अथशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा । उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत
athaśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 7
भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । सर्वसत्वहितार्थाय तत् समादेष्टुम् अर्हसि
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / sarvasatvahitārthāya tat samādeṣṭum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संप्रार्थिते तेन राज्ञाशोकेन भूभुजा । उपगुप्तो यतिश् चासौ दृष्ट्वा तं नृपम् अब्रवीत्
iti saṃprārthite tena rājñāśokena bhūbhujā / upagupto yatiś cāsau dṛṣṭvā taṃ nṛpam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु राजन् समाधाय श्रूयतां पुण्यवृद्धये । यथा मे गुरुणा ख्यातं तथा ते वक्ष्यते मया
sādhu rājan samādhāya śrūyatāṃ puṇyavṛddhaye / yathā me guruṇā khyātaṃ tathā te vakṣyate mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरासीद् भगवान् बुद्धः श्रीघनः शक्यकेशरी । सर्वविद्यागुणाचार्य्यस् त्रैधातुकविनायकः
purāsīd bhagavān buddhaḥ śrīghanaḥ śakyakeśarī / sarvavidyāguṇācāryyas traidhātukavināyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगतो ऽर्हन् महाभिज्ञो धर्मराजस् तथागतः । जिनः समन्तभद्रांशश् चतुर्ब्रह्मविहारकः
sugato 'rhan mahābhijño dharmarājas tathāgataḥ / jinaḥ samantabhadrāṃśaś caturbrahmavihārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एकसमये तत्र कपिलाख्ये पुरोत्तमे । न्यग्रोधारमके रम्ये व्यहरच् छ्रावकैः सह
sa ekasamaye tatra kapilākhye purottame / nyagrodhāramake ramye vyaharac chrāvakaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंश् च समये तत्र धर्म्मं श्रोतुं समागताः । देवासुरमहाराजा यक्षगंधर्वकिन्नराः
tasmiṃś ca samaye tatra dharmmaṃ śrotuṃ samāgatāḥ / devāsuramahārājā yakṣagaṃdharvakinnarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुडा नागराजाश् च सिद्धविद्याधरा ग्रहाः । योगिनो यतयश् चापि मुनयो ब्रह्मचारिणः
garuḍā nāgarājāś ca siddhavidyādharā grahāḥ / yogino yatayaś cāpi munayo brahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानः क्षत्रियाश् चापि वैश्यामात्याश् च मंत्रिणः । श्रेष्ठिनः सार्थवाहाश् च पौरा जानपदा अपि
rājānaḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāmātyāś ca maṃtriṇaḥ / śreṣṭhinaḥ sārthavāhāś ca paurā jānapadā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अन्ये ऽपि सत्वाश् च ये सद्धर्मगुणवांछिनः । ते सर्वे समुपागत्य वंदित्वा तं मुनीश्वरं
evam anye 'pi satvāś ca ye saddharmaguṇavāṃchinaḥ / te sarve samupāgatya vaṃditvā taṃ munīśvaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयित्वा पुरस्कृत्य परिवृत्य समन्ततः । कृतांजलिपुटो धर्मं श्रोतुं समुपतस्थिरे
pūjayitvā puraskṛtya parivṛtya samantataḥ / kṛtāṃjalipuṭo dharmaṃ śrotuṃ samupatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् धर्मकांक्षिणः । आदिमध्यांतकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं
athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān dharmakāṃkṣiṇaḥ / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं भजन्त उपतस्थिरे
satkṛtya śraddhayā nityaṃ bhajanta upatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवांश् च तथा नित्यं सर्वसत्वहितार्थतः । सद्धर्मदेशनां कृत्वा व्यहरत् सांघिकैः सह
bhagavāṃś ca tathā nityaṃ sarvasatvahitārthataḥ / saddharmadeśanāṃ kṛtvā vyaharat sāṃghikaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंश् च समये तत्र पुरे कपिलवस्तुनि । आसीच् छाक्यो महासाधुर् महाभोगो महाधनः
tasmiṃś ca samaye tatra pure kapilavastuni / āsīc chākyo mahāsādhur mahābhogo mahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन कलत्रम् आनीतं स्वकुलसदृशात् कुलात् । तया स कान्तया सार्द्धं रराम परिचारयन्
tena kalatram ānītaṃ svakulasadṛśāt kulāt / tayā sa kāntayā sārddhaṃ rarāma paricārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैवं रममाणस्य सा भार्यासीत् सुगर्भिणी । ततो ऽसौ समये ऽसूत दारकं दिव्यसुंदरं
tasyaivaṃ ramamāṇasya sā bhāryāsīt sugarbhiṇī / tato 'sau samaye 'sūta dārakaṃ divyasuṃdaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्यातिक्रान्तवर्णाभं दिव्यकल्पसुवर्णितं । सूक्ष्मछविं सुभद्रांगं गौरवर्णं मनोहरं
martyātikrāntavarṇābhaṃ divyakalpasuvarṇitaṃ / sūkṣmachaviṃ subhadrāṃgaṃ gauravarṇaṃ manoharaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेशाख्यं मनापं च दर्शनीयं प्रसादिकं । अभिरूपं सुपुष्टांगं सर्वलक्षणमण्डितं
maheśākhyaṃ manāpaṃ ca darśanīyaṃ prasādikaṃ / abhirūpaṃ supuṣṭāṃgaṃ sarvalakṣaṇamaṇḍitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासौ जनको दृष्ट्वा दारकं तं सुभद्रिकं । मोदितः सहसा ज्ञातिं समाहूयाब्रवीत् तथा
tatrāsau janako dṛṣṭvā dārakaṃ taṃ subhadrikaṃ / moditaḥ sahasā jñātiṃ samāhūyābravīt tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तः पश्यतां पुत्रो ममायं दिव्यसुंदरः । अस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं प्रचक्ष्यतां
bhavantaḥ paśyatāṃ putro mamāyaṃ divyasuṃdaraḥ / asya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ pracakṣyatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनोदितं श्रुत्वा ज्ञातयस् ते ससंमताः । दृष्ट्वा तं वालकं दिव्यं कल्यवर्णं सुसुंदरं
iti tenoditaṃ śrutvā jñātayas te sasaṃmatāḥ / dṛṣṭvā taṃ vālakaṃ divyaṃ kalyavarṇaṃ susuṃdaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमील्य संमतं कृत्वा दृष्ट्वा तस्याङ्गलक्षणं । कृत्वा जातिमहं नाम स्थापितुं संवभाषिरे । यद् अयं दारको दिव्यवपुः कल्यातिसुंदरः । तस्माद् भवतु नाम्नायं वपुस्मान् इति विश्रुतः । इति संभाषणां कृत्वा सर्वे ते ज्ञातिवर्गिकाः
saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā dṛṣṭvā tasyāṅgalakṣaṇaṃ / kṛtvā jātimahaṃ nāma sthāpituṃ saṃvabhāṣire / yad ayaṃ dārako divyavapuḥ kalyātisuṃdaraḥ / tasmād bhavatu nāmnāyaṃ vapusmān iti viśrutaḥ / iti saṃbhāṣaṇāṃ kṛtvā sarve te jñātivargikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरस्तात् तस्य शाक्यस्य गत्वा चैवं वभाषिरे । यद् अयं भवतः पुत्रो दिव्यवपुर् गुणान्वितः
purastāt tasya śākyasya gatvā caivaṃ vabhāṣire / yad ayaṃ bhavataḥ putro divyavapur guṇānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् भवतु नाम्नायं वपुष्मान् इति विश्रुतः । तथेति समभिख्याय पित्रा स सुत आत्मजः
tasmād bhavatu nāmnāyaṃ vapuṣmān iti viśrutaḥ / tatheti samabhikhyāya pitrā sa suta ātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाभ्य उपमातृभ्य उपन्यस्तो ऽभिपालने । ततो ऽसौ दारकस् ताभिर् धात्रीभिर् उपचारणैः
aṣṭābhya upamātṛbhya upanyasto 'bhipālane / tato 'sau dārakas tābhir dhātrībhir upacāraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालितो वर्द्धितः पुष्ट आसीत् पद्मं यथा ह्रदे । क्रमात् प्रवर्द्धितश् चासौ कुमारो ऽभूद् यदा ततः
pālito varddhitaḥ puṣṭa āsīt padmaṃ yathā hrade / kramāt pravarddhitaś cāsau kumāro 'bhūd yadā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा सुहृत्सहायैश् च सार्द्धं क्रीडितुम् आचरत् । यत्र यत्र वपुष्मान् स चक्राम भुवि संचरं
tadā suhṛtsahāyaiś ca sārddhaṃ krīḍitum ācarat / yatra yatra vapuṣmān sa cakrāma bhuvi saṃcaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्राभवन् मेध्या भूप्रदेशाः समंततः । एवंविधमहापुण्यमहेशाख्यः शिवाशयः
tatra tatrābhavan medhyā bhūpradeśāḥ samaṃtataḥ / evaṃvidhamahāpuṇyamaheśākhyaḥ śivāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारुणिको महाश्राद्धः स्वपरात्महितार्थभृत् । धर्मकामः सुभद्रात्मा पूज्यो मान्यो जितेन्द्रियः
kāruṇiko mahāśrāddhaḥ svaparātmahitārthabhṛt / dharmakāmaḥ subhadrātmā pūjyo mānyo jitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवाद्यः कुमारो ऽपि वपुष्मान् स व्यराजत । ततः कर्मविपाकेन प्रेर्य्यमानः कुमारकः
abhivādyaḥ kumāro 'pi vapuṣmān sa vyarājata / tataḥ karmavipākena preryyamānaḥ kumārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वपुष्मान् सुहृत्संघैः सार्द्धं पुरो विनिर्ययौ । ततो ऽसौ जेतकारण्यं दूराद् दृष्ट्वा प्रमोदितः
sa vapuṣmān suhṛtsaṃghaiḥ sārddhaṃ puro viniryayau / tato 'sau jetakāraṇyaṃ dūrād dṛṣṭvā pramoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमितुं तत्र महोद्याने सहसा समुपाचरत् । ततः समुपविष्टो ऽसौ दृष्ट्वोद्यानं प्रमोदितः
ramituṃ tatra mahodyāne sahasā samupācarat / tataḥ samupaviṣṭo 'sau dṛṣṭvodyānaṃ pramoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तरूपान् यतीन् पश्यन् विहारे हर्षितो ऽविशत् । तत्रासौ भगवन्तं तं ददर्श समितिस्थितं
śāntarūpān yatīn paśyan vihāre harṣito 'viśat / tatrāsau bhagavantaṃ taṃ dadarśa samitisthitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यञ्जनपरिमण्डितं । व्यामाभालंकृतं काम्यं शतसूर्य्याधिकप्रभं
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyañjanaparimaṇḍitaṃ / vyāmābhālaṃkṛtaṃ kāmyaṃ śatasūryyādhikaprabhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समंतभद्ररूपं च रत्नांगम् इव जंगमं । दृष्ट्वासौ सुप्रसन्नात्मा समुपेत्य पुरोगतः
samaṃtabhadrarūpaṃ ca ratnāṃgam iva jaṃgamaṃ / dṛṣṭvāsau suprasannātmā samupetya purogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ तस्य मुनेर् नत्वा धर्मं श्रोतुम् उपाविशत् । अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तस्य चित्तं विशोधितं
pādau tasya muner natvā dharmaṃ śrotum upāviśat / athāsau bhagavān dṛṣṭvā tasya cittaṃ viśodhitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्य्यसत्यानि मार्गं च दिदेश बोधिसाधनं । तच् छ्रुत्वा सुगतोदितं वपुष्मान् स प्रहर्षितः
aryyasatyāni mārgaṃ ca dideśa bodhisādhanaṃ / tac chrutvā sugatoditaṃ vapuṣmān sa praharṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवाभिसरणोद्विग्नः सद्धर्मगुणम् ऐछत । भित्वा स ज्ञानवज्रेण सत्कायदृष्टिपर्वतं
bhavābhisaraṇodvignaḥ saddharmaguṇam aichata / bhitvā sa jñānavajreṇa satkāyadṛṣṭiparvataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोतापत्तिफलं लब्ध्वा दृष्टसत्यो ऽभवत् सुधीः । संसारं चास्थिरं मत्वा भवभोग्यसुनिस्पृहः
śrotāpattiphalaṃ labdhvā dṛṣṭasatyo 'bhavat sudhīḥ / saṃsāraṃ cāsthiraṃ matvā bhavabhogyasunispṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्यां चरितुम् ऐछत् स्वाख्याते सुगताश्रमे । ततो ऽसौ पुरतो गत्वा मुनीन्द्रस्य कृतांजलिः
pravrajyāṃ caritum aichat svākhyāte sugatāśrame / tato 'sau purato gatvā munīndrasya kṛtāṃjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ नत्वा प्रसन्नास्यः प्रव्रज्यां समयाचत
pādau natvā prasannāsyaḥ pravrajyāṃ samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रव्रज्याव्रतं देहि चरिष्ये ब्रह्मचारिकां
tat pravrajyāvrataṃ dehi cariṣye brahmacārikāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनार्थितं दृष्ट्वा भगवांस् तं कुमारकं । प्रव्रज्याचरणारक्तं मत्वा चैवं समब्रवीत्
iti tenārthitaṃ dṛṣṭvā bhagavāṃs taṃ kumārakaṃ / pravrajyācaraṇāraktaṃ matvā caivaṃ samabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार यदि ते वांछा प्रव्रज्याचरणे ऽस्ति हि । पित्रोर् आदेशम् आसाद्य प्रागछ दास्यते तदा
kumāra yadi te vāṃchā pravrajyācaraṇe 'sti hi / pitror ādeśam āsādya prāgacha dāsyate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा मुनीन्द्रस्य निर्देशं तत् तथेति सः । नंदितश् चरणौ नत्वा स्वगृहं सहसागतः
iti śrutvā munīndrasya nirdeśaṃ tat tatheti saḥ / naṃditaś caraṇau natvā svagṛhaṃ sahasāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गृहे समासाद्य पित्रोश् च पुरतः स्थितः । कृतांजलिपुटो नत्वा वृत्तांतं समभाषत
tato gṛhe samāsādya pitroś ca purataḥ sthitaḥ / kṛtāṃjalipuṭo natvā vṛttāṃtaṃ samabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याम्ब तात संबुद्धो दृश्यते ऽपूर्वदर्शनः । सर्वलक्षणसंपूर्णो दिव्यातिकान्तसुंदरः
adyāmba tāta saṃbuddho dṛśyate 'pūrvadarśanaḥ / sarvalakṣaṇasaṃpūrṇo divyātikāntasuṃdaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थितः पर्षदां मध्ये भाषति धर्मम् उत्तमं । अपूर्वं श्रूयते तस्य सुभाषितवचोऽमृतं
saṃsthitaḥ parṣadāṃ madhye bhāṣati dharmam uttamaṃ / apūrvaṃ śrūyate tasya subhāṣitavaco'mṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सुभाषितसुधां पीत्वा चित्तं मे तृप्यते न हि । भूयस् तद् अमृतं पातुं व्रतम् इछामि सांप्रतं
tatsubhāṣitasudhāṃ pītvā cittaṃ me tṛpyate na hi / bhūyas tad amṛtaṃ pātuṃ vratam ichāmi sāṃprataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽपि बहवो दृष्ट्वा भिक्षवो ब्रह्मचारिणः
anye 'pi bahavo dṛṣṭvā bhikṣavo brahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तशीलाः शुभात्मानो दयाकारुण्यमानसाः । तत् सभागव्रतं चर्तुम् इछामि खलु सांप्रतं
śāntaśīlāḥ śubhātmāno dayākāruṇyamānasāḥ / tat sabhāgavrataṃ cartum ichāmi khalu sāṃprataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे कृपास्ति यदि वां मयि । एवं तस्य स्वपुत्रस्य वचनं वज्रसन्निभं
tad anujñāṃ pradattaṃ me kṛpāsti yadi vāṃ mayi / evaṃ tasya svaputrasya vacanaṃ vajrasannibhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ मातापितरौ श्रुत्वा मूर्छितौ पेततुर् भुवि । ततः पुत्रप्रयत्नेन चेतनां प्राप्य तौ पुनः
tau mātāpitarau śrutvā mūrchitau petatur bhuvi / tataḥ putraprayatnena cetanāṃ prāpya tau punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिष्वज्य स्वकं पुत्रं तम् एवं पर्य्यदेवतां । हा पुत्र कथम् अज्ञो ऽसि हात्मज वल्लभो ऽसि नः
pariṣvajya svakaṃ putraṃ tam evaṃ paryyadevatāṃ / hā putra katham ajño 'si hātmaja vallabho 'si naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा सुत वंच्यसे केन हा तात किं नु वांछसि । हा जीव कथम् एकान्ते त्यक्त्वास्मान् क्व नु यास्यसे
hā suta vaṃcyase kena hā tāta kiṃ nu vāṃchasi / hā jīva katham ekānte tyaktvāsmān kva nu yāsyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दनः सुप्रियाश् चासि केन दुःखेन यास्यसे । किंचिद् दुःखं न ते दत्तं अस्माभिर् वा कदा चन
nandanaḥ supriyāś cāsi kena duḥkhena yāsyase / kiṃcid duḥkhaṃ na te dattaṃ asmābhir vā kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतः किं जायते दुःखं तद् वदस्व यदीहसि । इत्य् एवं परिदेवित्वा पितासौ चेतसात्मजं
kutaḥ kiṃ jāyate duḥkhaṃ tad vadasva yadīhasi / ity evaṃ paridevitvā pitāsau cetasātmajaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवारयन् प्रवंधेन बोधयितुं समब्रवीत् । त्वं कुमार वयस्थो ऽसि सुकोमलः सुखैधितः
nivārayan pravaṃdhena bodhayituṃ samabravīt / tvaṃ kumāra vayastho 'si sukomalaḥ sukhaidhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीततापासहिष्णुश् च यथेछाभोग्यसंरतः । किंचिद् दुःखानभिज्ञस् त्वं तत् कथं प्रव्रजेः सुत
śītatāpāsahiṣṇuś ca yathechābhogyasaṃrataḥ / kiṃcid duḥkhānabhijñas tvaṃ tat kathaṃ pravrajeḥ suta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रजितो गृहं त्यक्त्वा बहिर्देशे वसेस् सदा । चीवरप्रावृतः पिण्डं याचित्वा स्वयम् आहरेः
pravrajito gṛhaṃ tyaktvā bahirdeśe vases sadā / cīvaraprāvṛtaḥ piṇḍaṃ yācitvā svayam āhareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकजन्तुसंचारे वने ऽरण्ये कथं वसेः । जंगले दुर्गमे नैकचौराकीर्णे कथं चरेः
anekajantusaṃcāre vane 'raṇye kathaṃ vaseḥ / jaṃgale durgame naikacaurākīrṇe kathaṃ careḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकी च कथं तिष्ठेर् वृक्षमूले च निर्जने । श्मशाने संस्थितः पश्यन् मृतकान्तो त्रसेः कथं
ekākī ca kathaṃ tiṣṭher vṛkṣamūle ca nirjane / śmaśāne saṃsthitaḥ paśyan mṛtakānto traseḥ kathaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयिथाश् च कथं शून्ये गृहे भूतनिवासिते । एवं सुदुष्करीं चर्य्यां चरितुं कथम् इछसि
śayithāś ca kathaṃ śūnye gṛhe bhūtanivāsite / evaṃ suduṣkarīṃ caryyāṃ carituṃ katham ichasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रव्रज्याव्रते चित्तं मा कृथास् त्वं निवर्त्तय । इति मद्वचनं श्रुत्वा गृहे स्थित्वा सुखं रम
tat pravrajyāvrate cittaṃ mā kṛthās tvaṃ nivarttaya / iti madvacanaṃ śrutvā gṛhe sthitvā sukhaṃ rama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं प्रव्रजतां दुःखं किं सिद्धं दुःखचर्य्यया । धर्मे वंछास्ति चेत् पुत्र गृहे स्थित्वा चर व्रतं
nityaṃ pravrajatāṃ duḥkhaṃ kiṃ siddhaṃ duḥkhacaryyayā / dharme vaṃchāsti cet putra gṛhe sthitvā cara vrataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृण्वंश् च धर्मशास्त्राणि श्रावयंश् च बहूञ् जनान् । दानं कृत्वा विशुद्धात्मा त्रिरत्नं सततं भज
śṛṇvaṃś ca dharmaśāstrāṇi śrāvayaṃś ca bahūñ janān / dānaṃ kṛtvā viśuddhātmā triratnaṃ satataṃ bhaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य किंचिद् गृहे नास्ति ज्ञातिर् वंधुश् च कश्चन । नापि मित्रगतिश् चापि प्रव्रज्या तस्य युज्यते । किं तव सेत्स्यते पुत्र प्रव्रज्यां पाकुनिष्ठया । सर्वथा त्यज तद्वांछा गृहे धर्मं सुखं चर । इति पित्रोदितं श्रुत्वा वपुष्मान् स विशंकितः
yasya kiṃcid gṛhe nāsti jñātir vaṃdhuś ca kaścana / nāpi mitragatiś cāpi pravrajyā tasya yujyate / kiṃ tava setsyate putra pravrajyāṃ pākuniṣṭhayā / sarvathā tyaja tadvāṃchā gṛhe dharmaṃ sukhaṃ cara / iti pitroditaṃ śrutvā vapuṣmān sa viśaṃkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रोः पादान् पुनर् नत्वा प्रत्युवाच प्रबोधयन् । सत्यं तात गृहे सौख्यं धर्माणां चरम् उत्तमं
pitroḥ pādān punar natvā pratyuvāca prabodhayan / satyaṃ tāta gṛhe saukhyaṃ dharmāṇāṃ caram uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपदो ऽपि समृद्धास् ते कामभोग्यं महत्सुखं । गृहे परिग्रहाः पोष्यास् तद् अर्थं धनम् अर्जयेत्
saṃpado 'pi samṛddhās te kāmabhogyaṃ mahatsukhaṃ / gṛhe parigrahāḥ poṣyās tad arthaṃ dhanam arjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जने हि महत्कष्टं रक्षणे ऽपि प्रयत्नता । अनेके संपदो ऽपाया राजाग्न्युदकतस्कराः
arjane hi mahatkaṣṭaṃ rakṣaṇe 'pi prayatnatā / aneke saṃpado 'pāyā rājāgnyudakataskarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाद् धरेयुर् आकृष्य तद् दुःखं सहितुं कथं । संपदो ऽन्ते विपत्तिः स्यात् कस्य संपद्विनिश्चला
kṣaṇād dhareyur ākṛṣya tad duḥkhaṃ sahituṃ kathaṃ / saṃpado 'nte vipattiḥ syāt kasya saṃpadviniścalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपत्तौ हीयते धैर्य्यम् अधैर्य्यात् क्लेशितो भवेत् । क्लेशितो दोषम् आप्नोति तदा पुण्ये मतिः कुतः
vipattau hīyate dhairyyam adhairyyāt kleśito bhavet / kleśito doṣam āpnoti tadā puṇye matiḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुण्ये कुपिता लक्ष्मिर् नैवाश्रये गमिष्यति । लक्ष्मीविरहिते गेहे कुतो धर्मस्य गोचरं
apuṇye kupitā lakṣmir naivāśraye gamiṣyati / lakṣmīvirahite gehe kuto dharmasya gocaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपत्तौ तु लभेन् मानं मानाद् धि जायते मदः । मदाद् प्रमादितो धर्मे तदा धर्मो गृहे कुतः
saṃpattau tu labhen mānaṃ mānād dhi jāyate madaḥ / madād pramādito dharme tadā dharmo gṛhe kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मात् कामभोग्यं तु केवलं पापसाधनं । कामार्थे क्लेशिता लोकाः कामार्थे दुःखभागिनः
adharmāt kāmabhogyaṃ tu kevalaṃ pāpasādhanaṃ / kāmārthe kleśitā lokāḥ kāmārthe duḥkhabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामार्थे प्रतिहन्यन्ते तेन कामे सुखं कथं । संत्य् एवं तात सर्वत्र भयानि विविधानि हि
kāmārthe pratihanyante tena kāme sukhaṃ kathaṃ / saṃty evaṃ tāta sarvatra bhayāni vividhāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैधातुकभवस्थानां कस्य नास्ति भयं कुह । दैवात् सर्वत्र जायन्ते दुःखानि च सुखानि च
traidhātukabhavasthānāṃ kasya nāsti bhayaṃ kuha / daivāt sarvatra jāyante duḥkhāni ca sukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशचित्तसमुत्थानि दुःखानि च भयानि च । यत्र यत्रापि संयाति क्लेशितात्मा सुखेछया
kleśacittasamutthāni duḥkhāni ca bhayāni ca / yatra yatrāpi saṃyāti kleśitātmā sukhechayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्रापि कर्मोत्थैर् दुःखैर् भयैश् च हन्यते । यत्र यत्रापि संयाति धर्मचित्तो हितेछया । तत्र तत्रापि सर्वत्र निर्भयश् चरते सुखं । यल् लोकानां भयस्थानं तत्रैव रमते यतिः । विविक्ते निर्जने ऽरण्ये वृक्षमूले गुहासु च
tatra tatrāpi karmotthair duḥkhair bhayaiś ca hanyate / yatra yatrāpi saṃyāti dharmacitto hitechayā / tatra tatrāpi sarvatra nirbhayaś carate sukhaṃ / yal lokānāṃ bhayasthānaṃ tatraiva ramate yatiḥ / vivikte nirjane 'raṇye vṛkṣamūle guhāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यगेहे श्मशाने ऽपि सुखं ध्यात्वा यतिर् वसेत् । स्वधर्मै रक्षितो योगी संयतात्मा कुतो भयः
śūnyagehe śmaśāne 'pi sukhaṃ dhyātvā yatir vaset / svadharmai rakṣito yogī saṃyatātmā kuto bhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एव वहुवादेन निर्वाणार्थिमनो मम । तन् निर्वातुं स्वदेहे ऽपि निरपेक्षः परिव्रजे
kim eva vahuvādena nirvāṇārthimano mama / tan nirvātuṃ svadehe 'pi nirapekṣaḥ parivraje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे प्रव्रज्याव्रतसाधने । यदि न दीयते ऽनुज्ञा मरिष्ये ऽहं न संशयः
tad anujñāṃ pradattaṃ me pravrajyāvratasādhane / yadi na dīyate 'nujñā mariṣye 'haṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा वियोगदुःखार्त्तः पुनस् तं सुतम् अब्रवीत्
śrutvā viyogaduḥkhārttaḥ punas taṃ sutam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा पुत्र सहसा कार्षी मरणाभिलाषितं मनः । सर्वथाप्य् अनिवर्त्ती त्वम् अवश्यं चेद् गमिष्यसि
mā putra sahasā kārṣī maraṇābhilāṣitaṃ manaḥ / sarvathāpy anivarttī tvam avaśyaṃ ced gamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् इछसि व्रतं कर्तुं सद्धर्मार्थिमनस् तव । प्रव्रज श्रद्धया पुत्र स्वाख्याते बुद्धशासने
yad ichasi vrataṃ kartuṃ saddharmārthimanas tava / pravraja śraddhayā putra svākhyāte buddhaśāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भर्त्त्रोदितं श्रुत्वा तन् माता मूर्छितापतत् । चिरात् सा चेतनां प्राप्ता रुदन्ती चावदत् सुतं
evaṃ bharttroditaṃ śrutvā tan mātā mūrchitāpatat / cirāt sā cetanāṃ prāptā rudantī cāvadat sutaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहाय क्व यास्यसि । हा मे जीवो ऽसि किं पश्यं प्रव्रजितुं समीहसि
hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyasi / hā me jīvo 'si kiṃ paśyaṃ pravrajituṃ samīhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचिद् दुःखं न ते दत्तं मयाम्वाया कदा चन । केन दुःखेन ते चित्तं प्रव्रजितुं समिछति
kiṃcid duḥkhaṃ na te dattaṃ mayāmvāyā kadā cana / kena duḥkhena te cittaṃ pravrajituṃ samichati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्या शोभते पुत्र वृद्धत्वे वा दरिद्रिते । त्वं तु दहर इत्यश् च तत् प्रव्रज्यां चरेः कथं
pravrajyā śobhate putra vṛddhatve vā daridrite / tvaṃ tu dahara ityaś ca tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावच् च जिवितं मे ऽस्ति तावन् मा गाः सुत क्वचित् । यावच् चास्ति गृहे संपत् तावद् भुक्त्वा सुखं वस
yāvac ca jivitaṃ me 'sti tāvan mā gāḥ suta kvacit / yāvac cāsti gṛhe saṃpat tāvad bhuktvā sukhaṃ vasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाहं मरणं याता यदा चापत्तिता गृहे । ज्ञातिमित्रपरित्यक्तस् तदा व्रजस्व वांछया
yadāhaṃ maraṇaṃ yātā yadā cāpattitā gṛhe / jñātimitraparityaktas tadā vrajasva vāṃchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते ऽपि तयोः पित्रोर् उदतोर् विघ्नशंकितः । पादां नत्वा वपुष्मान् स सहसा निर्ययौ गृहात्
ity ukte 'pi tayoḥ pitror udator vighnaśaṃkitaḥ / pādāṃ natvā vapuṣmān sa sahasā niryayau gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वेणुवनं गत्वा प्रणम्य मुनिम् आदरात् । कृतांजलिपुटो भूत्वा प्रव्रज्यां समयाचत
tato veṇuvanaṃ gatvā praṇamya munim ādarāt / kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā pravrajyāṃ samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृप्राप्ताभ्यनुज्ञो ऽहं नाथ सांप्रतम् आगतः । तत् प्रव्रज्यां व्रतं देहि पंचशिक्षापदानि च
pitṛprāptābhyanujño 'haṃ nātha sāṃpratam āgataḥ / tat pravrajyāṃ vrataṃ dehi paṃcaśikṣāpadāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपसम्पच्छुभाचारम् अनुशिक्षापदं च मे । ब्रह्मचर्य्यं चरिष्यामि संबोधौ कृतनिश्चयः
upasampacchubhācāram anuśikṣāpadaṃ ca me / brahmacaryyaṃ cariṣyāmi saṃbodhau kṛtaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याग्रेण महाबुद्ध भवतां शरणं व्रजे । सधर्मसांघिकानां च्ं कायवाक्चित्तभक्तितः
adyāgreṇa mahābuddha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / sadharmasāṃghikānāṃ cṃ kāyavākcittabhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते भगवान् दृष्ट्वा पृष्ट्वा हस्तेन तच् छिरः । एहि भिक्षो कुमारेति संवदंस् तं समग्रहीत्
ity ukte bhagavān dṛṣṭvā pṛṣṭvā hastena tac chiraḥ / ehi bhikṣo kumāreti saṃvadaṃs taṃ samagrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यप्रशान्तेन्द्रिय एव तस्थौ स्वर्ण्णप्रभो बुद्धमनोरथेन
sadyapraśāntendriya eva tasthau svarṇṇaprabho buddhamanorathena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्चित्तलब्धः स मुनेः प्रसादात् प्रयुज्यमानो व्यहरत् समाधौ । व्यायछमानः खलु बोधिमार्गे संबुद्धधर्मे घटमान एवं
saccittalabdhaḥ sa muneḥ prasādāt prayujyamāno vyaharat samādhau / vyāyachamānaḥ khalu bodhimārge saṃbuddhadharme ghaṭamāna evaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च संसारम् अनित्यताहतं मत्वा च त्रैधातुगतिं विघातिनीं । क्लेशांश् च सर्वान् प्रविहाय संयतः साक्षाद् वरो ऽर्हं स बभूव सांघिकः
sarvaṃ ca saṃsāram anityatāhataṃ matvā ca traidhātugatiṃ vighātinīṃ / kleśāṃś ca sarvān pravihāya saṃyataḥ sākṣād varo 'rhaṃ sa babhūva sāṃghikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवीतरागः समलोष्टहेम आकाशचित्तशुभगंधिवासी । भिन्दन्न् अविद्यांगम् इवाण्डकोशं प्राप्ताद् अभिज्ञाः प्रतिसंविदश् च
suvītarāgaḥ samaloṣṭahema ākāśacittaśubhagaṃdhivāsī / bhindann avidyāṃgam ivāṇḍakośaṃ prāptād abhijñāḥ pratisaṃvidaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कारलोभेषु परांमुखत्वात् स शक्रदेवासुरमानुषाणां । पूज्यश् च मान्यो ऽप्य् अभिवन्दनीयो बभूव स ब्रह्मविहारचारी
satkāralobheṣu parāṃmukhatvāt sa śakradevāsuramānuṣāṇāṃ / pūjyaś ca mānyo 'py abhivandanīyo babhūva sa brahmavihāracārī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ते भिक्षवः सर्वे तं दृष्ट्वा विस्मयान्विताः । भगवन्तं प्रणम्यैवं पप्रछुस् तस्य कर्मतां
atha te bhikṣavaḥ sarve taṃ dṛṣṭvā vismayānvitāḥ / bhagavantaṃ praṇamyaivaṃ paprachus tasya karmatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनायं कर्मणा नाथ वपुष्मान् अतिसुंदरः । प्रव्रज्य सहसार्हत्वं प्राप्तो भवति चात्मवित्
kenāyaṃ karmaṇā nātha vapuṣmān atisuṃdaraḥ / pravrajya sahasārhatvaṃ prāpto bhavati cātmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पृष्टे च तैर् नाथो भगवांस् तान् समब्रवीत् । भिक्षवः श्रूयतां वक्ष्ये तस्य च कर्म यत् कृतं
iti pṛṣṭe ca tair nātho bhagavāṃs tān samabravīt / bhikṣavaḥ śrūyatāṃ vakṣye tasya ca karma yat kṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन यत् कृतं कर्म तत् केनान्येन भोक्ष्यते । येनैव यत् कृतं कर्म तेनैव तद् धि भुज्यते
etena yat kṛtaṃ karma tat kenānyena bhokṣyate / yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva tad dhi bhujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरैकनवते कल्पे विपश्वी नाम सर्ववित् । समुदपादि लोके ऽर्हन् धर्मराजस् तथागतः
puraikanavate kalpe vipaśvī nāma sarvavit / samudapādi loke 'rhan dharmarājas tathāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याचरणसंपन्नः सुगतो भद्रकृज् जिनः । सर्वज्ञो ऽनुत्तरो नाथः पुरुषदम्यसारथिः
vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato bhadrakṛj jinaḥ / sarvajño 'nuttaro nāthaḥ puruṣadamyasārathiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्ता त्रैधातुकस्थानां विनायको गुणाकरः । सद्धर्मरत्नदात स भगवान् पुण्यभास्करः
śāstā traidhātukasthānāṃ vināyako guṇākaraḥ / saddharmaratnadāta sa bhagavān puṇyabhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरीं वंधुमतो राज्ञो राजधानीम् उपाश्रयन् । सार्द्धं भिक्षुगणैः शिष्यै बोधिसत्वगणैर् अपि
purīṃ vaṃdhumato rājño rājadhānīm upāśrayan / sārddhaṃ bhikṣugaṇaiḥ śiṣyai bodhisatvagaṇair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिताय सर्वसत्वानां दिदेश धर्मम् उत्तमं । आदिमध्यांतकल्याणं बोधिचर्य्यानुसारिकं
hitāya sarvasatvānāṃ dideśa dharmam uttamaṃ / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ bodhicaryyānusārikaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बुद्धकार्य्याणि कृत्वा सर्वाण्य् अशेषतः । निर्वाणम् आययौ शान्तो वह्निर् इवेन्धनक्षयात्
tataḥ sa buddhakāryyāṇi kṛtvā sarvāṇy aśeṣataḥ / nirvāṇam āyayau śānto vahnir ivendhanakṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धातूश् च समारोप्य स्तूप उच्चैर् महान् कृतः
taddhātūś ca samāropya stūpa uccair mahān kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रत्नमये स्तूपे सद्विधाने प्रतिष्ठिते । नित्यसत्कारपूजाभिः कारितं च महोत्सवं
tatra ratnamaye stūpe sadvidhāne pratiṣṭhite / nityasatkārapūjābhiḥ kāritaṃ ca mahotsavaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगीतिवाद्यनृत्यैश् च महानंदप्रचारिभिः । कारयित्वा महोत्साहं स्थापितं सुमहन्महः
saṃgītivādyanṛtyaiś ca mahānaṃdapracāribhiḥ / kārayitvā mahotsāhaṃ sthāpitaṃ sumahanmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन् दिवसे तत्र पुमान् एको दरिद्रितः । तन्महांते दिने ऽन्यस्मिं स्तापांगणम् उपाविशत्
ekasmin divase tatra pumān eko daridritaḥ / tanmahāṃte dine 'nyasmiṃ stāpāṃgaṇam upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्तूपाङ्गणे चासौ प्रविष्टः समलोकयत् । म्लानीभूतानि पुष्पाणि प्रकीर्ण्णानि समंततः
tatra stūpāṅgaṇe cāsau praviṣṭaḥ samalokayat / mlānībhūtāni puṣpāṇi prakīrṇṇāni samaṃtataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि निर्माल्यपुष्पाणि विकीर्ण्णानि समंततः । ग्लानीभूतान्य् अशुद्धानि दृष्ट्वा चैवं व्यचिन्तयत् । अयं चैत्यो मुनीन्द्रस्य विपश्चिनो गुणांबुधेः
tāni nirmālyapuṣpāṇi vikīrṇṇāni samaṃtataḥ / glānībhūtāny aśuddhāni dṛṣṭvā caivaṃ vyacintayat / ayaṃ caityo munīndrasya vipaścino guṇāṃbudheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.