Ratnamālāvadāna 33

अथाशोको महाराजः कृतांजलिः पुरः स्थितः । उपगुप्तं यतिं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत

athāśoko mahārājaḥ kṛtāṃjaliḥ puraḥ sthitaḥ / upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । तद्यथा गुरुणाख्यातं तथादेष्टुं समर्हसि

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ samarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संप्रार्थिते राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् सुधीर् यतिः । अशोकं तं महीपालं समालोक्यैवम् अब्रवीत्

iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhan sudhīr yatiḥ / aśokaṃ taṃ mahīpālaṃ samālokyaivam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन् महाभाग यथा मे गुरुणोदितं । तथाहं तत् प्रवक्ष्यामि तव धर्मविवृद्धये

śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ tat pravakṣyāmi tava dharmavivṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथाभूत् पुरा पूर्य्यां श्रावस्त्यां कौशलाधिपः । प्रसेनजिद् इति ख्यातो महाराजा महीपतिः

tadyathābhūt purā pūryyāṃ śrāvastyāṃ kauśalādhipaḥ / prasenajid iti khyāto mahārājā mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणस्यां तदाचारो ब्रह्मदत्ताभिधो नृपः । महाराजो महीपालनृपाधिपस् तदाभवत्

vārāṇasyāṃ tadācāro brahmadattābhidho nṛpaḥ / mahārājo mahīpālanṛpādhipas tadābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा तयोर् महीभोक्त्रोः परस्परविरुद्धयोः । महाहवसमारंभाद् बभूव क्षुभिताशयं

tadā tayor mahībhoktroḥ parasparaviruddhayoḥ / mahāhavasamāraṃbhād babhūva kṣubhitāśayaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स क्षत्रियो राजा प्रसेनजिन् नराधिपः । स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा सर्वान्तःपुरिकान्वितः

tatra sa kṣatriyo rājā prasenajin narādhipaḥ / svastyayanavidhiṃ kṛtvā sarvāntaḥpurikānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरंगवलैः सार्द्धं महोत्साहं प्रणादयन् । वैजयन्तीं समुच्छ्राय कोशलाविषयान्ततः

caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ mahotsāhaṃ praṇādayan / vaijayantīṃ samucchrāya kośalāviṣayāntataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यन्ते सहसा गत्वा वीर्योत्साहसमन्वितः । वध्वा काष्टपटं तत्र प्रावतस्थे पुरे यथा

paryante sahasā gatvā vīryotsāhasamanvitaḥ / vadhvā kāṣṭapaṭaṃ tatra prāvatasthe pure yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा ब्रह्मदत्तो ऽपि क्षत्रियो भूपतिर् नृपः । स्वस्त्ययनविधिं धृत्वा स्वान्तःपुरसमन्वितः

tac chrutvā brahmadatto 'pi kṣatriyo bhūpatir nṛpaḥ / svastyayanavidhiṃ dhṛtvā svāntaḥpurasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरंगवलैः सार्द्धं जयोत्साहं निनादयन् । वैजयन्तीं समुच्छ्राय नद्या तीरम् उपाचरत्

caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayotsāhaṃ ninādayan / vaijayantīṃ samucchrāya nadyā tīram upācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव समुपाश्रित्य वीर्योत्साहसमन्वितः । वध्वा काष्टपटं तत्र संतस्थे नगरे यथा

tatraiva samupāśritya vīryotsāhasamanvitaḥ / vadhvā kāṣṭapaṭaṃ tatra saṃtasthe nagare yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स भूपती राजा ब्रह्मदत्तो नराधिपः । अग्रराज्ञ्या सहारक्तः संरेमे परिचारयन्

tatra sa bhūpatī rājā brahmadatto narādhipaḥ / agrarājñyā sahāraktaḥ saṃreme paricārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स महिषी राज्ञा सह क्रीडारता सती । स्वल्पाहाररता गौरा दोहदलक्षणं दधौ

tadā sa mahiṣī rājñā saha krīḍāratā satī / svalpāhāraratā gaurā dohadalakṣaṇaṃ dadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा तस्मिन् क्षणे सो ऽपि प्रसेनजिन् नराधिपः । महिष्या सह संरक्तः प्ररेमे परिचारयन्

tathā tasmin kṣaṇe so 'pi prasenajin narādhipaḥ / mahiṣyā saha saṃraktaḥ prareme paricārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सापि महाराज्ञी स्वामिक्रीडानुचारिणी । स्वल्पाहारोत्सहा गौरा दधौ दोहदलक्षणं

tadā sāpi mahārājñī svāmikrīḍānucāriṇī / svalpāhārotsahā gaurā dadhau dohadalakṣaṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात् तो ऽपि महाराज्ञ्यां प्रवृद्धगर्भहारिते । पीनस्तने हरिद्राभवर्णे ऽभूतां कृशाङ्गिके

kramāt to 'pi mahārājñyāṃ pravṛddhagarbhahārite / pīnastane haridrābhavarṇe 'bhūtāṃ kṛśāṅgike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽग्रमहिषी राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । सा सूत समये पुत्रं दिव्यांशम् अतिसुंदरं

tato 'gramahiṣī rājño brahmadattasya bhūpateḥ / sā sūta samaye putraṃ divyāṃśam atisuṃdaraṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स भूपालो ब्रह्मदत्तः प्रमोदितः । सहसोपेत्य तं पुत्रं दृष्ट्वा न तृप्तिम् आययौ

tac chrutvā sa bhūpālo brahmadattaḥ pramoditaḥ / sahasopetya taṃ putraṃ dṛṣṭvā na tṛptim āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् एव दिने तस्य प्रसेनजिन् महीपतेः । भार्यापि समये सूत सुतां दिव्यातिसुंदरीं

tasminn eva dine tasya prasenajin mahīpateḥ / bhāryāpi samaye sūta sutāṃ divyātisuṃdarīṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीरत्नलक्षणोपेतं सुभद्रांगीमनोहरां । रमोपमं शुभाकारां मनापां रतिसंनिभां

strīratnalakṣaṇopetaṃ subhadrāṃgīmanoharāṃ / ramopamaṃ śubhākārāṃ manāpāṃ ratisaṃnibhāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स महीपालः प्रसेनजित् प्रसादितः । सहसोपेत्य तां पुत्रीं ददर्सातिप्रमोदितः

tac chrutvā sa mahīpālaḥ prasenajit prasāditaḥ / sahasopetya tāṃ putrīṃ dadarsātipramoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा स नरेंद्रो ऽपि मे वभूव समागतः । ताम् एव सुचिरं पश्यन्न् अवतस्थे सुनिश्चलः

tāṃ dṛṣṭvā sa nareṃdro 'pi me vabhūva samāgataḥ / tām eva suciraṃ paśyann avatasthe suniścalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् अप्य् उभयो राज्ञोः स्कंधाचाराः प्रवर्त्तिताः । ये नित्यं तत्प्रवृत्तांतं स्वप्रभोर् उपहारकाः

tayor apy ubhayo rājñoḥ skaṃdhācārāḥ pravarttitāḥ / ye nityaṃ tatpravṛttāṃtaṃ svaprabhor upahārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रसेनजितश् चारा ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । पुत्रो जात इति श्रुत्वा परिज्ञाय प्रसेदिरे

ye prasenajitaś cārā brahmadattasya bhūpateḥ / putro jāta iti śrutvā parijñāya prasedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्रसेनजितो राज्ञः सहसा समुपागताः । कृतांजलिपुटो नत्वा पुर एवं न्यवेदयन्

te prasenajito rājñaḥ sahasā samupāgatāḥ / kṛtāṃjalipuṭo natvā pura evaṃ nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय देव महाराज शृणु तत्र प्रवर्त्तितं । ब्रह्मदत्तस्य भूपस्य पुत्रो जातो ऽधुना खलु

jaya deva mahārāja śṛṇu tatra pravarttitaṃ / brahmadattasya bhūpasya putro jāto 'dhunā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांप्रतं तत्र राजेन्द्रशुभोत्साहं प्रवर्त्तते । तत् त्वया सह संवंधं कृत्वा स स्वपुरं व्रजेत्

sāṃprataṃ tatra rājendraśubhotsāhaṃ pravarttate / tat tvayā saha saṃvaṃdhaṃ kṛtvā sa svapuraṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रसीद महाराज मा विभैषीः शुभं भवेत् । तेन संधिं भवान् कृत्वा विहरतां यथासुखं

tat prasīda mahārāja mā vibhaiṣīḥ śubhaṃ bhavet / tena saṃdhiṃ bhavān kṛtvā viharatāṃ yathāsukhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैः कथितं श्रुत्वा स प्रसेनजिन् नराधिपः । सत्यम् एतद् इति ज्ञात्वा प्रससाद ऽविशंकितः

iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sa prasenajin narādhipaḥ / satyam etad iti jñātvā prasasāda 'viśaṃkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ये ब्रह्मदत्तस्य गूढचाराः प्रवर्त्तिताः । ते प्रसेनजितः पुत्री जातेति शुश्रुवुस् तदा

tathā ye brahmadattasya gūḍhacārāḥ pravarttitāḥ / te prasenajitaḥ putrī jāteti śuśruvus tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते सहसा तत्र ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । पुरतः समुपाश्रित्य प्रणत्वैवं न्यवेदयन्

tatas te sahasā tatra brahmadattasya bhūpateḥ / purataḥ samupāśritya praṇatvaivaṃ nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय देव महाराज शृणु तत्र प्रवर्त्तितं । प्रसेनजिन्महीपस्य पुत्री जाता ऽधुना खलु

jaya deva mahārāja śṛṇu tatra pravarttitaṃ / prasenajinmahīpasya putrī jātā 'dhunā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारिका सा सुभद्रांगी दिव्यकामा रमोपमा । सर्वलक्षणसंपन्ना सुंदरी रतिसंनिभा

dārikā sā subhadrāṃgī divyakāmā ramopamā / sarvalakṣaṇasaṃpannā suṃdarī ratisaṃnibhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तत्र शुभोत्साहं प्रवर्त्तते ऽधुना प्रभो । तेन सहात्र संवंधं कर्त्तुम् अर्हति सर्वथा

tena tatra śubhotsāhaṃ pravarttate 'dhunā prabho / tena sahātra saṃvaṃdhaṃ karttum arhati sarvathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैः कथितं श्रुत्वा ब्रह्मदत्तो नराधिपः । भद्रम् इति परिज्ञाय तत्रैवं समचिंतयत्

iti taiḥ kathitaṃ śrutvā brahmadatto narādhipaḥ / bhadram iti parijñāya tatraivaṃ samaciṃtayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो चित्र महोत्साहो भद्रम् एकस्मिन् दिवसे यतः । जातो मे ऽत्र सुतो भद्रस् तस्यापि जायते सुता

aho citra mahotsāho bhadram ekasmin divase yataḥ / jāto me 'tra suto bhadras tasyāpi jāyate sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तां भद्रां रमाकारां तं प्रसेनजितम् आदरत् । प्रार्थयित्वात्र पुत्राय सन्धिं कृत्वा चरेवहि

tat tāṃ bhadrāṃ ramākārāṃ taṃ prasenajitam ādarat / prārthayitvātra putrāya sandhiṃ kṛtvā carevahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुजनं दूतम् आमंत्र्य पुर एवं समब्रवीत्

sujanaṃ dūtam āmaṃtrya pura evaṃ samabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गछ दूत महीपालं तं प्रसेनजितम् आदरात् । ममैवं वचसोपेत्य प्रार्थयस्व प्रबोधयन्

gacha dūta mahīpālaṃ taṃ prasenajitam ādarāt / mamaivaṃ vacasopetya prārthayasva prabodhayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मदत्तो महीपालो वदत्य् एवं समादरात् । भवता सह संवंधं कर्त्तुम् इछामि सांप्रतं

brahmadatto mahīpālo vadaty evaṃ samādarāt / bhavatā saha saṃvaṃdhaṃ karttum ichāmi sāṃprataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एकस्मिन् दिने जातौ दारकाव् आवयोर् अपि । सुता ते भद्रिका ख्याता मम पुत्रो ऽपि भद्रिकः

yad ekasmin dine jātau dārakāv āvayor api / sutā te bhadrikā khyātā mama putro 'pi bhadrikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतयोर् हि संवंधं कर्त्तुम् अर्हावहे ध्रुवं । तद् भवान् मम पुत्राय स्वात्मजां दातुम् अर्हति

tad etayor hi saṃvaṃdhaṃ karttum arhāvahe dhruvaṃ / tad bhavān mama putrāya svātmajāṃ dātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते ऽपि संवंधे यावज्जीवं सदावयोः । वैरोत्सर्गो भवेन् नूनं प्रीतिसंधिर् न भेत्स्यति

evaṃ kṛte 'pi saṃvaṃdhe yāvajjīvaṃ sadāvayoḥ / vairotsargo bhaven nūnaṃ prītisaṃdhir na bhetsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदावयोः सदा भद्रं विषयेषु समंततः । निरीतिकं शुभोत्साहं भविष्यति न संशयः

tadāvayoḥ sadā bhadraṃ viṣayeṣu samaṃtataḥ / nirītikaṃ śubhotsāhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मे वचसा राजा प्रसेनजित् स कौशलः । प्रार्थनीयस् त्वया साधो गछास्तु ते सुमंगलं

iti me vacasā rājā prasenajit sa kauśalaḥ / prārthanīyas tvayā sādho gachāstu te sumaṃgalaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिष्टं नरेन्द्रेण श्रुत्वा दूतः स बोधितः । तथेत्य् उक्त्वा नृपं नत्वा समुत्थाय ततो ऽचरत्

ity ādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā dūtaḥ sa bodhitaḥ / tathety uktvā nṛpaṃ natvā samutthāya tato 'carat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स सहसा गत्वा तं प्रसेनजितं नृपं । उपेत्य सांजलिर् नत्वा पुरस्थ एवम् अब्रवीत्

tatra sa sahasā gatvā taṃ prasenajitaṃ nṛpaṃ / upetya sāṃjalir natvā purastha evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय देव महाराज यदर्थे ऽहम् इहागतः । तदर्थं संप्रवक्ष्यामि भवां श्रोतुं समर्हति

jaya deva mahārāja yadarthe 'ham ihāgataḥ / tadarthaṃ saṃpravakṣyāmi bhavāṃ śrotuṃ samarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मदत्तो महाराजो भवतां कुशलं मुदा । पृछति सर्वदा नित्यं सर्वत्र विषयेष्व् अपि

brahmadatto mahārājo bhavatāṃ kuśalaṃ mudā / pṛchati sarvadā nityaṃ sarvatra viṣayeṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् एवं स भूपालो ब्रह्मदत्तो ब्रवीत्य् अपि । भवता सह संवंधं कर्तुम् इछामि सांप्रतं

punar evaṃ sa bhūpālo brahmadatto bravīty api / bhavatā saha saṃvaṃdhaṃ kartum ichāmi sāṃprataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एकस्मिन् दिने जातौ दारकाव् आवयोर् इह । सुता ते भद्रिका ख्यातो मम पुत्रो ऽपि भद्रिकः

yad ekasmin dine jātau dārakāv āvayor iha / sutā te bhadrikā khyāto mama putro 'pi bhadrikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतयोर् हि संवंधं कर्तुम् अर्हामहे ध्रुवं । तद् भवान् मम पुत्राय स्वात्मजां दातुम् अर्हति

tad etayor hi saṃvaṃdhaṃ kartum arhāmahe dhruvaṃ / tad bhavān mama putrāya svātmajāṃ dātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते ऽपि संवंधे यावज्जीवं सदावयोः । वैरोत्सर्गो भवेन् नूनं प्रीतिसंधिर् न भेत्स्यते

evaṃ kṛte 'pi saṃvaṃdhe yāvajjīvaṃ sadāvayoḥ / vairotsargo bhaven nūnaṃ prītisaṃdhir na bhetsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदावयोः सदा भद्रं विषयेषु समंततः । निरीतिकं शुभोत्साहं भवेद् एव न संशयः

tadāvayoḥ sadā bhadraṃ viṣayeṣu samaṃtataḥ / nirītikaṃ śubhotsāhaṃ bhaved eva na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मे वचसा राजा प्रसेनजित् स कौशलः । प्रार्थनीयस् त्वया साधो गछास्तु त्वं समाहितः

iti me vacasā rājā prasenajit sa kauśalaḥ / prārthanīyas tvayā sādho gachāstu tvaṃ samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिश्य नरेन्द्रेण ब्रह्मदत्तेन भूर्भुजा । प्रेषितो ऽहं महाराज भवताम् अंतिके खलु

ity ādiśya narendreṇa brahmadattena bhūrbhujā / preṣito 'haṃ mahārāja bhavatām aṃtike khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तेन भूपतीशेन यथादिष्टं नराधिप । भवान् अपि तथा कर्तुम् अर्हत्य् एदन् न नान्यथा

tat tena bhūpatīśena yathādiṣṭaṃ narādhipa / bhavān api tathā kartum arhaty edan na nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि भवतां भद्रं यावाज्जीवं सुखैः सदा । सर्वत्र मङ्गलोत्साहं भवेन् नूनं न संशयः

evaṃ hi bhavatāṃ bhadraṃ yāvājjīvaṃ sukhaiḥ sadā / sarvatra maṅgalotsāhaṃ bhaven nūnaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् भवान् अपि राजेन्द्र ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । पुत्राय स्वात्मजां भद्रां संप्रदातुम् इहार्हति

tad bhavān api rājendra brahmadattasya bhūpateḥ / putrāya svātmajāṃ bhadrāṃ saṃpradātum ihārhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन समाख्यातं श्रुत्वा स कोशलाधिपः । तुष्णीभूत्वा क्षणं तत्र मनसैवं व्यचिंतयेत्

iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa kośalādhipaḥ / tuṣṇībhūtvā kṣaṇaṃ tatra manasaivaṃ vyaciṃtayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो मे जायते क्षेमं यद् असौ क्षत्रियाधिपः । वैरं विहाय संवन्धं कर्त्तुम् इछति सांप्रतं

aho me jāyate kṣemaṃ yad asau kṣatriyādhipaḥ / vairaṃ vihāya saṃvandhaṃ karttum ichati sāṃprataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अहं तेन भूपेन यथादिष्टं तथा ऽधुना । दत्वैनां स्वात्मजां भद्रां संधिं कुर्यां शुभाप्तये

tad ahaṃ tena bhūpena yathādiṣṭaṃ tathā 'dhunā / datvaināṃ svātmajāṃ bhadrāṃ saṃdhiṃ kuryāṃ śubhāptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते सदा क्षेमं सर्वत्र विषयेष्व् अपि । मम तस्यापि भूपस्य भवेन् नूनं न चान्यथा

evaṃ kṛte sadā kṣemaṃ sarvatra viṣayeṣv api / mama tasyāpi bhūpasya bhaven nūnaṃ na cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्यात्वा विनिश्चित्य प्रसेनजित् स कौशलः । तं दूतं समुपामंत्र्य समालोक्यैवम् अब्रवीत्

iti dhyātvā viniścitya prasenajit sa kauśalaḥ / taṃ dūtaṃ samupāmaṃtrya samālokyaivam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधो तेन नरेन्द्रेण यथादिष्टं तथादरात् । आज्ञां शिरसा धृतिवा करिष्यामि सदाप्य् अहं

sādho tena narendreṇa yathādiṣṭaṃ tathādarāt / ājñāṃ śirasā dhṛtivā kariṣyāmi sadāpy ahaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मे वचसा साधो सर्वम् एतत् सुविस्तरं । समाख्याय नरेन्द्रं तं प्रसादयितुम् अर्हसि

evaṃ me vacasā sādho sarvam etat suvistaraṃ / samākhyāya narendraṃ taṃ prasādayitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन नरेन्द्रेण समाख्यातं निशम्य सः । दूतस् तथेति विज्ञप्य प्राभ्यनन्दत् प्रसादितः

iti tena narendreṇa samākhyātaṃ niśamya saḥ / dūtas tatheti vijñapya prābhyanandat prasāditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दूतस् तं भूपं कोशलाधिपतिं मुदा । नत्वा दृष्ट्वा समामंत्र्य ततो ऽचरत् प्रमोदितः

tataḥ sa dūtas taṃ bhūpaṃ kośalādhipatiṃ mudā / natvā dṛṣṭvā samāmaṃtrya tato 'carat pramoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सहसा गत्वा ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । उपेत्य सांजलिः पादौ प्रणत्वेवम् अभाषत

tataḥ sa sahasā gatvā brahmadattasya bhūpateḥ / upetya sāṃjaliḥ pādau praṇatvevam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय देव महाराज दिष्ट्या वर्द्धस्व सांप्रतं । यथाभिलषितं सर्वं तत् सिद्धम् इति मन्यतां

jaya deva mahārāja diṣṭyā varddhasva sāṃprataṃ / yathābhilaṣitaṃ sarvaṃ tat siddham iti manyatāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यथा भवतादिष्टं तथा विज्ञापितं मया । तच् छ्रुत्वानेन भूपेन प्रमोदित्वाध्युवासितं

tad yathā bhavatādiṣṭaṃ tathā vijñāpitaṃ mayā / tac chrutvānena bhūpena pramoditvādhyuvāsitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सत्यं समाधाय पालयस्व यथोदितं । सर्वदा ते भवेद् भद्रं सर्वत्र विषयेष्व् अपि

iti satyaṃ samādhāya pālayasva yathoditaṃ / sarvadā te bhaved bhadraṃ sarvatra viṣayeṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनोदितं श्रुत्वा ब्रह्मदत्तः स भूपतिः । प्रबोधितो ऽनुमोदित्वा प्राभ्यनंदत् प्रसादितः

iti tenoditaṃ śrutvā brahmadattaḥ sa bhūpatiḥ / prabodhito 'numoditvā prābhyanaṃdat prasāditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स भूपती राजा ब्रह्मदत्तो महोत्सवैः । चतुरंगवलैः सार्द्धं जयवाद्यं प्रवादयन्

tataḥ sa bhūpatī rājā brahmadatto mahotsavaiḥ / caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayavādyaṃ pravādayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संप्रस्थितो लोकैः स्तूयमानः सुरैर् अपि । प्रचरन् सहसा तत्र स्वपुरं समुपाययौ

tataḥ saṃprasthito lokaiḥ stūyamānaḥ surair api / pracaran sahasā tatra svapuraṃ samupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽपि महीपालः प्रसेनजित् प्रमोदितः । चतुरंगवलैः सार्द्धं जयोत्साहं प्रणादयन्

tataḥ so 'pi mahīpālaḥ prasenajit pramoditaḥ / caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayotsāhaṃ praṇādayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रत्यागतो लोकै स्तूयमानो ऽमरैर् अपि । प्रचरन् स नृपो तत्र श्रावस्त्यां समुपाचरत्

tataḥ pratyāgato lokai stūyamāno 'marair api / pracaran sa nṛpo tatra śrāvastyāṃ samupācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वनगरे प्राप्तः प्रसेनजित् स कौशलः । स्वप्रासादतलासीनः सर्वान्तपुरिकान्वितः

tatra svanagare prāptaḥ prasenajit sa kauśalaḥ / svaprāsādatalāsīnaḥ sarvāntapurikānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां भदरिकां सुतां दृष्ट्वा सुप्रसन्नाशयो मुदा । अहो क्षेमं प्रजातं मे इत्य् एवं मुहुर् अब्रवीत्

tāṃ bhadarikāṃ sutāṃ dṛṣṭvā suprasannāśayo mudā / aho kṣemaṃ prajātaṃ me ity evaṃ muhur abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्याः सुतायाः स कृत्वा जातिमहं मुदा । सर्वञ् ज्ञातीन् समाहूय पुर एवम् उपादिशत्

tatas tasyāḥ sutāyāḥ sa kṛtvā jātimahaṃ mudā / sarvañ jñātīn samāhūya pura evam upādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भदन्तः श्रूयताम् अस्या भद्राया दुहितुर् मम । यथायुक्तं नामधेयं स्थापयत प्रसिद्धितं

bhadantaḥ śrūyatām asyā bhadrāyā duhitur mama / yathāyuktaṃ nāmadheyaṃ sthāpayata prasiddhitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन नरेन्द्रेण समादिष्टं निशम्यते । संपश्यञ् ज्ञातयस् तत्र संमील्यैवं समब्रुवन्

iti tena narendreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate / saṃpaśyañ jñātayas tatra saṃmīlyaivaṃ samabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् दिने प्रजातेयं तस्मिन्न् एव दिने यतः । क्षेमं नो जायते तस्मात् क्षेमाभिधा भवन्त्व् इयं

yasmin dine prajāteyaṃ tasminn eva dine yataḥ / kṣemaṃ no jāyate tasmāt kṣemābhidhā bhavantv iyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ते ज्ञातयः सर्वे कृत्वैवं संमतं ततः । कौशलेन्द्रं तम् आमंत्र्य प्रणत्वैवं समब्रुवन्

iti te jñātayaḥ sarve kṛtvaivaṃ saṃmataṃ tataḥ / kauśalendraṃ tam āmaṃtrya praṇatvaivaṃ samabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन् यद् अस्माकम् अभिप्रायं प्रचक्ष्यते । तद् अस्या नामधेयं करोतु भुवि विश्रुतं

śṛṇu rājan yad asmākam abhiprāyaṃ pracakṣyate / tad asyā nāmadheyaṃ karotu bhuvi viśrutaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् दिने प्रजातेयं क्षेमं भवति सर्वतः । तेनास्या क्रियतां नाम क्षेमेति विश्रुतं भुवि

yasmin dine prajāteyaṃ kṣemaṃ bhavati sarvataḥ / tenāsyā kriyatāṃ nāma kṣemeti viśrutaṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा तैर् गदितं श्रुत्वा राजा स जनको मुदा । तस्याः पुत्र्यास् तथा नाम क्षेमेति प्रार्थितं व्यधात्

tathā tair gaditaṃ śrutvā rājā sa janako mudā / tasyāḥ putryās tathā nāma kṣemeti prārthitaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा दारिकाष्टाभिर् धात्रिभिः प्रतिपालिता । परिपुष्टा प्रवृद्धाभूद् ध्रदस्थम् इव पंकजं

tataḥ sā dārikāṣṭābhir dhātribhiḥ pratipālitā / paripuṣṭā pravṛddhābhūd dhradastham iva paṃkajaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा स ब्रह्मदत्तो ऽपि राजा स्वान्तर्गृहे गतः । तं पुत्रां मुहुर् आलोक्य प्राभ्यनंदत् प्रमोदितः

tathā sa brahmadatto 'pi rājā svāntargṛhe gataḥ / taṃ putrāṃ muhur ālokya prābhyanaṃdat pramoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्य शिशो राजा कृत्वा जातिमहं पिता । सर्वाञ् ज्ञातीन् समाहूय पुर एवम् अभाषत

tatra tasya śiśo rājā kṛtvā jātimahaṃ pitā / sarvāñ jñātīn samāhūya pura evam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवंतो दारकस्यास्य पुत्रस्य मे शुभाकृतेः । क्रियतां नामधेयन् सन्मंगलाक्षरसंयुतं

bhavaṃto dārakasyāsya putrasya me śubhākṛteḥ / kriyatāṃ nāmadheyan sanmaṃgalākṣarasaṃyutaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिष्टं नरेन्द्रेण श्रुत्वा ते ज्ञातयो मुदा । सर्वे ऽप्य् एकत्र संगम्य मिथर् एवं समब्रुवन्

ity ādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā te jñātayo mudā / sarve 'py ekatra saṃgamya mithar evaṃ samabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अयं जातमात्रो ऽपि क्षेमं करोति सर्वतः । तथास्य भवतु क्षेमंकर इत्य् आह्वयं ध्रुवं

yad ayaṃ jātamātro 'pi kṣemaṃ karoti sarvataḥ / tathāsya bhavatu kṣemaṃkara ity āhvayaṃ dhruvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ते ज्ञातयः सर्वे ब्रह्मदत्तस्य भूपतेः । पुरतः समुपासृत्य प्रणत्वैवं न्यवेदयन्

iti te jñātayaḥ sarve brahmadattasya bhūpateḥ / purataḥ samupāsṛtya praṇatvaivaṃ nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन् यद् अस्माभिर् नामास्य क्रियते शिशोः । तन् नाम क्षेमसंपन्नं प्रथयतु भावान् भुवि

śṛṇu rājan yad asmābhir nāmāsya kriyate śiśoḥ / tan nāma kṣemasaṃpannaṃ prathayatu bhāvān bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अयं जातमात्रो ऽपि क्षेमं करोति सर्वतः । तेन क्षेमंकराख्यो ऽयं भवंतु लोकनंदनः

yad ayaṃ jātamātro 'pi kṣemaṃ karoti sarvataḥ / tena kṣemaṃkarākhyo 'yaṃ bhavaṃtu lokanaṃdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् तैः कथितम् श्रुत्वा ब्रह्मदत्तः स भूपतिः । तद् एव नामे पुत्रस्य तस्याकरोत् प्रविसृतं

etat taiḥ kathitam śrutvā brahmadattaḥ sa bhūpatiḥ / tad eva nāme putrasya tasyākarot pravisṛtaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दारको ऽष्टाभि धात्रिभिः प्रतिपालितः । परिपुष्टः प्रवृद्धो ऽभूद् ध्रदस्थं कमलं यथा

tataḥ sa dārako 'ṣṭābhi dhātribhiḥ pratipālitaḥ / paripuṣṭaḥ pravṛddho 'bhūd dhradasthaṃ kamalaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रमात् कुमारत्वम् आप्तवान् स नृपात्मजः । गुरूणां समुपाश्रित्य लिपी क्रमाद् अशिक्षत्

tataḥ kramāt kumāratvam āptavān sa nṛpātmajaḥ / gurūṇāṃ samupāśritya lipī kramād aśikṣat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्रमम् अधीत्येवं क्षेमंकरः स बुद्धिमान् । सर्वशास्त्रकलास्व् आदि विद्यापरं ययौ लघु

yathākramam adhītyevaṃ kṣemaṃkaraḥ sa buddhimān / sarvaśāstrakalāsv ādi vidyāparaṃ yayau laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवयेःसचिवैः सार्द्धं रेमे पुरे परिभ्रमन्

savayeḥsacivaiḥ sārddhaṃ reme pure paribhraman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स दारिका क्षेमा प्रसेनजित्सुतापि च । क्रमाद् अभूत् कुमारीत्वप्राप्ता कान्ताभिसुंदरी

tadā sa dārikā kṣemā prasenajitsutāpi ca / kramād abhūt kumārītvaprāptā kāntābhisuṃdarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा भद्रिका कन्या सुमतिर् गुणलालसाः । गुरूणां समुपाश्रित्य क्रमाल् लिपिर् अशिक्षत

tataḥ sā bhadrikā kanyā sumatir guṇalālasāḥ / gurūṇāṃ samupāśritya kramāl lipir aśikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्रमम् अधीत्यैवं सा सुबुद्धिमती सती । सर्वशास्त्रकलाविद्यापारं ययौ विचक्षणा

yathākramam adhītyaivaṃ sā subuddhimatī satī / sarvaśāstrakalāvidyāpāraṃ yayau vicakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सा भाविनी क्षेमा स्वसखीभिः समन्विता । संबुद्धभाषितं धर्मम् अनुश्रुत्वा मुदानमत्

tadā sā bhāvinī kṣemā svasakhībhiḥ samanvitā / saṃbuddhabhāṣitaṃ dharmam anuśrutvā mudānamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स ब्रह्मदत्तस्य कुमारो ऽतिविचक्षणः । तां क्षेमां सुंदरीं द्रष्टुं समैछद् रतिलालसः

tadā sa brahmadattasya kumāro 'tivicakṣaṇaḥ / tāṃ kṣemāṃ suṃdarīṃ draṣṭuṃ samaichad ratilālasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दूतम् आहूय बोधयित्वा प्रसादयन् । दत्वा सुरत्नमालां तं क्षेमायाः प्रेषयेत् स्वयं

tataḥ sa dūtam āhūya bodhayitvā prasādayan / datvā suratnamālāṃ taṃ kṣemāyāḥ preṣayet svayaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दूत आदाय तां मालां सहसा चरन् । श्रावस्त्याः पुरि संप्राप्तः क्षेमायाः सदने ऽचरत्

tataḥ sa dūta ādāya tāṃ mālāṃ sahasā caran / śrāvastyāḥ puri saṃprāptaḥ kṣemāyāḥ sadane 'carat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स दूत आलोक्य सखीम् एकाम् उपागतां । ताम् उपेत्य समामंत्र्य सुगुप्तम् एवम् अब्रवीत्

tatra sa dūta ālokya sakhīm ekām upāgatāṃ / tām upetya samāmaṃtrya suguptam evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेमंकरकुमारेण क्षेमाये प्रहिताम् इमां । रत्नमालां त्वम् आदाय भद्रे तस्यै समर्पय

kṣemaṃkarakumāreṇa kṣemāye prahitām imāṃ / ratnamālāṃ tvam ādāya bhadre tasyai samarpaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा रत्नमालां तां क्षेमासखीकरे रहः । दत्वा स दूत आमंत्र्य सहसा स्वपुरं ययौ

ity uktvā ratnamālāṃ tāṃ kṣemāsakhīkare rahaḥ / datvā sa dūta āmaṃtrya sahasā svapuraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सापि सखी तस्याः क्षेमायाः पुरतो गता । प्राभृतं तम् उपस्थाप्य रहस्य् एवं न्यवेदयत्

tatra sāpi sakhī tasyāḥ kṣemāyāḥ purato gatā / prābhṛtaṃ tam upasthāpya rahasy evaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयि भद्रम् इमं पश्य प्रहितं स्वामिना तव । तद् इदं त्वं समाश्लिष्य पतिम् इव विभावय

ayi bhadram imaṃ paśya prahitaṃ svāminā tava / tad idaṃ tvaṃ samāśliṣya patim iva vibhāvaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तयोदितं श्रुत्वा सा क्षेमा लज्जिताशया । कामविषाग्निसंत्रस्ता तस्थौ दिनम् अधोमुखा

iti tayoditaṃ śrutvā sā kṣemā lajjitāśayā / kāmaviṣāgnisaṃtrastā tasthau dinam adhomukhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा कन्यका क्षेमा तां सखीं पुरतः स्थितां । सुचिरात् समुपारभ्य हर्त्सयन्त्य् एवम् अब्रवीत्

tataḥ sā kanyakā kṣemā tāṃ sakhīṃ purataḥ sthitāṃ / sucirāt samupārabhya hartsayanty evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरे रे किं वदस्य् एवं स्वामी मे कात्र विद्यते । निलज्जे वद तत् केन प्रहितं प्राभृतं तव

are re kiṃ vadasy evaṃ svāmī me kātra vidyate / nilajje vada tat kena prahitaṃ prābhṛtaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तं सा सखी श्रुत्वा क्षेमाया दुरितुः प्रभोः । आजन्मे सर्ववृत्तांतं विस्तरेण न्यवेदयत्

ity uktaṃ sā sakhī śrutvā kṣemāyā durituḥ prabhoḥ / ājanme sarvavṛttāṃtaṃ vistareṇa nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सख्या समाख्यातं श्रुत्वा सा नृपनंदिनी । क्षेमा संसारसंचारसमुद्विग्नाशयाभवत्

evaṃ sakhyā samākhyātaṃ śrutvā sā nṛpanaṃdinī / kṣemā saṃsārasaṃcārasamudvignāśayābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.