स्वामिन् व्रतं चरिष्यावो वसुलक्ष्म्या यथाविधि । सामग्रीं साधयेयास्य तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे
svāmin vrataṃ cariṣyāvo vasulakṣmyā yathāvidhi / sāmagrīṃ sādhayeyāsya tad anujñāṃ pradehi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 37
इति भार्योदितं श्रुत्वा धर्मध्वजः स मोदितः । साध्यतां सर्वसामाग्रीम् इति तां सांव्यनोदयत्
iti bhāryoditaṃ śrutvā dharmadhvajaḥ sa moditaḥ / sādhyatāṃ sarvasāmāgrīm iti tāṃ sāṃvyanodayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा मुदिताः सर्वे सामग्रीं साधयन्त्य् अपि । भर्त्तारं तम् उपामंत्र्य दर्शयन्त्य् एवम् अब्रवीत्
tataḥ sā muditāḥ sarve sāmagrīṃ sādhayanty api / bharttāraṃ tam upāmaṃtrya darśayanty evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं मे साधितं सिद्धं स्वामिन्न् अत्र प्रसीदतु । तत् सद्गुरुं समामंत्र्य व्रतम् आलब्धुम् अर्हति
sarvaṃ me sādhitaṃ siddhaṃ svāminn atra prasīdatu / tat sadguruṃ samāmaṃtrya vratam ālabdhum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्योदितं श्रुत्वा स धर्मध्वज आदरात् । सद्गुरुं समुपाराध्य नत्वेवं प्रार्थयन् मुदा
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa dharmadhvaja ādarāt / sadguruṃ samupārādhya natvevaṃ prārthayan mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भदन्त श्रीवसुधारादेव्या व्रतं चरेवहि । तस्मात् देवीं समाराध्य व्रतोपदेशम् आदिश
bhadanta śrīvasudhārādevyā vrataṃ carevahi / tasmāt devīṃ samārādhya vratopadeśam ādiśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संप्रार्थिते तेन तथेति हि स सद्गुरुः । प्रतिश्रुत्य यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथाचरत्
iti saṃprārthite tena tatheti hi sa sadguruḥ / pratiśrutya yathādiṣṭaṃ munīndreṇa tathācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे स सद्गुरुः । द्वितीयायं तिथौ तीर्थे स्नात्वा सुवाससा सुधीः
tathā bhādrapade māse kṛṣṇapakṣe sa sadguruḥ / dvitīyāyaṃ tithau tīrthe snātvā suvāsasā sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाविधिं समारभ्य मंडलं समवर्त्तयत् । तत्र तां सगणां देवीं प्रतिष्ठाप्य समर्चयत्
yathāvidhiṃ samārabhya maṃḍalaṃ samavarttayat / tatra tāṃ sagaṇāṃ devīṃ pratiṣṭhāpya samarcayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् परेद्युस् त्रितीयायां सुस्नातं शुभाम्बरं । धर्मध्वजं सदारं तं पंचगव्यैर् व्यशोधयत्
tat paredyus tritīyāyāṃ susnātaṃ śubhāmbaraṃ / dharmadhvajaṃ sadāraṃ taṃ paṃcagavyair vyaśodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ दंपती शास्त्रा यथादिष्टं समाहितौ । श्रुत्वा तथा समाधाय प्रचरतु व्रतं मुदा
tatas tau daṃpatī śāstrā yathādiṣṭaṃ samāhitau / śrutvā tathā samādhāya pracaratu vrataṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा शास्त्रा समादिष्टं तथा कृत्वा व्रतं मुदा । गणचक्रादिकं सर्वं समाप्य तौ ननन्दतुः
yathā śāstrā samādiṣṭaṃ tathā kṛtvā vrataṃ mudā / gaṇacakrādikaṃ sarvaṃ samāpya tau nanandatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गृहे देवीं वसुधारा समाश्रिता । सर्वद्रव्यं समापूर्य्य तस्थौ सदा प्रसादिता
tatas tasya gṛhe devīṃ vasudhārā samāśritā / sarvadravyaṃ samāpūryya tasthau sadā prasāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गृहे संपद् दिने प्रवर्द्धिता । सरत्नधातुसद्वस्त्रशस्यादि द्रव्यजातयः
tatas tasya gṛhe saṃpad dine pravarddhitā / saratnadhātusadvastraśasyādi dravyajātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एवं वर्द्धिता दृष्ट्वा सदारः स गृहाधिपः । स विस्मयो मुदितोत्फुल्लवक्त्राम्बुजो ऽभ्यनंदत
tā evaṃ varddhitā dṛṣṭvā sadāraḥ sa gṛhādhipaḥ / sa vismayo muditotphullavaktrāmbujo 'bhyanaṃdata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सर्वदार्थिभ्यो दत्वा दानं यथेप्सितं । त्रिरत्नभजनं कृत्वा सुखं भुक्त्वा शुभे ऽचरत्
tataḥ sa sarvadārthibhyo datvā dānaṃ yathepsitaṃ / triratnabhajanaṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktvā śubhe 'carat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा तस्य गेहस्य समीपस्थो द्विजोत्तमः । विष्णुदासाभिधो विज्ञो विस्मयोद्धतमानसः
tad dṛṣṭvā tasya gehasya samīpastho dvijottamaḥ / viṣṇudāsābhidho vijño vismayoddhatamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीमतीं रमणीं भार्यां सुविशुद्धाशयां सतीं । निःश्वसन्स् तां समामंत्र्य पुनर् एवम् अभाषत
dhīmatīṃ ramaṇīṃ bhāryāṃ suviśuddhāśayāṃ satīṃ / niḥśvasans tāṃ samāmaṃtrya punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य भद्रस्य मित्रस्य गृहे संपत् समृद्धिता । किम् अनेन कृतं धर्मं येनैवं श्रीः प्रवर्द्धिता
paśya bhadrasya mitrasya gṛhe saṃpat samṛddhitā / kim anena kṛtaṃ dharmaṃ yenaivaṃ śrīḥ pravarddhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् आवाभ्यां कृतं पापं येनैवं नो विपत् सदा । किम् अत्रावां करिष्यावो येन संपत् प्रवर्द्धिता
kim āvābhyāṃ kṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃ no vipat sadā / kim atrāvāṃ kariṣyāvo yena saṃpat pravarddhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उपायं न जानामि को मे उपदिशेद् धितं । धन्यास् ते धनवंता ये यथाकाम सुखाशिनः
tad upāyaṃ na jānāmi ko me upadiśed dhitaṃ / dhanyās te dhanavaṃtā ye yathākāma sukhāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ते सद्गुणवंतो ऽपि कृपणा ये दरिद्रिता । वरं प्राणपरित्यागं न त्व् एवं जीवितं भवे
kiṃ te sadguṇavaṃto 'pi kṛpaṇā ye daridritā / varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tv evaṃ jīvitaṃ bhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे हि धनिनां वश्या पंडिताः सुगुणा अपि
sarve hi dhanināṃ vaśyā paṃḍitāḥ suguṇā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनवान् निर्गुणश् चापि मान्यते गुरुवज् जनैः । धनहीना न पूज्यंते पंडिता ब्रह्मणा अपि
dhanavān nirguṇaś cāpi mānyate guruvaj janaiḥ / dhanahīnā na pūjyaṃte paṃḍitā brahmaṇā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग् मे जीवितम् एवं हि ब्राह्मणस्यापि दुःखिनः । वरम् एवाद्येतन् मृत्युर् न त्व् एव चिरजीवितुं
dhig me jīvitam evaṃ hi brāhmaṇasyāpi duḥkhinaḥ / varam evādyetan mṛtyur na tv eva cirajīvituṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अनेनापि जीवेन केवलदुःखभोगिना । तद् अत्र मर्त्तुम् इछामि नैव जीवेय दुःखभाक्
kim anenāpi jīvena kevaladuḥkhabhoginā / tad atra marttum ichāmi naiva jīveya duḥkhabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् अपि जंतूनाम् अवश्यं मरणं भवे । तद् अत्र विद्यमानो ऽहं कथं लोके चरेय हि
sarveṣām api jaṃtūnām avaśyaṃ maraṇaṃ bhave / tad atra vidyamāno 'haṃ kathaṃ loke careya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं विलपं विप्रो विष्णुदासः स मोहितः । गलदश्रुविरुक्षाक्षस् तस्थौ मुहुर् विनिःश्वसन्
ity evaṃ vilapaṃ vipro viṣṇudāsaḥ sa mohitaḥ / galadaśruvirukṣākṣas tasthau muhur viniḥśvasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं विलपन्तन् तं दृष्ट्वा सा धीमती प्रिया । बोधयितुं समाश्वास्य भर्त्तारम् एवम् अब्रवीत्
ity evaṃ vilapantan taṃ dṛṣṭvā sā dhīmatī priyā / bodhayituṃ samāśvāsya bharttāram evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा विषादं कृथाः स्वामिन् धैर्य्यम् आलम्ब्य तिष्ठतु । किं करिष्यावहे ह्य् अत्र दैवात् संपन् न तौ गृहे
mā viṣādaṃ kṛthāḥ svāmin dhairyyam ālambya tiṣṭhatu / kiṃ kariṣyāvahe hy atra daivāt saṃpan na tau gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि धैर्य्यम् आलम्ब्य यत्नं कुरु समाहितः । यत्नेन सिद्ध्यते सर्वं गुणद्रव्यादि साधनं
tathāpi dhairyyam ālambya yatnaṃ kuru samāhitaḥ / yatnena siddhyate sarvaṃ guṇadravyādi sādhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्राहं वदिष्यामि हितार्थं ते शृणु प्रभो । भार्या हि स्वामिनो भर्त्तुर् हितार्थम् ऽभ्यनुदेशिनी
tad atrāhaṃ vadiṣyāmi hitārthaṃ te śṛṇu prabho / bhāryā hi svāmino bharttur hitārtham 'bhyanudeśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अयं गृहभृद् भर्त्ता धर्मध्वजस् तव प्रियः । सुहृन् मित्रं महासाधुस् तद् आदरात् स पृछ्यतां
yad ayaṃ gṛhabhṛd bharttā dharmadhvajas tava priyaḥ / suhṛn mitraṃ mahāsādhus tad ādarāt sa pṛchyatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तेन समादिष्टं तथैव क्रीयतां प्रभो । ततस् तस्य यथा संपत् तथास्माकं भवेद् अपि
yathā tena samādiṣṭaṃ tathaiva krīyatāṃ prabho / tatas tasya yathā saṃpat tathāsmākaṃ bhaved api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्योदितं श्रुत्वा विष्णुदासः स तैर्थिकः । बौद्धवाक्ये विरुद्धत्वाद् अनिछन्न् एवम् अब्रवीत्
iti bhāryoditaṃ śrutvā viṣṇudāsaḥ sa tairthikaḥ / bauddhavākye viruddhatvād anichann evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं हि ब्राह्मणा भद्रे बुद्धदेवी वसुंधरा । तद् विधिं वेदशास्त्रेषु कथितं न क्वचिद् अपि
vayaṃ hi brāhmaṇā bhadre buddhadevī vasuṃdharā / tad vidhiṃ vedaśāstreṣu kathitaṃ na kvacid api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कथं स्वकुलाचारं त्यक्त्वान्यछरणं गताः । बौद्धोपदेशम् आसाद्य लक्ष्म्या व्रतं चरेमहि
tat kathaṃ svakulācāraṃ tyaktvānyacharaṇaṃ gatāḥ / bauddhopadeśam āsādya lakṣmyā vrataṃ caremahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्यक्त्वा स्वकुलाचारम् अन्यत्र शरणं गताः । व्रतं चरंति संपत्तिलाभिलाभाकुलाशयाः
ye tyaktvā svakulācāram anyatra śaraṇaṃ gatāḥ / vrataṃ caraṃti saṃpattilābhilābhākulāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते स्वधर्मपरिभ्रष्टा इहापि क्लिष्टभोगिनः । रोगिणो दुहितात्मानो मृता यास्यंति दुर्गतीं
te svadharmaparibhraṣṭā ihāpi kliṣṭabhoginaḥ / rogiṇo duhitātmāno mṛtā yāsyaṃti durgatīṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भद्रे न मे वांछा बौद्धदेव्या व्रते ऽशुभे । वरं प्राणपरित्यागं नान्यद्व्रतं चरेमहि
iti bhadre na me vāṃchā bauddhadevyā vrate 'śubhe / varaṃ prāṇaparityāgaṃ nānyadvrataṃ caremahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकम् अपि या देवी महालक्ष्मी कुलेश्वरी । तस्या व्रतं समाधाय चरेमहि सदादरात्
asmākam api yā devī mahālakṣmī kuleśvarī / tasyā vrataṃ samādhāya caremahi sadādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा श्रीमहादेवी गृहे ऽश्माकं समाश्रिता । यथाभिवांछितं द्रव्यं सर्वं दद्यात् प्रसादिता
tataḥ sā śrīmahādevī gṛhe 'śmākaṃ samāśritā / yathābhivāṃchitaṃ dravyaṃ sarvaṃ dadyāt prasāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्या महालक्ष्म्या व्रतं चरावहे वयं । तत् तद् व्रतस्य सामग्रीं साधय सर्वम् आदरात्
iti tasyā mahālakṣmyā vrataṃ carāvahe vayaṃ / tat tad vratasya sāmagrīṃ sādhaya sarvam ādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्य् अभ्यनुमोदन्ती तत् सामग्रीम् असाधयत्
tathety abhyanumodantī tat sāmagrīm asādhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा धीमती तस्याः शांतमत्याः पुरो गता । तद् वृत्तान्तं सामाख्याय सामग्रीं समयाचत
tatra sā dhīmatī tasyāḥ śāṃtamatyāḥ puro gatā / tad vṛttāntaṃ sāmākhyāya sāmagrīṃ samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि शांतमती तस्यै धीमत्यै संप्रमोदिता । यद् यत् संप्रार्थितं द्रव्यं तत् तत् सर्वं ददौ मुदा
sāpi śāṃtamatī tasyai dhīmatyai saṃpramoditā / yad yat saṃprārthitaṃ dravyaṃ tat tat sarvaṃ dadau mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् द्रव्यं सा समादाय भर्त्तुर् अग्रे समागता । तत् सर्वं समुपस्थाप्य विनोद्यैवम् अभाषत
tad dravyaṃ sā samādāya bharttur agre samāgatā / tat sarvaṃ samupasthāpya vinodyaivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिन् त्वया यथादिष्टं तत् सर्वं साधितं मया । तथा तस्या महालक्ष्म्या व्रतम् आरभ सांप्रतं
svāmin tvayā yathādiṣṭaṃ tat sarvaṃ sādhitaṃ mayā / tathā tasyā mahālakṣmyā vratam ārabha sāṃprataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्योदितं श्रुत्वा विष्णुदासः स मोदितः । यथाविधि महालक्ष्मीव्रतं चरितुम् आरभत्
iti bhāryoditaṃ śrutvā viṣṇudāsaḥ sa moditaḥ / yathāvidhi mahālakṣmīvrataṃ caritum ārabhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासे भाद्रपदे कृष्णपक्षे ऽष्टम्यां यथाविधि । मण्डलादीन् प्रतिस्थाप्य शुद्धशीलः समाहितः
māse bhādrapade kṛṣṇapakṣe 'ṣṭamyāṃ yathāvidhi / maṇḍalādīn pratisthāpya śuddhaśīlaḥ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदारस् तां महालक्ष्मीं समावाह्य समर्चयन् । विधिना तद् व्रतं कृत्वा संपत्तिं प्रार्थयन् मुदा
sadāras tāṃ mahālakṣmīṃ samāvāhya samarcayan / vidhinā tad vrataṃ kṛtvā saṃpattiṃ prārthayan mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ब्राह्मणः कृत्वा तद् व्रतं सुसमाप्तितं । सभार्यः सुप्रसन्नात्मा प्राचरत् तां श्रियं स्मरन्
tataḥ sa brāhmaṇaḥ kṛtvā tad vrataṃ susamāptitaṃ / sabhāryaḥ suprasannātmā prācarat tāṃ śriyaṃ smaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तस्य गृहे संपत् समुद्भूताभ्यजायत । दृष्ट्वा तौ दंपती तत्र महानंदम् अवापतुः
tathā tasya gṛhe saṃpat samudbhūtābhyajāyata / dṛṣṭvā tau daṃpatī tatra mahānaṃdam avāpatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ब्राह्मणो लुब्धो दृष्ट्वा तान् संपदं मुदा । सर्वान् गुप्ते निधायैव न किं चित् तद् व्ययं व्यधात्
tataḥ sa brāhmaṇo lubdho dṛṣṭvā tān saṃpadaṃ mudā / sarvān gupte nidhāyaiva na kiṃ cit tad vyayaṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयस् तृष्णाभिसंतप्तो मात्सर्याभिहताशयः । कस्मै चिद् अपि तद् द्रव्यं किं चिद् दानं ददौ क्वचित्
bhūyas tṛṣṇābhisaṃtapto mātsaryābhihatāśayaḥ / kasmai cid api tad dravyaṃ kiṃ cid dānaṃ dadau kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा संरक्ष्य तद् द्रव्यं निधाय तु वियत्नतः । गोपयित्वा स्वयं भोक्तुम् अपि नैवाभ्यवांछत
tathā saṃrakṣya tad dravyaṃ nidhāya tu viyatnataḥ / gopayitvā svayaṃ bhoktum api naivābhyavāṃchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि स प्रलुब्धात्मा नित्यं कृपणो ऽर्थिवत् । धनिनां समुपाश्रित्य याचित्वा धनम् आर्जयत्
tathāpi sa pralubdhātmā nityaṃ kṛpaṇo 'rthivat / dhanināṃ samupāśritya yācitvā dhanam ārjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथार्जनः कृतस् तस्य गृहे द्रव्यं न वर्द्धितं । दिने दिने निहीनत्वं गत्वा क्षयं क्रमाद् ययौ
tathārjanaḥ kṛtas tasya gṛhe dravyaṃ na varddhitaṃ / dine dine nihīnatvaṃ gatvā kṣayaṃ kramād yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ब्राह्मणो लुब्धो धनिनाम् अर्थिनो गृहे । दृष्ट्वातिरुषितः सर्वान् परिभाष्याभ्यनिंदयत्
tataḥ sa brāhmaṇo lubdho dhaninām arthino gṛhe / dṛṣṭvātiruṣitaḥ sarvān paribhāṣyābhyaniṃdayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पापताविपाकेन गृहे यद् गोपितं धनं । तत् सर्वं निहृतं चौरैर् निदग्धं चापि वह्निना
tatpāpatāvipākena gṛhe yad gopitaṃ dhanaṃ / tat sarvaṃ nihṛtaṃ caurair nidagdhaṃ cāpi vahninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ब्राह्मणस् तीव्रक्लेशाग्निपरितापितः । दरिद्रिताविभग्नाशः सभार्यो न्यवसद् गृहे ॥ र्म् ३७।१८४ ३४! ॥ तस्मिन्न् अवसरे तस्या धीमत्याः स पिता द्विजः । हरिशर्माभिधो गेहे यज्ञं कर्त्तुं सदारभत्
tataḥ sa brāhmaṇas tīvrakleśāgniparitāpitaḥ / daridritāvibhagnāśaḥ sabhāryo nyavasad gṛhe // Rm 37.184 34! // tasminn avasare tasyā dhīmatyāḥ sa pitā dvijaḥ / hariśarmābhidho gehe yajñaṃ karttuṃ sadārabhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा स वांधवान् सार्वाञ् ज्ञातीन् मित्रसुहृज्जनान् । भगिनीभागिनेयांश् च जामात्रींश् तत्सुतान् अपि
tadā sa vāṃdhavān sārvāñ jñātīn mitrasuhṛjjanān / bhaginībhāgineyāṃś ca jāmātrīṃś tatsutān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुहितॄर् अपि सर्वाश् च न्यमंत्रयत् समादरात्
duhitṝr api sarvāś ca nyamaṃtrayat samādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते वांधवा सर्वे ज्ञातिमित्रसुहृज्जनाः । भगिन्या भागिनेयाश् च जामातरो ऽपि तत्सुताः
tatra te vāṃdhavā sarve jñātimitrasuhṛjjanāḥ / bhaginyā bhāgineyāś ca jāmātaro 'pi tatsutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुहितरस् तथा पौत्राः पौत्र्यादयो ऽपि चापरे । सर्वे ते समुपागत्य समुपतस्थुर् आद्रिताः
duhitaras tathā pautrāḥ pautryādayo 'pi cāpare / sarve te samupāgatya samupatasthur ādritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा कृपणीभूता दुर्भगेति पितापि सः । तत्र यज्ञमहोत्साहे ताम् एकां न न्यमंत्रयत्
tatra sā kṛpaṇībhūtā durbhageti pitāpi saḥ / tatra yajñamahotsāhe tām ekāṃ na nyamaṃtrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा सा धीमती श्रुत्वा पितुर् यज्ञमहोत्सवं । कथं मे विस्मृतं पित्रा मात्रापि वांधवैर् अपि
tadā sā dhīmatī śrutvā pitur yajñamahotsavaṃ / kathaṃ me vismṛtaṃ pitrā mātrāpi vāṃdhavair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चिंताविषाघ्रातहृदया परिमूर्छिता । भोजने ऽपि निरुत्साहा तस्थौ लज्जान्विता गृहे
iti ciṃtāviṣāghrātahṛdayā parimūrchitā / bhojane 'pi nirutsāhā tasthau lajjānvitā gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स विष्णुदासो ऽपि ससुरस्य गृहे तदा । श्रुत्वा यज्ञमहोत्साहं तां भार्याम् एवम् अब्रवीत्
tathā sa viṣṇudāso 'pi sasurasya gṛhe tadā / śrutvā yajñamahotsāhaṃ tāṃ bhāryām evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं ते जनकेनावां विस्मृतौ केन हेतुना । नैव निमंत्रितौ भद्रे यथा सर्वे निमंत्रिता
kathaṃ te janakenāvāṃ vismṛtau kena hetunā / naiva nimaṃtritau bhadre yathā sarve nimaṃtritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती सातिलज्जिता । भर्त्तारं विष्णुदासं तं बोधयन्त्य् एवम् अब्रवीत्
iti bhartroditaṃ śrutvā dhīmatī sātilajjitā / bharttāraṃ viṣṇudāsaṃ taṃ bodhayanty evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अत्राहं वदिष्यामि यन् नौ संपद् गृहे ऽस्ति न । तेन नौ लज्जयाम्बापि निमंत्रितुं न वांछते
kim atrāhaṃ vadiṣyāmi yan nau saṃpad gṛhe 'sti na / tena nau lajjayāmbāpi nimaṃtrituṃ na vāṃchate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा धीमती लज्जासंकुंचिताशयानना । भर्त्रा सह विलप्यैव तस्थौ गृहे निराशिता
iti sā dhīmatī lajjāsaṃkuṃcitāśayānanā / bhartrā saha vilapyaiva tasthau gṛhe nirāśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा तज्जनं स्मृत्वा धीमतीं ताम् अनागतां । काञ् चित् पठिगतां चेटीं समाहूयैवम् अब्रवीत्
tadā tajjanaṃ smṛtvā dhīmatīṃ tām anāgatāṃ / kāñ cit paṭhigatāṃ ceṭīṃ samāhūyaivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयि सखि सुता मे सा धीमता यदि दृश्यते । मद्वाचसा समेत्यासौ वक्तव्यैवं लघु त्वया
ayi sakhi sutā me sā dhīmatā yadi dṛśyate / madvācasā sametyāsau vaktavyaivaṃ laghu tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुस् ते मन्दिरे यज्ञमहोत्साहं प्रवर्त्तते । तत् कथं न समायासि सभर्त्तागन्तुम् अर्हसि
pitus te mandire yajñamahotsāhaṃ pravarttate / tat kathaṃ na samāyāsi sabharttāgantum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संदिश्य ते मात्रा प्रेषिताहं त्वदन्तिके । तन् मातुर् वचनं श्रुत्वागछेति तत् पुरो वद
iti saṃdiśya te mātrā preṣitāhaṃ tvadantike / tan mātur vacanaṃ śrutvāgacheti tat puro vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् संदिष्टं तया श्रुत्वा तथेति प्रतिभाष्य सा । चेटी ततो ऽभिगछन्ती धीमत्या भवने ययौ
tat saṃdiṣṭaṃ tayā śrutvā tatheti pratibhāṣya sā / ceṭī tato 'bhigachantī dhīmatyā bhavane yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तां धीमतीं दृष्ट्वा सा चेटी समुपस्थिता । यथा मात्रा समादिष्टं तथा सर्वं न्यवेदयत्
tatra tāṃ dhīmatīṃ dṛṣṭvā sā ceṭī samupasthitā / yathā mātrā samādiṣṭaṃ tathā sarvaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तया कथितं श्रुत्वा धीमती साश्रुमोचिनी । विनिःश्वस्य प्रसूं स्मृत्वा विलपन्त्यैवम् अब्रवीत्
tat tayā kathitaṃ śrutvā dhīmatī sāśrumocinī / viniḥśvasya prasūṃ smṛtvā vilapantyaivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा मातः कथम् अद्याहं संस्मृता सांप्रतं त्वया । किम् आगछेय ते पुत्री पापिनी दुःखभागिनी
hā mātaḥ katham adyāhaṃ saṃsmṛtā sāṃprataṃ tvayā / kim āgacheya te putrī pāpinī duḥkhabhāginī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् एव क्षणे भर्त्ता विष्णुदास उपाचरत् । तां चेटीं समुपालोक्य किम् अर्थम् इत्य् अपृछत
tasminn eva kṣaṇe bharttā viṣṇudāsa upācarat / tāṃ ceṭīṃ samupālokya kim artham ity apṛchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनाभिसंपृष्टे सा चेटी रचितांजलिः । ब्राह्मणं तं प्रणम्यैतत् सर्वं वृतांतम् अब्रवीत्
iti tenābhisaṃpṛṣṭe sā ceṭī racitāṃjaliḥ / brāhmaṇaṃ taṃ praṇamyaitat sarvaṃ vṛtāṃtam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तत् कथितं श्रुत्वा विष्णुदासो ऽपि स द्विजः । गलदश्रुविरुक्षाक्षस् तां भार्याम् एवम् अब्रवीत्
tathā tat kathitaṃ śrutvā viṣṇudāso 'pi sa dvijaḥ / galadaśruvirukṣākṣas tāṃ bhāryām evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि धैर्य्यम् आलम्व्य गछ द्रष्टुं पितुर् मनः
tathāpi dhairyyam ālamvya gacha draṣṭuṃ pitur manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती सा कुवासिनी । निर्मण्डनात् सुतान् पुत्रीः समादाय शनैर् ययौ
iti bhartroditaṃ śrutvā dhīmatī sā kuvāsinī / nirmaṇḍanāt sutān putrīḥ samādāya śanair yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मातुर् गृहे प्राप्ता दृष्ट्वा तौ पितरौ पुरः । गत्वा सा धीमती नत्वा तस्थौ लज्जाहताशया
tato mātur gṛhe prāptā dṛṣṭvā tau pitarau puraḥ / gatvā sā dhīmatī natvā tasthau lajjāhatāśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरौ तां सुतां दृष्ट्वा विछन्दां लज्जिताशयं । किं चिद् दृष्ट्वागतासीति कथित्वैव निषेदतुः
pitarau tāṃ sutāṃ dṛṣṭvā vichandāṃ lajjitāśayaṃ / kiṃ cid dṛṣṭvāgatāsīti kathitvaiva niṣedatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा धीमती सर्वाञ् ज्ञातीन् भ्रात्रींश् च वांधवान् । भगिनीः सुहृदो जेष्ठान् प्रणनाम यथाक्रमं
tataḥ sā dhīmatī sarvāñ jñātīn bhrātrīṃś ca vāṃdhavān / bhaginīḥ suhṛdo jeṣṭhān praṇanāma yathākramaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा ज्ञातयः सर्वे भ्रातरो वांधवा अपि । भगिन्यापि सुहृदश् चापि दृष्ट्वोपहस्य जल्पिरे
tāṃ dṛṣṭvā jñātayaḥ sarve bhrātaro vāṃdhavā api / bhaginyāpi suhṛdaś cāpi dṛṣṭvopahasya jalpire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा प्रहसितं सर्वे सा दृष्ट्वातित्रपान्विता । स्वदैवस्मृतिम् आधाय निःश्वस्यैकान्त आश्रयत्
tathā prahasitaṃ sarve sā dṛṣṭvātitrapānvitā / svadaivasmṛtim ādhāya niḥśvasyaikānta āśrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स हरिशर्मा स पुरोहितो यथाविधि । यज्ञकर्मसमारभ्य यथाकामं समापयत्
tataḥ sa hariśarmā sa purohito yathāvidhi / yajñakarmasamārabhya yathākāmaṃ samāpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तान् वांधवाञ् ज्ञातीन् सुहृन्मित्रजनान् अपि । सत्कृत्यात्यभिसंतुष्टान् सादरेण व्यसर्जयत्
tatas tān vāṃdhavāñ jñātīn suhṛnmitrajanān api / satkṛtyātyabhisaṃtuṣṭān sādareṇa vyasarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते ज्ञातयः सर्वे वंधुमित्रसुहृज्जनाः । नंदितास् तं प्रशंसित्वा स्वस्वालयं मुदा ययुः
tatas te jñātayaḥ sarve vaṃdhumitrasuhṛjjanāḥ / naṃditās taṃ praśaṃsitvā svasvālayaṃ mudā yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते सुस्थिताः सर्वे ज्ञातिवंधुसुहृज्जनाः । नानाकथाभिसंलापं कुर्वन्तः संनिषेदिरे
tatas te susthitāḥ sarve jñātivaṃdhusuhṛjjanāḥ / nānākathābhisaṃlāpaṃ kurvantaḥ saṃniṣedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा धीमती पश्चाद् भुक्त्वैकान्ते निराद्रिता । पुत्रपुत्री समादाय शिवस्य भवने ऽचरत्
tataḥ sā dhīmatī paścād bhuktvaikānte nirādritā / putraputrī samādāya śivasya bhavane 'carat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा स्तृणम् आस्तीर्य पुत्रपुत्रीसमन्विता । दारिद्र्यदुःखचिन्तानुनिःश्वसन्ती न्यषीदत
tatra sā stṛṇam āstīrya putraputrīsamanvitā / dāridryaduḥkhacintānuniḥśvasantī nyaṣīdata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स विष्णुदासो ऽपि पश्चाद् भुक्त्वा निराद्रितः । शिवालये स्थितां श्रुत्वा सह स्थातुम् उपाचरत्
tatra sa viṣṇudāso 'pi paścād bhuktvā nirādritaḥ / śivālaye sthitāṃ śrutvā saha sthātum upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्तारं तम् उपायातं दृष्ट्वा सा धीमती तदा । गलदश्रुविरुक्षाक्षा विलपन्त्य् एवम् अब्रवीत्
bharttāraṃ tam upāyātaṃ dṛṣṭvā sā dhīmatī tadā / galadaśruvirukṣākṣā vilapanty evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग् मे जीवं दरिद्रायाः किम् एवं जीवितेन हि । पित्रोर् अपि दयास्नेहदृष्टिर् न विद्यते मयि
dhig me jīvaṃ daridrāyāḥ kim evaṃ jīvitena hi / pitror api dayāsnehadṛṣṭir na vidyate mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् पित्रोः समाः सर्वा भगिन्यः स्वात्मजा अपि । तथाहं मानिता नैव मानितास् ता यथादरात्
yat pitroḥ samāḥ sarvā bhaginyaḥ svātmajā api / tathāhaṃ mānitā naiva mānitās tā yathādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग् जीवितं दरिद्राया जन्मापि धिक् च मानुषे । किं रूपैः सुगुणैः वापि विद्याभिः किं धनं विना
dhig jīvitaṃ daridrāyā janmāpi dhik ca mānuṣe / kiṃ rūpaiḥ suguṇaiḥ vāpi vidyābhiḥ kiṃ dhanaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा दैव किं मया पापं दारुणं प्रकृतं पुरा । यन् मे न विद्यते संपत् पित्रो दधापि दया मयि
hā daiva kiṃ mayā pāpaṃ dāruṇaṃ prakṛtaṃ purā / yan me na vidyate saṃpat pitro dadhāpi dayā mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र किं करिष्यामि यास्यामि शरणं कुह । का मां रक्षेत् स्वदैवोत्थदरिद्र्यदुःखतापिनीं
tad atra kiṃ kariṣyāmi yāsyāmi śaraṇaṃ kuha / kā māṃ rakṣet svadaivotthadaridryaduḥkhatāpinīṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एवं जीवितेनापि वरं मृत्युर् हि सांप्रतां । अवश्यम् एव मर्त्तव्यं सर्वेषाम् अपि जन्मिनां
kim evaṃ jīvitenāpi varaṃ mṛtyur hi sāṃpratāṃ / avaśyam eva marttavyaṃ sarveṣām api janmināṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्तारं च मुहुर् दृष्ट्वा कारुण्यार्त्ता रुरोद सा
bharttāraṃ ca muhur dṛṣṭvā kāruṇyārttā ruroda sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विलापं कुर्वन्तीं रुदन्तीं तां विलोक्य सः । विष्णुदासो विनिःश्वस्य समाश्वास्यैवम् अब्रवीत्
evaṃ vilāpaṃ kurvantīṃ rudantīṃ tāṃ vilokya saḥ / viṣṇudāso viniḥśvasya samāśvāsyaivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रिये ऽत्र मा रुदिहि त्वं किं करिष्यावहे ऽधुना । यद् आवाभ्यां कृतं पापं भोक्तव्यम् एव तत् फलं
priye 'tra mā rudihi tvaṃ kiṃ kariṣyāvahe 'dhunā / yad āvābhyāṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhoktavyam eva tat phalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र धैर्य्यम् आलम्व्य तिष्ठ किं वक्ष्यते बहु । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महताम् अपि
tad atra dhairyyam ālamvya tiṣṭha kiṃ vakṣyate bahu / avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavaṃti mahatām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवो ऽपि स विरूपाक्षो नीलकण्ठो दिगंवरः । उन्मत्तो भस्मलिप्तांगः कपालयो ऽपि रस्थिधृक्
śivo 'pi sa virūpākṣo nīlakaṇṭho digaṃvaraḥ / unmatto bhasmaliptāṃgaḥ kapālayo 'pi rasthidhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर् वीरो ऽपि संसारे भ्रमितः स जनार्दनः । सो ऽपि दासो वलिद्वास्थश् चौरो व्याधेषुणाहतः
viṣṇur vīro 'pi saṃsāre bhramitaḥ sa janārdanaḥ / so 'pi dāso validvāsthaś cauro vyādheṣuṇāhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा लोकाधिपः सो ऽपि कामार्त्तो ऽगम्यकर्मकृत् । नियुज्यो निघ्नितो वैरिसेवकश् छिन्नमस्तक
brahmā lokādhipaḥ so 'pi kāmārtto 'gamyakarmakṛt / niyujyo nighnito vairisevakaś chinnamastaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिछेद ब्रह्मणः पूर्वं रुद्रः क्रोधात्त पंचमं । तच् छिरो दुस्त्यजं गृह्णन् ब्रह्माण्डं परिवभ्रमे
cicheda brahmaṇaḥ pūrvaṃ rudraḥ krodhātta paṃcamaṃ / tac chiro dustyajaṃ gṛhṇan brahmāṇḍaṃ parivabhrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंखतीर्थे गतो रुद्रस् तच् छिरः परिमुक्तवान् । कपालमोचनस् तीर्थो द्वितीयावर्त्तसंस्थितः
śaṃkhatīrthe gato rudras tac chiraḥ parimuktavān / kapālamocanas tīrtho dvitīyāvarttasaṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति उत्कलखण्डक्षेत्रमाहात्म्ये उक्तम् आस्ते । एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च मुनयस् तापसा अपि
iti utkalakhaṇḍakṣetramāhātmye uktam āste / evam anye 'pi lokāś ca munayas tāpasā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपाग्निदहितात्मानो व्रजन्ति नरकेष्व् अपि । एवं सर्वे ऽपि लोकाश् च स्वस्वदैवानुभाविनः
kopāgnidahitātmāno vrajanti narakeṣv api / evaṃ sarve 'pi lokāś ca svasvadaivānubhāvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखिनो दुःखिनो भूता भ्रमंति भवसागरे । क्षणाल् लभन्ति संपत्तिं भवन्ति च दरिद्रिताः
sukhino duḥkhino bhūtā bhramaṃti bhavasāgare / kṣaṇāl labhanti saṃpattiṃ bhavanti ca daridritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे देवादयो लोकाः स्वकृतकर्मभोगिनः । एवं मत्वात्र संसारे सुखं दुःखं स्वदैवजं
sarve devādayo lokāḥ svakṛtakarmabhoginaḥ / evaṃ matvātra saṃsāre sukhaṃ duḥkhaṃ svadaivajaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा कृथास् तद् विषाद त्वं धैर्यं धृत्वा समाचर । स्वकुलेशम् अनुस्मृत्वा समभ्यर्च्य यथाविधिः । श्रद्धया शरणं कृत्वा भज नित्यं समाहिता
mā kṛthās tad viṣāda tvaṃ dhairyaṃ dhṛtvā samācara / svakuleśam anusmṛtvā samabhyarcya yathāvidhiḥ / śraddhayā śaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samāhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्पुण्यपाकेन पापं नो विलयं व्रजेत् । ततः संपत् समृद्धिः स्यात् तदा लप्स्यावहे सुखं
tatas tatpuṇyapākena pāpaṃ no vilayaṃ vrajet / tataḥ saṃpat samṛddhiḥ syāt tadā lapsyāvahe sukhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.