श्रीदेव्युवाच सह लक्षणसंस्कारैर् आज्ञापय महारसान् । अन्यच्च तादृशं देव रसविद्योपकारकम्
śrīdevyuvāca saha lakṣaṇasaṃskārair ājñāpaya mahārasān / anyacca tādṛśaṃ deva rasavidyopakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Rasarnava, Patalas 7
श्रीभैरव उवाच माक्षिको विमलः शैलश् चपलो रसकस्तथा । सस्यको दरदश्चैव स्रोतोञ्जनम् अथाष्टकम् । अष्टौ महारसाश्चैवम् एतान् प्रथमतः शृणु
śrībhairava uvāca mākṣiko vimalaḥ śailaś capalo rasakastathā / sasyako daradaścaiva srotoñjanam athāṣṭakam / aṣṭau mahārasāścaivam etān prathamataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णस्तु भारतं श्रुत्वा योगनिद्रामुपागतः । तस्य पादतले विद्धं व्याधेन मृगशङ्कया
kṛṣṇastu bhārataṃ śrutvā yoganidrāmupāgataḥ / tasya pādatale viddhaṃ vyādhena mṛgaśaṅkayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तत्र पतिता भूमौ क्षताद्रुधिरबिन्दवः । ते निम्बफलसंस्थाना जाता वै माक्षिकोपलाः
ye tatra patitā bhūmau kṣatādrudhirabindavaḥ / te nimbaphalasaṃsthānā jātā vai mākṣikopalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिको द्विविधस्तत्र पीतशुक्लविभागतः । विमलस्त्रिविधो देवि शुक्लः पीतश्च लोहितः
mākṣiko dvividhastatra pītaśuklavibhāgataḥ / vimalastrividho devi śuklaḥ pītaśca lohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलारनालतक्रेषु गोमूत्रे कदलीरसे । कुलत्थकोद्रवक्वाथैः माक्षिकं विमलं तथा । मुहुः शूरणकन्दस्थं स्वेदयेद्वरवर्णिनि
tailāranālatakreṣu gomūtre kadalīrase / kulatthakodravakvāthaiḥ mākṣikaṃ vimalaṃ tathā / muhuḥ śūraṇakandasthaṃ svedayedvaravarṇini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाराम्ललवणैरण्ड- तैलसर्पिःसमन्वितम् । पुटत्रयं प्रदातव्यं तद्द्वयं शोधितं भवेत्
kṣārāmlalavaṇairaṇḍa- tailasarpiḥsamanvitam / puṭatrayaṃ pradātavyaṃ taddvayaṃ śodhitaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिकं चूर्णितं स्तन्य- स्नुह्यर्कक्षीरभावितम् । सत्त्वं मुञ्चति सुध्मातं टङ्ककङ्कुष्ठमोदितम्
mākṣikaṃ cūrṇitaṃ stanya- snuhyarkakṣīrabhāvitam / sattvaṃ muñcati sudhmātaṃ ṭaṅkakaṅkuṣṭhamoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीकन्दतुलसी- नारङ्गाम्लपरिप्लुतम् । सप्तसप्तपुटोपेतं पञ्चद्रावकसंयुतम् । स्त्रीस्तन्यमोदितं ध्मातं सत्त्वं मुञ्चति माक्षिकम्
kadalīkandatulasī- nāraṅgāmlapariplutam / saptasaptapuṭopetaṃ pañcadrāvakasaṃyutam / strīstanyamoditaṃ dhmātaṃ sattvaṃ muñcati mākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रगन्धर्वतैलाभ्यां गोमूत्रेण घृतेन च । कदलीकन्दसारेण भावितं माक्षिकं मुहुः । मूषायां मुञ्चति ध्मातं सत्त्वं शुल्वनिभं मृदु
kṣaudragandharvatailābhyāṃ gomūtreṇa ghṛtena ca / kadalīkandasāreṇa bhāvitaṃ mākṣikaṃ muhuḥ / mūṣāyāṃ muñcati dhmātaṃ sattvaṃ śulvanibhaṃ mṛdu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदालीरसं क्षिप्त्वा पादांशटङ्कणैर्युतम् । प्रकटां मूषिकां कृत्वा धमेत् सत्त्वम् अपेक्षितम्
devadālīrasaṃ kṣiptvā pādāṃśaṭaṅkaṇairyutam / prakaṭāṃ mūṣikāṃ kṛtvā dhamet sattvam apekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमत्र चित्रं कदलीरसेन सुपाचितं सूरणकन्दसम्पुटे । वातारितैलेन पुटेन ताप्यं पुटेन दग्धं वरशुद्धिम् एति
kimatra citraṃ kadalīrasena supācitaṃ sūraṇakandasampuṭe / vātāritailena puṭena tāpyaṃ puṭena dagdhaṃ varaśuddhim eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमूत्रैश्च स्नुहिक्षीरैः भाव्यमेरण्डतैलकैः । माक्षिकं दिनम् एकं तु मर्दितं वटकीकृतम् । अभ्रवद्धमयेत् सत्त्वं सस्यकस्याप्ययं विधिः
gomūtraiśca snuhikṣīraiḥ bhāvyameraṇḍatailakaiḥ / mākṣikaṃ dinam ekaṃ tu marditaṃ vaṭakīkṛtam / abhravaddhamayet sattvaṃ sasyakasyāpyayaṃ vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताप्यम् आवर्तकं धातु- माक्षिकं मधुधातुकम् । माक्षिकं तिक्तमधुरं मेहार्शःक्षयकुष्ठनुत् । कफपित्तहरं बल्यं योगवाहि रसायनम्
tāpyam āvartakaṃ dhātu- mākṣikaṃ madhudhātukam / mākṣikaṃ tiktamadhuraṃ mehārśaḥkṣayakuṣṭhanut / kaphapittaharaṃ balyaṃ yogavāhi rasāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरसंनिपातदारिद्र्याण्यपि यन्नामकथनमात्रेण ।* नश्यन्ति योजनशते कस् तस्माल्लोहवेधकरः ॥ रस् ७।१५ ।* विमलं शिग्रुतोयेन काङ्क्षीकासीसटङ्कणैः । वज्रकन्दसमायुक्तं भावितं कदलीरसैः
jvarasaṃnipātadāridryāṇyapi yannāmakathanamātreṇa /* naśyanti yojanaśate kas tasmāllohavedhakaraḥ // Ras 7.15 /* vimalaṃ śigrutoyena kāṅkṣīkāsīsaṭaṅkaṇaiḥ / vajrakandasamāyuktaṃ bhāvitaṃ kadalīrasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षकक्षारसंयुक्तं धामितं मूकमूषया । सत्त्वं चन्द्रार्कसंकाशं प्रयच्छति न संशयः
mokṣakakṣārasaṃyuktaṃ dhāmitaṃ mūkamūṣayā / sattvaṃ candrārkasaṃkāśaṃ prayacchati na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितो ऽपतितश्चेति द्विविधः शैला ईश्वरि । ग्रन्थान्तरे ऽपि कीर्त्यो ऽसौ कीर्तितो बहुभिः सुरैः
patito 'patitaśceti dvividhaḥ śailā īśvari / granthāntare 'pi kīrtyo 'sau kīrtito bahubhiḥ suraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघे घर्मसंतप्ता धातुसारं धराधराः । निर्यासं च विमुञ्चन्ति तच्छिलाजतु कीर्तितम्
nidāghe gharmasaṃtaptā dhātusāraṃ dharādharāḥ / niryāsaṃ ca vimuñcanti tacchilājatu kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलावद् धातुकं ध्मातं शैलजं गिरिसानुजम् । जत्वद्रिजं गिरिः शैलः प्रोक्तस्त्वयानुकीर्तितः
śilāvad dhātukaṃ dhmātaṃ śailajaṃ girisānujam / jatvadrijaṃ giriḥ śailaḥ proktastvayānukīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाराम्लगोजलैर्ध्मातं शुध्यते च शिलाजतु । अथवा गोघृतेनापि त्रिफलद्व्यार्द्रकद्रवैः । लोहपात्रे विनिक्षिप्य शोधयेत्तत्तु यत्नतः
kṣārāmlagojalairdhmātaṃ śudhyate ca śilājatu / athavā goghṛtenāpi triphaladvyārdrakadravaiḥ / lohapātre vinikṣipya śodhayettattu yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलं विचूर्णयित्वा तु धान्याम्लोपविषैर् विषैः । पिण्डं बद्ध्वा तु विधिवत् पातयेच्चपलं यथा
śailaṃ vicūrṇayitvā tu dhānyāmlopaviṣair viṣaiḥ / piṇḍaṃ baddhvā tu vidhivat pātayeccapalaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरः श्वेतो ऽरुणः कृष्णश् चपलस्तु प्रशस्यते । हैमाभश्चैव ताराभो विशेषाद्रसबन्धकः
gauraḥ śveto 'ruṇaḥ kṛṣṇaś capalastu praśasyate / haimābhaścaiva tārābho viśeṣādrasabandhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषौ मध्यौ च लाक्षावत् शीघ्रद्रावौ तु निष्फलौ । वङ्गवद्द्रवते वह्नौ चपलस्तेन कीर्तितः
śeṣau madhyau ca lākṣāvat śīghradrāvau tu niṣphalau / vaṅgavaddravate vahnau capalastena kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रेण बद्ध्वा चपलं लङ्घयेद्यदि सागरम् । वस्त्रं च वेष्टयेत् सद्यः तेनासौ चपलः स्मृतः
vastreṇa baddhvā capalaṃ laṅghayedyadi sāgaram / vastraṃ ca veṣṭayet sadyaḥ tenāsau capalaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारयेत् पुटपाकेन चपलं गिरिमस्तके । देहबन्धं करोत्येव विशेषाद्रसबन्धनम्
sārayet puṭapākena capalaṃ girimastake / dehabandhaṃ karotyeva viśeṣādrasabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलश्चपलावेधं करोति घनवच्चलः । चपलो लेखनः स्निग्धो देहलोहकरो मतः
capalaścapalāvedhaṃ karoti ghanavaccalaḥ / capalo lekhanaḥ snigdho dehalohakaro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्तिकागुडपाषाण- भेदतो रसकस्त्रिधा
mṛttikāguḍapāṣāṇa- bhedato rasakastridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतस्तु मृत्तिकाकारो मृत्तिकारसको वरः । गुडाभो मध्यमो ज्ञेयः पाषाणाभः कनिष्ठकः
pītastu mṛttikākāro mṛttikārasako varaḥ / guḍābho madhyamo jñeyaḥ pāṣāṇābhaḥ kaniṣṭhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकालाबुनिर्यासे- नालोड्य रसकं पचेत् । शुद्धो दोषविनिर्मुक्तः पीतवर्णस्तु जायते
kaṭukālābuniryāse- nāloḍya rasakaṃ pacet / śuddho doṣavinirmuktaḥ pītavarṇastu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमत्र चित्रं रसकं रसेन रजस्वलायाः कुसुमेन भावितम् । क्रमेण कृत्वा उरगेन रञ्जितं करोति शुल्बं त्रिपुटेन काञ्चनम्
kimatra citraṃ rasakaṃ rasena rajasvalāyāḥ kusumena bhāvitam / krameṇa kṛtvā uragena rañjitaṃ karoti śulbaṃ tripuṭena kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीयते नापि वह्निस्थः सत्त्वरूपो महाबलः
kṣīyate nāpi vahnisthaḥ sattvarūpo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसकं चूर्णयित्वा तु बद्ध्वा वस्त्रे विचक्षणः । मूत्रे निधापयेत् स्त्रीणां सप्तरात्रं सुरेश्वरि
rasakaṃ cūrṇayitvā tu baddhvā vastre vicakṣaṇaḥ / mūtre nidhāpayet strīṇāṃ saptarātraṃ sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पाणां रक्तपीतानां रसैः पत्त्रैश्च भावयेत्
puṣpāṇāṃ raktapītānāṃ rasaiḥ pattraiśca bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारैः स्नेहैस्तथा चाम्लैः भावितं रसकं मुहुः । ऊर्णालाक्षानिशापथ्या- भूलताधूमसंयुतम्
kṣāraiḥ snehaistathā cāmlaiḥ bhāvitaṃ rasakaṃ muhuḥ / ūrṇālākṣāniśāpathyā- bhūlatādhūmasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूकमूषागतं ध्मातं टङ्कणेन समन्वितम् । सत्त्वं कुटिलसंकाशं मुञ्चत्येव न संशयः
mūkamūṣāgataṃ dhmātaṃ ṭaṅkaṇena samanvitam / sattvaṃ kuṭilasaṃkāśaṃ muñcatyeva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोभद्दो रसकस्तुत्थं क्षितिकिट्टो रसोद्भवः । खर्परो नेत्ररोगारिः रीतिकृत्ताम्ररञ्जकः
gobhaddo rasakastutthaṃ kṣitikiṭṭo rasodbhavaḥ / kharparo netrarogāriḥ rītikṛttāmrarañjakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसको रञ्जको रूक्षो वातकृत् श्लेष्मनाशनः । त्रिदोषघ्नं तु तत्सत्त्वं नेत्रदोषविनाशनम्
rasako rañjako rūkṣo vātakṛt śleṣmanāśanaḥ / tridoṣaghnaṃ tu tatsattvaṃ netradoṣavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालकूटविषं पीत्वा गरुडः सोढुमक्षमः । सुधामपि तथावामत् भुक्त आशीविषामृते । स्वयं विनिर्गते चञ्च्वोः सस्यको ऽभूत् स कालिकः
kālakūṭaviṣaṃ pītvā garuḍaḥ soḍhumakṣamaḥ / sudhāmapi tathāvāmat bhukta āśīviṣāmṛte / svayaṃ vinirgate cañcvoḥ sasyako 'bhūt sa kālikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधा सस्यकस्तस्य स्त्रीमूत्रे भावयेद्रजः । शशशोणितमध्ये वा दिनमेकं निधापयेत्
ekadhā sasyakastasya strīmūtre bhāvayedrajaḥ / śaśaśoṇitamadhye vā dinamekaṃ nidhāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चूर्णं महेशानि पादसौभाग्यसंयुतम् । करञ्जतैलमध्यस्थं दिनमेकं निधापयेत्
tasya cūrṇaṃ maheśāni pādasaubhāgyasaṃyutam / karañjatailamadhyasthaṃ dinamekaṃ nidhāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यस्थमन्धमूषायाः धमयेत् कोकिलात्रयम् । इन्द्रगोपकसंकाशं सत्त्वं पतति शोभनम्
madhyasthamandhamūṣāyāḥ dhamayet kokilātrayam / indragopakasaṃkāśaṃ sattvaṃ patati śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधा सस्यकस्तस्मात् ध्मातो निपतितो भवेत् । कालिकारहितो रक्तः शिखिकण्ठसमाकृतिः
ekadhā sasyakastasmāt dhmāto nipatito bhavet / kālikārahito raktaḥ śikhikaṇṭhasamākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यो मयूरतुत्थं स्यात् वह्निकृत् कालनाशनः । रसायने तु योग्यः स्याद् वयःस्तम्भकरो भवेत्
sasyo mayūratutthaṃ syāt vahnikṛt kālanāśanaḥ / rasāyane tu yogyaḥ syād vayaḥstambhakaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यकः शुद्धिमाप्नोति रक्तवर्गेण भावितः
sasyakaḥ śuddhimāpnoti raktavargeṇa bhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दरदस्त्रिविधः प्रोक्तश् चर्मारः शुकतुण्डकः । हंसपादस्तृतीयः स्याद् गुणवानुत्तरोत्तरः
daradastrividhaḥ proktaś carmāraḥ śukatuṇḍakaḥ / haṃsapādastṛtīyaḥ syād guṇavānuttarottaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णपारदभेदेन द्विविधो दरदः पुनः
cūrṇapāradabhedena dvividho daradaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमांसे माहिषे मूत्रे दध्यम्लतिलतैलयोः । एकैकं त्रिदिनं पक्त्वा शिखिपित्तेन भावयेत्
gomāṃse māhiṣe mūtre dadhyamlatilatailayoḥ / ekaikaṃ tridinaṃ paktvā śikhipittena bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दरदं पातनायन्त्रे पातयेत् सलिलाशये । सत्त्वं तु सूतसंकाशं जायते नात्र संशयः
daradaṃ pātanāyantre pātayet salilāśaye / sattvaṃ tu sūtasaṃkāśaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुकन्दरसो म्लेच्छो हिङ्गुलं चूर्णपारदम् । मणिरागजमस्यैव नाम चर्मारगन्धिकम्
laghukandaraso mleccho hiṅgulaṃ cūrṇapāradam / maṇirāgajamasyaiva nāma carmāragandhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तोष्णं हिङ्गुलं दिव्यं रसगन्धकसम्भवम् । लोहकुष्ठहरं दिव्य- बलमेधाग्निदीपनम्
tiktoṣṇaṃ hiṅgulaṃ divyaṃ rasagandhakasambhavam / lohakuṣṭhaharaṃ divya- balamedhāgnidīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमत्र चित्रं दरदः सुभावितः क्षीरेण मेष्या बहुशो ऽम्लवर्गैः । सितं सुवर्णं बहुघर्मतापितं करोति साक्षाद्वरकुङ्कुमप्रभम्
kimatra citraṃ daradaḥ subhāvitaḥ kṣīreṇa meṣyā bahuśo 'mlavargaiḥ / sitaṃ suvarṇaṃ bahugharmatāpitaṃ karoti sākṣādvarakuṅkumaprabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्मीकशिखराकारं भङ्गे नीलोत्पलद्युति । घृष्टं तु गैरिकच्छायं स्रोतोजं सुरवन्दिते
valmīkaśikharākāraṃ bhaṅge nīlotpaladyuti / ghṛṣṭaṃ tu gairikacchāyaṃ srotojaṃ suravandite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोशकृद्रसमूत्रेषु घृतक्षौद्रवसासु च । भावितं बहुशस्तच्च क्षिप्रं बध्नाति सूतकम्
gośakṛdrasamūtreṣu ghṛtakṣaudravasāsu ca / bhāvitaṃ bahuśastacca kṣipraṃ badhnāti sūtakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं महारसाः प्रोक्ताः शृणुष्वोपरसान् प्रिये
evaṃ mahārasāḥ proktāḥ śṛṇuṣvoparasān priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धकस्तालकः शिला सौराष्ट्री खगगैरिकम् । राजावर्तश्च कङ्कुष्ठम् अष्टा उपरसाः स्मृताः
gandhakastālakaḥ śilā saurāṣṭrī khagagairikam / rājāvartaśca kaṅkuṣṭham aṣṭā uparasāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतद्वीपे पुरा देवि सर्वरत्नविभूषिते । सर्वकाममये रम्ये तीरे क्षीरपयोनिधेः
śvetadvīpe purā devi sarvaratnavibhūṣite / sarvakāmamaye ramye tīre kṣīrapayonidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरीभिर्मुख्याभिर् अङ्गनाभिश्च योषिते । सिद्धाङ्गनाभिस्त्विष्टाभिस् तथैवाप्सरसां गणैः
vidyādharībhirmukhyābhir aṅganābhiśca yoṣite / siddhāṅganābhistviṣṭābhis tathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाङ्गनाभिरन्याभिः क्रीडिताभिः पुरा प्रिये । गीतनृत्यैर्विचित्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैस्तथा
devāṅganābhiranyābhiḥ krīḍitābhiḥ purā priye / gītanṛtyairvicitraiśca vādyairnānāvidhaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संक्रीडमानायास् तवाभूत् प्रसृतं रजः । तद्रजो ऽतीव सुश्रोणि सुगन्धि सुमनोहरम्
evaṃ saṃkrīḍamānāyās tavābhūt prasṛtaṃ rajaḥ / tadrajo 'tīva suśroṇi sugandhi sumanoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजसश्चातिबाहुल्यात् वासस्ते रक्ततां ययौ । तत्र त्यक्त्वा तु तद्वासः सुस्नाता क्षीरसागरे
rajasaścātibāhulyāt vāsaste raktatāṃ yayau / tatra tyaktvā tu tadvāsaḥ susnātā kṣīrasāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृता देवाङ्गनाभिस्त्वं सुरैश्चापि पुरं गता । ऊर्मिभिस्ते रजोवस्त्रं नीतं मध्ये पयोनिधेः
vṛtā devāṅganābhistvaṃ suraiścāpi puraṃ gatā / ūrmibhiste rajovastraṃ nītaṃ madhye payonidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ते शोणितं भद्रे प्रविष्टं क्षीरसागरे । क्षीराब्धिमथने चैतद् अमृतेन सहोत्थितम् । निजगन्धेन तान् सर्वान् हर्षयद्देवदानवान्
evaṃ te śoṇitaṃ bhadre praviṣṭaṃ kṣīrasāgare / kṣīrābdhimathane caitad amṛtena sahotthitam / nijagandhena tān sarvān harṣayaddevadānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवगणैरुक्तं गन्धकाख्यो भवत्वयम्
tato devagaṇairuktaṃ gandhakākhyo bhavatvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस्य बन्धनार्थाय जारणाय भवत्वयम् । ये गुणाः पारदे प्रोक्तास् ते चैवात्र भवन्त्विति
rasasya bandhanārthāya jāraṇāya bhavatvayam / ye guṇāḥ pārade proktās te caivātra bhavantviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देवगणैः प्रीतैः पुरा प्रोक्तं सुरेश्वरि । तेनायं गन्धको नाम विख्यातः क्षितिमण्डले
iti devagaṇaiḥ prītaiḥ purā proktaṃ sureśvari / tenāyaṃ gandhako nāma vikhyātaḥ kṣitimaṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि त्रिविधो देवि शुकचञ्चुनिभो वरः । मध्यमः पीतवर्णः स्याच् छुक्लवर्णो ऽधमः प्रिये
sa cāpi trividho devi śukacañcunibho varaḥ / madhyamaḥ pītavarṇaḥ syāc chuklavarṇo 'dhamaḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जैरण्डतैलेन द्रावयित्वाजदुग्धके । सिञ्चेदुन्मत्तनिर्यासे त्रीन्वारांस्तं पृथक् पृथक्
karañjairaṇḍatailena drāvayitvājadugdhake / siñcedunmattaniryāse trīnvārāṃstaṃ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वालिनीबीजचूर्णेन मत्स्यपित्तैश्च भावयेत् । भृङ्गाम्भसा वा सप्ताहं भावितः क्षालितो ऽम्भसा
jvālinībījacūrṇena matsyapittaiśca bhāvayet / bhṛṅgāmbhasā vā saptāhaṃ bhāvitaḥ kṣālito 'mbhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापितो बदराङ्गारैः घृताक्ते लोहभाजने । आवर्तितश्च मृद्वग्नौ घृताक्तकर्पटोपरि
tāpito badarāṅgāraiḥ ghṛtākte lohabhājane / āvartitaśca mṛdvagnau ghṛtāktakarpaṭopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रं भृङ्गस्य निर्यासे क्षालितो गन्धको हितः
kṣipraṃ bhṛṅgasya niryāse kṣālito gandhako hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धको हि स्वभावेन रसरूपः स्वरूपतः । गन्धकं शोधयेत् क्षीरे शृङ्गवेररसे तथा
gandhako hi svabhāvena rasarūpaḥ svarūpataḥ / gandhakaṃ śodhayet kṣīre śṛṅgaverarase tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसे च भृङ्गराजस्य निम्बुकस्य रसे तथा । शोधितः सप्तवाराणि गन्धको जायते ऽमलः
rase ca bhṛṅgarājasya nimbukasya rase tathā / śodhitaḥ saptavārāṇi gandhako jāyate 'malaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालकः पटलः पिण्डो द्विधा तत्राद्य उत्तमः । कुष्माण्डे तु शतं वारान् तालकं स्वेदयेद्बुधः
tālakaḥ paṭalaḥ piṇḍo dvidhā tatrādya uttamaḥ / kuṣmāṇḍe tu śataṃ vārān tālakaṃ svedayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुक्क्षीरकटुकालाबु- रसयोः सप्तधा पृथक् । तिलसर्षपशिग्रूणि लाक्षा च लवणं गुडः । टङ्कणं च युतैर्ह्येतैः तालकं भूधरे द्रवेत्
snukkṣīrakaṭukālābu- rasayoḥ saptadhā pṛthak / tilasarṣapaśigrūṇi lākṣā ca lavaṇaṃ guḍaḥ / ṭaṅkaṇaṃ ca yutairhyetaiḥ tālakaṃ bhūdhare dravet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधिघातफलक्षारं मधुकुष्माण्डकं तथा । द्रवैः पुनर्नवोद्भूतैः सप्ताहं मर्दयेद्बुधः
vyādhighātaphalakṣāraṃ madhukuṣmāṇḍakaṃ tathā / dravaiḥ punarnavodbhūtaiḥ saptāhaṃ mardayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा पादांशकं सर्वं ततः पातनयन्त्रके । दद्यात् पुटं गजाकारं पतेत् सत्त्वं सुतालकात्
dattvā pādāṃśakaṃ sarvaṃ tataḥ pātanayantrake / dadyāt puṭaṃ gajākāraṃ patet sattvaṃ sutālakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ता शिला तु गोमांसे लुङ्गाम्लेन विपाचिता । तां रक्तपीतपुष्पाणां रसैः पित्तैश्च भावयेत्
raktā śilā tu gomāṃse luṅgāmlena vipācitā / tāṃ raktapītapuṣpāṇāṃ rasaiḥ pittaiśca bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता कृष्णा च सौराष्ट्री चूर्णखण्डात्मिका च सा
sitā kṛṣṇā ca saurāṣṭrī cūrṇakhaṇḍātmikā ca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपित्तेन शतं वारान् सौराष्ट्रीं भावयेत्ततः । धमित्वा पातयेत् सत्त्वं क्रामणं चातिगुह्यकम्
gopittena śataṃ vārān saurāṣṭrīṃ bhāvayettataḥ / dhamitvā pātayet sattvaṃ krāmaṇaṃ cātiguhyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासीसं त्रिविधं शुक्लं कृष्णं पीतमिति प्रिये
kāsīsaṃ trividhaṃ śuklaṃ kṛṣṇaṃ pītamiti priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासीसं चूर्णयित्वा तु कासमर्दरसेन च । राजकोशातकीतोयैः पित्तैश्च परिभावयेत्
kāsīsaṃ cūrṇayitvā tu kāsamardarasena ca / rājakośātakītoyaiḥ pittaiśca paribhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गैरिकं त्रिविधं रक्त- हेमकेवलभेदतः । रक्तवर्गरसक्वाथ- पित्तैस्तद्भावयेत् पृथक्
gairikaṃ trividhaṃ rakta- hemakevalabhedataḥ / raktavargarasakvātha- pittaistadbhāvayet pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन क्रमयोगेन गैरिकं विमलं धमेत् । क्रमात् सितं च रक्तं च सत्त्वं पतति शोभनम्
anena kramayogena gairikaṃ vimalaṃ dhamet / kramāt sitaṃ ca raktaṃ ca sattvaṃ patati śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजावर्तो द्विधा देवि गुलिकाचूर्णभेदतः
rājāvarto dvidhā devi gulikācūrṇabhedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चूर्णं देवदेवेशि महिषीक्षीरसंयुतम् । विपचेदायसे पात्रे गोघृतेन विमिश्रितम्
taccūrṇaṃ devadeveśi mahiṣīkṣīrasaṃyutam / vipacedāyase pātre goghṛtena vimiśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चूर्णितं सुरेशानि कुनटीघृतमिश्रितम् । सौभाग्यपञ्चगव्येन पिण्डीबद्धं तु कारयेत् । धमितं खादिराङ्गारैः सत्त्वं मुञ्चति शोभनम्
taccūrṇitaṃ sureśāni kunaṭīghṛtamiśritam / saubhāgyapañcagavyena piṇḍībaddhaṃ tu kārayet / dhamitaṃ khādirāṅgāraiḥ sattvaṃ muñcati śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कङ्कुष्ठं विद्रुमच्छायं तच्च सत्त्वमयं प्रिये
kaṅkuṣṭhaṃ vidrumacchāyaṃ tacca sattvamayaṃ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यावर्तोदककणा- वह्निशिग्रुशिफारसैः । कदलीकन्दसारेण वन्ध्याकोशातकीरसैः
sūryāvartodakakaṇā- vahniśigruśiphārasaiḥ / kadalīkandasāreṇa vandhyākośātakīrasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकमाचीदेवदाली- वज्रकन्दरसैस्तथा । एभिर् व्यस्तैः समस्तैर्वा क्षाराम्लस्नेहसैन्धवैः । महारसाश्चोपरसाः शुद्धिमायान्ति भाविताः
kākamācīdevadālī- vajrakandarasaistathā / ebhir vyastaiḥ samastairvā kṣārāmlasnehasaindhavaiḥ / mahārasāścoparasāḥ śuddhimāyānti bhāvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षालवणसौभाग्य- धूमसारकटुत्रयम् । शिग्रुमूलमधूच्छिष्टं पथ्यागुग्गुलुधातवः
lākṣālavaṇasaubhāgya- dhūmasārakaṭutrayam / śigrumūlamadhūcchiṣṭaṃ pathyāgugguludhātavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्जिकासर्जनिर्यास- पिण्याकोर्णासमन्वितम् । पारावतमलक्षुद्र- मत्स्यद्रावकपञ्चकम्
sarjikāsarjaniryāsa- piṇyākorṇāsamanvitam / pārāvatamalakṣudra- matsyadrāvakapañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलसर्षपगोधूम- माषनिष्पावचिक्कसम् । छागक्षीरेण संयुक्तं वज्रपिण्डी तु कीर्तिता
tilasarṣapagodhūma- māṣaniṣpāvacikkasam / chāgakṣīreṇa saṃyuktaṃ vajrapiṇḍī tu kīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया वज्रपिण्ड्या तु पञ्चमाहिषयुक्तया । महारसा मोदितास्तु पञ्चगव्येन भाविताः
anayā vajrapiṇḍyā tu pañcamāhiṣayuktayā / mahārasā moditāstu pañcagavyena bhāvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठे खराग्निना ध्माताः सत्त्वं मुञ्चन्ति सुव्रते । एवं शिलाभ्यो जीवेभ्यो मृद्भ्यः सत्त्वं प्रजायते
koṣṭhe kharāgninā dhmātāḥ sattvaṃ muñcanti suvrate / evaṃ śilābhyo jīvebhyo mṛdbhyaḥ sattvaṃ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चोपरसाः प्रोक्ताः शृणु लोहान्यतः परम्
evaṃ coparasāḥ proktāḥ śṛṇu lohānyataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णं रजतं ताम्रं तीक्ष्णं वङ्गं भुजंगमम् । लोहं तु षड्विधं तच्च यथा पूर्वं तदक्षयम्
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ tīkṣṇaṃ vaṅgaṃ bhujaṃgamam / lohaṃ tu ṣaḍvidhaṃ tacca yathā pūrvaṃ tadakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रादितः सुरेशानि सारं लोहद्वयं स्मृतम् । साधारणे तीक्ष्णशुल्वे वङ्गनागौ तु पूतिकौ
tatrāditaḥ sureśāni sāraṃ lohadvayaṃ smṛtam / sādhāraṇe tīkṣṇaśulve vaṅganāgau tu pūtikau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसजं क्षेत्रजं चैव लोहसंकरजं तथा । त्रिविधं जायते हेम चतुर्थं नोपलभ्यते
rasajaṃ kṣetrajaṃ caiva lohasaṃkarajaṃ tathā / trividhaṃ jāyate hema caturthaṃ nopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताभं पीतवर्णं च द्विविधं देवि काञ्चनम् । दाहे रक्तं सितं छेदे निकषे कुङ्कुमप्रभम्
raktābhaṃ pītavarṇaṃ ca dvividhaṃ devi kāñcanam / dāhe raktaṃ sitaṃ chede nikaṣe kuṅkumaprabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगौरवं मृदु स्निग्धं तारशुल्वविवर्जितम् । हेम षोडशवर्णाढ्यं शस्यते देहलोहयोः
sagauravaṃ mṛdu snigdhaṃ tāraśulvavivarjitam / hema ṣoḍaśavarṇāḍhyaṃ śasyate dehalohayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्तिका मातुलुङ्गाम्लैः पञ्चवासरभाविता । सभस्मलवणा हेम शोधयेत् पुटपाकतः
mṛttikā mātuluṅgāmlaiḥ pañcavāsarabhāvitā / sabhasmalavaṇā hema śodhayet puṭapākataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लं च तारकृष्णं च द्विविधं रजतं प्रिये । गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं तारमुत्तममिष्यते
śuklaṃ ca tārakṛṣṇaṃ ca dvividhaṃ rajataṃ priye / guru snigdhaṃ mṛdu śvetaṃ tāramuttamamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागेन क्षारराजेन द्रावितं शुद्धिमिच्छति । तारं त्रिवारं निक्षिप्तं पिशाचीतैलमध्यतः
nāgena kṣārarājena drāvitaṃ śuddhimicchati / tāraṃ trivāraṃ nikṣiptaṃ piśācītailamadhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रं च द्विविधं प्रोक्तं रक्तं कृष्णं सुरेश्वरि । घनघातसहं स्निग्धं रक्तपत्त्रं मृदूत्तमम्
tāmraṃ ca dvividhaṃ proktaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ sureśvari / ghanaghātasahaṃ snigdhaṃ raktapattraṃ mṛdūttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुह्यर्कक्षीरलवण- क्षाराम्लपरिलेपितम् । ताम्रपत्त्रं च निर्गुण्डी- रसमध्ये तु ढालयेत्
snuhyarkakṣīralavaṇa- kṣārāmlaparilepitam / tāmrapattraṃ ca nirguṇḍī- rasamadhye tu ḍhālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोहणं वाजरं चैव तृतीयं च पडालकम् । इति तीक्ष्णं त्रिधा तच्च कान्तलोहमिति स्मृतम्
rohaṇaṃ vājaraṃ caiva tṛtīyaṃ ca paḍālakam / iti tīkṣṇaṃ tridhā tacca kāntalohamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलं कृष्णमिति स्निग्धं सूक्ष्मधारमयः शुभम् । गुडूची हंसपादी च नक्तमालः फलत्रयम्
nīlaṃ kṛṣṇamiti snigdhaṃ sūkṣmadhāramayaḥ śubham / guḍūcī haṃsapādī ca naktamālaḥ phalatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपालकी गोरसानां तुम्बुरुर्लोहनिघ्नकः । एषां रसे ढालयेत्तत् गिरिदोषनिवृत्तये
gopālakī gorasānāṃ tumbururlohanighnakaḥ / eṣāṃ rase ḍhālayettat giridoṣanivṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रपु च द्विविधं ज्ञेयं श्वेतकृष्णविभेदतः । श्वेतं लघु मृदु स्निग्धम् उत्तमं वङ्गमुच्यते
trapu ca dvividhaṃ jñeyaṃ śvetakṛṣṇavibhedataḥ / śvetaṃ laghu mṛdu snigdham uttamaṃ vaṅgamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागस्त्वेकविधो देवि शीघ्रद्रावी मृदुर्गुरुः
nāgastvekavidho devi śīghradrāvī mṛdurguruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिषस्यास्थिचूर्णेन वापात्तन्मूत्रसेचनात् । वङ्गं शुद्धं भवेत्तद्वत् नागो नागास्थिमूत्रतः
mahiṣasyāsthicūrṇena vāpāttanmūtrasecanāt / vaṅgaṃ śuddhaṃ bhavettadvat nāgo nāgāsthimūtrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरीफलानि क्षुरको रजनीतुम्बुरूणि च । कुबेराक्षस्य बीजानि मल्लिकायाश्च सुन्दरि
gaurīphalāni kṣurako rajanītumburūṇi ca / kuberākṣasya bījāni mallikāyāśca sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशशुष्कापामार्ग- क्षारस्नुक्क्षीरयोगतः । सप्तधा परिवापेन शोधयन्ति भुजंगमम्
palāśaśuṣkāpāmārga- kṣārasnukkṣīrayogataḥ / saptadhā parivāpena śodhayanti bhujaṃgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुहीक्षीरसमायोगात् वङ्गं चावापयेत्ततः
snuhīkṣīrasamāyogāt vaṅgaṃ cāvāpayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुह्यर्कक्षीरहलिनी- कञ्चुकीकन्दचित्रकैः । गुञ्जाकरञ्जधुत्तूर- हयगन्धाङ्घ्रितालकैः
snuhyarkakṣīrahalinī- kañcukīkandacitrakaiḥ / guñjākarañjadhuttūra- hayagandhāṅghritālakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्तमालेङ्गुदीशक्र- वारुणीमूलसंयुतैः । पिष्टैर्माहिषतक्रे तु सप्तरात्रोषितैस्ततः । निषेकः सर्वलोहानां मलं हन्ति न संशयः
naktamāleṅgudīśakra- vāruṇīmūlasaṃyutaiḥ / piṣṭairmāhiṣatakre tu saptarātroṣitaistataḥ / niṣekaḥ sarvalohānāṃ malaṃ hanti na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदालीफलरजः- स्वरसैर्भावितं मुहुः । द्रावयेत् कनकं वापात् भूयो न कठिनं भवेत्
devadālīphalarajaḥ- svarasairbhāvitaṃ muhuḥ / drāvayet kanakaṃ vāpāt bhūyo na kaṭhinaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अखिलानि च सत्त्वानि द्रावयेत् तत्प्रभावतः
akhilāni ca sattvāni drāvayet tatprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समांशं सुरगोपस्य सुरदाल्याश्च यद्रजः । आवापात् कुरुते देवि कनकं जलसंनिभम्
samāṃśaṃ suragopasya suradālyāśca yadrajaḥ / āvāpāt kurute devi kanakaṃ jalasaṃnibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डूकास्थिवसाटङ्क- हयलालेन्द्रगोपकैः । प्रतिवापेन कनकं सुचिरं तिष्ठति द्रुतम्
maṇḍūkāsthivasāṭaṅka- hayalālendragopakaiḥ / prativāpena kanakaṃ suciraṃ tiṣṭhati drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.