Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 4.49

सह ताराङ्गदाभ्यां तु संगम्य हनुमान् कपिः विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश् च गहनानि च

saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṃgamya hanumān kapiḥ vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहशार्दूलजुष्टाश् च गुहाश् च परितस् तथा विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च

siṃhaśārdūlajuṣṭāś ca guhāś ca paritas tathā viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत

teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि देशो दुरन्वेषो गुहा गहनवान् महान् तत्र वायुसुतः सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम्

sa hi deśo duranveṣo guhā gahanavān mahān tatra vāyusutaḥ sarvaṃ vicinoti sma parvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परेण रहिता अन्योन्यस्याविदूरतः गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः

paraspareṇa rahitā anyonyasyāvidūrataḥ gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैन्दश् च द्विविदश् चैव हनुमाञ् जाम्बवान् अपि अङ्गदो युवराजश् च तारश् च वनगोचरः

maindaś ca dvividaś caiva hanumāñ jāmbavān api aṅgado yuvarājaś ca tāraś ca vanagocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिजालावृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् क्षुत्पिपासा परीताश् च श्रान्ताश् च सलिलार्थिनः अवकीर्णं लतावृक्षैर् ददृशुस् ते महाबिलम्

girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam kṣutpipāsā parītāś ca śrāntāś ca salilārthinaḥ avakīrṇaṃ latāvṛkṣair dadṛśus te mahābilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रौञ्चाश् च हंसाश् च सारसाश् चापि निष्क्रमन् जलार्द्राश् चक्रवाकाश् च रक्ताङ्गाः पद्मरेणुभिः

tataḥ krauñcāś ca haṃsāś ca sārasāś cāpi niṣkraman jalārdrāś cakravākāś ca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद् बिलम् आसाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम् विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर् वानरर्षभाः

tatas tad bilam āsādya sugandhi duratikramam vismayavyagramanaso babhūvur vānararṣabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजातपरिशङ्कास् ते तद् बिलं प्लवगोत्तमाः अभ्यपद्यन्त संहृष्टास् तेजोवन्तो महाबलाः

saṃjātapariśaṅkās te tad bilaṃ plavagottamāḥ abhyapadyanta saṃhṛṣṭās tejovanto mahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पर्वतकूटाभो हनुमान् मारुतात्मजः अब्रवीद् वानरान् सर्वान् कान्तार वनकोविदः

tataḥ parvatakūṭābho hanumān mārutātmajaḥ abravīd vānarān sarvān kāntāra vanakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिजालावृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्यामि मैथिलीम्

girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāmi maithilīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माच् चापि बिलाद् धंसाः क्रौञ्चाश् च सह सारसैः जलार्द्राश् चक्रवाकाश् च निष्पतन्ति स्म सर्वशः

asmāc cāpi bilād dhaṃsāḥ krauñcāś ca saha sārasaiḥ jalārdrāś cakravākāś ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं सलिलवान् अत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः तथा चेमे बिलद्वारे स्निग्धास् तिष्ठन्ति पादपाः

nūnaṃ salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ tathā ceme biladvāre snigdhās tiṣṭhanti pādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तास् तद् बिलं सर्वे विविशुस् तिमिरावृतम् अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम्

ity uktās tad bilaṃ sarve viviśus timirāvṛtam acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्मिन् बिले दुर्गे नानापादपसंकुले अन्योन्यं संपरिष्वज्य जग्मुर् योजनम् अन्तरम्

tatas tasmin bile durge nānāpādapasaṃkule anyonyaṃ saṃpariṣvajya jagmur yojanam antaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते नष्टसंज्ञास् तृषिताः संभ्रान्ताः सलिलार्थिनः परिपेतुर् बिले तस्मिन् कं चित् कालम् अतन्द्रिताः

te naṣṭasaṃjñās tṛṣitāḥ saṃbhrāntāḥ salilārthinaḥ paripetur bile tasmin kaṃ cit kālam atandritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवंगमाः आलोकं ददृशुर् वीरा निराशा जीविते तदा

te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṃgamāḥ ālokaṃ dadṛśur vīrā nirāśā jīvite tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं देशम् आगम्य सौम्यं वितिमिरं वनम् ददृशुः काञ्चनान् वृक्षान् दीप्तवैश्वानरप्रभान्

tatas taṃ deśam āgamya saumyaṃ vitimiraṃ vanam dadṛśuḥ kāñcanān vṛkṣān dīptavaiśvānaraprabhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालांस् तालांश् च पुंनागान् ककुभान् वञ्जुलान् धवान् चम्पकान् नागवृक्षांश् च कर्णिकारांश् च पुष्पितान्

sālāṃs tālāṃś ca puṃnāgān kakubhān vañjulān dhavān campakān nāgavṛkṣāṃś ca karṇikārāṃś ca puṣpitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुणादित्यसंकाशान् वैदूर्यमयवेदिकान् नीलवैदूर्यवर्णाश् च पद्मिनीः पतगावृताः

taruṇādityasaṃkāśān vaidūryamayavedikān nīlavaidūryavarṇāś ca padminīḥ patagāvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महद्भिः काञ्चनैर् वृक्षैर् वृतं बालार्क संनिभैः जातरूपमयैर् मत्स्यैर् महद्भिश् च सकच्छपैः

mahadbhiḥ kāñcanair vṛkṣair vṛtaṃ bālārka saṃnibhaiḥ jātarūpamayair matsyair mahadbhiś ca sakacchapaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलिनीस् तत्र ददृशुः प्रसन्नसलिलायुताः काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च

nalinīs tatra dadṛśuḥ prasannasalilāyutāḥ kāñcanāni vimānāni rājatāni tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च

tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुस् तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः पुष्पितान् फलिनो वृक्षान् प्रवालमणिसंनिभान्

dadṛśus tatra harayo gṛhamukhyāni sarvaśaḥ puṣpitān phalino vṛkṣān pravālamaṇisaṃnibhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काञ्चनभ्रमरांश् चैव मधूनि च समन्ततः मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्य् आसनानि च

kāñcanabhramarāṃś caiva madhūni ca samantataḥ maṇikāñcanacitrāṇi śayanāny āsanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महार्हाणि च यानानि ददृशुस् ते समन्ततः हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संचयान्

mahārhāṇi ca yānāni dadṛśus te samantataḥ haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃcayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संचयान् शुचीन्य् अभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च

agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃcayān śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च दिव्यानाम् अम्बराणां च महार्हाणां च संचयान् कम्बलानां च चित्राणाम् अजिनानां च संचयान्

mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca divyānām ambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca saṃcayān kambalānāṃ ca citrāṇām ajinānāṃ ca saṃcayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तत्र महाप्रभाः ददृशुर् वानराः शूराः स्त्रियं कां चिद् अदूरतः

tatra tatra vicinvanto bile tatra mahāprabhāḥ dadṛśur vānarāḥ śūrāḥ striyaṃ kāṃ cid adūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा भृशसंत्रस्ताश् चीरकृष्णाजिनाम्बराम् तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीम् इव तेजसा

tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasaṃtrastāś cīrakṛṣṇājināmbarām tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हनूमान् गिरिसंनिकाशः; कृताञ्जलिस् ताम् अभिवाद्य वृद्धाम् पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च; रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य

tato hanūmān girisaṃnikāśaḥ; kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca; ratnāni cemāni vadasva kasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.