Naragari: Rajanighantu 16

धान्यं भोग्यं च भोगार्हमन्नाद्यं जीवसाधनम् । तच्च तावत् त्रिधा ज्ञेयं शूकशिम्बीतृणाह्वयम्

dhānyaṃ bhogyaṃ ca bhogārhamannādyaṃ jīvasādhanam / tacca tāvat tridhā jñeyaṃ śūkaśimbītṛṇāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीह्यादिकं यदिह शूकसमन्वितं स्यात् तच्छूकधान्यम् अथ मुद्गमकुष्टकादि । शिम्बीनिगूढम् इति तत् प्रवदन्ति शिम्बीधान्यं तृणोद्भवतया तृणधान्यम् अन्यत्

vrīhyādikaṃ yadiha śūkasamanvitaṃ syāt tacchūkadhānyam atha mudgamakuṣṭakādi / śimbīnigūḍham iti tat pravadanti śimbīdhānyaṃ tṛṇodbhavatayā tṛṇadhānyam anyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातादिदोषशमनं लघु शूकधान्यं तेजोबलातिशयवीर्यविवृद्धिदायि । शिम्बीभवं गुरु हिमं च विबन्धदायि वातूलकं तु शिशिरं तृणधान्यम् आहुः

vātādidoṣaśamanaṃ laghu śūkadhānyaṃ tejobalātiśayavīryavivṛddhidāyi / śimbībhavaṃ guru himaṃ ca vibandhadāyi vātūlakaṃ tu śiśiraṃ tṛṇadhānyam āhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशे देशे शूकधान्येषु संख्या ज्ञातुं शक्या नैव तद्दैवतैर्वा । तस्माद् एषां येषु भोगोपयोगास् तान्यस्माभिर् व्याक्रियन्ते कियन्ति

deśe deśe śūkadhānyeṣu saṃkhyā jñātuṃ śakyā naiva taddaivatairvā / tasmād eṣāṃ yeṣu bhogopayogās tānyasmābhir vyākriyante kiyanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालयः कलमा रुच्या व्रीहिश्रेष्ठा नृपप्रियाः । धान्योत्तमाश् च विज्ञेयाः कैदाराः सुकुमारकाः

śālayaḥ kalamā rucyā vrīhiśreṣṭhā nṛpapriyāḥ / dhānyottamāś ca vijñeyāḥ kaidārāḥ sukumārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजान्नषष्टिकसिततररक्तमुण्डस्थूलाणुगन्धनिरपादिकशालिसंज्ञाः । व्रीहिस् तथेति दशधा भुवि शालयस्तु तेषां क्रमेण गुणनामगणं ब्रवीमि

rājānnaṣaṣṭikasitatararaktamuṇḍasthūlāṇugandhanirapādikaśālisaṃjñāḥ / vrīhis tatheti daśadhā bhuvi śālayastu teṣāṃ krameṇa guṇanāmagaṇaṃ bravīmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजान्नं दीर्घशूकः खरिपुदिवसजं षष्टिको वर्णतो द्वौ निःशूको मुण्डशालिः स्वगुणविशदितः स्वाभिधानास्त्रयोऽन्ये । मासैर् यो ऽन्यस् त्रिभिः स्यात् स भवति निरपो यो ऽपि वृष्ट्यम्बुसम्भूर् एष स्याद्व्रीहिसंज्ञस्तदिति दशविधाः शालयस्तु प्रसिद्धाः

rājānnaṃ dīrghaśūkaḥ kharipudivasajaṃ ṣaṣṭiko varṇato dvau niḥśūko muṇḍaśāliḥ svaguṇaviśaditaḥ svābhidhānāstrayo'nye / māsair yo 'nyas tribhiḥ syāt sa bhavati nirapo yo 'pi vṛṣṭyambusambhūr eṣa syādvrīhisaṃjñastaditi daśavidhāḥ śālayastu prasiddhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिर् नृपान्नं राजान्नं राजार्हं दीर्घशूककम् । धान्यश्रेष्ठं राजधान्यं राजेष्टं दीर्घकूरकम्

śālir nṛpānnaṃ rājānnaṃ rājārhaṃ dīrghaśūkakam / dhānyaśreṣṭhaṃ rājadhānyaṃ rājeṣṭaṃ dīrghakūrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजान्नं तु त्रिदोषघ्नं सुस्निग्धं मधुरं लघु । दीपनं बलकृत्पथ्यं कान्तिदं वीर्यवर्धनम्

rājānnaṃ tu tridoṣaghnaṃ susnigdhaṃ madhuraṃ laghu / dīpanaṃ balakṛtpathyaṃ kāntidaṃ vīryavardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजान्नं त्रिविधं स्वशूकभिदया ज्ञेयं सितं लोहितं कृष्णं चेति रसाधिकं च तदिदं स्याद् औत्तरोत्तर्यतः । त्रैविध्यादिह तण्डुलाश् च हरिताः श्वेतास्तथा लोहिताः सामान्येन भवन्ति ते ऽप्यथ गुणैः स्युः पूर्वपूर्वोत्तराः

rājānnaṃ trividhaṃ svaśūkabhidayā jñeyaṃ sitaṃ lohitaṃ kṛṣṇaṃ ceti rasādhikaṃ ca tadidaṃ syād auttarottaryataḥ / traividhyādiha taṇḍulāś ca haritāḥ śvetāstathā lohitāḥ sāmānyena bhavanti te 'pyatha guṇaiḥ syuḥ pūrvapūrvottarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिकः षष्टिशालिः स्यात् षष्टिजः स्निग्धतण्डुलः । षष्टिवासरजः सो ऽयं ज्ञेयो मासद्वयोद्भवः

ṣaṣṭikaḥ ṣaṣṭiśāliḥ syāt ṣaṣṭijaḥ snigdhataṇḍulaḥ / ṣaṣṭivāsarajaḥ so 'yaṃ jñeyo māsadvayodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौरो नीलः षष्टिकोऽयं द्विधा स्याद् आद्यो रुच्यः शीतलो दोषहारी । बल्यः पथ्यो दीपनो वीर्यवृद्धिं दत्ते चास्मात् किंचिद् ऊनो द्वितीयः

gauro nīlaḥ ṣaṣṭiko'yaṃ dvidhā syād ādyo rucyaḥ śītalo doṣahārī / balyaḥ pathyo dīpano vīryavṛddhiṃ datte cāsmāt kiṃcid ūno dvitīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णशालिः कालशालिः श्यामशालिः सितेतरः

kṛṣṇaśāliḥ kālaśāliḥ śyāmaśāliḥ sitetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णशालिस् त्रिदोषघ्नो मधुरः पुष्टिवर्धनः । वर्णकान्तिकरो बल्यो दाहजिद् वीर्यवृद्धिकृत्

kṛṣṇaśālis tridoṣaghno madhuraḥ puṣṭivardhanaḥ / varṇakāntikaro balyo dāhajid vīryavṛddhikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तशालिस् ताम्रशालिः शोणशालिश्च लोहितः । रक्तशालिः सुमधुरो लघुः स्निग्धो बलावहः

raktaśālis tāmraśāliḥ śoṇaśāliśca lohitaḥ / raktaśāliḥ sumadhuro laghuḥ snigdho balāvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचिकृद्दीपनः पथ्यो मुखजाड्यरुजापहः । सर्वामयहरो रुच्यः पित्तदाहानिलास्रजित्

rucikṛddīpanaḥ pathyo mukhajāḍyarujāpahaḥ / sarvāmayaharo rucyaḥ pittadāhānilāsrajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुण्डशालिर्मुण्डनको निःशूको यवशूकजः

muṇḍaśālirmuṇḍanako niḥśūko yavaśūkajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुण्डशालिस्त्रिदोषघ्नो मधुराम्लो बलप्रदः

muṇḍaśālistridoṣaghno madhurāmlo balapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलशालिर्महाशालिः स्थूलाङ्गः स्थूलतण्डुलः । एवंगन्धाढ्यशालेश्च नामान्यूह्यानि सूरिभिः

sthūlaśālirmahāśāliḥ sthūlāṅgaḥ sthūlataṇḍulaḥ / evaṃgandhāḍhyaśāleśca nāmānyūhyāni sūribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाशालिः स्वादुर्मधुरशिशिरः पित्तशमनो ज्वरं जीर्णं दाहं जठररुजम् अह्नाय शमयेत् । शिशूनां यूनां वा यदपि जरतां वा हितकरः सदा सेव्यः सर्वैर् अनलबलवीर्याणि कुरुते

mahāśāliḥ svādurmadhuraśiśiraḥ pittaśamano jvaraṃ jīrṇaṃ dāhaṃ jaṭhararujam ahnāya śamayet / śiśūnāṃ yūnāṃ vā yadapi jaratāṃ vā hitakaraḥ sadā sevyaḥ sarvair analabalavīryāṇi kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मशालिः सूचिशालिः पोतशालिश्च सूचकः

sūkṣmaśāliḥ sūciśāliḥ potaśāliśca sūcakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मशालिः सुमधुरो लघुः पित्तास्रदाहनुत् । दीपनः पाचनश्चैव किंचिद् वातविकारजित्

sūkṣmaśāliḥ sumadhuro laghuḥ pittāsradāhanut / dīpanaḥ pācanaścaiva kiṃcid vātavikārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धशालिस्तु कल्माषो गन्धालुः कलमोत्तमः । सुगन्धिर्गन्धबहुलः सुरभिर् गन्धतण्डुलः

gandhaśālistu kalmāṣo gandhāluḥ kalamottamaḥ / sugandhirgandhabahulaḥ surabhir gandhataṇḍulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धशालिर् मधुरो ऽतिवृष्यदः पित्तश्रमास्रारुचिदाहशान्तिदः । स्तन्यस्तु गर्भस्थिरताल्पवातदः पुष्टिप्रदश्चाल्पकफश्च बल्यदः

sugandhaśālir madhuro 'tivṛṣyadaḥ pittaśramāsrārucidāhaśāntidaḥ / stanyastu garbhasthiratālpavātadaḥ puṣṭipradaścālpakaphaśca balyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरपो मधुरः स्निग्धः शीतलो दाहपित्तजित् । त्रिदोषशमनो रुच्यः पथ्यः सर्वामयापनुत्

nirapo madhuraḥ snigdhaḥ śītalo dāhapittajit / tridoṣaśamano rucyaḥ pathyaḥ sarvāmayāpanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीहिर् गौरो मधुरशिशिरः पित्तहारी कषायः स्निग्धो वृष्यः कृमिकफहरस् तापरक्तापहश् च । पुष्टिं दत्ते श्रमशमनकृद् वीर्यवृद्धिं विधत्ते रुच्यो ऽत्यन्तं जनयति मुदं वातकृन्मेचको ऽन्यः

vrīhir gauro madhuraśiśiraḥ pittahārī kaṣāyaḥ snigdho vṛṣyaḥ kṛmikaphaharas tāparaktāpahaś ca / puṣṭiṃ datte śramaśamanakṛd vīryavṛddhiṃ vidhatte rucyo 'tyantaṃ janayati mudaṃ vātakṛnmecako 'nyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डकः स्थूलशालिश् च स्याद् बिम्बशालिकस् तथा । निजातिशाणहुल्याश् च बिम्बी कौसेन्दुकस् तथा

maṇḍakaḥ sthūlaśāliś ca syād bimbaśālikas tathā / nijātiśāṇahulyāś ca bimbī kausendukas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाधिका जीरकाख्या सश्यामा मधुरा मता । राजानां मौलिकस्यापि शालिः स्याद् उर्वरी तथा

prasādhikā jīrakākhyā saśyāmā madhurā matā / rājānāṃ maulikasyāpi śāliḥ syād urvarī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मशालिः कुदितिका सुशालिर् गुरुशालयः । वनशालिर् गुण्डुरूकी क्षीरिका पङ्क्तयः पृथक् । एतानि शालिनामानि प्रख्यातानि प्रसिद्धतः

sūkṣmaśāliḥ kuditikā suśālir guruśālayaḥ / vanaśālir guṇḍurūkī kṣīrikā paṅktayaḥ pṛthak / etāni śālināmāni prakhyātāni prasiddhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोचा पाटला व्रीहिर् व्रीहिको व्रीहिधान्यकः । व्रीहिसंधान्यम् उद्दिष्टः अर्धधान्यस् तु व्रीहिकः

aśocā pāṭalā vrīhir vrīhiko vrīhidhānyakaḥ / vrīhisaṃdhānyam uddiṣṭaḥ ardhadhānyas tu vrīhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भे पाकणिकः षष्टिः षष्टिको बलसम्भवः । सुधान्यं पथ्यकारी च मुपविः प्रज्ञविप्रियः

garbhe pākaṇikaḥ ṣaṣṭiḥ ṣaṣṭiko balasambhavaḥ / sudhānyaṃ pathyakārī ca mupaviḥ prajñavipriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिस्तु कलमाद्यस्तु कलमो नाकलायकः । कदम्बपुष्पगन्धश्च कलजातः कलोद्भवः

śālistu kalamādyastu kalamo nākalāyakaḥ / kadambapuṣpagandhaśca kalajātaḥ kalodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तश्लेष्मकरो वृष्यः कलमो मधुरस्तथा

pittaśleṣmakaro vṛṣyaḥ kalamo madhurastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहितो रक्तशालिः स्यात् काष्ठलोहितशालयः । रुणाली रुणशालिस्तु रक्तशाल्यः सुशाल्यकः

lohito raktaśāliḥ syāt kāṣṭhalohitaśālayaḥ / ruṇālī ruṇaśālistu raktaśālyaḥ suśālyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णाघ्नो मलकृच्छ्रघ्नो हृद्यस्तु मतिदाः परे

tṛṣṇāghno malakṛcchraghno hṛdyastu matidāḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाशालिः सुगन्धा स्यात् सुगन्धा गन्धसम्भवा । गन्धाढ्या गन्धमाल्या च गन्धानी गन्धमालिनी

mahāśāliḥ sugandhā syāt sugandhā gandhasambhavā / gandhāḍhyā gandhamālyā ca gandhānī gandhamālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धा मधुरा हृद्या कफपित्तज्वरास्रजित्

sugandhā madhurā hṛdyā kaphapittajvarāsrajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलोद्भवा जलरुहा जलजाता सुजातका । रक्ताङ्गुलं सुकारं च कुङ्कुमं समवर्णजा

jalodbhavā jalaruhā jalajātā sujātakā / raktāṅgulaṃ sukāraṃ ca kuṅkumaṃ samavarṇajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुङ्कुमा मधुरा शीता रक्तपित्तातिसारजित्

kuṅkumā madhurā śītā raktapittātisārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलजा नीलनामा स्याद् दीर्घकृष्णा सुपूजका । मधुरा च सुगन्धा च तिलवासी निगद्यते

tilajā nīlanāmā syād dīrghakṛṣṇā supūjakā / madhurā ca sugandhā ca tilavāsī nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजादनी राजप्रिया राजभावा मुनिप्रिया । तिलनी तिलपर्णी च आमगन्धा प्रवासिनी

rājādanī rājapriyā rājabhāvā munipriyā / tilanī tilaparṇī ca āmagandhā pravāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफपित्तहराः स्निग्धाः कासश्वासहराः पराः । शीघ्रपाककरा हृद्या लघवः शुक्रवर्धनाः

kaphapittaharāḥ snigdhāḥ kāsaśvāsaharāḥ parāḥ / śīghrapākakarā hṛdyā laghavaḥ śukravardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोमलाहारसम्भूतास् तिलवासीमहागुणाः । पाण्डुरोगेषु शूलेषु चामवाते प्रशस्यते

komalāhārasambhūtās tilavāsīmahāguṇāḥ / pāṇḍurogeṣu śūleṣu cāmavāte praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्तको वक्तशालिः स्यात् दीर्घस्तु आशुकोपितः । राजप्रिया पथ्यकरा मध्यदेशसमुद्भवा

vaktako vaktaśāliḥ syāt dīrghastu āśukopitaḥ / rājapriyā pathyakarā madhyadeśasamudbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्तिका लघवः प्रोक्ता मुखपाककरास्तथा

vaktikā laghavaḥ proktā mukhapākakarāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाटकः कविलः स्याद् गुरुसो गरुडः स्मृतः । गुरुवको गुरडकः सुखभोजी सुभोजकः

kalāṭakaḥ kavilaḥ syād guruso garuḍaḥ smṛtaḥ / guruvako guraḍakaḥ sukhabhojī subhojakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कविलो गन्धकारी च लघुपाककरोऽपि च । कफपित्तहरः स्वादुः शूलश्वासनिवारणः । ग्रहणीगुल्मकुष्ठघ्नो विकलो भोजने शुभः

kavilo gandhakārī ca laghupākakaro'pi ca / kaphapittaharaḥ svāduḥ śūlaśvāsanivāraṇaḥ / grahaṇīgulmakuṣṭhaghno vikalo bhojane śubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्माण्डिका कुम्भडिका रक्ता सुमधुरा गुरुः । सुगन्धा दुर्जरा पीता स्थूलतण्डुलकोमला

kuṣmāṇḍikā kumbhaḍikā raktā sumadhurā guruḥ / sugandhā durjarā pītā sthūlataṇḍulakomalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भिका मधुरा स्निग्धा वातपित्तनिबर्हिणी

kumbhikā madhurā snigdhā vātapittanibarhiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरभं शुण्डिकः शुण्डी कौसुम्भी कठिनो ऽफलः

saurabhaṃ śuṇḍikaḥ śuṇḍī kausumbhī kaṭhino 'phalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसुम्भी लघुपाका च वातपित्तनिबर्हिणी

kausumbhī laghupākā ca vātapittanibarhiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उम्पास उम्पिकाशालिर् मधुरा गुरुतण्डुला । बहुशूका सुगन्धाढ्या तारुण्यजनवल्लभा

umpāsa umpikāśālir madhurā gurutaṇḍulā / bahuśūkā sugandhāḍhyā tāruṇyajanavallabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उम्पिका मधुरा स्निग्धा सुगन्धा च कषायका । पित्तश्लेष्महरा रूक्षा उम्पिकानिलनाशिनी

umpikā madhurā snigdhā sugandhā ca kaṣāyakā / pittaśleṣmaharā rūkṣā umpikānilanāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षिकः पक्षिलावण्यः पक्षिराजो मुनिप्रियः । स्थूलतण्डुलसम्भूतागन्धो बहलगन्धकृत्

pakṣikaḥ pakṣilāvaṇyaḥ pakṣirājo munipriyaḥ / sthūlataṇḍulasambhūtāgandho bahalagandhakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः । किंचित् सतिक्ता मधुराः पाचना बलवर्धनाः

dagdhāyāmavanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ / kiṃcit satiktā madhurāḥ pācanā balavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तविवर्धनाः । ईषत् कषायाल्पमला गुरवः कफनाशनाः

kedārā madhurā vṛṣyā balyāḥ pittavivardhanāḥ / īṣat kaṣāyālpamalā guravaḥ kaphanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालयो ये छिन्नरुहा रूक्षास् ते बद्धवर्चसः

śālayo ye chinnaruhā rūkṣās te baddhavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः । विदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः

ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā guṇottarāḥ / vidāhino doṣaharā balyā mūtravivardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावनालो यवनालः शिखरी वृत्ततण्डुलः । दीर्घनालो दीर्घशरः क्षेत्रेक्षुश् चेक्षुपत्त्रकः

yāvanālo yavanālaḥ śikharī vṛttataṇḍulaḥ / dīrghanālo dīrghaśaraḥ kṣetrekṣuś cekṣupattrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धवलो यावनालस्तु पाण्डुरस् तारतण्डुलः । नक्षत्राकृतिविस्तारो वृत्तो मौक्तिकतण्डुलः

dhavalo yāvanālastu pāṇḍuras tārataṇḍulaḥ / nakṣatrākṛtivistāro vṛtto mauktikataṇḍulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जूर्णाह्वयो देवधान्यं जूर्णलो बीजपुष्पकः । जूनलः पुष्पगन्धश्च सुगन्धः सेगुरुन्दकः

jūrṇāhvayo devadhānyaṃ jūrṇalo bījapuṣpakaḥ / jūnalaḥ puṣpagandhaśca sugandhaḥ segurundakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धवलो यावनालस्तु गौल्यो बल्यस्त्रिदोषजित् । वृष्यो रुचिप्रदो ऽर्शोघ्नः पथ्यो गुल्मव्रणापहः

dhavalo yāvanālastu gaulyo balyastridoṣajit / vṛṣyo ruciprado 'rśoghnaḥ pathyo gulmavraṇāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तुवरयावनालस्तुवरश्च कषाययावनालश्च । स रक्तयावनालो हितलोहितस् तुवरधान्यश् च

atha tuvarayāvanālastuvaraśca kaṣāyayāvanālaśca / sa raktayāvanālo hitalohitas tuvaradhānyaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुवरो यावनालस्तु कषायोष्णो विशोफकृत् । संग्राही वातशमनो विदाही शोषकारकः

tuvaro yāvanālastu kaṣāyoṣṇo viśophakṛt / saṃgrāhī vātaśamano vidāhī śoṣakārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारदो यावनालस्तु श्लेष्मदः पिच्छिलो गुरुः । शिशिरो मधुरो वृष्यो दोषघ्नो बलपुष्टिदः

śārado yāvanālastu śleṣmadaḥ picchilo guruḥ / śiśiro madhuro vṛṣyo doṣaghno balapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधूमो बहुदुग्धः स्यादपूपो म्लेच्छभोजनः । यवनो निस्तुषः क्षीरी रसालः सुमनश्च सः

godhūmo bahudugdhaḥ syādapūpo mlecchabhojanaḥ / yavano nistuṣaḥ kṣīrī rasālaḥ sumanaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधूमः स्निग्धमधुरो वातघ्नः पित्तदाहकृत् । गुरुः श्लेष्मामदो बल्यो रुचिरो वीर्यवर्धनः

godhūmaḥ snigdhamadhuro vātaghnaḥ pittadāhakṛt / guruḥ śleṣmāmado balyo ruciro vīryavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोऽन्यो लघुगोधूमो गुरुर् वृष्यः कफापहः । आमदोषकरो बल्यो मधुरो वीर्यपुष्टिदः

snigdho'nyo laghugodhūmo gurur vṛṣyaḥ kaphāpahaḥ / āmadoṣakaro balyo madhuro vīryapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवस्तु मेध्यः सितशूकसंज्ञो दिव्यो ऽक्षतः कञ्चुकिधान्यराजौ । स्यात् तीक्ष्णशूकस् तुरगप्रियश् च सक्तुर् हयेष्टश् च पवित्रधान्यम्

yavastu medhyaḥ sitaśūkasaṃjño divyo 'kṣataḥ kañcukidhānyarājau / syāt tīkṣṇaśūkas turagapriyaś ca saktur hayeṣṭaś ca pavitradhānyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवः कषायो मधुरः सुशीतलः प्रमेहजित् तिक्तकफापहारकः । अशूकमुण्डस् तु यवो बलप्रदो वृष्यश्च नॄणां बहुवीर्यपुष्टिदः

yavaḥ kaṣāyo madhuraḥ suśītalaḥ pramehajit tiktakaphāpahārakaḥ / aśūkamuṇḍas tu yavo balaprado vṛṣyaśca nṝṇāṃ bahuvīryapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुजो वेणुबीजश् च वंशजो वंशतण्डुलः । वंशधान्यं च वंशाह्वो वेणुवंशद्विधायवः

veṇujo veṇubījaś ca vaṃśajo vaṃśataṇḍulaḥ / vaṃśadhānyaṃ ca vaṃśāhvo veṇuvaṃśadvidhāyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतः कषायो मधुरस् तु रूक्षो मेहक्रिमिश्लेष्मविषापहश् च । पुष्टिं च वीर्यं च बलं च दत्ते पित्तापहो वेणुयवः प्रशस्तः

śītaḥ kaṣāyo madhuras tu rūkṣo mehakrimiśleṣmaviṣāpahaś ca / puṣṭiṃ ca vīryaṃ ca balaṃ ca datte pittāpaho veṇuyavaḥ praśastaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गस्तु सूपश्रेष्ठः स्याद्वर्णार्हश् च रसोत्तमः । भुक्तिप्रदो हयानन्दो भूबलो वाजिभोजनः

mudgastu sūpaśreṣṭhaḥ syādvarṇārhaś ca rasottamaḥ / bhuktiprado hayānando bhūbalo vājibhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णमुद्गस् तु वासन्तो माधवश् च सुराष्ट्रजः

kṛṣṇamudgas tu vāsanto mādhavaś ca surāṣṭrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णमुद्गस् त्रिदोषघ्नो मधुरो वातनाशनः । लघुश् च दीपनः पथ्यो बलवीर्याङ्गपुष्टिदः

kṛṣṇamudgas tridoṣaghno madhuro vātanāśanaḥ / laghuś ca dīpanaḥ pathyo balavīryāṅgapuṣṭidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारदस् तु हरिन्मुद्गो धूसरो ऽन्यश्च शारदः

śāradas tu harinmudgo dhūsaro 'nyaśca śāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिन्मुद्गः कषायश् च मधुरः कफपित्तहृत् । रक्तमूत्रामयघ्नश् च शीतलो लघुदीपनः

harinmudgaḥ kaṣāyaś ca madhuraḥ kaphapittahṛt / raktamūtrāmayaghnaś ca śītalo laghudīpanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्च धूसरो मुद्गो रसवीर्यादिषु स्मृतः । कषायो मधुरो रुच्यः पित्तवातविबन्धकृत्

tadvacca dhūsaro mudgo rasavīryādiṣu smṛtaḥ / kaṣāyo madhuro rucyaḥ pittavātavibandhakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तज्वरार्तिशमनं लघु मुद्गयूषं संतापहारि तद् अरोचकनाशनं च । रक्तप्रसादनम् इदं यदि सैन्धवेन युक्तं तदा भवति सर्वरुजापहारि

pittajvarārtiśamanaṃ laghu mudgayūṣaṃ saṃtāpahāri tad arocakanāśanaṃ ca / raktaprasādanam idaṃ yadi saindhavena yuktaṃ tadā bhavati sarvarujāpahāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषस्तु कुरुविन्दः स्याद्धान्यवीरो वृषाकरः । मांसलश् च बलाढ्यश् च पित्र्यश् च पितृजोत्तमः

māṣastu kuruvindaḥ syāddhānyavīro vṛṣākaraḥ / māṃsalaś ca balāḍhyaś ca pitryaś ca pitṛjottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषः स्निग्धो बहुमलकरः शोषणः श्लेष्मकारी वीर्येणोष्णो झटिति कुरुते रक्तपित्तप्रकोपम् । हन्याद्वातं गुरुबलकरो रोचनो भक्ष्यमाणः स्वादुर् नित्यं श्रमसुखवतां सेवनीयो नराणाम्

māṣaḥ snigdho bahumalakaraḥ śoṣaṇaḥ śleṣmakārī vīryeṇoṣṇo jhaṭiti kurute raktapittaprakopam / hanyādvātaṃ gurubalakaro rocano bhakṣyamāṇaḥ svādur nityaṃ śramasukhavatāṃ sevanīyo narāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजमाषो नीलमाषो नृपमाषो नृपोचितः

rājamāṣo nīlamāṣo nṛpamāṣo nṛpocitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफपित्तहरो रुच्यो वातकृद्बलदायकः

kaphapittaharo rucyo vātakṛdbaladāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणस्तु हरिमन्थः स्यात्सुगन्धः कृष्णकञ्चुकः । बालभोज्यो वाजिभक्षश् चणकः कञ्चुकी च सः

caṇastu harimanthaḥ syātsugandhaḥ kṛṣṇakañcukaḥ / bālabhojyo vājibhakṣaś caṇakaḥ kañcukī ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणको मधुरो रूक्षो मेहजिद् वातपित्तकृत् । दीप्तिवर्णकरो बल्यो रुच्यश् चाध्मानकारकः

caṇako madhuro rūkṣo mehajid vātapittakṛt / dīptivarṇakaro balyo rucyaś cādhmānakārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमश्चणः शीतलरुच्यकारी संतर्पणो दाहतृषापहारी । गौल्यो ऽश्मरीशोषविनाशकारी कषाय ईषत् कटुर् वीर्यकारी

āmaścaṇaḥ śītalarucyakārī saṃtarpaṇo dāhatṛṣāpahārī / gaulyo 'śmarīśoṣavināśakārī kaṣāya īṣat kaṭur vīryakārī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस्तु चणकः शीतो मधुरः कासपित्तहृत् । पित्तातिसारकासघ्नो बल्यश् चैव रसायनः

kṛṣṇastu caṇakaḥ śīto madhuraḥ kāsapittahṛt / pittātisārakāsaghno balyaś caiva rasāyanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणो गौरस्तु मधुरो बलकृद् रोचनः परः । श्वेतो वातकरो रुच्यः पित्तघ्नः शिशिरो गुरुः

caṇo gaurastu madhuro balakṛd rocanaḥ paraḥ / śveto vātakaro rucyaḥ pittaghnaḥ śiśiro guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभृष्टचणको रुच्यो वातघ्नो रक्तदोषकृत् । वीर्येणोष्णो लघुश् चैव कफशैत्यापहारकः

subhṛṣṭacaṇako rucyo vātaghno raktadoṣakṛt / vīryeṇoṣṇo laghuś caiva kaphaśaityāpahārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणस्य यूषं मधुरं कषायं कफापहं वातविकारहेतुः । श्वासोर्ध्वकासक्लमपीनसानां करोति नाशं बलदीपनत्वम्

caṇasya yūṣaṃ madhuraṃ kaṣāyaṃ kaphāpahaṃ vātavikārahetuḥ / śvāsordhvakāsaklamapīnasānāṃ karoti nāśaṃ baladīpanatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणोदकं चन्द्रमरीचिशीतं पीतं प्रगे पित्तरुजापहारि । पुष्टिप्रदं नैजगुणं च पाके संतर्पणं मञ्जुलमाधुरीकम्

caṇodakaṃ candramarīciśītaṃ pītaṃ prage pittarujāpahāri / puṣṭipradaṃ naijaguṇaṃ ca pāke saṃtarpaṇaṃ mañjulamādhurīkam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मकुष्टको मयष्टश् च वनमुद्गः कृमीलकः । अमृतो ऽरण्यमुद्गश् च वल्लीमुद्गश् च कीर्तितः

makuṣṭako mayaṣṭaś ca vanamudgaḥ kṛmīlakaḥ / amṛto 'raṇyamudgaś ca vallīmudgaś ca kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मकुष्टकः कषायः स्यान्मधुरो रक्तपित्तजित् । ज्वरदाहहरः पथ्यो रुचिकृत्सर्वदोषहृत्

makuṣṭakaḥ kaṣāyaḥ syānmadhuro raktapittajit / jvaradāhaharaḥ pathyo rucikṛtsarvadoṣahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मसूरो रागदालिस्तु मङ्गल्यः पृथुबीजकः । शूरः कल्याणबीजश् च गुरुबीजो मसूरकः

masūro rāgadālistu maṅgalyaḥ pṛthubījakaḥ / śūraḥ kalyāṇabījaś ca gurubījo masūrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मसूरो मधुरः शीतः संग्रही कफपित्तजित् । वातामयकरश् चैव मूत्रकृच्छ्रहरो लघुः

masūro madhuraḥ śītaḥ saṃgrahī kaphapittajit / vātāmayakaraś caiva mūtrakṛcchraharo laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलायो मुण्डचणको हरेणुश् च सतीनकः । त्रासनो नालकः कण्ठी सतीनश् च हरेणुकः

kalāyo muṇḍacaṇako hareṇuś ca satīnakaḥ / trāsano nālakaḥ kaṇṭhī satīnaś ca hareṇukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलायः कुरुते वातं पित्तदाहकफापहः । रुचिपुष्टिप्रदः शीतः कषायश्चामदोषकृत्

kalāyaḥ kurute vātaṃ pittadāhakaphāpahaḥ / rucipuṣṭipradaḥ śītaḥ kaṣāyaścāmadoṣakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्का कराला त्रिपुटा काण्डिका रूक्षणात्मिका

laṅkā karālā tripuṭā kāṇḍikā rūkṣaṇātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्का रुच्या हिमा गौल्या पित्तजिद् वातकृद्गुरुः

laṅkā rucyā himā gaulyā pittajid vātakṛdguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढकी तुवरी वर्या करवीरभुजा तथा । वृत्तबीजा पीतपुष्पा श्वेता रक्तासिता त्रिधा

āḍhakī tuvarī varyā karavīrabhujā tathā / vṛttabījā pītapuṣpā śvetā raktāsitā tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढकी तु कषाया च मधुरा कफपित्तजित् । ईषद् वातकरा रुच्या विदला गुरुग्राहिका

āḍhakī tu kaṣāyā ca madhurā kaphapittajit / īṣad vātakarā rucyā vidalā gurugrāhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च श्वेता दोषदात्री तु रक्ता रुच्या बल्या पित्ततापादिहन्त्री । सा श्यामा चेद् दीपनी पित्तदाहध्वंसा बल्यं चाढकीयूषम् उक्तम्

sā ca śvetā doṣadātrī tu raktā rucyā balyā pittatāpādihantrī / sā śyāmā ced dīpanī pittadāhadhvaṃsā balyaṃ cāḍhakīyūṣam uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलित्थस् ताम्रबीजश् च श्वेतबीजः सितेतरः

kulitthas tāmrabījaś ca śvetabījaḥ sitetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलित्थस्तु कषायोष्णो रूक्षो वातकफापहः

kulitthastu kaṣāyoṣṇo rūkṣo vātakaphāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षवः क्षुधाभिजननश् चपलो दीर्घशिम्बिकः । सुकुमारो वृत्तबीजो मधुरः क्षवकश्च सः

kṣavaḥ kṣudhābhijananaś capalo dīrghaśimbikaḥ / sukumāro vṛttabījo madhuraḥ kṣavakaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षवः कषायमधुरः शीतलः कफपित्तहृत् । वृष्यः श्रमहरो रुच्यः पवनाध्मानकारकः

kṣavaḥ kaṣāyamadhuraḥ śītalaḥ kaphapittahṛt / vṛṣyaḥ śramaharo rucyaḥ pavanādhmānakārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरः श्वेतनिष्पावो माध्वीका मधुशर्करा । पलंकषा स्थूलशिम्बी वृत्ता मधुसिता सिता

madhuraḥ śvetaniṣpāvo mādhvīkā madhuśarkarā / palaṃkaṣā sthūlaśimbī vṛttā madhusitā sitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुशर्करा सुरुच्या मधुराल्पकषायका । शिशिरा वातुला बल्याप्याध्मानगुरुपुष्टिदा

madhuśarkarā surucyā madhurālpakaṣāyakā / śiśirā vātulā balyāpyādhmānagurupuṣṭidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽन्यश्च कटुनिष्पावः खर्वुरो नदीजस्तथा

so 'nyaśca kaṭuniṣpāvaḥ kharvuro nadījastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीनिष्पावकस्तिक्तः कटुकोऽस्रप्रदो गुरुः । वातलः कफदो रूक्षः कषायो विषदोषनुत्

nadīniṣpāvakastiktaḥ kaṭuko'sraprado guruḥ / vātalaḥ kaphado rūkṣaḥ kaṣāyo viṣadoṣanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलस्तु होमधान्यं स्यात् पवित्रः पितृतर्पणः । पापघ्नः पूतधान्यं च जटिलस्तु वनोद्भवः

tilastu homadhānyaṃ syāt pavitraḥ pitṛtarpaṇaḥ / pāpaghnaḥ pūtadhānyaṃ ca jaṭilastu vanodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धो वर्णबलाग्निवृद्धिजननस्तन्यानिलघ्नो गुरुः सोष्णः पित्तकरोऽल्पमूत्रकरणः केश्यो ऽतिपथ्यो व्रणे । संग्राही मधुरः कषायसहितस्तिक्तो विपाके कटुः कृष्णः पथ्यतमः सितोऽल्पगुणदः क्षीणास् तथान्ये तिलाः

snigdho varṇabalāgnivṛddhijananastanyānilaghno guruḥ soṣṇaḥ pittakaro'lpamūtrakaraṇaḥ keśyo 'tipathyo vraṇe / saṃgrāhī madhuraḥ kaṣāyasahitastikto vipāke kaṭuḥ kṛṣṇaḥ pathyatamaḥ sito'lpaguṇadaḥ kṣīṇās tathānye tilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पललं तिलकल्कं स्यात्तिलचूर्णं च पिष्टकम्

palalaṃ tilakalkaṃ syāttilacūrṇaṃ ca piṣṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पललं मधुरं रुच्यं पित्तास्रबलपुष्टिदम्

palalaṃ madhuraṃ rucyaṃ pittāsrabalapuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलकिट्टं तु पिण्याकः खलः स्यात् तिलकल्कजः

tilakiṭṭaṃ tu piṇyākaḥ khalaḥ syāt tilakalkajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्याकः कटुको गौल्यः कफवातप्रमेहनुत्

piṇyākaḥ kaṭuko gaulyaḥ kaphavātapramehanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतसी पिच्छला देवी मदगन्धा मदोत्कटा । उमा क्षुमा हैमवती सुनीला नीलपुष्पिका

atasī picchalā devī madagandhā madotkaṭā / umā kṣumā haimavatī sunīlā nīlapuṣpikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतसी मदगन्धा स्यान्मधुरा बलकारिका । कफवातकरी चेषत् पित्तहृत् कुष्ठवातनुत्

atasī madagandhā syānmadhurā balakārikā / kaphavātakarī ceṣat pittahṛt kuṣṭhavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसुरी राजिका राजी रक्तिका रक्तसर्षपः । तीक्ष्णगन्धा मधुरिका क्षवकः क्षुवकः क्षवः

āsurī rājikā rājī raktikā raktasarṣapaḥ / tīkṣṇagandhā madhurikā kṣavakaḥ kṣuvakaḥ kṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसुरी कटुतिक्तोष्णा वातप्लीहार्तिशूलनुत् । दाहपित्तप्रदा हन्ति कफगुल्मकृमिव्रणान्

āsurī kaṭutiktoṣṇā vātaplīhārtiśūlanut / dāhapittapradā hanti kaphagulmakṛmivraṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.