Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.3

अथोवाच पुनर् वाक्यं विराधः पूरयन् वनम् । आत्मानं पृच्छते ब्रूतं कौ युवां क्व गमिष्यथः

athovāca punar vākyaṃ virādhaḥ pūrayan vanam / ātmānaṃ pṛcchate brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच ततो रामो राक्षसं ज्वलिताननम् । पृच्छन्तं सुमहातेजा इक्ष्वाकुकुलम् आत्मनः

tam uvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam / pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियौ वृत्तसम्पन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ । त्वां तु वेदितुम् इच्छावः कस् त्वं चरसि दण्डकान्

kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau / tvāṃ tu veditum icchāvaḥ kas tvaṃ carasi daṇḍakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच विराधस् तु रामं सत्यपराक्रमम् । हन्त वक्ष्यामि ते राजन् निबोध मम राघव

tam uvāca virādhas tu rāmaṃ satyaparākramam / hanta vakṣyāmi te rājan nibodha mama rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रः किल जयस्याहं माता मम शतह्रदा । विराध इति माम् आहुः पृथिव्यां सर्वराक्षसाः

putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā / virādha iti mām āhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा चापि मे प्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा । शस्त्रेणावध्यता लोके ऽच्छेद्याभेद्यत्वम् एव च

tapasā cāpi me prāptā brahmaṇo hi prasādajā / śastreṇāvadhyatā loke 'cchedyābhedyatvam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सृज्य प्रमदाम् एनाम् अनपेक्षौ यथागतम् । त्वरमाणौ पालयेथां न वां जीवितम् आददे

utsṛjya pramadām enām anapekṣau yathāgatam / tvaramāṇau pālayethāṃ na vāṃ jīvitam ādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रामः प्रत्युवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः । राक्षसं विकृताकारं विराधं पापचेतसम्

taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ / rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुद्र धिक् त्वां तु हीनार्थं मृत्युम् अन्वेषसे ध्रुवम् । रणे सम्प्राप्स्यसे तिष्ठ न मे जीवन् गमिष्यसि

kṣudra dhik tvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyum anveṣase dhruvam / raṇe samprāpsyase tiṣṭha na me jīvan gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सज्यं धनुः कृत्वा रामः सुनिशिताञ् शरान् । सुशीघ्रम् अभिसंधाय राक्षसं निजघान ह

tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmaḥ suniśitāñ śarān / suśīghram abhisaṃdhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुषा ज्यागुणवता सप्तबाणान् मुमोच ह । रुक्मपुङ्खान् महावेगान् सुपर्णानिलतुल्यगान्

dhanuṣā jyāguṇavatā saptabāṇān mumoca ha / rukmapuṅkhān mahāvegān suparṇānilatulyagān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते शरीरं विराधस्य भित्त्वा बर्हिणवाससः । निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां पावकोपमाः

te śarīraṃ virādhasya bhittvā barhiṇavāsasaḥ / nipetuḥ śoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विनद्य महानादं शूलं शक्रध्वजोपमम् । प्रगृह्याशोभत तदा व्यात्तानन इवान्तकः

sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam / pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छूलं वज्रसंकाशं गगने ज्वलनोपमम् । द्वाभ्यां शराभ्यां चिछेद रामः शस्त्रभृतां वरः

tac chūlaṃ vajrasaṃkāśaṃ gagane jvalanopamam / dvābhyāṃ śarābhyāṃ cicheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रौद्रस्य सौमित्रिर् बाहुं सव्यं बभञ्ज ह । रामस् तु दक्षिणं बाहुं तरसा तस्य रक्षसः

tasya raudrasya saumitrir bāhuṃ savyaṃ babhañja ha / rāmas tu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भग्नबाहुः संविग्नो निपपाताशु राक्षसः । धरण्यां मेघसंकाशो वज्रभिन्न इवाचलः । इदं प्रोवाच काकुत्स्थं विराधः पुरुषर्षभम्

sa bhagnabāhuḥ saṃvigno nipapātāśu rākṣasaḥ / dharaṇyāṃ meghasaṃkāśo vajrabhinna ivācalaḥ / idaṃ provāca kākutsthaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्या सुप्रजास् तात रामस् त्वं विदितो मया । वैदेही च महाभागा लक्ष्मणश् च महायशाः

kausalyā suprajās tāta rāmas tvaṃ vidito mayā / vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaś ca mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिशापाद् अहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम् । तुम्बुरुर् नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन हि

abhiśāpād ahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum / tumburur nāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाद्यमानश् च मया सो ऽब्रवीन् मां महायशाः । यदा दाशरथी रामस् त्वां वधिष्यति संयुगे

prasādyamānaś ca mayā so 'bravīn māṃ mahāyaśāḥ / yadā dāśarathī rāmas tvāṃ vadhiṣyati saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा प्रकृतिम् आपन्नो भवान् स्वर्गं गमिष्यति । इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तम् उवाच ह

tadā prakṛtim āpanno bhavān svargaṃ gamiṣyati / iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुपस्थीयमानो मां संक्रुद्धो व्याजहार ह । तव प्रसादान् मुक्तो ऽहम् अभिशापात् सुदारुणात् । भवनं स्वं गमिष्यामि स्वस्ति वो ऽस्तु परंतप

anupasthīyamāno māṃ saṃkruddho vyājahāra ha / tava prasādān mukto 'ham abhiśāpāt sudāruṇāt / bhavanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo 'stu paraṃtapa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान् । अध्यर्धयोजने तात महर्षिः सूर्यसंनिभः

ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān / adhyardhayojane tāta maharṣiḥ sūryasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वं स ते श्रेयो विधास्यति । अवटे चापि मां राम निक्षिप्य कुशली व्रज

taṃ kṣipram abhigaccha tvaṃ sa te śreyo vidhāsyati / avaṭe cāpi māṃ rāma nikṣipya kuśalī vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षसां गतसत्त्वानाम् एष धर्मः सनातनः । अवटे ये निधीयन्ते तेषां लोकाः सनातनाः

rakṣasāṃ gatasattvānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ / avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थं विराधः शरपीडितः । बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः

evam uktvā tu kākutsthaṃ virādhaḥ śarapīḍitaḥ / babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मुक्तकण्ठम् उत्क्षिप्य शङ्कुकर्णं महास्वनम् । विराधं प्राक्षिपच् छ्वभ्रे नदन्तं भैरवस्वनम्

taṃ muktakaṇṭham utkṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam / virādhaṃ prākṣipac chvabhre nadantaṃ bhairavasvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् । विजह्रतुस् तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराव् इव

tatas tu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm / vijahratus tau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.