Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.45

रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा । परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानम् आत्मना

rāvaṇena tu vaidehī tadā pṛṣṭā jihīrṣuṇā / parivrājakarūpeṇa śaśaṃsātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणश् चातिथिश् चैष अनुक्तो हि शपेत माम् । इति ध्यात्वा मुहूर्तं तु सीता वचनम् अब्रवीत्

brāhmaṇaś cātithiś caiṣa anukto hi śapeta mām / iti dhyātvā muhūrtaṃ tu sītā vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः । सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामभार्या द्विजोत्तम

duhitā janakasyāhaṃ maithilasya mahātmanaḥ / sītā nāmnāsmi bhadraṃ te rāmabhāryā dvijottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरं चाध्युषिता राघवस्य निवेशने । भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी

saṃvatsaraṃ cādhyuṣitā rāghavasya niveśane / bhuñjānā mānuṣān bhogān sarvakāmasamṛddhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संवत्सराद् ऊर्ध्वं सममन्यत मे पतिम् । अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः

tataḥ saṃvatsarād ūrdhvaṃ samamanyata me patim / abhiṣecayituṃ rāmaṃ sameto rājamantribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् संभ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने । कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम्

tasmin saṃbhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane / kaikeyī nāma bhartāraṃ mamāryā yācate varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे । मम प्रव्राजनं भर्तुर् भरतस्याभिषेचनम् । द्वाव् अयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम्

pratigṛhya tu kaikeyī śvaśuraṃ sukṛtena me / mama pravrājanaṃ bhartur bharatasyābhiṣecanam / dvāv ayācata bhartāraṃ satyasaṃdhaṃ nṛpottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये ऽहं कदाचन । एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्य् अभिषिच्यते

nādya bhokṣye na ca svapsye na pāsye 'haṃ kadācana / eṣa me jīvitasyānto rāmo yady abhiṣicyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणां कैकेयीं श्वशुरो मे स मानदः । अयाचतार्थैर् अन्वर्थैर् न च याच्ञां चकार सा

iti bruvāṇāṃ kaikeyīṃ śvaśuro me sa mānadaḥ / ayācatārthair anvarthair na ca yācñāṃ cakāra sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः । रामेति प्रथितो लोके गुणवान् सत्यवाक् शुचिः । विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः

mama bhartā mahātejā vayasā pañcaviṃśakaḥ / rāmeti prathito loke guṇavān satyavāk śuciḥ / viśālākṣo mahābāhuḥ sarvabhūtahite rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेकाय तु पितुः समीपं रामम् आगतम् । कैकेयी मम भर्तारम् इत्य् उवाच द्रुतं वचः

abhiṣekāya tu pituḥ samīpaṃ rāmam āgatam / kaikeyī mama bhartāram ity uvāca drutaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव । भरताय प्रदातव्यम् इदं राज्यम् अकण्टकम्

tava pitrā samājñaptaṃ mamedaṃ śṛṇu rāghava / bharatāya pradātavyam idaṃ rājyam akaṇṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च । वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात्

tvayā tu khalu vastavyaṃ nava varṣāṇi pañca ca / vane pravraja kākutstha pitaraṃ mocayānṛtāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् उवाच तां रामः कैकेयीम् अकुतोभयः । चकार तद्वचस् तस्या मम भर्ता दृढव्रतः

tathety uvāca tāṃ rāmaḥ kaikeyīm akutobhayaḥ / cakāra tadvacas tasyā mama bhartā dṛḍhavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यान् न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान् न चानृतम् । एतद् ब्राह्मण रामस्य व्रतं ध्रुवम् अनुत्तमम्

dadyān na pratigṛhṇīyāt satyaṃ brūyān na cānṛtam / etad brāhmaṇa rāmasya vrataṃ dhruvam anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् । रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरे ऽरिहा

tasya bhrātā tu vaimātro lakṣmaṇo nāma vīryavān / rāmasya puruṣavyāghraḥ sahāyaḥ samare 'rihā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भ्राता लक्ष्मणो नाम धर्मचारी दृढव्रतः । अन्वगच्छद् धनुष्पाणिः प्रव्रजन्तं मया सह

sa bhrātā lakṣmaṇo nāma dharmacārī dṛḍhavrataḥ / anvagacchad dhanuṣpāṇiḥ pravrajantaṃ mayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वयं प्रच्युता राज्यात् कैकेय्यास् तु कृते त्रयः । विचराम द्विजश्रेष्ठ वनं गम्भीरम् ओजसा

te vayaṃ pracyutā rājyāt kaikeyyās tu kṛte trayaḥ / vicarāma dvijaśreṣṭha vanaṃ gambhīram ojasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वस मुहूर्तं तु शक्यं वस्तुम् इह त्वया । आगमिष्यति मे भर्ता वन्यम् आदाय पुष्कलम्

samāśvasa muhūrtaṃ tu śakyaṃ vastum iha tvayā / āgamiṣyati me bhartā vanyam ādāya puṣkalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वं नाम च गोत्रं च कुलम् आचक्ष्व तत्त्वतः । एकश् च दण्डकारण्ये किमर्थं चरसि द्विज

sa tvaṃ nāma ca gotraṃ ca kulam ācakṣva tattvataḥ / ekaś ca daṇḍakāraṇye kimarthaṃ carasi dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवत्यां सीतायां रामपत्न्यां महाबलः । प्रत्युवाचोत्तरं तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः

evaṃ bruvatyāṃ sītāyāṃ rāmapatnyāṃ mahābalaḥ / pratyuvācottaraṃ tīvraṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन वित्रासिता लोकाः सदेवासुरपन्नगाः । अहं स रावणो नाम सीते रक्षोगणेश्वरः

yena vitrāsitā lokāḥ sadevāsurapannagāḥ / ahaṃ sa rāvaṇo nāma sīte rakṣogaṇeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वां तु काञ्चनवर्णाभां दृष्ट्वा कौशेयवासिनीम् । रतिं स्वकेषु दारेषु नाधिगच्छाम्य् अनिन्दिते

tvāṃ tu kāñcanavarṇābhāṃ dṛṣṭvā kauśeyavāsinīm / ratiṃ svakeṣu dāreṣu nādhigacchāmy anindite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वीनाम् उत्तमस्त्रीणाम् आहृतानाम् इतस् ततः । सर्वासाम् एव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव

bahvīnām uttamastrīṇām āhṛtānām itas tataḥ / sarvāsām eva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्का नाम समुद्रस्य मध्ये मम महापुरी । सागरेण परिक्षिप्ता निविष्टा गिरिमूर्धनि

laṅkā nāma samudrasya madhye mama mahāpurī / sāgareṇa parikṣiptā niviṣṭā girimūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सीते मया सार्धं वनेषु विचरिष्यसि । न चास्यारण्यवासस्य स्पृहयिष्यसि भामिनि

tatra sīte mayā sārdhaṃ vaneṣu vicariṣyasi / na cāsyāraṇyavāsasya spṛhayiṣyasi bhāmini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च दास्यः सहस्राणि सर्वाभरणभूषिताः । सीते परिचरिष्यन्ति भार्या भवसि मे यदि

pañca dāsyaḥ sahasrāṇi sarvābharaṇabhūṣitāḥ / sīte paricariṣyanti bhāryā bhavasi me yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रावणेनैवम् उक्ता तु कुपिता जनकात्मजा । प्रत्युवाचानवद्याङ्गी तम् अनादृत्य राक्षसम्

rāvaṇenaivam uktā tu kupitā janakātmajā / pratyuvācānavadyāṅgī tam anādṛtya rākṣasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महागिरिम् इवाकम्प्यं महेन्द्रसदृशं पतिम् । महोदधिम् इवाक्षोभ्यम् अहं रामम् अनुव्रता

mahāgirim ivākampyaṃ mahendrasadṛśaṃ patim / mahodadhim ivākṣobhyam ahaṃ rāmam anuvratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाबाहुं महोरस्कं सिंहविक्रान्तगामिनम् । नृसिंहं सिंहसंकाशम् अहं रामम् अनुव्रता

mahābāhuṃ mahoraskaṃ siṃhavikrāntagāminam / nṛsiṃhaṃ siṃhasaṃkāśam ahaṃ rāmam anuvratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णचन्द्राननं वीरं राजवत्सं जितेन्द्रियम् । पृथुकीर्तिं महाबाहुम् अहं रामम् अनुव्रता

pūrṇacandrānanaṃ vīraṃ rājavatsaṃ jitendriyam / pṛthukīrtiṃ mahābāhum ahaṃ rāmam anuvratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं पुनर् जम्बुकः सिंहीं माम् इहेच्छसि दुर्लभाम् । नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुम् आदित्यस्य प्रभा यथा

tvaṃ punar jambukaḥ siṃhīṃ mām ihecchasi durlabhām / nāhaṃ śakyā tvayā spraṣṭum ādityasya prabhā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादपान् काञ्चनान् नूनं बहून् पश्यसि मन्दभाक् । राघवस्य प्रियां भार्यां यस् त्वम् इच्छसि रावण

pādapān kāñcanān nūnaṃ bahūn paśyasi mandabhāk / rāghavasya priyāṃ bhāryāṃ yas tvam icchasi rāvaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधितस्य च सिंहस्य मृगशत्रोस् तरस्विनः । आशीविषस्य वदनाद् दंष्ट्राम् आदातुम् इच्छसि

kṣudhitasya ca siṃhasya mṛgaśatros tarasvinaḥ / āśīviṣasya vadanād daṃṣṭrām ādātum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं पाणिना हर्तुम् इच्छसि । कालकूटं विषं पीत्वा स्वस्तिमान् गन्तुम् इच्छसि

mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ pāṇinā hartum icchasi / kālakūṭaṃ viṣaṃ pītvā svastimān gantum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षिसूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेक्षि च क्षुरम् । राघवस्य प्रियां भार्याम् अधिगन्तुं त्वम् इच्छसि

akṣisūcyā pramṛjasi jihvayā lekṣi ca kṣuram / rāghavasya priyāṃ bhāryām adhigantuṃ tvam icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवसज्य शिलां कण्ठे समुद्रं तर्तुम् इच्छसि । सूर्याचन्द्रमसौ चोभौ प्राणिभ्यां हर्तुम् इच्छसि । यो रामस्य प्रियां भार्यां प्रधर्षयितुम् इच्छसि

avasajya śilāṃ kaṇṭhe samudraṃ tartum icchasi / sūryācandramasau cobhau prāṇibhyāṃ hartum icchasi / yo rāmasya priyāṃ bhāryāṃ pradharṣayitum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निं प्रज्वलितं दृष्ट्वा वस्त्रेणाहर्तुम् इच्छसि । कल्याणवृत्तां रामस्य यो भार्यां हर्तुम् इच्छसि

agniṃ prajvalitaṃ dṛṣṭvā vastreṇāhartum icchasi / kalyāṇavṛttāṃ rāmasya yo bhāryāṃ hartum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोमुखानां शूलानाम् अग्रे चरितुम् इच्छसि । रामस्य सदृशीं भार्यां यो ऽधिगन्तुं त्वम् इच्छसि

ayomukhānāṃ śūlānām agre caritum icchasi / rāmasya sadṛśīṃ bhāryāṃ yo 'dhigantuṃ tvam icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अन्तरं सिंहशृगालयोर् वने यद् अन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः । सुराग्र्यसौवीरकयोर् यद् अन्तरं तद् अन्तरं दाशरथेस् तवैव च

yad antaraṃ siṃhaśṛgālayor vane yad antaraṃ syandanikāsamudrayoḥ / surāgryasauvīrakayor yad antaraṃ tad antaraṃ dāśarathes tavaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अन्तरं काञ्चनसीसलोहयोर् यद् अन्तरं चन्दनवारिपङ्कयोः । यद् अन्तरं हस्तिबिडालयोर् वने तद् अन्तरं दाशरथेस् तवैव च

yad antaraṃ kāñcanasīsalohayor yad antaraṃ candanavāripaṅkayoḥ / yad antaraṃ hastibiḍālayor vane tad antaraṃ dāśarathes tavaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अन्तरं वायसवैनतेययोर् यद् अन्तरं मद्गुमयूरयोर् अपि । यद् अन्तरं सारसगृध्रयोर् वने तद् अन्तरं दाशरथेस् तवैव च

yad antaraṃ vāyasavainateyayor yad antaraṃ madgumayūrayor api / yad antaraṃ sārasagṛdhrayor vane tad antaraṃ dāśarathes tavaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् सहस्राक्षसमप्रभावे रामे स्थिते कार्मुकबाणपाणौ । हृतापि ते ऽहं न जरां गमिष्ये वज्रं यथा मक्षिकयावगीर्णम्

tasmin sahasrākṣasamaprabhāve rāme sthite kārmukabāṇapāṇau / hṛtāpi te 'haṃ na jarāṃ gamiṣye vajraṃ yathā makṣikayāvagīrṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीव तद् वाक्यम् अदुष्टभावा सुदृष्टम् उक्त्वा रजनीचरं तम् । गात्रप्रकम्पाद् व्यथिता बभूव वातोद्धता सा कदलीव तन्वी

itīva tad vākyam aduṣṭabhāvā sudṛṣṭam uktvā rajanīcaraṃ tam / gātraprakampād vyathitā babhūva vātoddhatā sā kadalīva tanvī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां वेपमानाम् उपलक्ष्य सीतां स रावणो मृत्युसमप्रभावः । कुलं बलं नाम च कर्म चात्मनः समाचचक्षे भयकारणार्थम्

tāṃ vepamānām upalakṣya sītāṃ sa rāvaṇo mṛtyusamaprabhāvaḥ / kulaṃ balaṃ nāma ca karma cātmanaḥ samācacakṣe bhayakāraṇārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.