Salinatha: Rasamanjari 6

क्षीराब्धेरुत्थितं देवं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम् । वन्दे धन्वन्तरिं नित्यं नानागदनिषूदनम्

kṣīrābdherutthitaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam / vande dhanvantariṃ nityaṃ nānāgadaniṣūdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा गुरुमुखं श्रुत्वा सानुभूतं च तद्रसम् । स रसः प्रोच्यते ह्यत्र व्याधिनाशनहेतवे

yathā gurumukhaṃ śrutvā sānubhūtaṃ ca tadrasam / sa rasaḥ procyate hyatra vyādhināśanahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्त्वैकं रसवैद्यं च लाभपूजायशस्विनम् । तृणकाष्ठौषधैर् वैद्यः को लभेत वराटिकाम्

muktvaikaṃ rasavaidyaṃ ca lābhapūjāyaśasvinam / tṛṇakāṣṭhauṣadhair vaidyaḥ ko labheta varāṭikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य रोगस्य यो योगो मुनिभिः परिकीर्तितः । तत्तद्योगसमायुक्तं भिषक् सूतं प्रयोजयेत्

yasya rogasya yo yogo munibhiḥ parikīrtitaḥ / tattadyogasamāyuktaṃ bhiṣak sūtaṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राधिकं न सेवेत रसं वा विषम् औषधम् । त्र्याधिबद्धं च कोष्ठं च वीक्ष्य मात्रां प्रयोजयेत्

mātrādhikaṃ na seveta rasaṃ vā viṣam auṣadham / tryādhibaddhaṃ ca koṣṭhaṃ ca vīkṣya mātrāṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रत्नगर्भपटोली> रसं वज्रं हेम तारं नागं लोहं च ताम्रकम् । तुल्यांशमारिते योज्यं मुक्तामाक्षिकविद्रुमम्

<ratnagarbhapaṭolī> rasaṃ vajraṃ hema tāraṃ nāgaṃ lohaṃ ca tāmrakam / tulyāṃśamārite yojyaṃ muktāmākṣikavidrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंखं च तुल्यतुल्यांशं सप्ताहं चित्रकद्रवैः । मर्दयित्वा विचूर्ण्याथ तेनापूर्य वराटिकाम्

śaṃkhaṃ ca tulyatulyāṃśaṃ saptāhaṃ citrakadravaiḥ / mardayitvā vicūrṇyātha tenāpūrya varāṭikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टङ्कणं रविदुग्धेन पिष्ट्वा मूषां च बन्धयेत् । मृद्भाण्डे च निरुध्याथ सम्यग्गजपुटे पचेत्

ṭaṅkaṇaṃ ravidugdhena piṣṭvā mūṣāṃ ca bandhayet / mṛdbhāṇḍe ca nirudhyātha samyaggajapuṭe pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् । आदाय चूर्णयेत्सर्वं निर्गुण्ड्याः सप्तभावनाः

svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya sūkṣmacūrṇāni kārayet / ādāya cūrṇayetsarvaṃ nirguṇḍyāḥ saptabhāvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकस्य रसैः सप्त चित्रकस्यैकविंशतिः । द्रवैर्भाव्यं ततः शोष्यं देयं गुञ्जाचतुष्टयम्

ārdrakasya rasaiḥ sapta citrakasyaikaviṃśatiḥ / dravairbhāvyaṃ tataḥ śoṣyaṃ deyaṃ guñjācatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयरोगं निहन्त्याशु साध्यासाध्यं न संशयः । योजयेत् पिप्पलीक्षौद्रैः सघृतैर्मरिचेन च

kṣayarogaṃ nihantyāśu sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ / yojayet pippalīkṣaudraiḥ saghṛtairmaricena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महारोगाष्टके कासे ज्वरे श्वासेऽतिसारके । पोटलीरत्नगर्भोऽयं योगवाहेषु योजयेत्

mahārogāṣṭake kāse jvare śvāse'tisārake / poṭalīratnagarbho'yaṃ yogavāheṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मृगाङ्करसः> स्याद्रसेन समं हेम मौक्तिकं द्विगुणं भवेत् । गन्धकं च समं तेन रसपादस्तु टंकणम्

<mṛgāṅkarasaḥ> syādrasena samaṃ hema mauktikaṃ dviguṇaṃ bhavet / gandhakaṃ ca samaṃ tena rasapādastu ṭaṃkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं तद्गोलकं कृत्वा काञ्जिकेनावशोषयेत् । भाण्डे लवणपूर्णे च पचेद्यामचतुष्टयम्

sarvaṃ tadgolakaṃ kṛtvā kāñjikenāvaśoṣayet / bhāṇḍe lavaṇapūrṇe ca pacedyāmacatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कसंज्ञको ज्ञेयो राजयोगनिकृन्तनः । गुञ्जाचतुष्टयं चास्य मरिचैर्भक्षयेद्भिषक्

mṛgāṅkasaṃjñako jñeyo rājayoganikṛntanaḥ / guñjācatuṣṭayaṃ cāsya maricairbhakṣayedbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीदशकैर्वापि मधुना लेहयेद् बुधः । पथ्यं सुलघुमांसेन प्रायेणास्य प्रयोजयेत्

pippalīdaśakairvāpi madhunā lehayed budhaḥ / pathyaṃ sulaghumāṃsena prāyeṇāsya prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दध्याज्यगव्यं तक्रं वा क्षीरं वाजं प्रयोजयेत् । व्यञ्जनैर् मृतपक्वैश्च नातिक्षारैर् अहिङ्गुकैः

dadhyājyagavyaṃ takraṃ vā kṣīraṃ vājaṃ prayojayet / vyañjanair mṛtapakvaiśca nātikṣārair ahiṅgukaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एलाजम्बीरमरिचैः संस्कृतैरविदाहिभिः । वृन्ताकतैलबिल्वानि कारवेल्लं च वर्जयेत्

elājambīramaricaiḥ saṃskṛtairavidāhibhiḥ / vṛntākatailabilvāni kāravellaṃ ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रियं परिहरेद् दूरात् कोपं चापि परित्यजेत् । वल्ली तुम्बरिकानाम तन्मूलं क्वाथयेत्पलम्

striyaṃ parihared dūrāt kopaṃ cāpi parityajet / vallī tumbarikānāma tanmūlaṃ kvāthayetpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुकत्रयसंयुक्तं पाययेत्कासशान्तये । त्रिशूली या समाख्याता तन्मूलं क्वाथयेद् वलम्

kaṭukatrayasaṃyuktaṃ pāyayetkāsaśāntaye / triśūlī yā samākhyātā tanmūlaṃ kvāthayed valam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषद्धिङ्गुसमायुक्तं काकिणी चित्रकं वचा । भक्षयेत्पथ्यभोज्यं च सर्वरोगप्रशान्तये

īṣaddhiṅgusamāyuktaṃ kākiṇī citrakaṃ vacā / bhakṣayetpathyabhojyaṃ ca sarvarogapraśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्कटीपत्रचूर्णस्य गुटिकां मधुना कृताम् । धारयेत् सततं वक्त्रे कासविष्टम्भनाशिनीम्

markaṭīpatracūrṇasya guṭikāṃ madhunā kṛtām / dhārayet satataṃ vaktre kāsaviṣṭambhanāśinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छागमांसं पयश्छागं छागं सर्पिः सनागरम् । छागोपसेवासहनं छागमध्ये तु यक्ष्मनुत्

chāgamāṃsaṃ payaśchāgaṃ chāgaṃ sarpiḥ sanāgaram / chāgopasevāsahanaṃ chāgamadhye tu yakṣmanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलायत्तं बलं पुंसां शुक्रायत्तं च जीवितम् । अतो विशेषतो रक्षेद्यक्ष्मिणो मलरेतसी

malāyattaṃ balaṃ puṃsāṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam / ato viśeṣato rakṣedyakṣmiṇo malaretasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<लोकनाथरसः> पलं कपर्दचूर्णस्य पलं पारदगन्धयोः । माषोऽपि टंकणस्यैको जम्बीरेण विमर्दयेत्

<lokanātharasaḥ> palaṃ kapardacūrṇasya palaṃ pāradagandhayoḥ / māṣo'pi ṭaṃkaṇasyaiko jambīreṇa vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटेल्लोकेश्वरो नाम लोकनाथोऽयमुत्तमः । जयेत्कुष्ठं रक्तपित्तमन्यरोगं क्षयं नयेत्

puṭellokeśvaro nāma lokanātho'yamuttamaḥ / jayetkuṣṭhaṃ raktapittamanyarogaṃ kṣayaṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्टवीर्यप्रदाता च कान्तिलावण्यदः परः । कोऽस्ति लोकेश्वराद् अन्यो नृणां शम्भुमुखोद्गतात्

puṣṭavīryapradātā ca kāntilāvaṇyadaḥ paraḥ / ko'sti lokeśvarād anyo nṛṇāṃ śambhumukhodgatāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<लोकेश्वरपटोलीरसः> रसस्य भस्मना हेम पादांशेन प्रकल्पयेत् । द्विगुणं गन्धकं दत्त्वा मर्दयेच्चित्रकाम्बुना

<lokeśvarapaṭolīrasaḥ> rasasya bhasmanā hema pādāṃśena prakalpayet / dviguṇaṃ gandhakaṃ dattvā mardayeccitrakāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराटकांश्च सम्पूर्य टङ्कणेन निरुध्य च । भाण्डे चूर्णं प्रतिलिखेत्क्षिप्त्वा रुन्धीत मृन्मये

varāṭakāṃśca sampūrya ṭaṅkaṇena nirudhya ca / bhāṇḍe cūrṇaṃ pratilikhetkṣiptvā rundhīta mṛnmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषयित्वा पुटेद्गर्भे वह्निं दत्त्वा पराह्निके । स्वांगशीतं समुद्धृत्य चूर्णयित्वाथ विन्यसेत्

śoṣayitvā puṭedgarbhe vahniṃ dattvā parāhnike / svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya cūrṇayitvātha vinyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष लोकेश्वरो नाम वीर्यपुष्टिविवर्द्धनः । गुञ्जाचतुष्टयं चास्य पिप्पलीमधुसंयुतम्

eṣa lokeśvaro nāma vīryapuṣṭivivarddhanaḥ / guñjācatuṣṭayaṃ cāsya pippalīmadhusaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खादयेत्परया भक्त्या लोकेशः सर्वसिद्धिदः । अङ्गकार्श्येऽग्निमान्द्ये च कासपित्ते रसस्त्वयम्

khādayetparayā bhaktyā lokeśaḥ sarvasiddhidaḥ / aṅgakārśye'gnimāndye ca kāsapitte rasastvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरिचैर्घृतसंयुक्तैः प्रदातव्यो दिनत्रयम् । लवणं वर्जयेत्तत्र शयीतोत्तानपादतः

maricairghṛtasaṃyuktaiḥ pradātavyo dinatrayam / lavaṇaṃ varjayettatra śayītottānapādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविंशद्दिनं यावन्मरिचं सघृतं पिबेत् । पथ्यं मृगाङ्कवद्देयं शयीतोत्तानपादतः

ekaviṃśaddinaṃ yāvanmaricaṃ saghṛtaṃ pibet / pathyaṃ mṛgāṅkavaddeyaṃ śayītottānapādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये शुष्का विषमानिलैः क्षयरुजा व्याप्ताश्च ये कुष्ठिनो ये पाण्डुत्वहताः कुवैद्यविधिना ये शोषिणो दुर्भगाः । ये तप्ता विविधैर् ज्वरैर् भ्रममदोन्मादैः प्रमादं गतास्ते सर्वे विगतामया हतरुजः स्युः पोटलीसेवया

ye śuṣkā viṣamānilaiḥ kṣayarujā vyāptāśca ye kuṣṭhino ye pāṇḍutvahatāḥ kuvaidyavidhinā ye śoṣiṇo durbhagāḥ / ye taptā vividhair jvarair bhramamadonmādaiḥ pramādaṃ gatāste sarve vigatāmayā hatarujaḥ syuḥ poṭalīsevayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<राजमृगाङ्करसः> रसभस्म त्रयो भागा भागैकं हेमभस्मकम् । मृतताम्रस्य भागैकं शिलागन्धकतालकम्

<rājamṛgāṅkarasaḥ> rasabhasma trayo bhāgā bhāgaikaṃ hemabhasmakam / mṛtatāmrasya bhāgaikaṃ śilāgandhakatālakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभागद्वयं शुद्धमेकीकृत्य विचूर्णयेत् । वराटीः पूरयेत्तेन ह्यजाक्षीरेण टंकणम्

pratibhāgadvayaṃ śuddhamekīkṛtya vicūrṇayet / varāṭīḥ pūrayettena hyajākṣīreṇa ṭaṃkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्ट्वा तेन मुखं रुद्ध्वा मृद्भाण्डे च निरोधयेत् । शुष्कं गजपुटे पाच्यं चूर्णयेत्स्वाङ्गशीतलम्

piṣṭvā tena mukhaṃ ruddhvā mṛdbhāṇḍe ca nirodhayet / śuṣkaṃ gajapuṭe pācyaṃ cūrṇayetsvāṅgaśītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसो राजमृगाङ्कोऽयं चतुर्गुञ्जः कफापहः । दशभिः पिप्पलीक्षौद्रैर्मरिचैकोनविंशतिः । सघृतैर्दापयेत्क्वाथं वातश्लेष्मोद्भवे क्षये

raso rājamṛgāṅko'yaṃ caturguñjaḥ kaphāpahaḥ / daśabhiḥ pippalīkṣaudrairmaricaikonaviṃśatiḥ / saghṛtairdāpayetkvāthaṃ vātaśleṣmodbhave kṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रत्नगिरिरसः> शुद्धं सूतं समं गन्धं मृतं स्वर्णाभ्रताम्रकम् । प्रत्येकं सूततुल्यं स्यात्सूतार्द्धं मृतलोहकम्

<ratnagirirasaḥ> śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ gandhaṃ mṛtaṃ svarṇābhratāmrakam / pratyekaṃ sūtatulyaṃ syātsūtārddhaṃ mṛtalohakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहार्द्धं मृतवैक्रान्तं मर्दयेद्भृङ्गजैर्द्रवैः । पर्पटीरसवत्पाच्यं चूर्णितं भावयेत्पृथक्

lohārddhaṃ mṛtavaikrāntaṃ mardayedbhṛṅgajairdravaiḥ / parpaṭīrasavatpācyaṃ cūrṇitaṃ bhāvayetpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिग्रुवासकनिर्गुण्डीवचासोमाग्निभृङ्गजैः । क्षुद्रामृताजयन्तीभिर् मुनिब्राह्मीसुतिक्तकैः

śigruvāsakanirguṇḍīvacāsomāgnibhṛṅgajaiḥ / kṣudrāmṛtājayantībhir munibrāhmīsutiktakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्याद्रावैश्च संभाव्य प्रतिद्रावैस्त्रिधा त्रिधा । रुद्ध्वा लघुपुटे पाच्यं भूधरे तं समुद्धरेत्

kanyādrāvaiśca saṃbhāvya pratidrāvaistridhā tridhā / ruddhvā laghupuṭe pācyaṃ bhūdhare taṃ samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं नवज्वरे दद्यान्माषमात्रं रसस्य तु

imaṃ navajvare dadyānmāṣamātraṃ rasasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णाधान्यकसम्मिश्रं मुहूर्ताद्विज्वरो भवेत् । अयं रत्नगिरिर्नाम रसो योगस्य वाहकः

kṛṣṇādhānyakasammiśraṃ muhūrtādvijvaro bhavet / ayaṃ ratnagirirnāma raso yogasya vāhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हिङ्गुलेश्वररसः (?)> तुल्यांशं चूर्णयेत् खल्वे पिप्पलीं हिङ्गुलं विषम् । द्विगुंजं मधुना देयं वातज्वरनिवृत्तये

<hiṅguleśvararasaḥ (?)> tulyāṃśaṃ cūrṇayet khalve pippalīṃ hiṅgulaṃ viṣam / dviguṃjaṃ madhunā deyaṃ vātajvaranivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<शीतभञ्जीरसः> पारदं रसकं तालं तुत्थं टङ्कणगन्धकम् । सर्वमेतत्समं शुद्धं कारवेल्ल्या द्रवैर्दिनम्

<śītabhañjīrasaḥ> pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ ṭaṅkaṇagandhakam / sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellyā dravairdinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दयेत्तेन कल्केन ताम्रपात्रोदरं लिपेत् । अङ्गुल्यर्धप्रमाणेन पचेत्तत्सिकताह्वये

mardayettena kalkena tāmrapātrodaraṃ lipet / aṅgulyardhapramāṇena pacettatsikatāhvaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रे यावत्स्फुटन्त्येवं व्रीहयस्तस्य पृष्ठतः । ततः सुशीतलं ग्राह्यं ताम्रपात्रोदराद्भिषक्

yantre yāvatsphuṭantyevaṃ vrīhayastasya pṛṣṭhataḥ / tataḥ suśītalaṃ grāhyaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतभञ्जीरसो नाम चूर्णयेन्मरिचैः समम् । माषैकं पर्णखण्डेन भक्षयेन्नाशयेज्ज्वरम् । त्रिदिनैर् विषमं तीव्रमेकद्वित्रिचतुर्थकम्

śītabhañjīraso nāma cūrṇayenmaricaiḥ samam / māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram / tridinair viṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<शीतभञ्जीरसः> रसहिङ्गुलगन्धं च जैपालं च त्रिभिः समम् । दन्तीक्वाथेन संमर्द्य रसो ज्वरहरः स्मृतः

<śītabhañjīrasaḥ> rasahiṅgulagandhaṃ ca jaipālaṃ ca tribhiḥ samam / dantīkvāthena saṃmardya raso jvaraharaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकस्य रसेनाथ दापयेद्रक्तिकाद्वयम् । नवज्वरं महाघोरं नाशयेद्याममात्रतः

ārdrakasya rasenātha dāpayedraktikādvayam / navajvaraṃ mahāghoraṃ nāśayedyāmamātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करा दधिभक्तं च पथ्यं देयं प्रयत्नतः । शीततोयं पिबेच्चानु इक्षुमुद्गरसो हितः । शीतभञ्जीरसो नाम सर्वज्वरविनाशकः

śarkarā dadhibhaktaṃ ca pathyaṃ deyaṃ prayatnataḥ / śītatoyaṃ pibeccānu ikṣumudgaraso hitaḥ / śītabhañjīraso nāma sarvajvaravināśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<शीतारिरसः> सूतकं टङ्कणं गन्धं शुल्बचूर्णं समं समम् । सूताद्द्विगुणितं देयं जैपालं तुषवर्जितम्

<śītārirasaḥ> sūtakaṃ ṭaṅkaṇaṃ gandhaṃ śulbacūrṇaṃ samaṃ samam / sūtāddviguṇitaṃ deyaṃ jaipālaṃ tuṣavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्धवं मरिचं चिञ्चात्वग्भस्मापि च शर्कराः । प्रत्येकं सूततुल्यं स्याज्जम्बीरैर् मर्दयेद् दिनम्

saindhavaṃ maricaṃ ciñcātvagbhasmāpi ca śarkarāḥ / pratyekaṃ sūtatulyaṃ syājjambīrair mardayed dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुञ्जं तप्ततोयेन वातश्लेष्मज्वरापहम् । रसः शीतारिनामायं शीतज्वरहरः परः

dviguñjaṃ taptatoyena vātaśleṣmajvarāpaham / rasaḥ śītārināmāyaṃ śītajvaraharaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वरराजरसः> भागैकं रसराजस्य भागस्यार्धेन माक्षिका

<jvararājarasaḥ> bhāgaikaṃ rasarājasya bhāgasyārdhena mākṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागद्वयं शिलायाश्च गन्धकस्य त्रयो मताः । तालकाष्टादश भागाः शुल्बस्य भागपञ्चकम्

bhāgadvayaṃ śilāyāśca gandhakasya trayo matāḥ / tālakāṣṭādaśa bhāgāḥ śulbasya bhāgapañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकत्रयो भागाः सर्वमेकत्र चूर्णयेत् । वज्रीक्षीरप्लुतं कृत्वा दृढे मृन्मयभाजने

bhallātakatrayo bhāgāḥ sarvamekatra cūrṇayet / vajrīkṣīraplutaṃ kṛtvā dṛḍhe mṛnmayabhājane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय सुदृढं मुद्रां पचेद्यामचतुष्टयम् । स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य मर्दयेत्सुदृढं पुनः

vidhāya sudṛḍhaṃ mudrāṃ pacedyāmacatuṣṭayam / svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya mardayetsudṛḍhaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जाचतुष्टयं चास्य पर्णखण्डेन दापयेत् । ज्वरराजः प्रसिद्धोऽयमष्टज्वरविनाशकः

guñjācatuṣṭayaṃ cāsya parṇakhaṇḍena dāpayet / jvararājaḥ prasiddho'yamaṣṭajvaravināśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातःकाले प्रभुज्यैनं पथ्यं तक्रौदनं हितम् । भागेन तुत्थसंयुक्तं चातुर्थिकनिवारणम्

prātaḥkāle prabhujyainaṃ pathyaṃ takraudanaṃ hitam / bhāgena tutthasaṃyuktaṃ cāturthikanivāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<महाज्वराङ्कुशरसः> सूतं गन्धं विषं तुल्यं धूर्तबीजं त्रिभिः समम् । तच्चूर्णाद्द्विगुणं व्योषचूर्णं गुञ्जाद्वयं हितम्

<mahājvarāṅkuśarasaḥ> sūtaṃ gandhaṃ viṣaṃ tulyaṃ dhūrtabījaṃ tribhiḥ samam / taccūrṇāddviguṇaṃ vyoṣacūrṇaṃ guñjādvayaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बीरकस्य मज्जाभिरार्द्रकस्य रसैर्युतः । महाज्वराङ्कुशो नाम ज्वराष्टकनिकृन्तनः

jambīrakasya majjābhirārdrakasya rasairyutaḥ / mahājvarāṅkuśo nāma jvarāṣṭakanikṛntanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐकाहिकं द्व्याहिकं च त्र्याहिकं च चतुर्थकम् । विषमं च त्रिदोषोत्थं हन्ति सर्वं न संशयः

aikāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ ca caturthakam / viṣamaṃ ca tridoṣotthaṃ hanti sarvaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामं च व्यवायं च स्नानं चङ्क्रमणं तथा । ज्वरमुक्तो न सेवेत यावन्नो बलवान्भवेत्

vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca snānaṃ caṅkramaṇaṃ tathā / jvaramukto na seveta yāvanno balavānbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<प्राणेश्वररसः> शुद्धसूतं तथा गन्धं मृताभ्रं विषसंयुतम्

<prāṇeśvararasaḥ> śuddhasūtaṃ tathā gandhaṃ mṛtābhraṃ viṣasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं तन्मर्दयेत्तालमूलीनीरैस् त्र्यहं बुधः । पूरयेत्कुपिकां तेन मुद्रयित्वा विशोषयेत्

samaṃ tanmardayettālamūlīnīrais tryahaṃ budhaḥ / pūrayetkupikāṃ tena mudrayitvā viśoṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तभिर्मृत्तिकावस्त्रैर्वेष्टयित्वाथ शोषयेत् । पुटेत् कुम्भप्रमाणेन स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत्

saptabhirmṛttikāvastrairveṣṭayitvātha śoṣayet / puṭet kumbhapramāṇena svāṅgaśītaṃ samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा कुपिकामध्यान्मर्दयेच्च दिनं ततः । अजाजीचित्रकं हिङ्गु स्वर्जिका टङ्कणं च यत्

gṛhītvā kupikāmadhyānmardayecca dinaṃ tataḥ / ajājīcitrakaṃ hiṅgu svarjikā ṭaṅkaṇaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलुः पञ्चलवणं यवक्षारो यवानिका । मरिचं पिप्पली चैव प्रत्येकं च समानतः

gugguluḥ pañcalavaṇaṃ yavakṣāro yavānikā / maricaṃ pippalī caiva pratyekaṃ ca samānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां कषायेण पुनर्भावयेत्सप्तधातपे । नागवल्लीदलयुतः पञ्चगुञ्जो रसेश्वरः

eṣāṃ kaṣāyeṇa punarbhāvayetsaptadhātape / nāgavallīdalayutaḥ pañcaguñjo raseśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यान्नवज्वरे तीव्रे सोष्णं वारि पिबेदनु । प्राणेश्वरो रसो नाम सन्निपातप्रकोपनुत्

dadyānnavajvare tīvre soṣṇaṃ vāri pibedanu / prāṇeśvaro raso nāma sannipātaprakopanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतज्वरे दाहपूर्वे गुल्मे शूले त्रिदोषजे । वाञ्छितं भोजनं दद्यात् कुर्याच्चन्दनलेपनम्

śītajvare dāhapūrve gulme śūle tridoṣaje / vāñchitaṃ bhojanaṃ dadyāt kuryāccandanalepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तापोद्रेकस्य शमनं बालाभाषणगायनैः । प्रभवेन्नात्र सन्देहः स्वास्थ्यं च लभते नरः

tāpodrekasya śamanaṃ bālābhāṣaṇagāyanaiḥ / prabhavennātra sandehaḥ svāsthyaṃ ca labhate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<नवज्वरेभसिंहरसः> शुद्धं सूतं तथा गन्धं लोहं ताम्रं च सीसकम् । मरिचं पिप्पलीं विश्वं समभागानि चूर्णयेत्

<navajvarebhasiṃharasaḥ> śuddhaṃ sūtaṃ tathā gandhaṃ lohaṃ tāmraṃ ca sīsakam / maricaṃ pippalīṃ viśvaṃ samabhāgāni cūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्द्धभागं विषं दत्त्वा मर्दयेद्वासरद्वयम् । शृङ्गवेरानुपानेन दद्याद् गुञ्जाद्वयं भिषक्

arddhabhāgaṃ viṣaṃ dattvā mardayedvāsaradvayam / śṛṅgaverānupānena dadyād guñjādvayaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवज्वरे महाघोरे वाते संग्रहणीगदे । नवज्वरेभसिंहोऽयं सर्वरोगेषु योजयेत्

navajvare mahāghore vāte saṃgrahaṇīgade / navajvarebhasiṃho'yaṃ sarvarogeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पञ्चाननज्वराङ्कुशरसः> शम्भोः कण्ठविभूषणं समरिचं मारारिरक्तं रविः पक्षौ सागरलोचनं शशियुतं भागोऽर्कसंख्यान्वितम् । खल्वे तं खलु मर्दितं रविजलैर् गुञ्जैकमात्रं ततः सिद्धोऽयं ज्वरदन्तदर्पदलनः पञ्चाननाख्यो रसः

<pañcānanajvarāṅkuśarasaḥ> śambhoḥ kaṇṭhavibhūṣaṇaṃ samaricaṃ mārāriraktaṃ raviḥ pakṣau sāgaralocanaṃ śaśiyutaṃ bhāgo'rkasaṃkhyānvitam / khalve taṃ khalu marditaṃ ravijalair guñjaikamātraṃ tataḥ siddho'yaṃ jvaradantadarpadalanaḥ pañcānanākhyo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्यं च देयं दधितक्रभक्तं सिन्धूत्थयुक्तं सितया समेतम् । गन्धानुलेपो हिमतोयपानं दुग्धं च देयं शुभदाडिमं च

pathyaṃ ca deyaṃ dadhitakrabhaktaṃ sindhūtthayuktaṃ sitayā sametam / gandhānulepo himatoyapānaṃ dugdhaṃ ca deyaṃ śubhadāḍimaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पञ्चाननरसः> सूतं गन्धकचित्रकं त्रिकटुकं मुस्ता विषं त्रैफलम् एतेभ्यो द्विगुणां गुडेन गुटिकां गुंजाप्रमाणां हरेत् । कुष्ठाष्टादश वायुशूलमुदरं शोषप्रमेहादिकं रोगानीककरीन्द्रदर्पदलने ख्यातो हि पञ्चाननः

<pañcānanarasaḥ> sūtaṃ gandhakacitrakaṃ trikaṭukaṃ mustā viṣaṃ traiphalam etebhyo dviguṇāṃ guḍena guṭikāṃ guṃjāpramāṇāṃ haret / kuṣṭhāṣṭādaśa vāyuśūlamudaraṃ śoṣapramehādikaṃ rogānīkakarīndradarpadalane khyāto hi pañcānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मृतसंजीवनीरसः> म्लेच्छस्य भागाश्चत्वारो जैपालस्य त्रयो मताः । द्वौ भागौ टङ्कणस्यैव भागैकममृतस्य च

<mṛtasaṃjīvanīrasaḥ> mlecchasya bhāgāścatvāro jaipālasya trayo matāḥ / dvau bhāgau ṭaṅkaṇasyaiva bhāgaikamamṛtasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सर्वं मर्दयेत् सूक्ष्मं शुष्कं यामं भिषग्वरः । शृङ्गवेराम्बुना देयो व्योषचित्रकसैन्धवैः । गुञ्जाद्वयमितस्तापं हरत्येष विनिश्चयः

tatsarvaṃ mardayet sūkṣmaṃ śuṣkaṃ yāmaṃ bhiṣagvaraḥ / śṛṅgaverāmbunā deyo vyoṣacitrakasaindhavaiḥ / guñjādvayamitastāpaṃ haratyeṣa viniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनसारेण युक्तेन चन्दनेन विलेपयेत्

ghanasāreṇa yuktena candanena vilepayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदध्यात्कांस्यपात्रेण जीवयेद्रोगिणं भिषक् । शाल्यन्नं तक्रसहितं भोजयेद् बिल्वसंयुतम्

vidadhyātkāṃsyapātreṇa jīvayedrogiṇaṃ bhiṣak / śālyannaṃ takrasahitaṃ bhojayed bilvasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निपाते महाघोरे त्रिदोषे विषमज्वरे । आमवाते वातशूले गुल्मे प्लीह्नि जलोदरे

sannipāte mahāghore tridoṣe viṣamajvare / āmavāte vātaśūle gulme plīhni jalodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतपूर्वे दाहपूर्वे विषमे सततज्वरे । अग्निमांद्ये च वाते च प्रयोज्योऽयं रसेश्वरः

śītapūrve dāhapūrve viṣame satatajvare / agnimāṃdye ca vāte ca prayojyo'yaṃ raseśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतसंजीवनं नाम ख्यातोऽयं रससागरे

mṛtasaṃjīvanaṃ nāma khyāto'yaṃ rasasāgare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रविसुन्दररसः> द्विभागतालेन हतं च ताम्रं रसं च गन्धं च विषं समं स्यात् । जयपालबीजं द्विगुणं च दद्यात् त्रिसप्तवारेण दिवाकरांशौ

<ravisundararasaḥ> dvibhāgatālena hataṃ ca tāmraṃ rasaṃ ca gandhaṃ ca viṣaṃ samaṃ syāt / jayapālabījaṃ dviguṇaṃ ca dadyāt trisaptavāreṇa divākarāṃśau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमर्द्य निम्बस्वरसेन चूर्णं गुञ्जैकमानं सितया समेतम् । ज्वराङ्कुशोऽयं रविसुन्दराख्यो ज्वरान्निहन्त्यष्टविधान् समग्रान्

vimardya nimbasvarasena cūrṇaṃ guñjaikamānaṃ sitayā sametam / jvarāṅkuśo'yaṃ ravisundarākhyo jvarānnihantyaṣṭavidhān samagrān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सन्निपातभैरवरसः> ताम्रगन्धरसश्वेतस्पन्दामरिचपूतनाः । समीनपित्तजैपालास्तुल्या एकत्र मर्दिताः

<sannipātabhairavarasaḥ> tāmragandharasaśvetaspandāmaricapūtanāḥ / samīnapittajaipālāstulyā ekatra marditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जाचतुष्टयं चास्या नवज्वरहरः परः । ज्वराङ्कुशः संनिपातभैरवोऽयं प्रकाशितः

guñjācatuṣṭayaṃ cāsyā navajvaraharaḥ paraḥ / jvarāṅkuśaḥ saṃnipātabhairavo'yaṃ prakāśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<भस्मेश्वररसः> भस्मषोडशनिष्कं स्यादारण्योपलकोद्भवम् । निष्कत्रयं च मरिचं विषं निष्कं च चूर्णयेत्

<bhasmeśvararasaḥ> bhasmaṣoḍaśaniṣkaṃ syādāraṇyopalakodbhavam / niṣkatrayaṃ ca maricaṃ viṣaṃ niṣkaṃ ca cūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं भस्मेश्वरो नाम सन्निपातनिकृन्तनः । पञ्चगुञ्जामितो भक्षेदार्द्रकस्य रसेन च

ayaṃ bhasmeśvaro nāma sannipātanikṛntanaḥ / pañcaguñjāmito bhakṣedārdrakasya rasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<प्रतापलङ्केश्वररसः> अपामार्गस्य मूलस्य चूर्णं चित्रकमूलजैः । वल्कलैर्मर्दयित्वा च रसं वस्त्रेण गालयेत्

<pratāpalaṅkeśvararasaḥ> apāmārgasya mūlasya cūrṇaṃ citrakamūlajaiḥ / valkalairmardayitvā ca rasaṃ vastreṇa gālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन सूतसमं गन्धमभ्रकं दरदं विषम् । टङ्कणं तालकं चैव मर्दयेद् दिनसप्तकम्

tena sūtasamaṃ gandhamabhrakaṃ daradaṃ viṣam / ṭaṅkaṇaṃ tālakaṃ caiva mardayed dinasaptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदिनं मुशलीकन्दैर्भावयेद् घर्मरक्षितम् । मूषां च गोस्तनाकारामापूर्य परिढक्कयेत्

tridinaṃ muśalīkandairbhāvayed gharmarakṣitam / mūṣāṃ ca gostanākārāmāpūrya pariḍhakkayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तभिर् मृत्तिकावस्त्रैर् वेष्टयित्वा पुटेल्लघु । रसतुल्यं लोहवङ्गौ रजतं ताम्रकं तथा

saptabhir mṛttikāvastrair veṣṭayitvā puṭellaghu / rasatulyaṃ lohavaṅgau rajataṃ tāmrakaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूकसारजलदौ रेणुका गुग्गुलुः शिला । चव्यकं च समांशं स्याद्भागार्द्धं शोधितं विषम्

madhūkasārajaladau reṇukā gugguluḥ śilā / cavyakaṃ ca samāṃśaṃ syādbhāgārddhaṃ śodhitaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सर्वं मर्दयेत्खल्वे भावयेद्विषनीरतः । आतपे सप्तधा तीव्रे मर्दयेद् घटिकाद्वयम्

tatsarvaṃ mardayetkhalve bhāvayedviṣanīrataḥ / ātape saptadhā tīvre mardayed ghaṭikādvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुत्रयकषायेण कनकस्य रसेन च । फलत्रयकषायेण मुनिपुष्परसेन च

kaṭutrayakaṣāyeṇa kanakasya rasena ca / phalatrayakaṣāyeṇa munipuṣparasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रफलनीरेण विजयावारिणा तथा । चित्रकस्य कषायेण ज्वालामुख्या रसेन च

samudraphalanīreṇa vijayāvāriṇā tathā / citrakasya kaṣāyeṇa jvālāmukhyā rasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकं सप्तधा भाव्यं तद्वत्पिष्टं च भावयेत् । सर्वस्य समभागेन विषेण परिधूपयेत्

pratyekaṃ saptadhā bhāvyaṃ tadvatpiṣṭaṃ ca bhāvayet / sarvasya samabhāgena viṣeṇa paridhūpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनं विमर्दयित्वाथ रक्षयेत्कूपिकान्तरे । गुञ्जैकं वह्णिनीरेण शृङ्गवेररसेन वा

dinaṃ vimardayitvātha rakṣayetkūpikāntare / guñjaikaṃ vahṇinīreṇa śṛṅgaverarasena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदद्याद्रोगिणे तीव्रमोहविस्मृतिशान्तये । शस्त्रेण तालुमाहत्य मर्दयेदार्द्रनीरतः

pradadyādrogiṇe tīvramohavismṛtiśāntaye / śastreṇa tālumāhatya mardayedārdranīrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोद्घटन्ते यदा दन्तास्तदा कुर्यादमुं विधिम् । सेचयेन्मन्त्रयित्वाथ वारां कुम्भशतैर् मुहुः

nodghaṭante yadā dantāstadā kuryādamuṃ vidhim / secayenmantrayitvātha vārāṃ kumbhaśatair muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनेच्छा यदा तस्य जायते रोगिणस्तदा । दध्योदनं सितायुक्तं दद्यात्तक्रं सजीरकम्

bhojanecchā yadā tasya jāyate rogiṇastadā / dadhyodanaṃ sitāyuktaṃ dadyāttakraṃ sajīrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाने पानं सितायुक्तं यदीच्छति तदा ददेत् । एवं कृते न शान्तिः स्यात्तापस्य रसजस्य च

pāne pānaṃ sitāyuktaṃ yadīcchati tadā dadet / evaṃ kṛte na śāntiḥ syāttāpasya rasajasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचन्द्रचन्दनरसोल्लेपनं कुरु शीतलम् । तूलिकामल्लिकाजातीपुन्नागबकुलावृताम्

sacandracandanarasollepanaṃ kuru śītalam / tūlikāmallikājātīpunnāgabakulāvṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय शय्यां तत्रस्थं लेपयेच्चन्दनैर् मुहुः । हावभावविलासोक्तिकटाक्षचञ्चलेक्षणैः

vidhāya śayyāṃ tatrasthaṃ lepayeccandanair muhuḥ / hāvabhāvavilāsoktikaṭākṣacañcalekṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीनोत्तुङ्गकुचोत्पीडैः कामिनीपरिरम्भणैः । रम्यवीणानिनादाद्यैर् गायनैः श्रवणामृतैः

pīnottuṅgakucotpīḍaiḥ kāminīparirambhaṇaiḥ / ramyavīṇāninādādyair gāyanaiḥ śravaṇāmṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यश्लोकपुराणानां कथासम्भाषणैः शुभैः । एभिः प्रकारैस्तापस्य जायते शमनं परम्

puṇyaślokapurāṇānāṃ kathāsambhāṣaṇaiḥ śubhaiḥ / ebhiḥ prakāraistāpasya jāyate śamanaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्जयेन्मैथुनं तावद्यावन्नो बलवान् भवेत् । दद्याद्वातादिरोगेषु सिन्धुगुग्गुलवह्णिभिः

varjayenmaithunaṃ tāvadyāvanno balavān bhavet / dadyādvātādirogeṣu sindhuguggulavahṇibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यात्कणामाक्षिकाभ्यां कामलाक्षयपाण्डुषु । तत्तद्रोगानुपानेन सर्वरोगेषु योजयेत्

dadyātkaṇāmākṣikābhyāṃ kāmalākṣayapāṇḍuṣu / tattadrogānupānena sarvarogeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं प्रतापलङ्केशः सन्निपातनिकृन्तनः

ayaṃ pratāpalaṅkeśaḥ sannipātanikṛntanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<महोदधिरसः> सूतकं गन्धकं लोहं विषं चापि वराटकम् । ताम्रकं वङ्गभस्माथ अभ्रकं च समांशकम्

<mahodadhirasaḥ> sūtakaṃ gandhakaṃ lohaṃ viṣaṃ cāpi varāṭakam / tāmrakaṃ vaṅgabhasmātha abhrakaṃ ca samāṃśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकटु पत्रमुस्तं च विडङ्गं नागकेशरम् । रेणुकामलकं चैव पिप्पलीमूलमेव च

trikaṭu patramustaṃ ca viḍaṅgaṃ nāgakeśaram / reṇukāmalakaṃ caiva pippalīmūlameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां च द्विगुणं भागं मर्दयित्वा प्रयत्नतः । भावना तत्र दातव्या गजपिप्पलिकाम्बुना

eṣāṃ ca dviguṇaṃ bhāgaṃ mardayitvā prayatnataḥ / bhāvanā tatra dātavyā gajapippalikāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रा चणकमाना तु वटिकेयं प्रकीर्तिता । श्वासं हन्ति तथा कासम् अर्शांसि च भगन्दरम्

mātrā caṇakamānā tu vaṭikeyaṃ prakīrtitā / śvāsaṃ hanti tathā kāsam arśāṃsi ca bhagandaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृच्छूलं पार्श्वशूलं च कर्णरोगं कपालिकम् । हरेत्संग्रहणीरोगमष्टौ च जाठराणि च । प्रमेहविंशतिं चैव अश्मरीं च चतुर्विधाम्

hṛcchūlaṃ pārśvaśūlaṃ ca karṇarogaṃ kapālikam / haretsaṃgrahaṇīrogamaṣṭau ca jāṭharāṇi ca / pramehaviṃśatiṃ caiva aśmarīṃ ca caturvidhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.