अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा । उपगुप्तं यतिं नत्वा प्रार्थयच् च तथादरात्
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayac ca tathādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 24
भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । तद्यथा गुरुणादिष्टं तथा मे समुपादिश
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathā me samupādiśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संप्रार्थिते राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हं सुधीर् यतिः । नृपतिं तं महीपालं संपश्यन्न् एवम् आदिशत्
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhaṃ sudhīr yatiḥ / nṛpatiṃ taṃ mahīpālaṃ saṃpaśyann evam ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुणोदितं । तथाहं संप्रवक्ष्यामि तव धर्मप्रवृद्धये
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi tava dharmapravṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यथा भगवाञ् छास्ता श्रीघनः स मुनीश्वरः । सर्वज्ञः सुगतो नाथो धर्मराज विनायकः
tadyathā bhagavāñ chāstā śrīghanaḥ sa munīśvaraḥ / sarvajñaḥ sugato nātho dharmarāja vināyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षुभिः श्रावकैः सार्द्धं भिक्षुणीभिश् च चैलकैः । उपासकैः शुभाचारैर् उपासिकागणैर् अपि
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhiś ca cailakaiḥ / upāsakaiḥ śubhācārair upāsikāgaṇair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिसत्वैर् महासत्वैस् तथान्यैर् बोधिवांछिभिः । ब्रह्मदेवासुरेन्द्रैश् च यक्षगंधर्वकिंनरैः
bodhisatvair mahāsatvais tathānyair bodhivāṃchibhiḥ / brahmadevāsurendraiś ca yakṣagaṃdharvakiṃnaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धैर् विद्याधरैश् चापि नागेन्द्रै गरुडैर् अपि । सर्वै लोकाधिपैश् चापि तथान्यैश् च महर्षिभिः
siddhair vidyādharaiś cāpi nāgendrai garuḍair api / sarvai lokādhipaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणै राजभि राजकुमारैश् च शुभार्थिभिः । वैश्यै मंत्रिगणैश् चापि तथामात्यगणैर् अपि
brāhmaṇai rājabhi rājakumāraiś ca śubhārthibhiḥ / vaiśyai maṃtrigaṇaiś cāpi tathāmātyagaṇair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेष्ठिभिः पौरिकैश् चपि गृहस्थैश् च महाजनैः । वणिग्भिः सार्थवाहैश् च तथा शिल्पिगणैर् अपि
śreṣṭhibhiḥ paurikaiś capi gṛhasthaiś ca mahājanaiḥ / vaṇigbhiḥ sārthavāhaiś ca tathā śilpigaṇair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यै जानपदैश् चापि कार्पटिकैः सतीर्थिकैः । तथान्यैः सुजनै विज्ञैः सद्धर्मगुणवांछिभिः
grāmyai jānapadaiś cāpi kārpaṭikaiḥ satīrthikaiḥ / tathānyaiḥ sujanai vijñaiḥ saddharmaguṇavāṃchibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेविताभ्यर्चितस् तत्र वेणुवने मनोरमे । करंदकनिवापाख्ये विहारे सौगताश्रमे
sevitābhyarcitas tatra veṇuvane manorame / karaṃdakanivāpākhye vihāre saugatāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्धर्मं समुपादिश्य विजहार प्रभासयन् । सर्वसत्वहितार्थेन रत्नराशिम् इवोज्वलन्
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra prabhāsayan / sarvasatvahitārthena ratnarāśim ivojvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव समये तत्र राजगृहे पुरोत्तमे । आसीद् गृहपते श्रेष्ठी महाजनो महाधनः
tadaiva samaye tatra rājagṛhe purottame / āsīd gṛhapate śreṣṭhī mahājano mahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रिमां श्रीदोपमः सर्वद्रव्यसंपत्समान्वितः । स सदृशात् कुला भार्यां स्वकुलधर्मचारिणीं
śrimāṃ śrīdopamaḥ sarvadravyasaṃpatsamānvitaḥ / sa sadṛśāt kulā bhāryāṃ svakuladharmacāriṇīṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुभद्रांगां समानीय विधिनोदवहन् मुदा । ततः स गृहभृत् कन्ता भार्यया कांतया तथा
subhadrāṃgāṃ samānīya vidhinodavahan mudā / tataḥ sa gṛhabhṛt kantā bhāryayā kāṃtayā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाकामं रतिं भुक्त्वा चक्रीड परिचारयन् । ततस् तस्य गृहस्थस्य यथाकामं प्रभुंजतः
yathākāmaṃ ratiṃ bhuktvā cakrīḍa paricārayan / tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समये सा प्रिया भार्या बभूव गर्भधारिणी
samaye sā priyā bhāryā babhūva garbhadhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा समये ऽसूत दारकं सुंदरांशिकं । तच् छ्रुत्वा स पिता श्रेष्ठी मुदा द्रष्टुम् उपाचरन्
tataḥ sā samaye 'sūta dārakaṃ suṃdarāṃśikaṃ / tac chrutvā sa pitā śreṣṭhī mudā draṣṭum upācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स समुपेत्याशु दारकं तं शुभांशिकं । दृष्ट्वा संमुदितः पश्यन्न् एव तस्थाव् अतृप्तितः
tatra sa samupetyāśu dārakaṃ taṃ śubhāṃśikaṃ / dṛṣṭvā saṃmuditaḥ paśyann eva tasthāv atṛptitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ज्ञातीन् समाहूय कृत्वा जातिमहं शिशोः । अस्य नामप्रसिद्धेन क्रियताम् इत्य् अभाषत
tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ śiśoḥ / asya nāmaprasiddhena kriyatām ity abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा ज्ञातयः सर्वे ते कृत्वा समतं तथा । तं श्रेष्ठिनं समाहूय पुर एवं समब्रुवन्
tac chrutvā jñātayaḥ sarve te kṛtvā samataṃ tathā / taṃ śreṣṭhinaṃ samāhūya pura evaṃ samabruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अयं दारको जातो नक्षत्र उत्तराभिधे । तेनोत्तर इति ख्यातो भवतु भवदात्मजः
yad ayaṃ dārako jāto nakṣatra uttarābhidhe / tenottara iti khyāto bhavatu bhavadātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तैर् ज्ञातिभिः ख्यातं श्रुत्वा स गृहभृत् तथा । तेनैव नामधेयेन प्राख्यापयत् तम् आत्मजं
iti tair jñātibhiḥ khyātaṃ śrutvā sa gṛhabhṛt tathā / tenaiva nāmadheyena prākhyāpayat tam ātmajaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दारको ऽष्टाभि धात्रिभिः प्रतिपालितः । दिने दिने प्रवृद्धो ऽभू ह्रदस्थम् अम्बुजं यथा
tataḥ sa dārako 'ṣṭābhi dhātribhiḥ pratipālitaḥ / dine dine pravṛddho 'bhū hradastham ambujaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रवर्द्धमानः स गुरुभिः शिक्षितः क्रमात् । लिप्यादि सर्वविद्यानां द्रुतं पारं समाययौ
tataḥ pravarddhamānaḥ sa gurubhiḥ śikṣitaḥ kramāt / lipyādi sarvavidyānāṃ drutaṃ pāraṃ samāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा स उत्तरो विज्ञः सवयोभिः सहान्वितः । चरमानः पुरे तत्र लोकमनोहरो वभौ
tadā sa uttaro vijñaḥ savayobhiḥ sahānvitaḥ / caramānaḥ pure tatra lokamanoharo vabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा स उत्तरः प्रौढयौवनमदनाश्रयः । तदा तस्य पिता श्रेष्ठी दैवात् कालं समाययौ
yadā sa uttaraḥ prauḍhayauvanamadanāśrayaḥ / tadā tasya pitā śreṣṭhī daivāt kālaṃ samāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गृहे तत्र स उत्तरस् तदात्मजः । स्वामी संपत्तिसंप्राप्तो गृहि लोकाधिपो ऽभवत्
tatas tasya gṛhe tatra sa uttaras tadātmajaḥ / svāmī saṃpattisaṃprāpto gṛhi lokādhipo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स कुलवृत्तिस्थो व्यवहारविचक्षणः । क्रयविक्रयकार्याणि कृत्वा द्रव्यं समर्जयत्
tataḥ sa kulavṛttistho vyavahāravicakṣaṇaḥ / krayavikrayakāryāṇi kṛtvā dravyaṃ samarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एकस्मिन् दिने तत्र वेणुवने जिनाश्रमे । संबुद्धं श्रीघनं द्रष्टुं धर्मार्थी समुपाचरत्
sa ekasmin dine tatra veṇuvane jināśrame / saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ draṣṭuṃ dharmārthī samupācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स समुपासृत्याद्राक्षीत् तम् श्रीघनं मुनिं । द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनप्रतिमंडितं
tatra sa samupāsṛtyādrākṣīt tam śrīghanaṃ muniṃ / dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanapratimaṃḍitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामप्रभाविरोचंतं समंतभद्ररूपिणं । रत्नराशिम् इवोज्वालं रत्नाद्रिम् इव जंगमं
vyāmaprabhāvirocaṃtaṃ samaṃtabhadrarūpiṇaṃ / ratnarāśim ivojvālaṃ ratnādrim iva jaṃgamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभामध्यासनासीनं भिक्षुसंघपुरस्कृतं । धर्मामृतप्रवर्षन्तं सर्वलोकैर् नमस्कृतं
sabhāmadhyāsanāsīnaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ / dharmāmṛtapravarṣantaṃ sarvalokair namaskṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा स मुदितस् तत्र सांजलिः पुरतो व्रजन् । पादौ तस्य मुनीन्द्रस्य प्रणत्वैकान्त आश्रयन्
dṛṣṭvā sa muditas tatra sāṃjaliḥ purato vrajan / pādau tasya munīndrasya praṇatvaikānta āśrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्याशयं शुद्धं दृष्ट्वा स भगवांस् तथा । आर्यसत्यं समारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत्
tatra tasyāśayaṃ śuddhaṃ dṛṣṭvā sa bhagavāṃs tathā / āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा स उत्तरः प्रमोदितः । पुनः पादौ मुनेर् नत्वा प्रत्याययौ स्वम् आलयं
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sa uttaraḥ pramoditaḥ / punaḥ pādau muner natvā pratyāyayau svam ālayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स उत्तरो विज्ञः प्रतिदिनं जगद्गुरोः । द्रष्टुं धर्मामृतं वापि पातुम् नित्यम् उपाचरत्
evaṃ sa uttaro vijñaḥ pratidinaṃ jagadguroḥ / draṣṭuṃ dharmāmṛtaṃ vāpi pātum nityam upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबुद्धशासने तत्र प्रव्रजितुं समैछत
saṃbuddhaśāsane tatra pravrajituṃ samaichata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स उत्तरस् तस्य मुनीन्द्रस्य पुरोगतः । पादाब्जौ सांजलिर् नत्वा प्रव्रज्यां समयाचत
tataḥ sa uttaras tasya munīndrasya purogataḥ / pādābjau sāṃjalir natvā pravrajyāṃ samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् नाथ सर्वज्ञ भवतां शरणं व्रजे । तत् प्रव्रज्यां व्रतं मह्यं दातुम् अर्हति सांप्रतं
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / tat pravrajyāṃ vrataṃ mahyaṃ dātum arhati sāṃprataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संप्रार्थिते तेन भगवान् मुनीश्वरः । उत्तराख्यं कुमारं तं समालोक्यैवम् आदिशत्
iti saṃprārthite tena bhagavān munīśvaraḥ / uttarākhyaṃ kumāraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार शासने बौद्धे प्रव्रजितुं यदीछसि । अनुज्ञां मातुर् आसाद्य प्रागछ दास्यते तदा
kumāra śāsane bauddhe pravrajituṃ yadīchasi / anujñāṃ mātur āsādya prāgacha dāsyate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण स उत्तरः प्रबोधितः । तथेति चरणौ तस्य मुनेर् नत्वा गृहं ययौ
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ prabodhitaḥ / tatheti caraṇau tasya muner natvā gṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गृहे समासाद्य स उत्तरः प्रमोदितः । जनन्याश् चरणौ नत्वा सांजलिर् एवम् अब्रवीत्
tatra gṛhe samāsādya sa uttaraḥ pramoditaḥ / jananyāś caraṇau natvā sāṃjalir evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातर् अद्य विहारे ऽहं गछामि सौगताश्रमे । तत्र शास्तु मुखाब्जोत्थम् आर्यधर्मामृतं पिबे
mātar adya vihāre 'haṃ gachāmi saugatāśrame / tatra śāstu mukhābjottham āryadharmāmṛtaṃ pibe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा तृष्णा मे वर्द्ध्यते पुनः । तत् सद्धर्मं समालब्धुम् इछामि परितुष्टये
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā tṛṣṇā me varddhyate punaḥ / tat saddharmaṃ samālabdhum ichāmi parituṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यास् ते हि शुभात्मानः परिशुद्धत्रिमंडलाः । संबुद्धशासने स्थित्वा सदा धर्मं पिबन्ति ये
dhanyās te hi śubhātmānaḥ pariśuddhatrimaṃḍalāḥ / saṃbuddhaśāsane sthitvā sadā dharmaṃ pibanti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् अपि सदा तत्र संबुद्धशासने चरन् । तत् सद्धर्मामृतं लब्धुम् इछामि जननी ध्रुवं
aham api sadā tatra saṃbuddhaśāsane caran / tat saddharmāmṛtaṃ labdhum ichāmi jananī dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रव्रज्याव्रतं धृत्वा चरितुं सौगताश्रमे । इछामि सांप्रतं मातस् तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे
tat pravrajyāvrataṃ dhṛtvā carituṃ saugatāśrame / ichāmi sāṃprataṃ mātas tad anujñāṃ pradehi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पुत्रादितं श्रुत्वा मता सा प्रहताशया । चिरं तम् आत्मजं दृष्ट्वा रुदन्त्यैवम् अभाषत
iti putrāditaṃ śrutvā matā sā prahatāśayā / ciraṃ tam ātmajaṃ dṛṣṭvā rudantyaivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एव वदसे पुत्र मैवं मे पुरतो वदः । किम् अर्थं स्वगृहं त्यक्त्वा प्रव्रजितु त्वम् इछसि
kim eva vadase putra maivaṃ me purato vadaḥ / kim arthaṃ svagṛhaṃ tyaktvā pravrajitu tvam ichasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ते दुःखं कुतो जातं मया किं चिन् न दृश्यते । त्वया तु दृश्यते यत् तद् वक्तव्यं पुरतो मम
kiṃ te duḥkhaṃ kuto jātaṃ mayā kiṃ cin na dṛśyate / tvayā tu dṛśyate yat tad vaktavyaṃ purato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यापि तव तातस्य शोकाधिः शाम्यते न मे । तथापि मां कथं त्यक्तुम् इछसि सांप्रतं सुते
adyāpi tava tātasya śokādhiḥ śāmyate na me / tathāpi māṃ kathaṃ tyaktum ichasi sāṃprataṃ sute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मात्रोदितं श्रुत्वा स उत्तरः कुमारकः । मातरं तं समालोक्य बोधयितुं समब्रवीत्
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaraḥ kumārakaḥ / mātaraṃ taṃ samālokya bodhayituṃ samabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातस् त्वत्कृपया मे ऽत्र किं चिद् दुःखं न विद्यते । गृहे ऽपि महती संपद् अस्ति भोग्यं यथेछया
mātas tvatkṛpayā me 'tra kiṃ cid duḥkhaṃ na vidyate / gṛhe 'pi mahatī saṃpad asti bhogyaṃ yathechayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यं खलु संसारं क्षणध्वंसि शरीरकं । अनित्यं जीवितं विद्युत्संपातम् इव न ध्रुवं
anityaṃ khalu saṃsāraṃ kṣaṇadhvaṃsi śarīrakaṃ / anityaṃ jīvitaṃ vidyutsaṃpātam iva na dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपच् चापि स्थिरा नैवं कस्य श्री सर्वदा स्थिरा । सर्वेषाम् अपि जंतूनां सर्वत्र मरणं ध्रुवं
saṃpac cāpi sthirā naivaṃ kasya śrī sarvadā sthirā / sarveṣām api jaṃtūnāṃ sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ऽपि प्राणिनः काले त्यक्त्वा सर्वान् परिग्रहान् । ज्ञातिवंधुसुहृत्मित्रान्न् अपि यांति यमालयैः
sarve 'pi prāṇinaḥ kāle tyaktvā sarvān parigrahān / jñātivaṃdhusuhṛtmitrānn api yāṃti yamālayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको ऽपि विद्यते नैव मृत्युप्राप्ते सहानुगः । धर्म एव तदैकः स्यात् त्रातानुगो यमालये
eko 'pi vidyate naiva mṛtyuprāpte sahānugaḥ / dharma eva tadaikaḥ syāt trātānugo yamālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेण रक्ष्यते तत्र यमदूतैर् अधिष्ठिते । तद् अत्र सर्वथा नित्यं कर्त्तव्यं धर्मम् एव हि
dharmeṇa rakṣyate tatra yamadūtair adhiṣṭhite / tad atra sarvathā nityaṃ karttavyaṃ dharmam eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मवान्न् अत्र संसारे भ्रमन्न् अपि सदा सुखी । सर्वत्र सत्सुखान्य् एव प्रभुक्त्वा याति सद्गतिं
dharmavānn atra saṃsāre bhramann api sadā sukhī / sarvatra satsukhāny eva prabhuktvā yāti sadgatiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि सर्वदा सौख्यं भुक्त्वा कृत्वा च मंगलं । सर्वसत्वहितार्थेन सद्धर्माण्य् एव साधयेत्
tatrāpi sarvadā saukhyaṃ bhuktvā kṛtvā ca maṃgalaṃ / sarvasatvahitārthena saddharmāṇy eva sādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पुण्यविपाकैः स सद्गुरुं समुपाश्रयेत् । सद्गुरोस् तु प्रसादेन बोधिचित्तं लभेत् तदा
etatpuṇyavipākaiḥ sa sadguruṃ samupāśrayet / sadguros tu prasādena bodhicittaṃ labhet tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बोधिचरीं प्राप्य बोधिसत्वो भवेत् सुधीः । ततः सत्वहितार्थेन बोधिचर्यां समाचरेत्
tato bodhicarīṃ prāpya bodhisatvo bhavet sudhīḥ / tataḥ satvahitārthena bodhicaryāṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पारमिताः सर्वाः परिपूर्य यथाक्रमं । त्रिविधां बोधिम् आसाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयात्
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya yathākramaṃ / trividhāṃ bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण सर्वज्ञेन हितार्थिना । श्रुतं मया परिज्ञाय तथा चरितुम् इछ्यते
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarvajñena hitārthinā / śrutaṃ mayā parijñāya tathā caritum ichyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पुण्यविभागत्वम् अपि प्राप्तुं यदीछसि । तद् अनुज्ञां प्रदत्वा मे चित्तं मातः प्रतोषय
etatpuṇyavibhāgatvam api prāptuṃ yadīchasi / tad anujñāṃ pradatvā me cittaṃ mātaḥ pratoṣaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पुत्रोदितं श्रुत्वा माता सा विहताशया । वियोगदुःखसंकार्त्ता विलपन्त्य् एवम् अब्रवीत्
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā vihatāśayā / viyogaduḥkhasaṃkārttā vilapanty evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहातुं त्वम् इछसि । नान्यो मे विद्यते पुत्रस् त्वम् एवैको ऽस्ति नंदनः
hā putra katham ekānte māṃ vihātuṃ tvam ichasi / nānyo me vidyate putras tvam evaiko 'sti naṃdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितापि तव मां त्यज्य दैवाद् यातो यमालयं । त्वम् अपि मां परित्यक्त्वा कुत्र गंतुं तथेछसि
pitāpi tava māṃ tyajya daivād yāto yamālayaṃ / tvam api māṃ parityaktvā kutra gaṃtuṃ tathechasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र कथम् अज्ञो ऽसि केनात्र त्वं प्रवंच्यसे । किं पश्यन् हेतुना केन प्रव्रजितुं त्वम् इछसि
hā putra katham ajño 'si kenātra tvaṃ pravaṃcyase / kiṃ paśyan hetunā kena pravrajituṃ tvam ichasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र केन मूढो ऽसि यद् एता द्रव्यसंपदः । त्यक्त्वा परगृहे भिक्षां याचित्वा भोक्तुम् इछसि
hā putra kena mūḍho 'si yad etā dravyasaṃpadaḥ / tyaktvā paragṛhe bhikṣāṃ yācitvā bhoktum ichasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र त्वं कुमारो ऽसि तत् प्रव्रज्यां चरेः कथं । प्रव्रजितो गृहं त्यक्त्वा बहिर् देशे सदाश्रयेः
hā putra tvaṃ kumāro 'si tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ / pravrajito gṛhaṃ tyaktvā bahir deśe sadāśrayeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कथं त्यक्त्वा बहिर् देशे समाश्रयेः । शाणकंटावृतो मुंदो मृत्वात्र धरेश्वरः
tat kathaṃ tyaktvā bahir deśe samāśrayeḥ / śāṇakaṃṭāvṛto muṃdo mṛtvātra dhareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतवातातपाक्रान्ते कथं दुःखं सहेः सुत । क्षुत्पिपासाग्निसंतप्तः दुःखं कस् ते ऽभिशामयेत्
śītavātātapākrānte kathaṃ duḥkhaṃ saheḥ suta / kṣutpipāsāgnisaṃtaptaḥ duḥkhaṃ kas te 'bhiśāmayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानेषु शवान्य् अस्यन् कथम् एकश् चरेः सुत । जंगले निर्जने ऽरण्ये एकाकी निवसेः कथं
śmaśāneṣu śavāny asyan katham ekaś careḥ suta / jaṃgale nirjane 'raṇye ekākī nivaseḥ kathaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भूतालये शून्यगेहेव निवसेः कथं । तथामित्रेषु देशेषु कथम् एकोर् इव च्चरे
tathā bhūtālaye śūnyageheva nivaseḥ kathaṃ / tathāmitreṣu deśeṣu katham ekor iva ccare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरादि रोगसंतप्ते कस् तव परिचारयेत् । को वा ते कृपया दद्यात् पथ्यम् आहारम् औषधं
jvarādi rogasaṃtapte kas tava paricārayet / ko vā te kṛpayā dadyāt pathyam āhāram auṣadhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममात्र वचनं श्रुत्वा सुखं भुक्त्वा गृहे वस
mamātra vacanaṃ śrutvā sukhaṃ bhuktvā gṛhe vasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मात्रोदितं श्रुत्वा स पुत्रश् चैवम् अब्रवीत् । दैवभावा भवन्त्य् एव सर्वत्रापि जगत्स्व् अपि
iti mātroditaṃ śrutvā sa putraś caivam abravīt / daivabhāvā bhavanty eva sarvatrāpi jagatsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको ऽपि विद्यते नात्र सुहृन्मित्रसहानुगः । धर्म एव सहायः स्यात् सर्वत्र मरणे ध्रुवं
eko 'pi vidyate nātra suhṛnmitrasahānugaḥ / dharma eva sahāyaḥ syāt sarvatra maraṇe dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सद्धर्मसंप्राप्त्यै प्रव्रज्याव्रतम् उत्तमं । चरितव्यं भवेद् विज्ञैर् निर्वृतिपदवांछिभिः
iti saddharmasaṃprāptyai pravrajyāvratam uttamaṃ / caritavyaṃ bhaved vijñair nirvṛtipadavāṃchibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेन मुनीन्द्रेण समादिष्टं निशम्यते । मात तस्मा तथात्रैतद् व्रतं चरितुम् इछ्यते
iti tena munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate / māta tasmā tathātraitad vrataṃ caritum ichyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र सौगते धर्मे मां नियोक्तुं यदीछसि । तद् अनुज्ञां प्रदानं मे कृपया दातुम् अर्हति
tad atra saugate dharme māṃ niyoktuṃ yadīchasi / tad anujñāṃ pradānaṃ me kṛpayā dātum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पुत्रार्थितं श्रुत्वा माता सा गद्गदस्वरा । स्नेहदुःखाग्निसंतप्ता दृष्ट्वैवं सुतम् अब्रवीत्
iti putrārthitaṃ śrutvā mātā sā gadgadasvarā / snehaduḥkhāgnisaṃtaptā dṛṣṭvaivaṃ sutam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र कथम् एव त्वं निर्दयास्य् अतिनिष्ठुरः । यद् वृद्धां जननीं दृष्ट्वा कारुण्यं नास्ति ते हृदि
hā putra katham eva tvaṃ nirdayāsy atiniṣṭhuraḥ / yad vṛddhāṃ jananīṃ dṛṣṭvā kāruṇyaṃ nāsti te hṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र यदि ते पुत्र दयास्ति मयि मातरि । यावज् जीवाम्य् अहं तावद् गृहे वस मया सह
tad atra yadi te putra dayāsti mayi mātari / yāvaj jīvāmy ahaṃ tāvad gṛhe vasa mayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावच् चैतन् महत् संपत् स्वगृहे स्थिरा तव । तावद् यथेप्सितं सौख्यं भुक्त्वा रमं समाचर
yāvac caitan mahat saṃpat svagṛhe sthirā tava / tāvad yathepsitaṃ saukhyaṃ bhuktvā ramaṃ samācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं मरणं यायां कस्य मृत्युर् भवे न हि । तदा मयि मृतायां तु प्रव्रजस्व यथेछया
avaśyaṃ maraṇaṃ yāyāṃ kasya mṛtyur bhave na hi / tadā mayi mṛtāyāṃ tu pravrajasva yathechayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपच् चापि भवेत् क्षीणा कस्य संपत् सदा स्थिरा । तदा संपत् परिक्षीणे भिक्षान्नादो व्रतं चर
saṃpac cāpi bhavet kṣīṇā kasya saṃpat sadā sthirā / tadā saṃpat parikṣīṇe bhikṣānnādo vrataṃ cara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् एवं प्रार्थिते ऽपि त्वं विलंघ्य वचनं मम । निर्दयानिष्ठुरस्वान्तः प्रव्रजसि हठाद् अपि
yady evaṃ prārthite 'pi tvaṃ vilaṃghya vacanaṃ mama / nirdayāniṣṭhurasvāntaḥ pravrajasi haṭhād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहं ते पुरोगत्वा सौगतशासने ऽपि हि । त्यक्त्वाहारं विषं भुक्त्वा यास्यामि मरणं ध्रुवं
tadāhaṃ te purogatvā saugataśāsane 'pi hi / tyaktvāhāraṃ viṣaṃ bhuktvā yāsyāmi maraṇaṃ dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मे वचनं सत्यं विज्ञायेह त्वम् आत्मज । मया सह गृहे सौख्यं भुक्ष्व कुत्रापि मा व्रज
iti me vacanaṃ satyaṃ vijñāyeha tvam ātmaja / mayā saha gṛhe saukhyaṃ bhukṣva kutrāpi mā vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मे वचनं श्रुत्वा यथाकामं सुखं गृहे । भुक्त्वा नित्यं सदोत्साहैश् चरं रम स्वम् आत्मज
iti me vacanaṃ śrutvā yathākāmaṃ sukhaṃ gṛhe / bhuktvā nityaṃ sadotsāhaiś caraṃ rama svam ātmaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मात्रोदितं श्रुत्वा स उत्तरो ऽभिशंकितः । तथेति प्रतिबुद्धित्वा तस्थौ गेहे निराशितः
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaro 'bhiśaṃkitaḥ / tatheti pratibuddhitvā tasthau gehe nirāśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चैकदिने प्रातः समुत्थाय स उत्तरः । संबुद्धं तं मुनिं द्रष्टुं विहारे समुपाचरत्
tataś caikadine prātaḥ samutthāya sa uttaraḥ / saṃbuddhaṃ taṃ muniṃ draṣṭuṃ vihāre samupācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा स उत्तरः प्रमोदितः । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य सांजलिस् समुपाश्रयत्
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sa uttaraḥ pramoditaḥ / natvā pradakṣiṇīkṛtya sāṃjalis samupāśrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स भगवांच् छास्ता दृष्ट्वा तस्य मनोगतं । बोधयितुं समालोक्य तम् एवं समुपालपत्
tataḥ sa bhagavāṃc chāstā dṛṣṭvā tasya manogataṃ / bodhayituṃ samālokya tam evaṃ samupālapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार किं विषण्णो ऽसि यन् मनो ऽन्तर्गतं तव । तन् ममाग्रे समाख्याहि पूरयामि यदीहितं
kumāra kiṃ viṣaṇṇo 'si yan mano 'ntargataṃ tava / tan mamāgre samākhyāhi pūrayāmi yadīhitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण स उत्तरः समुत्थितः । पादौ तस्य मुनेर् नत्वा सांजलिर् एवम् अब्रवीत्
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ samutthitaḥ / pādau tasya muner natvā sāṃjalir evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञ भगवञ् छास्तर् विजानीयाद् भवान् मम । यन् मनो ऽन्तर्गतं सर्वं यथाप्य् अहं निवेदये
sarvajña bhagavañ chāstar vijānīyād bhavān mama / yan mano 'ntargataṃ sarvaṃ yathāpy ahaṃ nivedaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् नाथ सर्वज्ञ न मे माता प्रबोधिता । तद् अनुज्ञां न मे दातुम् इछति प्रार्थितापि सा
bhagavan nātha sarvajña na me mātā prabodhitā / tad anujñāṃ na me dātum ichati prārthitāpi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् भवान् मे यथा योग्यं व्रतं संबोधिसाधनं । अन्यथापि प्रदत्वात्र प्रबोधयितुम् अर्हति
tad bhavān me yathā yogyaṃ vrataṃ saṃbodhisādhanaṃ / anyathāpi pradatvātra prabodhayitum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स मुनीश्वरः । तं विशुद्धाशयं दृष्ट्वा समाश्वास्यैवम् आदिशत्
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ / taṃ viśuddhāśayaṃ dṛṣṭvā samāśvāsyaivam ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा कुमार विषादत्वं कृथा धैर्यं समाश्रय । अवश्यं समये प्राप्ते ब्रह्मचारी भविष्यसि
mā kumāra viṣādatvaṃ kṛthā dhairyaṃ samāśraya / avaśyaṃ samaye prāpte brahmacārī bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद् गृहे सदा दानं कृत्वार्थिभ्यो यथेप्सितं । त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा शुभे चर समाहितः
tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvārthibhyo yathepsitaṃ / triratnasmaraṇaṃ kṛtvā śubhe cara samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पुण्यविपाकेन समये समुपागते । प्रव्रज्याव्रतम् आसाद्य निर्वाणपदम् आप्स्यसि
etatpuṇyavipākena samaye samupāgate / pravrajyāvratam āsādya nirvāṇapadam āpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मत्वा कुमारात्र यावज् जीवति सा प्रसूः । तावद् गृहे सदा दानं कृत्वा शुभे चरन् वस
iti matvā kumārātra yāvaj jīvati sā prasūḥ / tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvā śubhe caran vasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स उत्तरः सुधीः । तथेति प्रतिविज्ञप्य प्रससाद प्रबोधितः
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa uttaraḥ sudhīḥ / tatheti prativijñapya prasasāda prabodhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स उत्तरो नत्वा सांजलिस् तं मुनीश्वरं । सुप्रसन्नमुखाम्भोजस् तन् मनाः स्वगृहं ययौ
tataḥ sa uttaro natvā sāṃjalis taṃ munīśvaraṃ / suprasannamukhāmbhojas tan manāḥ svagṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स स्वगृहे स्थित्वा स्वकुलवृत्तिसाधनैः । प्रतिसार्यापणं तत्र चकार क्रयविक्रयं
tatra sa svagṛhe sthitvā svakulavṛttisādhanaiḥ / pratisāryāpaṇaṃ tatra cakāra krayavikrayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मुलाधिकं लाभं यल् लब्धं गणवन्धनं । तत् सर्वं स सुतस् तस्या मातुर् हस्ते समर्पयत्
tatra mulādhikaṃ lābhaṃ yal labdhaṃ gaṇavandhanaṃ / tat sarvaṃ sa sutas tasyā mātur haste samarpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स उत्तरः पुत्रो मातरं तां प्रसादयन् । तल् लब्धं सकलं द्रव्यं दत्वैवं प्रत्यबोधयत्
tataḥ sa uttaraḥ putro mātaraṃ tāṃ prasādayan / tal labdhaṃ sakalaṃ dravyaṃ datvaivaṃ pratyabodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु मातर् ममानेन द्रव्येन स्वजनां जनान् । अर्थिनः कृपणान् विप्रान् मानयित्वाभितोषय
śṛṇu mātar mamānena dravyena svajanāṃ janān / arthinaḥ kṛpaṇān viprān mānayitvābhitoṣaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पुत्रोदितं श्रुत्वा माता सा अतिकुंचिका । लुब्धा मत्सराक्रांतहृदयैवम् अभाषत
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā atikuṃcikā / lubdhā matsarākrāṃtahṛdayaivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र पित्रा प्रयत्नेन संपदस् ते समर्जिताः । त्वम् एताः संपदः सर्वा दत्वार्थिभ्यो व्ययिष्यसि
putra pitrā prayatnena saṃpadas te samarjitāḥ / tvam etāḥ saṃpadaḥ sarvā datvārthibhyo vyayiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् पित्रार्जितं द्रव्यं तावन् मया न दास्यते । तावत् मात्रं तवाधीनं यावत् त्वया समर्जितं
yāvat pitrārjitaṃ dravyaṃ tāvan mayā na dāsyate / tāvat mātraṃ tavādhīnaṃ yāvat tvayā samarjitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावज् जिवाम्य् अहं तात न ते दास्यामि किं चन । मृतायां मयि तत् सर्वं तवाधीनं भवेत् तदा
yāvaj jivāmy ahaṃ tāta na te dāsyāmi kiṃ cana / mṛtāyāṃ mayi tat sarvaṃ tavādhīnaṃ bhavet tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा प्रसूस् तस्य मात्सर्य्यकलुषाशया । सर्वद्रव्यं प्रयत्नेन गुप्तीकृत्यात्यरक्षत
ity uktvā sā prasūs tasya mātsaryyakaluṣāśayā / sarvadravyaṃ prayatnena guptīkṛtyātyarakṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.