣodbhavaṃ budhāḥ / dhāraṃ ca kārakaṃ caiva tauṣāraṃ haimamityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बु वर्षोद्भवं धारं कारं वर्षोपलोद्भवम् । नीहारतोयं तौषारं हैमं प्रातर्हिमोद्भवम्

ambu varṣodbhavaṃ dhāraṃ kāraṃ varṣopalodbhavam / nīhāratoyaṃ tauṣāraṃ haimaṃ prātarhimodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारं च द्विविधं प्रोक्तं गाङ्गसामुद्रभेदतः । तत्र गाङ्गं गुणाढ्यं स्यात् अदोषं पाचनं परम्

dhāraṃ ca dvividhaṃ proktaṃ gāṅgasāmudrabhedataḥ / tatra gāṅgaṃ guṇāḍhyaṃ syāt adoṣaṃ pācanaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा स्यादाश्विने मासि सूर्यः स्वातिविशाखयोः । तदाम्बु जलदैर्मुक्तं गाङ्गमुक्तं मनीषिभिः

yadā syādāśvine māsi sūryaḥ svātiviśākhayoḥ / tadāmbu jaladairmuktaṃ gāṅgamuktaṃ manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदा मृगशीर्षादिनक्षत्रेषु यद् अम्बुदैः । अभिवृष्टमिदं तोयं सामुद्रमिति शब्दितम्

anyadā mṛgaśīrṣādinakṣatreṣu yad ambudaiḥ / abhivṛṣṭamidaṃ toyaṃ sāmudramiti śabditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाराधरे वर्षति रौप्यपात्रे विन्यस्य शाल्योदनसिद्धपिण्डे । दध्नोपदिग्धे निहितं मुहूर्ताद् अविक्रियं गाङ्गम् अथान्यथा स्यात्

dhārādhare varṣati raupyapātre vinyasya śālyodanasiddhapiṇḍe / dadhnopadigdhe nihitaṃ muhūrtād avikriyaṃ gāṅgam athānyathā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाङ्गं जलं स्वादु सुशीतलं च रुचिप्रदं पित्तकफापहं च । निर्दोषम् अच्छं लघु तच्च नित्यं गुणाधिकं व्योम्नि गृहीतम् आहुः

gāṅgaṃ jalaṃ svādu suśītalaṃ ca rucipradaṃ pittakaphāpahaṃ ca / nirdoṣam acchaṃ laghu tacca nityaṃ guṇādhikaṃ vyomni gṛhītam āhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रकान्तोद्भवं वारि पित्तघ्नं विमलं लघु । मूर्छापित्तास्रदाहेषु हितं कासमदात्यये

candrakāntodbhavaṃ vāri pittaghnaṃ vimalaṃ laghu / mūrchāpittāsradāheṣu hitaṃ kāsamadātyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामुद्रसलिलं शीतं कफवातप्रदं गुरु । चित्रायामाश्विने तच्च गुणाढ्यं गाङ्गवद्भवेत्

sāmudrasalilaṃ śītaṃ kaphavātapradaṃ guru / citrāyāmāśvine tacca guṇāḍhyaṃ gāṅgavadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितं भुवि यत्तोयं गाङ्गं सामुद्रमेव वा । स्वस्वाश्रयवशाद् गच्छेद् अन्यद् अन्यद् रसादिकम्

patitaṃ bhuvi yattoyaṃ gāṅgaṃ sāmudrameva vā / svasvāśrayavaśād gacched anyad anyad rasādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्रं च लवणं च स्यात्पतितं पार्थिवस्थले । आप्ये तु मधुरं प्रोक्तं कटु तिक्तं च तैजसे

asraṃ ca lavaṇaṃ ca syātpatitaṃ pārthivasthale / āpye tu madhuraṃ proktaṃ kaṭu tiktaṃ ca taijase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायं वायवीये स्यादव्यक्तं नाभसे स्मृतम् । तत्र नाभसमेवोक्तम् उत्तमं दोषवर्जितम्

kaṣāyaṃ vāyavīye syādavyaktaṃ nābhase smṛtam / tatra nābhasamevoktam uttamaṃ doṣavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र चेदाश्विने मासि नैव वर्षति वारिदः । गाङ्गतोयविहीने स्युः काले तत्राधिका रुजः

yatra cedāśvine māsi naiva varṣati vāridaḥ / gāṅgatoyavihīne syuḥ kāle tatrādhikā rujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् उष्णं क्वचिच्छीतं क्वचित् क्वथितशीतलम् । क्वचिद्भेषजसंयुक्तं न क्वचिद्वारि वार्यते

kvacid uṣṇaṃ kvacicchītaṃ kvacit kvathitaśītalam / kvacidbheṣajasaṃyuktaṃ na kvacidvāri vāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षवः पञ्चधा प्रोक्ता नानावर्णगुणान्विताः । सितः पुण्ड्रः करङ्केक्षुः कृष्णो रक्तश्च ते क्रमात्

ikṣavaḥ pañcadhā proktā nānāvarṇaguṇānvitāḥ / sitaḥ puṇḍraḥ karaṅkekṣuḥ kṛṣṇo raktaśca te kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुः कर्कटको वंशः कान्तारः सुकुमारकः । असिपत्त्रो मधुतृणो वृष्यो गुडतृणो नव

ikṣuḥ karkaṭako vaṃśaḥ kāntāraḥ sukumārakaḥ / asipattro madhutṛṇo vṛṣyo guḍatṛṇo nava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतेक्षुस् तु सितेक्षुः स्यात् काष्ठेक्षुर् वंशपत्त्रकः । सुवंशः पाण्डुरेक्षुश्च काण्डेक्षुर् धवलेक्षुकः

śvetekṣus tu sitekṣuḥ syāt kāṣṭhekṣur vaṃśapattrakaḥ / suvaṃśaḥ pāṇḍurekṣuśca kāṇḍekṣur dhavalekṣukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितेक्षुः कठिनो रुच्यो गुरुश्च कफमूत्रकृत् । दीपनः पित्तदाहघ्नो विपाके कोष्णदः स्मृतः

sitekṣuḥ kaṭhino rucyo guruśca kaphamūtrakṛt / dīpanaḥ pittadāhaghno vipāke koṣṇadaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्ड्रकस्तु रसालः स्यात् रसेक्षुः सुकुमारकः । कर्बुरो मिश्रवर्णश् च नेपालेक्षुश् च सप्तधा

puṇḍrakastu rasālaḥ syāt rasekṣuḥ sukumārakaḥ / karburo miśravarṇaś ca nepālekṣuś ca saptadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्ड्रो ऽतिमधुरः शीतः कफकृत् पित्तनाशनः । दाहश्रमहरो रुच्यो रसे संतर्पणः परः

puṇḍro 'timadhuraḥ śītaḥ kaphakṛt pittanāśanaḥ / dāhaśramaharo rucyo rase saṃtarpaṇaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यः करङ्कशालिः स्यादिक्षुवाटीक्षुवाटिका । यावनी चेक्षुयोनिश्च रसाली रसदालिका

anyaḥ karaṅkaśāliḥ syādikṣuvāṭīkṣuvāṭikā / yāvanī cekṣuyoniśca rasālī rasadālikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करङ्कशालिर्मधुरः शीतलो रुचिकृन्मृदुः । पित्तदाहहरो वृष्यस्तेजोबलविवर्धनः

karaṅkaśālirmadhuraḥ śītalo rucikṛnmṛduḥ / pittadāhaharo vṛṣyastejobalavivardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णेक्षुरिक्षुरः प्रोक्तः श्यामेक्षुः कोकिलाक्षकः । श्यामवंशः श्यामलेक्षुः कोकिलेक्षुश्च कथ्यते

kṛṣṇekṣurikṣuraḥ proktaḥ śyāmekṣuḥ kokilākṣakaḥ / śyāmavaṃśaḥ śyāmalekṣuḥ kokilekṣuśca kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णेक्षुर् उक्तो मधुरश् च पाके स्वादुः सुहृद्यः कटुको रसाढ्यः । त्रिदोषहारी शमवीर्यदश्च सुबल्यदायी बहुवीर्यदायी

kṛṣṇekṣur ukto madhuraś ca pāke svāduḥ suhṛdyaḥ kaṭuko rasāḍhyaḥ / tridoṣahārī śamavīryadaśca subalyadāyī bahuvīryadāyī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तेक्षुः सूक्ष्मपत्त्रश्च शोणो लोहित उत्कटः । मधुरो ह्रस्वमूलश्च लोहितेक्षुश्च कीर्तितः

raktekṣuḥ sūkṣmapattraśca śoṇo lohita utkaṭaḥ / madhuro hrasvamūlaśca lohitekṣuśca kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहितेक्षुश्च मधुरः पाके स्याच्छीतलो मृदुः । पित्तदाहहरो वृष्यस्तेजोबलविवर्धनः

lohitekṣuśca madhuraḥ pāke syācchītalo mṛduḥ / pittadāhaharo vṛṣyastejobalavivardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुमूलं त्विक्षुनेत्रं तच्च मोरटकं तथा । वंशनेत्रं वंशमूलं मोरटं वंशपूरकम्

ikṣumūlaṃ tvikṣunetraṃ tacca moraṭakaṃ tathā / vaṃśanetraṃ vaṃśamūlaṃ moraṭaṃ vaṃśapūrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलादूर्द्ध्वन्तु मधुरा मध्ये ऽतिमधुरास् तथा । इक्षवस्तेऽग्रभागेषु क्रमाल्लवणनीरसाः

mūlādūrddhvantu madhurā madhye 'timadhurās tathā / ikṣavaste'grabhāgeṣu kramāllavaṇanīrasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभुक्ते पित्तहाश् चैते भुक्ते वातप्रकोपणाः । भुक्तमध्ये गुरुतरा इतीक्षूणां गुणास् त्रयः

abhukte pittahāś caite bhukte vātaprakopaṇāḥ / bhuktamadhye gurutarā itīkṣūṇāṃ guṇās trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष्यो रक्तास्रपित्तश्रमशमनपटुः शीतलः श्लेस्मदो ऽल्पः स्निग्धो हृद्यश् च रुच्यो रचयति च मुदं सूत्रशुद्धिं विधत्ते । कान्तिं देहस्य दत्ते बलमति कुरुते बृंहणं तृप्तिदायी दन्तैर् निष्पीद्य काण्डं मृदुयतिरसितो मोहनश् चेक्षुदण्डः

vṛṣyo raktāsrapittaśramaśamanapaṭuḥ śītalaḥ ślesmado 'lpaḥ snigdho hṛdyaś ca rucyo racayati ca mudaṃ sūtraśuddhiṃ vidhatte / kāntiṃ dehasya datte balamati kurute bṛṃhaṇaṃ tṛptidāyī dantair niṣpīdya kāṇḍaṃ mṛduyatirasito mohanaś cekṣudaṇḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीयूषोपमितं त्रिदोषशमनं स्याद् दन्तनिष्पीडितं तद्वच्चेद् गृहयन्त्रजं तदपरं श्लेस्मानिलघ्नं कियत् । एतद् वातहरं तु वातजननं जाड्यप्रतिश्वायदं प्रोक्तं पर्युषितं कफानिलकरं पानीयम् इक्षद्भवम्

pīyūṣopamitaṃ tridoṣaśamanaṃ syād dantaniṣpīḍitaṃ tadvacced gṛhayantrajaṃ tadaparaṃ ślesmānilaghnaṃ kiyat / etad vātaharaṃ tu vātajananaṃ jāḍyapratiśvāyadaṃ proktaṃ paryuṣitaṃ kaphānilakaraṃ pānīyam ikṣadbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं लवणक्षारं स्निग्धं सोष्णं रुचिप्रदम् । वृष्यं वातकफघ्नं च यावनालशरात् रसम्

madhuraṃ lavaṇakṣāraṃ snigdhaṃ soṣṇaṃ rucipradam / vṛṣyaṃ vātakaphaghnaṃ ca yāvanālaśarāt rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वेक्षुरसः स्निग्धः स्यात् कफवातनाशनोऽतिगुरुः । अतिपाकेन विदाहं तनुते पित्तास्रदोषशोषांश्च

pakvekṣurasaḥ snigdhaḥ syāt kaphavātanāśano'tiguruḥ / atipākena vidāhaṃ tanute pittāsradoṣaśoṣāṃśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडः स्यादिक्षुसारस्तु मधुरो रसपाकजः । शिशुप्रियः सितादिः स्यादरुणो रसजः स्मृतः

guḍaḥ syādikṣusārastu madhuro rasapākajaḥ / śiśupriyaḥ sitādiḥ syādaruṇo rasajaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तघ्नः पवनार्तिजिद् रुचिकरो हृद्यस्त्रिदोषापहः संयोगेन विशेषतो ज्वरहरः संतापशान्तिप्रदः । विण्मूत्रामयशोधनोऽग्निजननः पाण्डुप्रमेहान्तकः स्निग्धः स्वादुतरो लघुः श्रमहरः पथ्यः पुराणो गुडः

pittaghnaḥ pavanārtijid rucikaro hṛdyastridoṣāpahaḥ saṃyogena viśeṣato jvaraharaḥ saṃtāpaśāntipradaḥ / viṇmūtrāmayaśodhano'gnijananaḥ pāṇḍupramehāntakaḥ snigdhaḥ svādutaro laghuḥ śramaharaḥ pathyaḥ purāṇo guḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्यावनालरसपाकभवो गुडोऽयं क्षारः कटुः सुमधुरः कफवातहारी । पित्तप्रदः सततमेष निषेव्यमाणः कण्डूतिकुष्ठजननो ऽस्रविदाहहारी

syādyāvanālarasapākabhavo guḍo'yaṃ kṣāraḥ kaṭuḥ sumadhuraḥ kaphavātahārī / pittapradaḥ satatameṣa niṣevyamāṇaḥ kaṇḍūtikuṣṭhajanano 'sravidāhahārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करोक्ता तु मीनाण्डी श्वेता मत्स्यण्डिका च सा । अहिच्छत्रा तु सिकता सिता चैव गुडोद्भवा

śarkaroktā tu mīnāṇḍī śvetā matsyaṇḍikā ca sā / ahicchatrā tu sikatā sitā caiva guḍodbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करा मधुरा शीता पित्तदाहश्रमापहा । रक्तदोषहरा भ्रान्तिक्रिमिकोपप्रणाशिनी

śarkarā madhurā śītā pittadāhaśramāpahā / raktadoṣaharā bhrāntikrimikopapraṇāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धा पुण्ड्रकशर्करा हितकरी क्षीणे क्षयेऽरोचके चक्षुष्या बलवर्धिनी सुमधुरा रूक्षा च वंशेक्षुजा । वृष्या तृप्तिबलप्रदा श्रमहरा श्यामेक्षुजा शीतला स्निग्धा कान्तिकरी रसालजनिता रक्तेक्षुजा पित्तजित्

snigdhā puṇḍrakaśarkarā hitakarī kṣīṇe kṣaye'rocake cakṣuṣyā balavardhinī sumadhurā rūkṣā ca vaṃśekṣujā / vṛṣyā tṛptibalapradā śramaharā śyāmekṣujā śītalā snigdhā kāntikarī rasālajanitā raktekṣujā pittajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावनाली हिमोत्पन्ना हिमानी हिमशर्करा । क्षुद्रशर्करिका क्षुद्रा गुद्गुडा जालबिन्दुजा

yāvanālī himotpannā himānī himaśarkarā / kṣudraśarkarikā kṣudrā gudguḍā jālabindujā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमजा शर्करा गौल्या सोष्णा तिक्तातिपिच्छिला । वातघ्नी सारिका रुच्या दाहपित्तास्रदायिनी

himajā śarkarā gaulyā soṣṇā tiktātipicchilā / vātaghnī sārikā rucyā dāhapittāsradāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितजान्या शर्करजा माधवी मधुशर्करा । माक्षीकशर्करा प्रोक्ता सिताखण्डश्च खण्डकः

sitajānyā śarkarajā mādhavī madhuśarkarā / mākṣīkaśarkarā proktā sitākhaṇḍaśca khaṇḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिताखण्डोऽतिमधुरश्चक्षुष्यः छर्दिनाशनः । कुष्ठव्रणकफश्वासहिक्कापित्तास्रदोषनुत्

sitākhaṇḍo'timadhuraścakṣuṣyaḥ chardināśanaḥ / kuṣṭhavraṇakaphaśvāsahikkāpittāsradoṣanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवासशर्करा त्व् अन्या सुधा मोदकमोदकः । तवराजः खण्डसारः खण्डजा खण्डमोदकः

yavāsaśarkarā tv anyā sudhā modakamodakaḥ / tavarājaḥ khaṇḍasāraḥ khaṇḍajā khaṇḍamodakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवराजो ऽतिमधुरः पित्तश्रमतृषापहः । वृष्यो विदाहमूर्छार्तिभ्रान्तिशान्तिकरः सरः

tavarājo 'timadhuraḥ pittaśramatṛṣāpahaḥ / vṛṣyo vidāhamūrchārtibhrāntiśāntikaraḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवराजोद्भवः खण्डः सुधा मोदकजस् तथा । खण्डजो द्रवजः सिद्धमोदकामृतसारजः

tavarājodbhavaḥ khaṇḍaḥ sudhā modakajas tathā / khaṇḍajo dravajaḥ siddhamodakāmṛtasārajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहं निवारयति तापमपाकरोति तृप्तिं नियच्छति निहन्ति च मोहमूर्छाम् । श्वासं निवारयति तर्पयतीन्द्रियाणि शीतः सदा सुमधुरः खलु सिद्धिखण्डः

dāhaṃ nivārayati tāpamapākaroti tṛptiṃ niyacchati nihanti ca mohamūrchām / śvāsaṃ nivārayati tarpayatīndriyāṇi śītaḥ sadā sumadhuraḥ khalu siddhikhaṇḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधु क्षौद्रं च माक्षीकं माक्षिकं कुसुमासवम् । पुष्पासवं पवित्रं च पित्र्यं पुष्परसाह्वयम्

madhu kṣaudraṃ ca mākṣīkaṃ mākṣikaṃ kusumāsavam / puṣpāsavaṃ pavitraṃ ca pitryaṃ puṣparasāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माक्षिकं भ्रामरं क्षौद्रं पौत्तिकं छात्त्रकं तथा । आर्घ्यमौद्दालकं दालम् इत्यष्टौ मधुजातयः

mākṣikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ pauttikaṃ chāttrakaṃ tathā / ārghyamauddālakaṃ dālam ityaṣṭau madhujātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानापुष्परसाहाराः कपिला वनमक्षिकाः । याः स्थूलास्ताभिरुत्पन्नं मधु माक्षिकमुच्यते

nānāpuṣparasāhārāḥ kapilā vanamakṣikāḥ / yāḥ sthūlāstābhirutpannaṃ madhu mākṣikamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये स्निग्धाञ्जनगोलाभाः पुष्पासवपरायणाः । भ्रमरैर्जनितं तैस्तु भ्रामरं मधु भण्यते

ye snigdhāñjanagolābhāḥ puṣpāsavaparāyaṇāḥ / bhramarairjanitaṃ taistu bhrāmaraṃ madhu bhaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिङ्गला मक्षिकाः सूक्ष्माः क्षुद्रा इति हि विश्रुताः । ताभिरुत्पादितं यत्तु तत् क्षौद्रं मधु कथ्यते

piṅgalā makṣikāḥ sūkṣmāḥ kṣudrā iti hi viśrutāḥ / tābhirutpāditaṃ yattu tat kṣaudraṃ madhu kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नजा मक्षिकाः पिङ्गाः पुत्तिका इति कीर्तिताः । तज्जातं मधु धीमद्भिः पौत्तिकं समुदाहृतम्

annajā makṣikāḥ piṅgāḥ puttikā iti kīrtitāḥ / tajjātaṃ madhu dhīmadbhiḥ pauttikaṃ samudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्त्राकारं तु पटलं सरघाः पीतपिङ्गलाः । यत्कुर्वन्ति तदुत्पन्नं मधु छात्त्रकम् ईरितम्

chattrākāraṃ tu paṭalaṃ saraghāḥ pītapiṅgalāḥ / yatkurvanti tadutpannaṃ madhu chāttrakam īritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.