Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.86

ततस् तां रजनीम् उष्य भरतः सपरिच्छदः । कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामाद् अभिजगाम ह

tatas tāṃ rajanīm uṣya bharataḥ saparicchadaḥ / kṛtātithyo bharadvājaṃ kāmād abhijagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् ऋषिः पुरुषव्याघ्रं प्रेक्ष्य प्राञ्जलिम् आगतम् । हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत

tam ṛṣiḥ puruṣavyāghraṃ prekṣya prāñjalim āgatam / hutāgnihotro bharataṃ bharadvājo 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अत्र सुखा रात्रिस् तवास्मद्विषये गता । समग्रस् ते जनः कच्चिद् आतिथ्ये शंस मे ऽनघ

kaccid atra sukhā rātris tavāsmadviṣaye gatā / samagras te janaḥ kaccid ātithye śaṃsa me 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च । आश्रमाद् अभिनिष्क्रान्तम् ऋषिम् उत्तमतेजसम्

tam uvācāñjaliṃ kṛtvā bharato 'bhipraṇamya ca / āśramād abhiniṣkrāntam ṛṣim uttamatejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः । तर्पितः सर्वकामैश् च सामात्यो बलवत् त्वया

sukhoṣito 'smi bhagavan samagrabalavāhanaḥ / tarpitaḥ sarvakāmaiś ca sāmātyo balavat tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपेतक्लमसंतापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः । अपि प्रेष्यान् उपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः

apetaklamasaṃtāpāḥ subhikṣāḥ supratiśrayāḥ / api preṣyān upādāya sarve sma susukhoṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वाम् ऋषिसत्तम । समीपं प्रस्थितं भ्रातुर् मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा

āmantraye 'haṃ bhagavan kāmaṃ tvām ṛṣisattama / samīpaṃ prasthitaṃ bhrātur maitreṇekṣasva cakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः । आचक्ष्व कतमो मार्गः कियान् इति च शंस मे

āśramaṃ tasya dharmajña dhārmikasya mahātmanaḥ / ācakṣva katamo mārgaḥ kiyān iti ca śaṃsa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टस् तु भरतं भ्रातृदर्शनलालसम् । प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः

iti pṛṣṭas tu bharataṃ bhrātṛdarśanalālasam / pratyuvāca mahātejā bharadvājo mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतार्धतृतीयेषु योजनेष्व् अजने वने । चित्रकूटो गिरिस् तत्र रम्यनिर्दरकाननः

bharatārdhatṛtīyeṣu yojaneṣv ajane vane / citrakūṭo giris tatra ramyanirdarakānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं पार्श्वम् आसाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी । पुष्पितद्रुमसंछन्ना रम्यपुष्पितकानना

uttaraṃ pārśvam āsādya tasya mandākinī nadī / puṣpitadrumasaṃchannā ramyapuṣpitakānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं तत् सरितश् चित्रकूटश् च पर्वतः । तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम्

anantaraṃ tat saritaś citrakūṭaś ca parvataḥ / tayoḥ parṇakuṭī tāta tatra tau vasato dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणम् एव च । गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते । वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ रम्स् २,८६।१३ ॥* प्रयाणम् इति च श्रुत्वा राजराजस्य योषितः । हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्यवारयन्

dakṣiṇenaiva mārgeṇa savyadakṣiṇam eva ca / gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpate / vāhayasva mahābhāga tato drakṣyasi rāghavam // RamS 2,86.13 //* prayāṇam iti ca śrutvā rājarājasya yoṣitaḥ / hitvā yānāni yānārhā brāhmaṇaṃ paryavārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपमाना कृशा दीना सह देव्या सुमित्रया । कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः

vepamānā kṛśā dīnā saha devyā sumitrayā / kausalyā tatra jagrāha karābhyāṃ caraṇau muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता । कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा

asamṛddhena kāmena sarvalokasya garhitā / kaikeyī tasya jagrāha caraṇau savyapatrapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रदक्षिणम् आगम्य भगवन्तं महामुनिम् । अदूराद् भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास् तदा

taṃ pradakṣiṇam āgamya bhagavantaṃ mahāmunim / adūrād bharatasyaiva tasthau dīnamanās tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः । विशेषं ज्ञातुम् इच्छामि मात्ःणां तव राघव

tataḥ papraccha bharataṃ bharadvājo dṛḍhavrataḥ / viśeṣaṃ jñātum icchāmi mātḥṇāṃ tava rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः । उवाच प्राञ्जलिर् भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः

evam uktas tu bharato bharadvājena dhārmikaḥ / uvāca prāñjalir bhūtvā vākyaṃ vacanakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम् इमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् । पितुर् हि महिषीं देवीं देवताम् इव पश्यसि

yām imāṃ bhagavan dīnāṃ śokānaśanakarśitām / pitur hi mahiṣīṃ devīṃ devatām iva paśyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् । कौसल्या सुषुवे रामं धातारम् अदितिर् यथा

eṣā taṃ puruṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam / kausalyā suṣuve rāmaṃ dhātāram aditir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः । कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे

asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yaiṣā tiṣṭhati durmanāḥ / karṇikārasya śākheva śīrṇapuṣpā vanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्यास् तौ सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ । उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ

etasyās tau sutau devyāḥ kumārau devavarṇinau / ubhau lakṣmaṇaśatrughnau vīrau satyaparākramau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशम् इतो गतौ । राजा पुत्रविहीनश् च स्वर्गं दशरथो गतः

yasyāḥ kṛte naravyāghrau jīvanāśam ito gatau / rājā putravihīnaś ca svargaṃ daśaratho gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐश्वर्यकामां कैकेयीम् अनार्याम् आर्यरूपिणीम् । ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् । यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महद् आत्मनः ॥ रम्स् २,८६।२५ ॥* इत्य् उक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा । स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इवासकृत्

aiśvaryakāmāṃ kaikeyīm anāryām āryarūpiṇīm / mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām / yatomūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahad ātmanaḥ // RamS 2,86.25 //* ity uktvā naraśārdūlo bāṣpagadgadayā girā / sa niśaśvāsa tāmrākṣo nāgaḥ kruddha ivāsakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरद्वाजो महर्षिस् तं ब्रुवन्तं भरतं तदा । प्रत्युवाच महाबुद्धिर् इदं वचनम् अर्थवत्

bharadvājo maharṣis taṃ bruvantaṃ bharataṃ tadā / pratyuvāca mahābuddhir idaṃ vacanam arthavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया । रामप्रव्राजनं ह्य् एतत् सुखोदर्कं भविष्यति

na doṣeṇāvagantavyā kaikeyī bharata tvayā / rāmapravrājanaṃ hy etat sukhodarkaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् । आमन्त्र्य भरतः सैन्यं युज्यताम् इत्य् अचोदयत्

abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam / āmantrya bharataḥ sainyaṃ yujyatām ity acodayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् । अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः

tato vājirathān yuktvā divyān hemapariṣkṛtān / adhyārohat prayāṇārthī bahūn bahuvidho janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजकन्यागजाश् चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः । जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे

gajakanyāgajāś caiva hemakakṣyāḥ patākinaḥ / jīmūtā iva gharmānte saghoṣāḥ sampratasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधान्य् अपि यानानि महान्ति च लघूनि च । प्रययुः सुमहार्हाणि पादैर् एव पदातयः

vividhāny api yānāni mahānti ca laghūni ca / prayayuḥ sumahārhāṇi pādair eva padātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यानप्रवेकैस् तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः । रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः प्रययुर् मुदितास् तदा

atha yānapravekais tu kausalyāpramukhāḥ striyaḥ / rāmadarśanakāṅkṣiṇyaḥ prayayur muditās tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् । आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः

sa cārkataruṇābhāsāṃ niyuktāṃ śibikāṃ śubhām / āsthāya prayayau śrīmān bharataḥ saparicchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला । दक्षिणां दिशम् आवृत्य महामेघ इवोत्थितः । वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ॥ रम्स् २,८६।३५ ॥* सा सम्प्रहृष्टद्विपवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसंघान् । महद् वनं तत् प्रविगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र

sā prayātā mahāsenā gajavājirathākulā / dakṣiṇāṃ diśam āvṛtya mahāmegha ivotthitaḥ / vanāni tu vyatikramya juṣṭāni mṛgapakṣibhiḥ // RamS 2,86.35 //* sā samprahṛṣṭadvipavājiyodhā vitrāsayantī mṛgapakṣisaṃghān / mahad vanaṃ tat pravigāhamānā rarāja senā bharatasya tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.