Ratnagotravibhaga 5

उक्ता निर्मला तथता । ये तदाश्रिता मणिप्रभावर्णसंस्थानवदभिन्नप्रकृतयो ऽशान्तर्निमला गुणास्त इदानीं वक्तव्या इति । अनन्तरं बुद्धगुणविभागमारभ्य श्लोकः । स्वार्थः परार्थः परमार्थकायस्तदाश्रिता संवृतिकायता च । फलं विसंयोगविपाकभावादेतच्चतुः षष्टिगुणप्रभेदम्

uktā nirmalā tathatā / ye tadāśritā maṇiprabhāvarṇasaṃsthānavadabhinnaprakṛtayo 'śāntarnimalā guṇāsta idānīṃ vaktavyā iti / anantaraṃ buddhaguṇavibhāgamārabhya ślokaḥ / svārthaḥ parārthaḥ paramārthakāyastadāśritā saṃvṛtikāyatā ca / phalaṃ visaṃyogavipākabhāvādetaccatuḥ ṣaṣṭiguṇaprabhedam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुक्तं भवति । आत्मसंपत्त्यधिष्ठानं शरीरं पारमार्थिकम् । परसंपत्त्यधिष्ठानमृषेः सांकेतिकं वपुः

kimuktaṃ bhavati / ātmasaṃpattyadhiṣṭhānaṃ śarīraṃ pāramārthikam / parasaṃpattyadhiṣṭhānamṛṣeḥ sāṃketikaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसंयोगगुणर्युक्तं वपुराद्यं बलादिभिः । वैपाकिकैर्द्वितीयं तु महापुरुषलक्षणैः

visaṃyogaguṇaryuktaṃ vapurādyaṃ balādibhiḥ / vaipākikairdvitīyaṃ tu mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं ये च बलादयो यथा चानुगन्तव्यास्तथतामधिकृत्य ग्रन्थः । बलत्वमज्ञानवृतेषु वज्रवद्विशारदत्वं परिषत्सु सिंहवत् । तथागतावेणिकतान्तरीक्षवन् मुनेर्द्विधादर्शनमम्बुचन्द्रवत्

ataḥ paraṃ ye ca balādayo yathā cānugantavyāstathatāmadhikṛtya granthaḥ / balatvamajñānavṛteṣu vajravadviśāradatvaṃ pariṣatsu siṃhavat / tathāgatāveṇikatāntarīkṣavan munerdvidhādarśanamambucandravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलान्वित इति । स्थानास्थाने विपाके च कर्मणामिन्द्रियेषु च । धातुष्वप्यधिमुक्तौ च मार्गे सर्वत्रगामिनि

balānvita iti / sthānāsthāne vipāke ca karmaṇāmindriyeṣu ca / dhātuṣvapyadhimuktau ca mārge sarvatragāmini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्ये चक्षुषि शान्तौ च ज्ञानं दशविधं बलम्

divye cakṣuṣi śāntau ca jñānaṃ daśavidhaṃ balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रवदिति । स्थानास्थानविपाकधातुषु जगन्नानाधुमुक्तौ नये संक्लेशव्यवदान इन्द्रियगणे पूर्वे निवासस्मृतौ । दिव्ये चक्षुषि चास्रवक्षयविधावज्ञानवर्माचल- प्राकारद्रुमभेदनप्रकिरणच्छेदाद्वलं वज्रवत्

vajravaditi / sthānāsthānavipākadhātuṣu jagannānādhumuktau naye saṃkleśavyavadāna indriyagaṇe pūrve nivāsasmṛtau / divye cakṣuṣi cāsravakṣayavidhāvajñānavarmācala- prākāradrumabhedanaprakiraṇacchedādvalaṃ vajravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वेशारद्यप्राप्त इति । सर्वधर्माभिसंबोधे विवन्धप्रतिषेधने । मार्गाख्याने निरोधाप्तौ वैशारद्यं चतुर्विधम्

caturveśāradyaprāpta iti / sarvadharmābhisaṃbodhe vivandhapratiṣedhane / mārgākhyāne nirodhāptau vaiśāradyaṃ caturvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेये वस्तुनि सर्वथात्मपरयोर्ज्ञानात् स्वयंज्ञापनाद् धेये वस्तुनि हानिकारणकृतेः सेव्ये विधौ सेवनात् । प्राप्तव्ये च निरुत्तरे ऽतिविमले प्राप्तेः परप्रापणाद् आर्याणां स्वपरार्थसत्यकथनादस्तम्भितत्वं क्वचित्

jñeye vastuni sarvathātmaparayorjñānāt svayaṃjñāpanād dheye vastuni hānikāraṇakṛteḥ sevye vidhau sevanāt / prāptavye ca niruttare 'tivimale prāpteḥ paraprāpaṇād āryāṇāṃ svaparārthasatyakathanādastambhitatvaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहवदिति । नित्यं वनान्तेषु यथा मृगेन्द्रो निर्भीरनुत्तस्तगतिर्मृगेभ्यः । (र्ग्व् ९३) मुनीन्द्रसिंहो ऽपि तथा गणेषु स्वस्थो निरास्थः स्थिरविक्रमस्थः

siṃhavaditi / nityaṃ vanānteṣu yathā mṛgendro nirbhīranuttastagatirmṛgebhyaḥ / (Rgv 93) munīndrasiṃho 'pi tathā gaṇeṣu svastho nirāsthaḥ sthiravikramasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टदशावेणिकबुद्धधर्मसमन्वागत इति । स्खलितं रवितं नास्ति शास्तुर्न मुषिता स्मृतिः । न चासमाहितं चित्तं नापि नानत्वसंज्ञिता

aṣṭadaśāveṇikabuddhadharmasamanvāgata iti / skhalitaṃ ravitaṃ nāsti śāsturna muṣitā smṛtiḥ / na cāsamāhitaṃ cittaṃ nāpi nānatvasaṃjñitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपेक्षाप्रतिसंख्याय हानिर्न च्छन्दवीर्यतः । स्मृतिप्रज्ञाविमुक्तिभ्यो विमुक्तिज्ञानदर्शनात्

nopekṣāpratisaṃkhyāya hānirna cchandavīryataḥ / smṛtiprajñāvimuktibhyo vimuktijñānadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानपूर्वंगमं कर्म त्र्यध्वज्ञानमनावृतम् । इत्येते ऽष्टादशान्ये च गुरोरावेणिका गुणाः

jñānapūrvaṃgamaṃ karma tryadhvajñānamanāvṛtam / ityete 'ṣṭādaśānye ca gurorāveṇikā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति प्रस्खलितं रवो मुषितता चित्ते न संभेदतः संज्ञा न स्वरसाध्युपेक्षणमृषेर्हानिर्न च च्छन्दतः । वीर्याच्च स्मृतितो विशुद्धविमलप्रज्ञाविमुक्तेः सदा मुक्ति ज्ञाननिर्दशनाच्च निखिलज्ञेयार्थसंदर्शनात्

nāsti praskhalitaṃ ravo muṣitatā citte na saṃbhedataḥ saṃjñā na svarasādhyupekṣaṇamṛṣerhānirna ca cchandataḥ / vīryācca smṛtito viśuddhavimalaprajñāvimukteḥ sadā mukti jñānanirdaśanācca nikhilajñeyārthasaṃdarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्बोधाज्जगति प्रवृत्तमभयदं सद्धर्मचक्रं महत्

yadbodhājjagati pravṛttamabhayadaṃ saddharmacakraṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशवदिति । या क्षित्यादिषु धर्मता न नभसः सा धर्मता विद्यते ये चानावरणादिलक्षणगुणा व्योम्नो न ते रूपिषु । क्षित्यम्बुज्वलनानिलाम्बरसमा लोकेषु साधारणा बुद्धावेणिकता न चाश्वपि पुनर्लोकेषु साधारणा

ākāśavaditi / yā kṣityādiṣu dharmatā na nabhasaḥ sā dharmatā vidyate ye cānāvaraṇādilakṣaṇaguṇā vyomno na te rūpiṣu / kṣityambujvalanānilāmbarasamā lokeṣu sādhāraṇā buddhāveṇikatā na cāśvapi punarlokeṣu sādhāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणरूपधारीति । सुप्रतिष्ठितचक्राङ्कव्यायतोत्सङ्गपादता । दीर्घाङ्गुलिकता जालपाणिपादावनद्धता

dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇarūpadhārīti / supratiṣṭhitacakrāṅkavyāyatotsaṅgapādatā / dīrghāṅgulikatā jālapāṇipādāvanaddhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वङ् मृदुश्रीतरुणता सप्तोत्सदशरीरता । एणेयजङ्घता नागकोशवद्वस्तिगुह्यत

tvaṅ mṛduśrītaruṇatā saptotsadaśarīratā / eṇeyajaṅghatā nāgakośavadvastiguhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहपूर्वार्धकायत्वं निरन्तरचितांशता । संवृत्तस्कन्धता वृत्तश्लक्ष्णानुन्नामबाहुता

siṃhapūrvārdhakāyatvaṃ nirantaracitāṃśatā / saṃvṛttaskandhatā vṛttaślakṣṇānunnāmabāhutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्बुग्रीवत्वममलं मृगेन्द्रहनुता समा

kambugrīvatvamamalaṃ mṛgendrahanutā samā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारिंशद्दशनता स्वच्छाविरलदन्तता । विशुद्धसमदन्तत्वं शुक्लप्रवरदंष्ट्रता

catvāriṃśaddaśanatā svacchāviraladantatā / viśuddhasamadantatvaṃ śuklapravaradaṃṣṭratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभूतजिव्हतानन्ताचिन्त्यरसरसाग्रता । कलविङ्करुतं ब्रह्मस्वरता च स्वयंभुवः

prabhūtajivhatānantācintyarasarasāgratā / kalaviṅkarutaṃ brahmasvaratā ca svayaṃbhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलोत्पलश्रीवृषपक्ष्मनेत्रसितामलोर्णोदितचारुवक्त्रः । उष्णीषशीर्षव्यवदातसूक्ष्मसुवर्णवर्णच्छविरग्रसत्त्वः

nīlotpalaśrīvṛṣapakṣmanetrasitāmalorṇoditacāruvaktraḥ / uṣṇīṣaśīrṣavyavadātasūkṣmasuvarṇavarṇacchaviragrasattvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकविश्लिष्टमृदूर्ध्वदेहप्रदक्षिणावर्तसुसूक्ष्मरोमा । महेन्द्रनीलामलरत्नकेशो न्यग्रोधपूर्णद्रुममण्डलाभः

ekaikaviśliṣṭamṛdūrdhvadehapradakṣiṇāvartasusūkṣmaromā / mahendranīlāmalaratnakeśo nyagrodhapūrṇadrumamaṇḍalābhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणस्थामदृढात्मभावः समन्तभद्रो ऽप्रतिमो महर्षिः । द्वात्रिंशदेतान्यमितद्युतीनि नरेन्द्रचिन्हानि वदन्ति शास्तुः

nārāyaṇasthāmadṛḍhātmabhāvaḥ samantabhadro 'pratimo maharṣiḥ / dvātriṃśadetānyamitadyutīni narendracinhāni vadanti śāstuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विज्जिनात्मजगणा व्यवलोकयन्ति

tadvijjinātmajagaṇā vyavalokayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीमानि दश तथागतबलानि चत्वारि वैशारद्यान्यष्टादशावेणिका बुद्धधर्मा द्वात्रिंशच्च महापुरुषलक्षणान्यकेनाभिसंक्षिप्य चतुःषष्टिर्भवन्ति । गुणाश्चैते चतुःषष्टिः सनिदानाः पृथक् पृथक् । वेदितव्या यथासंख्यं रत्नसूत्रानुसारतः

itīmāni daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyānyaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā dvātriṃśacca mahāpuruṣalakṣaṇānyakenābhisaṃkṣipya catuḥṣaṣṭirbhavanti / guṇāścaite catuḥṣaṣṭiḥ sanidānāḥ pṛthak pṛthak / veditavyā yathāsaṃkhyaṃ ratnasūtrānusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां खलु यथोद्दिष्टानामेव चतुःषष्टेस्तथागतगुणानामपि यथानुपूर्व्या विस्तरविभागे निर्देशो रत्नदारिकासूत्रानुसारेण वेदितव्यः । यत्पुनरेषु स्थानेषु चतुर्विधमेव यथाक्रमं वज्रसिंहाम्वरदकचन्द्रोदाहरणमुदाहृतमस्यापि पिण्डार्थो द्वादशभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । निर्वेधिकत्वनिर्दैन्यनिष्कैवल्यनिरीहतः । वज्रसिंहाम्बरस्वच्छदकचन्द्रनिदर्शनम्

eṣāṃ khalu yathoddiṣṭānāmeva catuḥṣaṣṭestathāgataguṇānāmapi yathānupūrvyā vistaravibhāge nirdeśo ratnadārikāsūtrānusāreṇa veditavyaḥ / yatpunareṣu sthāneṣu caturvidhameva yathākramaṃ vajrasiṃhāmvaradakacandrodāharaṇamudāhṛtamasyāpi piṇḍārtho dvādaśabhiḥ ślokairveditavyaḥ / nirvedhikatvanirdainyaniṣkaivalyanirīhataḥ / vajrasiṃhāmbarasvacchadakacandranidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलादिषु बलैः षड्भिस्त्रिभिरेकेन च क्रमात् । सर्वज्ञेयसमापत्तिसवासनमलोद्धृतेः

balādiṣu balaiḥ ṣaḍbhistribhirekena ca kramāt / sarvajñeyasamāpattisavāsanamaloddhṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदाद्विकरणाच्छेदाद्वर्मप्राकारवृक्षवत् । गुरुसारदृढाभेद्यं वज्रप्रख्यमृषेर्बलम्

bhedādvikaraṇācchedādvarmaprākāravṛkṣavat / gurusāradṛḍhābhedyaṃ vajraprakhyamṛṣerbalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु कस्माद्यतः सारं सारं कस्माद्यतो दृढम् । दृढं कस्माद्यतो ऽभेद्यमभेद्यत्वाच्च वज्रवत्

guru kasmādyataḥ sāraṃ sāraṃ kasmādyato dṛḍham / dṛḍhaṃ kasmādyato 'bhedyamabhedyatvācca vajravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भयत्वान्निरास्थत्वात्स्थैर्याद्विक्रमसंपदः । पर्षद्गणेष्वशारद्यं मुनिसिंहस्य सिंहवत्

nirbhayatvānnirāsthatvātsthairyādvikramasaṃpadaḥ / parṣadgaṇeṣvaśāradyaṃ munisiṃhasya siṃhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरास्थः शुद्धसत्त्वेभ्यो ऽप्यात्मनो ऽसमदर्शनात्

nirāsthaḥ śuddhasattvebhyo 'pyātmano 'samadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरो नित्यसमाधानात् सर्वधर्मेषु चेतसः । विक्रान्तः परमाविद्यावासभूमिव्यतिक्रमात्

sthiro nityasamādhānāt sarvadharmeṣu cetasaḥ / vikrāntaḥ paramāvidyāvāsabhūmivyatikramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिकश्रावकैकान्तचारिधीमत्स्वयंभुवाम् । उत्तरोत्तरधीसौक्ष्म्यात् पञ्चधा तु निदर्शनम्

laukikaśrāvakaikāntacāridhīmatsvayaṃbhuvām / uttarottaradhīsaukṣmyāt pañcadhā tu nidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलोकोपजीव्यत्वाद्भूम्यम्ब्वग्न्यनिलोपमाः । लौक्यलोकोत्तरातीतलक्षणत्वान्नभोनिभाः

sarvalokopajīvyatvādbhūmyambvagnyanilopamāḥ / laukyalokottarātītalakṣaṇatvānnabhonibhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणा द्वात्रिंशदित्येते धर्मकायप्रभाविताः । मणिरत्नप्रभावर्णसंस्थानवदभेदतः

guṇā dvātriṃśadityete dharmakāyaprabhāvitāḥ / maṇiratnaprabhāvarṇasaṃsthānavadabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वात्रिंशल्लक्षणाः काये दर्शनाह्लादका गुणाः । निर्माणधर्मसंभोगरूपकायद्वयाश्रिताः

dvātriṃśallakṣaṇāḥ kāye darśanāhlādakā guṇāḥ / nirmāṇadharmasaṃbhogarūpakāyadvayāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धेर्दुरान्तिकस्थानां लोके ऽथ जिनमण्डले । द्विधा तद्दर्शनं शुद्धं वारिव्योमेन्दुबिम्बवत्

śuddherdurāntikasthānāṃ loke 'tha jinamaṇḍale / dvidhā taddarśanaṃ śuddhaṃ vārivyomendubimbavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.