Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.46

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवृक्षा महायशाः । उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvṛkṣā mahāyaśāḥ / uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भास्करोदयकालो ऽयं गता भगवती निशा । असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस् तात कूजति

bhāskarodayakālo 'yaṃ gatā bhagavatī niśā / asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilas tāta kūjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने । तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरंगमाम्

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane / tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṃgamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्रनन्दनः । गुहम् आमन्त्र्य सूतं च सो ऽतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrir mitranandanaḥ / guham āmantrya sūtaṃ ca so 'tiṣṭhad bhrātur agrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कलापान् संनह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ । जग्मतुर् येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ

tataḥ kalāpān saṃnahya khaḍgau baddhvā ca dhanvinau / jagmatur yena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् । किम् अहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्

rāmam eva tu dharmajñam upagamya vinītavat / kim ahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalir abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तस्वेत्य् उवाचैनम् एतावद्धि कृतं मम । यानं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामो महावनम्

nivartasvety uvācainam etāvaddhi kṛtaṃ mama / yānaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmo mahāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं त्व् अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्यार्तः स सारथिः । सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत्

ātmānaṃ tv abhyanujñātam avekṣyārtaḥ sa sārathiḥ / sumantraḥ puruṣavyāghram aikṣvākam idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिक्रान्तम् इदं लोके पुरुषेणेह केनचित् । तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने

nātikrāntam idaṃ loke puruṣeṇeha kenacit / tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavad vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मन्ये ब्रह्मचर्ये ऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः । मार्दवार्जवयोर् वापि त्वां चेद् व्यसनम् आगतम्

na manye brahmacarye 'sti svadhīte vā phalodayaḥ / mārdavārjavayor vāpi tvāṃ ced vyasanam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् । त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रींल् लोकांस् तु जयन्न् इव

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan / tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīṃl lokāṃs tu jayann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयं खलु हता राम ये तयाप्य् उपवञ्चिताः । कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुःखभागिनः

vayaṃ khalu hatā rāma ye tayāpy upavañcitāḥ / kaikeyyā vaśam eṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवन्न् आत्मसमं सुमन्त्रः सारथिस् तदा । दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्

iti bruvann ātmasamaṃ sumantraḥ sārathis tadā / dṛṣṭvā dūragataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम् । रामस् तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनर् उवाच तम्

tatas tu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim / rāmas tu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punar uvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये । यथा दशरथो राजा मां न शोचेत् तथा कुरु

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye / yathā daśaratho rājā māṃ na śocet tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकोपहतचेताश् च वृद्धश् च जगतीपतिः । कामभारावसन्नश् च तस्माद् एतद् ब्रवीमि ते

śokopahatacetāś ca vṛddhaś ca jagatīpatiḥ / kāmabhārāvasannaś ca tasmād etad bravīmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यद् आज्ञापयेत् किंचित् स महात्मा महीपतिः । कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तद् अविकाङ्क्षया

yad yad ājñāpayet kiṃcit sa mahātmā mahīpatiḥ / kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tad avikāṅkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः । यद् एषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ / yad eṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यथा स महाराजो नालीकम् अधिगच्छति । न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा

tad yathā sa mahārājo nālīkam adhigacchati / na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tat tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धम् आर्यं जितेन्द्रियम् । ब्रूयास् त्वम् अभिवाद्यैव मम हेतोर् इदं वचः

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddham āryaṃ jitendriyam / brūyās tvam abhivādyaiva mama hetor idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवाहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली । अयोध्यायाश् च्युताश् चेति वने वत्स्यामहेति वा

naivāham anuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī / ayodhyāyāś cyutāś ceti vane vatsyāmaheti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः । लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान्

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ / lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyasi kṣipram āgatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे । अन्याश् च देवीः सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः

evam uktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me / anyāś ca devīḥ sahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यं ब्रूहि कौसल्याम् अथ पादाभिवन्दनम् । सीताया मम चार्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च

ārogyaṃ brūhi kausalyām atha pādābhivandanam / sītāyā mama cāryasya vacanāl lakṣmaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूयाश् च हि महाराजं भरतं क्षिप्रम् आनय । आगतश् चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे

brūyāś ca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipram ānaya / āgataś cāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्ये ऽभिषिच्य च । अस्मत्संतापजं दुःखं न त्वाम् अभिभविष्यति

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye 'bhiṣicya ca / asmatsaṃtāpajaṃ duḥkhaṃ na tvām abhibhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतश् चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे । तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एवाविशेषतः

bharataś cāpi vaktavyo yathā rājani vartase / tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsv evāviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा चाविशेषतः । तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः

yathā ca tava kaikeyī sumitrā cāviśeṣataḥ / tathaiva devī kausalyā mama mātā viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः । तत् सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत्

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ / tat sarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehāt kākutstham abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहाद् अविक्लवः । भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यं त्वं क्षन्तुम् अर्हसि

yad ahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehād aviklavaḥ / bhaktimān iti tat tāvad vākyaṃ tvaṃ kṣantum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं हि त्वद्विहीनो ऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम् । तव तात वियोगेन पुत्रशोकाकुलाम् इव

kathaṃ hi tvadvihīno 'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm / tava tāta viyogena putraśokākulām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरामम् अपि तावन् मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः । विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी

sarāmam api tāvan me rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ / vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैन्यं हि नगरी गच्छेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमं रथम् । सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरम् इवाहवे

dainyaṃ hi nagarī gacched dṛṣṭvā śūnyam imaṃ ratham / sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīram ivāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरे ऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम् । चिन्तयन्त्यो ऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः

dūre 'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam / cintayantyo 'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्तनादो हि यः पौरैर् मुक्तस् तद्विप्रवासने । रथस्थं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः

ārtanādo hi yaḥ paurair muktas tadvipravāsane / rathasthaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया । नीतो ऽसौ मातुलकुलं संतापं मा कृथा इति

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā / nīto 'sau mātulakulaṃ saṃtāpaṃ mā kṛthā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यम् अपि नैवाहं ब्रूयां वचनम् ईदृशम् । कथम् अप्रियम् एवाहं ब्रूयां सत्यम् इदं वचः

asatyam api naivāhaṃ brūyāṃ vacanam īdṛśam / katham apriyam evāhaṃ brūyāṃ satyam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तावन् नियोगस्थास् त्वद्बन्धुजनवाहिनः । कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः

mama tāvan niyogasthās tvadbandhujanavāhinaḥ / kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि । सरथो ऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया

yadi me yācamānasya tyāgam eva kariṣyasi / saratho 'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते । रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te / rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कृते न मया प्राप्तं रथचर्याकृतं सुखम् । आशंसे त्वत्कृतेनाहं वनवासकृतं सुखम्

tvatkṛte na mayā prāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham / āśaṃse tvatkṛtenāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीदेच्छामि ते ऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः । प्रीत्याभिहितम् इच्छामि भव मे पत्यनन्तरः

prasīdecchāmi te 'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ / prītyābhihitam icchāmi bhava me patyanantaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् । अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम्

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan / ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयायोध्या त्वया विना । राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayāyodhyā tvayā vinā / rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः । परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ / paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः । यद् अनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ / yad anena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने । क्षणभूतानि यास्यन्ति शतशस् तु ततो ऽन्यथा

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane / kṣaṇabhūtāni yāsyanti śataśas tu tato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि । भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुम् अर्हसि

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi / bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः । रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत्

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ / rāmo bhṛtyānukampī tu sumantram idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल । शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीम् इतः

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala / śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīm itaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी । कैकेयी प्रत्ययं गच्छेद् इति रामो वनं गतः

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī / kaikeyī pratyayaṃ gacched iti rāmo vanaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि । राजानं नातिशङ्केत मिथ्यावादीति धार्मिकम्

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi / rājānaṃ nātiśaṅketa mithyāvādīti dhārmikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी । भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यम् अवाप्नुयात्

eṣa me prathamaḥ kalpo yad ambā me yavīyasī / bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyam avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम प्रियार्थं राज्ञश् च सरथस् त्वं पुरीं व्रज । संदिष्टश् चासि यानर्थांस् तांस् तान् ब्रूयास् तथातथा

mama priyārthaṃ rājñaś ca sarathas tvaṃ purīṃ vraja / saṃdiṣṭaś cāsi yānarthāṃs tāṃs tān brūyās tathātathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः । गुहं वचनम् अक्लीबं रामो हेतुमद् अब्रवीत् । जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरम् आनय ॥ रम्स् २,४६।५५ ॥* तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् । लक्ष्मणस्यात्मनश् चैव रामस् तेनाकरोज् जटाः

ity uktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ / guhaṃ vacanam aklībaṃ rāmo hetumad abravīt / jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīram ānaya // RamS 2,46.55 //* tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipram upāharat / lakṣmaṇasyātmanaś caiva rāmas tenākaroj jaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ । अशोभेताम् ऋषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau / aśobhetām ṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वैखानसं मार्गम् आस्थितः सहलक्ष्मणः । व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायं गुहम् अब्रवीत्

tato vaikhānasaṃ mārgam āsthitaḥ sahalakṣmaṇaḥ / vratam ādiṣṭavān rāmaḥ sahāyaṃ guham abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा । भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम्

apramatto bale kośe durge janapade tathā / bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकुनन्दनः । जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सहलक्ष्मणः

tatas taṃ samanujñāya guham ikṣvākunandanaḥ / jagāma tūrṇam avyagraḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावम् इक्ष्वाकुनन्दनः । तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गाम् इदं लक्ष्मणम् अब्रवीत्

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvam ikṣvākunandanaḥ / titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgām idaṃ lakṣmaṇam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावम् इमां शनैः । सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम्

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvam imāṃ śanaiḥ / sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् । आरोप्य मैथिलीं पूर्वम् आरुरोहात्मवांस् ततः

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvam apratikūlayan / āropya maithilīṃ pūrvam ārurohātmavāṃs tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः । ततो निषादाधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत्

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ / tato niṣādādhipatir guho jñātīn acodayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम् । आस्थाय नावं रामस् तु चोदयामास नाविकान्

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham / āsthāya nāvaṃ rāmas tu codayāmāsa nāvikān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तैश् चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता । शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलम् अत्यगात्

tatas taiś coditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā / śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilam atyagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास् त्व् अनिन्दिता । वैदेही प्राञ्जलिर् भूत्वा तां नदीम् इदम् अब्रवीत्

madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyās tv aninditā / vaidehī prāñjalir bhūtvā tāṃ nadīm idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः । निदेशं पालयत्व् एनं गङ्गे त्वदभिरक्षितः

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ / nideśaṃ pālayatv enaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्य् उष्य कानने । भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇy uṣya kānane / bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता । यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धये

tatas tvāṃ devi subhage kṣemeṇa punar āgatā / yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे । भार्या चोदधिराजस्य लोके ऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase / bhāryā codadhirājasya loke 'smin sampradṛśyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने । प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनर् आगते

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane / prāptarājye naravyāghre śivena punar āgate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्य् अन्नं च पेशलम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇy annaṃ ca peśalam / brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा संभाषमाणा सा सीता गङ्गाम् अनिन्दिता । दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रम् एवाभ्युपागमत्

tathā saṃbhāṣamāṇā sā sītā gaṅgām aninditā / dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipram evābhyupāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः । प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परंतपः

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ / prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca paraṃtapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाब्रवीन् महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम् । अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्छतु

athābravīn mahābāhuḥ sumitrānandavardhanam / agrato gaccha saumitre sītā tvām anugacchatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठतो ऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन् । अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति

pṛṣṭhato 'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan / adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतं तु गङ्गापरपारम् आशु रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य । अध्वप्रकर्षाद् विनिवृत्तदृष्टिर् मुमोच बाष्पं व्यथितस् तपस्वी

gataṃ tu gaṅgāparapāram āśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya / adhvaprakarṣād vinivṛttadṛṣṭir mumoca bāṣpaṃ vyathitas tapasvī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान् वराहम् ऋश्यं पृषतं महारुरुम् । आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ वासाय काले ययतुर् वनस्पतिम्

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāham ṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum / ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayatur vanaspatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.