Santideva: Bodhicaryavatara 6

सर्वमेतत्सुचरितं दानं सुगतपूजनम् । कृतं कल्पसहस्रैर्यत्प्रतिघः प्रतिहन्ति तत्

sarvametatsucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam / kṛtaṃ kalpasahasrairyatpratighaḥ pratihanti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च द्वेषसमं पापं न च क्षान्तिसमं तपः । तस्मात्क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः

na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ / tasmātkṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीतिसुखमश्नुते । न निद्रां न धृतिं याति द्वेषशल्ये हृदि स्थिते

manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśnute / na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśalye hṛdi sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयत्यर्थमानैर्यान् ये ऽपि चैनं समाश्रिताः । ते ऽप्येनं हन्तुमिच्छन्ति स्वामिनं द्वेषदुर्भगम्

pūjayatyarthamānairyān ye 'pi cainaṃ samāśritāḥ / te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृदो ऽप्युद्विजन्ते ऽस्माद् ददाति न च सेव्यते । संक्षेपान्नास्ति तत्किंचित् क्रोधनो येन सुस्थितः

suhṛdo 'pyudvijante 'smād dadāti na ca sevyate / saṃkṣepānnāsti tatkiṃcit krodhano yena susthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमादीनि दुःखानि करोतीत्यरिसंज्ञया । यः क्रोधं हन्ति निर्बन्धात् स सुखीह परत्र च

evamādīni duḥkhāni karotītyarisaṃjñayā / yaḥ krodhaṃ hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टकरणाज्जातमिष्टस्य च विघातनात् । दौर्मनस्याशनं प्राप्य द्वेषो दृप्तो निहन्ति माम्

aniṣṭakaraṇājjātamiṣṭasya ca vighātanāt / daurmanasyāśanaṃ prāpya dveṣo dṛpto nihanti mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्विघातयिष्यामि तस्याशनमहं रिपोः । यस्मान्न मद्वधादन्यत्कृत्यमस्यास्ति वैरिणः

tasmādvighātayiṣyāmi tasyāśanamahaṃ ripoḥ / yasmānna madvadhādanyatkṛtyamasyāsti vairiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यनिष्टागमेनापि न क्षोभ्या मुदिता मया । दौर्मनस्ये ऽपि नास्तीष्टं कुशलं त्ववहीयते

atyaniṣṭāgamenāpi na kṣobhyā muditā mayā / daurmanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यस्त्येव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् । अथ नास्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम्

yadyastyeva pratīkāro daurmanasyena tatra kim / atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखं न्यक्कारपारुष्यमयशश्चेत्यनीप्सितम् । प्रियाणामात्मनो वापि शत्रोश्चैतद्विपर्ययात्

duḥkhaṃ nyakkārapāruṣyamayaśaścetyanīpsitam / priyāṇāmātmano vāpi śatroścaitadviparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथंचिल्लभ्यते सौख्यं दुःखं स्थितमयत्नतः । दुःखेनैव च निःसारः चेतस्तस्माद् दृढीभव

kathaṃcillabhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ sthitamayatnataḥ / duḥkhenaiva ca niḥsāraḥ cetastasmād dṛḍhībhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गापुत्रककर्णाटा दाहच्छेदादिवेदनाम् । वृथा सहन्ते मुक्त्यर्थमहं कस्मात्तु कातरः

durgāputrakakarṇāṭā dāhacchedādivedanām / vṛthā sahante muktyarthamahaṃ kasmāttu kātaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किंचिदस्ति तद्वस्तु यदभ्यासस्य दुष्करम् । तस्मान्मृदुव्यथाभ्यासात् सोढव्यापि महाव्यथा

na kiṃcidasti tadvastu yadabhyāsasya duṣkaram / tasmānmṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्दंशदंशमशकक्षुत्पिपासादिवेदनाम् । महत्कण्ड्वादिदुःखं च किमनर्थं न पश्यसि

uddaṃśadaṃśamaśakakṣutpipāsādivedanām / mahatkaṇḍvādiduḥkhaṃ ca kimanarthaṃ na paśyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतोष्णवृष्टिवाताध्वव्याधिबन्धनताडनैः । सौकुमार्यं न कर्तव्यमन्यथा वर्धते व्यथा

śītoṣṇavṛṣṭivātādhvavyādhibandhanatāḍanaiḥ / saukumāryaṃ na kartavyamanyathā vardhate vyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्स्वशोणितं दृष्ट्वा विक्रमन्ते विशेषतः । परशोणितमप्येके दृष्ट्वा मूर्च्छां व्रजन्ति यत्

kecitsvaśoṇitaṃ dṛṣṭvā vikramante viśeṣataḥ / paraśoṇitamapyeke dṛṣṭvā mūrcchāṃ vrajanti yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चित्तस्य दृढत्वेन कातरत्वेन चागतम् । दुःखदुर्योधनस्तस्माद्भवेदभिभवेद्व्यथाम्

taccittasya dṛḍhatvena kātaratvena cāgatam / duḥkhaduryodhanastasmādbhavedabhibhavedvyathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखे ऽपि नैव चित्तस्य प्रसादं क्षोभयेद् बुधः । संग्रामो हि सह क्लेशैर्युद्धे च सुलभा व्यथा

duḥkhe 'pi naiva cittasya prasādaṃ kṣobhayed budhaḥ / saṃgrāmo hi saha kleśairyuddhe ca sulabhā vyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरसारातिघातान् ये प्रतीच्छन्तो जयन्त्यरीन् । ते ते विजयिनः शूराः शेषास्तु मृतमारकाः

urasārātighātān ye pratīcchanto jayantyarīn / te te vijayinaḥ śūrāḥ śeṣāstu mṛtamārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणो ऽपरश्च दुःखस्य यत्संवेगान्मदच्युतिः । संसारिषु च कारुण्यं पापाद्भीतिर्जिने स्पृहा

guṇo 'paraśca duḥkhasya yatsaṃvegānmadacyutiḥ / saṃsāriṣu ca kāruṇyaṃ pāpādbhītirjine spṛhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तादिषु न मे कोपो महादुःखकरेष्वपि । सचेतनेषु किं कोपः ते ऽपि प्रत्ययकोपिताः

pittādiṣu na me kopo mahāduḥkhakareṣvapi / sacetaneṣu kiṃ kopaḥ te 'pi pratyayakopitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्यमाणमप्येतच्छूलमुत्पद्यते यथा । अनिष्यमाणो ऽपि बलात्क्रोध उत्पद्यते तथा

aniṣyamāṇamapyetacchūlamutpadyate yathā / aniṣyamāṇo 'pi balātkrodha utpadyate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुप्यामीति न संचिन्त्य कुप्यति स्वेच्छया जनः । उत्पत्स्य इत्यभिप्रेत्य क्रोध उत्पद्यते न च

kupyāmīti na saṃcintya kupyati svecchayā janaḥ / utpatsya ityabhipretya krodha utpadyate na ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये केचिदपराधाश्च पापानि विविधानि च । सर्वं तत्प्रत्ययबलात् स्वतन्त्रं तु न विद्यते

ye kecidaparādhāśca pāpāni vividhāni ca / sarvaṃ tatpratyayabalāt svatantraṃ tu na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च प्रत्ययसामग्र्या जनयामीति चेतना । न चापि जनितस्यास्ति जनितो ऽस्मीति चेतना

na ca pratyayasāmagryā janayāmīti cetanā / na cāpi janitasyāsti janito 'smīti cetanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्प्रधानं किलाभीष्टं यत्तदात्मेति कल्पितम् । तदेव हि भवाभीति न संचिन्त्योपजायते

yatpradhānaṃ kilābhīṣṭaṃ yattadātmeti kalpitam / tadeva hi bhavābhīti na saṃcintyopajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पन्नं हि तन्नास्ति क इच्छेद्भवितुं तदा । विषयव्यापृतत्वाच्च निरोद्धुमपि नेहते

anutpannaṃ hi tannāsti ka icchedbhavituṃ tadā / viṣayavyāpṛtatvācca niroddhumapi nehate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यो ह्यचेतनश्चात्मा व्योमवत् स्फुटमक्रियः । प्रत्ययान्तरसङ्गे ऽपि निर्विकारस्य का क्रिया

nityo hyacetanaścātmā vyomavat sphuṭamakriyaḥ / pratyayāntarasaṅge 'pi nirvikārasya kā kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पूर्ववत् क्रियाकाले क्रियायास्तेन किं कृतम् । तस्य क्रियेति संबन्धे कतरत्तन्निबन्धनम्

yaḥ pūrvavat kriyākāle kriyāyāstena kiṃ kṛtam / tasya kriyeti saṃbandhe katarattannibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं परवशं सर्वं यद्वशं सो ऽपि चावशः । निर्माणवदचेष्टेषु भावेष्वेवं क्व कुप्यते

evaṃ paravaśaṃ sarvaṃ yadvaśaṃ so 'pi cāvaśaḥ / nirmāṇavadaceṣṭeṣu bhāveṣvevaṃ kva kupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारणापि न युक्तैवं कः किं वारयतीति चेत् । युक्ता प्रतीत्यता यस्माद्दुःखस्योपरतिर्मता

vāraṇāpi na yuktaivaṃ kaḥ kiṃ vārayatīti cet / yuktā pratītyatā yasmādduḥkhasyoparatirmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादमित्रं मित्रं वा दृष्ट्वाप्यन्यायकारिणम् । ईदृशाः प्रत्यया अस्येत्येवं मत्वा सुखी भवेत्

tasmādamitraṃ mitraṃ vā dṛṣṭvāpyanyāyakāriṇam / īdṛśāḥ pratyayā asyetyevaṃ matvā sukhī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तु स्वेच्छया सिद्धिः सर्वेषामेव देहिनाम् । न भवेत्कस्यचिद्दुःखं न दुःखं कश्चिदिच्छति

yadi tu svecchayā siddhiḥ sarveṣāmeva dehinām / na bhavetkasyacidduḥkhaṃ na duḥkhaṃ kaścidicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादादात्मनात्मानं बाधन्ते कण्टकादिभिः । भक्तच्छेदादिभिः कोपाद्दुरापस्त्र्यादिलिप्सया

pramādādātmanātmānaṃ bādhante kaṇṭakādibhiḥ / bhaktacchedādibhiḥ kopāddurāpastryādilipsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्बन्धनप्रपातैश्च विषापथ्यादिभक्षणैः । निघ्नन्ति केचिदात्मानपुण्याचरणेन च

udbandhanaprapātaiśca viṣāpathyādibhakṣaṇaiḥ / nighnanti kecidātmānapuṇyācaraṇena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैवं क्लेशवश्यवाद् घ्नन्त्यात्मानमपि प्रियम् । तदैषां परकायेषु परिहारः कथं भवेत्

yadaivaṃ kleśavaśyavād ghnantyātmānamapi priyam / tadaiṣāṃ parakāyeṣu parihāraḥ kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लेशोन्मत्तीकृतेष्वेषु प्रवृत्तेष्वात्मघातने । न केवलं दया नास्ति क्रोध उत्पद्यते कथम्

kleśonmattīkṛteṣveṣu pravṛtteṣvātmaghātane / na kevalaṃ dayā nāsti krodha utpadyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि स्वभावो बालानां परोपद्रवकारिता । तेषु कोपो न युक्तो मे यथाग्नौ दहनात्मके

yadi svabhāvo bālānāṃ paropadravakāritā / teṣu kopo na yukto me yathāgnau dahanātmake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दोषो ऽयमागन्तुः सत्त्वाः प्रकृतिपेशलाः । तथाप्ययुक्तस्तत्कोपः कटुधूमे यथाम्बरे

atha doṣo 'yamāgantuḥ sattvāḥ prakṛtipeśalāḥ / tathāpyayuktastatkopaḥ kaṭudhūme yathāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यं दण्डादिकं हित्वा प्रेरके यदि कुप्यते । द्वेषेण प्रेरितः सो ऽपि द्वेषे द्वेषो ऽस्तु मे वरम्

mukhyaṃ daṇḍādikaṃ hitvā prerake yadi kupyate / dveṣeṇa preritaḥ so 'pi dveṣe dveṣo 'stu me varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयापि पूर्वं सत्त्वानामीदृश्येव व्यथा कृता । तस्मान्मे युक्तमेवैतत्सत्त्वोपद्रवकारिणः

mayāpi pūrvaṃ sattvānāmīdṛśyeva vyathā kṛtā / tasmānme yuktamevaitatsattvopadravakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छस्त्रं मम कायश्च द्वयं दुःखस्य कारणम् । तेन शस्त्रं मया कायो गृहीतः कुत्र कुप्यते

tacchastraṃ mama kāyaśca dvayaṃ duḥkhasya kāraṇam / tena śastraṃ mayā kāyo gṛhītaḥ kutra kupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डो ऽयं प्रतिमाकारो गृहीतो घट्टनासहः । तृष्णान्धेन मया तत्र व्यथायां कुत्र कुप्यते

gaṇḍo 'yaṃ pratimākāro gṛhīto ghaṭṭanāsahaḥ / tṛṣṇāndhena mayā tatra vyathāyāṃ kutra kupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखं नेच्छामि दुःखस्य हेतुमिच्छामि बालिशः । स्वापराधागते दुःखे कस्मादन्यत्र कुप्यते

duḥkhaṃ necchāmi duḥkhasya hetumicchāmi bāliśaḥ / svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra kupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिपत्रवनं यद्वद्यथा नारकपक्षिणः । मत्कर्मजनिता एव तथेदं कुत्र कुप्यते

asipatravanaṃ yadvadyathā nārakapakṣiṇaḥ / matkarmajanitā eva tathedaṃ kutra kupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्कर्मचोदिता एव जाता मय्यपकारिणः । येन यास्यन्ति नरकान्मयैवामी हता ननु

matkarmacoditā eva jātā mayyapakāriṇaḥ / yena yāsyanti narakānmayaivāmī hatā nanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानाश्रित्य मे पापं क्षीयते क्षमतो बहु । मामाश्रित्य तु यान्त्येते नरकान् दीर्घवेदनान्

etānāśritya me pāpaṃ kṣīyate kṣamato bahu / māmāśritya tu yāntyete narakān dīrghavedanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहमेवापकार्येषां ममैते चोपकारिणः । कस्माद्विपर्ययं कृत्वा खलचेतः प्रकुप्यसि

ahamevāpakāryeṣāṃ mamaite copakāriṇaḥ / kasmādviparyayaṃ kṛtvā khalacetaḥ prakupyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेन्ममाशयगुणो न यामि नरकान् यदि । एषामत्र किमायातं यद्यात्मा रक्षितो मया

bhavenmamāśayaguṇo na yāmi narakān yadi / eṣāmatra kimāyātaṃ yadyātmā rakṣito mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रत्यपकारी स्यां तथाप्येते न रक्षिताः । हीयते चापि मे चर्या तस्मान्नष्टास्तपस्विनः

atha pratyapakārī syāṃ tathāpyete na rakṣitāḥ / hīyate cāpi me caryā tasmānnaṣṭāstapasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो हन्तुममूर्तत्वान्न शक्यं केनचित्क्वचित् । शरीराभिनिवेशात्तु चित्तं दुःखेन बाध्यते

mano hantumamūrtatvānna śakyaṃ kenacitkvacit / śarīrābhiniveśāttu cittaṃ duḥkhena bādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यक्कारः परुषं वाक्यमयशश्चेत्ययं गणः । कायं न बाधते तेन चेतः कस्मात्प्रकुप्यसि

nyakkāraḥ paruṣaṃ vākyamayaśaścetyayaṃ gaṇaḥ / kāyaṃ na bādhate tena cetaḥ kasmātprakupyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मय्यप्रसादो यो ऽन्येषां स मां किं भक्षयिष्यति । इह जन्मान्तरे वापि येनासौ मे ऽनभीप्सितः

mayyaprasādo yo 'nyeṣāṃ sa māṃ kiṃ bhakṣayiṣyati / iha janmāntare vāpi yenāsau me 'nabhīpsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाभान्तरायकारित्वाद् यद्यसौ मे ऽनभीप्सितः । नङ्क्ष्यतीहैव मे लाभः पापं तु स्थास्यति ध्रुवम्

lābhāntarāyakāritvād yadyasau me 'nabhīpsitaḥ / naṅkṣyatīhaiva me lābhaḥ pāpaṃ tu sthāsyati dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरमद्यैव मे मृत्युर्न मिथ्याजीवितं चिरम् । यस्माच्चिरमपि स्थित्वा मृत्युदुःखं तदेव मे

varamadyaiva me mṛtyurna mithyājīvitaṃ ciram / yasmācciramapi sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tadeva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने वर्षशतं सौख्यं भुक्त्वा यश्च विबुध्यते । मुहूर्तमपरो यश्च सुखी भूत्वा विबुध्यते

svapne varṣaśataṃ saukhyaṃ bhuktvā yaśca vibudhyate / muhūrtamaparo yaśca sukhī bhūtvā vibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु (नूनं?) निवर्तते सौख्यं द्वयोरपि विबुद्धयोः । सैवोपमा मृत्युकाले चिरजीव्यल्पजीविनोः

nanu (nūnaṃ?) nivartate saukhyaṃ dvayorapi vibuddhayoḥ / saivopamā mṛtyukāle cirajīvyalpajīvinoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्ध्वापि च बहूंल्लाभान् चिरं भुक्त्वा सुखान्यपि । रिक्तहस्तश्च नग्नश्च यास्यामि मुषितो यथा

labdhvāpi ca bahūṃllābhān ciraṃ bhuktvā sukhānyapi / riktahastaśca nagnaśca yāsyāmi muṣito yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापक्षयं च पुण्यं च लाभाज्जीवन् करोमि चेत् । पुण्यक्षयश्च पापं च लाभार्थं क्रुध्यतो ननु

pāpakṣayaṃ ca puṇyaṃ ca lābhājjīvan karomi cet / puṇyakṣayaśca pāpaṃ ca lābhārthaṃ krudhyato nanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदर्थमेव जीवामि तदेव यदि नश्यति । किं तेन जीवितेनापि केवलाशुभकारिणा

yadarthameva jīvāmi tadeva yadi naśyati / kiṃ tena jīvitenāpi kevalāśubhakāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवर्णवादिनि द्वेषः सत्त्वान्नाशयतीति चेत् । परायशस्करे ऽप्येवं कोपस्ते किं न जायते

avarṇavādini dveṣaḥ sattvānnāśayatīti cet / parāyaśaskare 'pyevaṃ kopaste kiṃ na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परायत्ताप्रसादत्वादप्रसादिषु ते क्षमा । क्लेशात्पादपरायत्ते क्षमा नावर्णवादिनि

parāyattāprasādatvādaprasādiṣu te kṣamā / kleśātpādaparāyatte kṣamā nāvarṇavādini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिमास्तूपसद्धर्मनाशकाक्रोशकेषु च । न युज्यते मम द्वेषो बुद्धादीनां न हि व्यथा

pratimāstūpasaddharmanāśakākrośakeṣu ca / na yujyate mama dveṣo buddhādīnāṃ na hi vyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुसालोहितादीनां प्रियाणां चापकारिषु । पूर्ववत्प्रत्ययोत्पादं दृष्ट्वा कोपं निवारयेत्

gurusālohitādīnāṃ priyāṇāṃ cāpakāriṣu / pūrvavatpratyayotpādaṃ dṛṣṭvā kopaṃ nivārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतनाचेतनकृता देहिनां नियता व्यथा । सा व्यथा चेतने दृष्टा क्षमस्वैनां व्यथामतः

cetanācetanakṛtā dehināṃ niyatā vyathā / sā vyathā cetane dṛṣṭā kṣamasvaināṃ vyathāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहादेके ऽपराध्यन्ति कुप्यन्त्यन्ये विमोहिताः । ब्रूमः कमेषु निर्दोषं कं वा ब्रूमो ऽपराधिनम्

mohādeke 'parādhyanti kupyantyanye vimohitāḥ / brūmaḥ kameṣu nirdoṣaṃ kaṃ vā brūmo 'parādhinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मादेवं कृतं पूर्वं येनैवं बाध्यसे परैः । सर्वे कर्मपरायत्ताः को ऽहमत्रान्यथाकृतौ

kasmādevaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ yenaivaṃ bādhyase paraiḥ / sarve karmaparāyattāḥ ko 'hamatrānyathākṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बुद्ध्वा तु पुण्येषु तथा यत्नं करोम्यहम् । येन सर्वे भविष्यन्ति मैत्रचित्ताः परस्परम्

evaṃ buddhvā tu puṇyeṣu tathā yatnaṃ karomyaham / yena sarve bhaviṣyanti maitracittāḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यमाने गृहे यद्वदग्निर्गत्वा गृहान्तरम् । तृणादौ यत्र सज्येत तदाकृष्यापनीयते

dahyamāne gṛhe yadvadagnirgatvā gṛhāntaram / tṛṇādau yatra sajyeta tadākṛṣyāpanīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चित्तं यदासङ्गाद्दह्यते द्वेषवह्निना । तत्क्षणं तत्परित्याज्यं पुण्यात्मोद्दाहशङ्कया

evaṃ cittaṃ yadāsaṅgāddahyate dveṣavahninā / tatkṣaṇaṃ tatparityājyaṃ puṇyātmoddāhaśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारणीयः करं छित्त्वा मुक्तश्चेत्किमभद्रकम् । मनुष्यदुःखैर्नरकान्मुक्तश्चेत्किमभद्रकम्

māraṇīyaḥ karaṃ chittvā muktaścetkimabhadrakam / manuṣyaduḥkhairnarakānmuktaścetkimabhadrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येतन्मात्रमेवाद्य दुःखं सोढुं न पार्यते । तन्नारकव्यथाहेतुः क्रोधः कस्मान्न वार्यते

yadyetanmātramevādya duḥkhaṃ soḍhuṃ na pāryate / tannārakavyathāhetuḥ krodhaḥ kasmānna vāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपार्थमेवमेवाहं नरकेषु सहस्रशः । कारितो ऽस्मि न चात्मार्थः परार्थो वा कृतो मया

kopārthamevamevāhaṃ narakeṣu sahasraśaḥ / kārito 'smi na cātmārthaḥ parārtho vā kṛto mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेदं तादृशं दुःखं महार्थं च करिष्यति । जगद्दुःखहरे दुःखे प्रीतिरेवात्र युज्यते

na cedaṃ tādṛśaṃ duḥkhaṃ mahārthaṃ ca kariṣyati / jagadduḥkhahare duḥkhe prītirevātra yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि प्रीतिसुखं प्राप्तमन्यैः स्तुत्वा गुणोर्जितम् । मनस्त्वमपि तं स्तुत्वा कस्मादेवं न हृष्यसि

yadi prītisukhaṃ prāptamanyaiḥ stutvā guṇorjitam / manastvamapi taṃ stutvā kasmādevaṃ na hṛṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च ते हृष्टिसुखं निरवद्यं सुखोदयम् । न वारितं च गुणिभिः परावर्जनमुत्तमम्

idaṃ ca te hṛṣṭisukhaṃ niravadyaṃ sukhodayam / na vāritaṃ ca guṇibhiḥ parāvarjanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैव सुखमित्येवं तवेदं यदि न प्रियम् । भृतिदानादिविरतेर्दृष्टादृष्टं हतं भवेत्

tasyaiva sukhamityevaṃ tavedaṃ yadi na priyam / bhṛtidānādiviraterdṛṣṭādṛṣṭaṃ hataṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वगुणे कीर्त्यमाने च परसौख्यमपीच्छसि । कीर्त्यमाने परगुणे स्वसौख्यमपि नेच्छसि

svaguṇe kīrtyamāne ca parasaukhyamapīcchasi / kīrtyamāne paraguṇe svasaukhyamapi necchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिचित्तं समुत्पाद्य सर्वसत्त्वसुखेच्छया । स्वयं लब्धसुखेष्वद्य कस्मात्सत्त्वेषु कुप्यसि

bodhicittaṃ samutpādya sarvasattvasukhecchayā / svayaṃ labdhasukheṣvadya kasmātsattveṣu kupyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्यपूज्यं बुद्धत्वं सत्त्वानां किल वाञ्छसि । सत्कारमित्वरं दृष्ट्वा तेषां किं परिदह्यसे

trailokyapūjyaṃ buddhatvaṃ sattvānāṃ kila vāñchasi / satkāramitvaraṃ dṛṣṭvā teṣāṃ kiṃ paridahyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्णाति यस्त्वया पोष्यं तुभ्यमेव ददाति सः । कुटुम्बजीविनं लब्ध्वा न हृष्यसि प्रकुप्यसि

puṣṇāti yastvayā poṣyaṃ tubhyameva dadāti saḥ / kuṭumbajīvinaṃ labdhvā na hṛṣyasi prakupyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तेन न तल्लब्धं स्थितं दानपतेर्गृहे । सर्वथापि न तत्ते ऽस्ति दत्तादत्तेन तेन किम्

yadi tena na tallabdhaṃ sthitaṃ dānapatergṛhe / sarvathāpi na tatte 'sti dattādattena tena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वारयतु पुण्यानि प्रसन्नान् स्वगुणानथ । लभमानो न गृह्णातु वद केन न कुप्यसि

kiṃ vārayatu puṇyāni prasannān svaguṇānatha / labhamāno na gṛhṇātu vada kena na kupyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स किं नेच्छसि सत्त्वानां यस्तेषां बोधिमिच्छति । बोधिचित्तं कुतस्तस्य यो ऽन्यसंपदि कुप्यति

sa kiṃ necchasi sattvānāṃ yasteṣāṃ bodhimicchati / bodhicittaṃ kutastasya yo 'nyasaṃpadi kupyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं चेदप्रियं शत्रोस्त्वत्तुष्ट्या किं पुनर्भवेत् । त्वदाशंसनमात्रेण न चाहेतुर्भविष्यति

jātaṃ cedapriyaṃ śatrostvattuṣṭyā kiṃ punarbhavet / tvadāśaṃsanamātreṇa na cāheturbhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ त्वदिच्छया सिद्धं तद्दुःखे किं सुखं तव । अथाप्यर्थो भवेदेवमनर्थः को न्वतः परः

atha tvadicchayā siddhaṃ tadduḥkhe kiṃ sukhaṃ tava / athāpyartho bhavedevamanarthaḥ ko nvataḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्धि बडिशं घोरं क्लेशबाडिशिकार्पितम् । यतो नरकपालास्त्वां क्रीत्वा पक्ष्यन्ति कुम्भिषु

etaddhi baḍiśaṃ ghoraṃ kleśabāḍiśikārpitam / yato narakapālāstvāṃ krītvā pakṣyanti kumbhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुतिर्यशो ऽथ सत्कारो न पुण्याय न चायुषे । न बलार्थं न चारोग्ये न च कायसुखाय मे

stutiryaśo 'tha satkāro na puṇyāya na cāyuṣe / na balārthaṃ na cārogye na ca kāyasukhāya me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावांश्च भवेत्स्वार्थो धीमतः स्वार्थवेदिनः । मद्यद्यूतादि सेव्यं स्यान्मानसं सुखमिच्छता

etāvāṃśca bhavetsvārtho dhīmataḥ svārthavedinaḥ / madyadyūtādi sevyaṃ syānmānasaṃ sukhamicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशोर्थं हारयन्त्यर्थमात्मानं मारयन्त्यपि । किमक्षराणि भक्ष्याणि मृते कस्य च तत्सुखम्

yaśorthaṃ hārayantyarthamātmānaṃ mārayantyapi / kimakṣarāṇi bhakṣyāṇi mṛte kasya ca tatsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा पांशुगृहे भिन्ने रोदित्यार्तरवं शिशुः । तथा स्तुतियशोहानौ स्वचित्तं प्रतिभाति मे

yathā pāṃśugṛhe bhinne rodityārtaravaṃ śiśuḥ / tathā stutiyaśohānau svacittaṃ pratibhāti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दस्तावदचित्तत्वात् स मां स्तौतीत्यसंभवः । परः किल मयि प्रीत इत्येतत्प्रीतिकारणम्

śabdastāvadacittatvāt sa māṃ stautītyasaṃbhavaḥ / paraḥ kila mayi prīta ityetatprītikāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्र मयि वा प्रीत्या किं हि मे परकीयया । तस्यैव तत्प्रीतिसुखं भागो नाल्पो ऽपि मे ततः

anyatra mayi vā prītyā kiṃ hi me parakīyayā / tasyaiva tatprītisukhaṃ bhāgo nālpo 'pi me tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सुखेन सुखित्वं चेत्सर्वत्रैव ममास्तु तत् । कस्मादन्यप्रसादेन सुखितेषु न मे सुखम्

tatsukhena sukhitvaṃ cetsarvatraiva mamāstu tat / kasmādanyaprasādena sukhiteṣu na me sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादहं स्तुतो ऽस्मीति प्रीतिरात्मनि जायते । तत्राप्येवमसंबन्धात् केवलं शिशुचेष्टितम्

tasmādahaṃ stuto 'smīti prītirātmani jāyate / tatrāpyevamasaṃbandhāt kevalaṃ śiśuceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुत्यादयश्च मे क्षेमं संवेगं नाशयन्त्यमी । गुणवत्सु च मात्सर्यं संपत्कोपं च कुर्वते

stutyādayaśca me kṣemaṃ saṃvegaṃ nāśayantyamī / guṇavatsu ca mātsaryaṃ saṃpatkopaṃ ca kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्स्तुत्यादिघाताय मम ये प्रत्युपस्थिताः । अपायपातरक्षार्थं प्रवृत्ता ननु ते मम

tasmātstutyādighātāya mama ye pratyupasthitāḥ / apāyapātarakṣārthaṃ pravṛttā nanu te mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्त्यर्थिनश्चायुक्तं मे लाभसत्कारबन्धनम् । ये मोचयन्ति मां बन्धाद्द्वेषस्तेषु कथं मम

muktyarthinaścāyuktaṃ me lābhasatkārabandhanam / ye mocayanti māṃ bandhāddveṣasteṣu kathaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखं प्रवेष्टुकामस्य ये कपाटत्वमागताः । बुद्धाधिष्ठानत इव द्वेषस्तेषु कथं मम

duḥkhaṃ praveṣṭukāmasya ye kapāṭatvamāgatāḥ / buddhādhiṣṭhānata iva dveṣasteṣu kathaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यविघ्नः कृतो ऽनेनेत्यत्र कोपो न युज्यते । क्षान्त्या समं तपो नास्ति नन्वेतत्तदुपस्थितम्

puṇyavighnaḥ kṛto 'nenetyatra kopo na yujyate / kṣāntyā samaṃ tapo nāsti nanvetattadupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहमात्मदोषेण न करोमि क्षमामिह । मयैवात्र कृतो विघ्नः पुण्यहेतावुपस्थिते

athāhamātmadoṣeṇa na karomi kṣamāmiha / mayaivātra kṛto vighnaḥ puṇyahetāvupasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि येन विना नास्ति यस्मिंश्च सति विद्यते । स एव कारणं तस्य स कथं विघ्न उच्यते

yo hi yena vinā nāsti yasmiṃśca sati vidyate / sa eva kāraṇaṃ tasya sa kathaṃ vighna ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि कालोपपन्नेन दानविघ्नः कृतो ऽर्थिना । न च प्रव्राजके प्राप्ते प्रव्रज्याविघ्न उच्यते

na hi kālopapannena dānavighnaḥ kṛto 'rthinā / na ca pravrājake prāpte pravrajyāvighna ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुलभा याचका लोके दुर्लभास्त्वपकारिणः । यतो मे ऽनपराधस्य न कश्चिदपराध्यति

sulabhā yācakā loke durlabhāstvapakāriṇaḥ / yato me 'naparādhasya na kaścidaparādhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रमोपार्जितस्तस्माद्गृहे निधिरिवोत्थितः । बोधिचर्यासहायत्वात् स्पृहणीयो रिपुर्मम

aśramopārjitastasmādgṛhe nidhirivotthitaḥ / bodhicaryāsahāyatvāt spṛhaṇīyo ripurmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया चानेन चोपात्तं तस्मादेतत् क्षमाफलम् । एतस्मै प्रथमं देयमेतत्पूर्वा क्षमा यतः

mayā cānena copāttaṃ tasmādetat kṣamāphalam / etasmai prathamaṃ deyametatpūrvā kṣamā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमासिद्ध्याशयो नास्य तेन पूज्यो न चेदरिः । सिद्धिहेतुरचित्तो ऽपि सद्धर्मः पूज्यते कथम्

kṣamāsiddhyāśayo nāsya tena pūjyo na cedariḥ / siddhiheturacitto 'pi saddharmaḥ pūjyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपकाराशयो ऽस्येति शत्रुर्यदि न पूज्यते । अन्यथा मे कथं क्षान्तिर्भिषजीव हितोद्यते

apakārāśayo 'syeti śatruryadi na pūjyate / anyathā me kathaṃ kṣāntirbhiṣajīva hitodyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दुष्टाशयमेवातः प्रतीत्योत्पद्यते क्षमा । स एवातः क्षमाहेतुः पूज्यः सद्धर्मवन्मया

tadduṣṭāśayamevātaḥ pratītyotpadyate kṣamā / sa evātaḥ kṣamāhetuḥ pūjyaḥ saddharmavanmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वक्षेत्रं जिनक्षेत्रमित्यतो मुनिनोदितम् । एतानाराध्य बहवः संपत्पारं यतो गताः

sattvakṣetraṃ jinakṣetramityato muninoditam / etānārādhya bahavaḥ saṃpatpāraṃ yato gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वेभ्यश्च जिनेभ्यश्च बुद्धधर्मागमे समे । जिनेषु गौरवं यद्वन्न सत्त्वेष्विति कः क्रमः

sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame same / jineṣu gauravaṃ yadvanna sattveṣviti kaḥ kramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशयस्य च माहात्म्यं न स्वतः किं तु कार्यतः । समं च तेन माहात्म्यं सत्त्वानां तेन ते समाः

āśayasya ca māhātmyaṃ na svataḥ kiṃ tu kāryataḥ / samaṃ ca tena māhātmyaṃ sattvānāṃ tena te samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्र्याशयश्च यत्पूज्यः सत्त्वमाहात्म्यमेव तत् । बुद्धप्रसादाद्यत्पुण्यं बुद्धमाहात्म्यमेव तत्

maitryāśayaśca yatpūjyaḥ sattvamāhātmyameva tat / buddhaprasādādyatpuṇyaṃ buddhamāhātmyameva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धधर्मागमांशेन तस्मात्सत्त्वा जिनैः समाः । न तु बुद्धैः समाः केचिदनन्तांशैर्गुणार्णवैः

buddhadharmāgamāṃśena tasmātsattvā jinaiḥ samāḥ / na tu buddhaiḥ samāḥ kecidanantāṃśairguṇārṇavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणसारैकराशीनां गुणो ऽणुरपि चेत्क्वचित् । दृश्यते तस्य पूजार्थं त्रैलोक्यमपि न क्षमम्

guṇasāraikarāśīnāṃ guṇo 'ṇurapi cetkvacit / dṛśyate tasya pūjārthaṃ trailokyamapi na kṣamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धधर्मोदयांशस्तु श्रेष्ठः सत्त्वेषु विद्यते । एतदंशानुरूप्येण सत्त्वपूजा कृता भवेत्

buddhadharmodayāṃśastu śreṣṭhaḥ sattveṣu vidyate / etadaṃśānurūpyeṇa sattvapūjā kṛtā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च निश्छद्मबन्धूनामप्रमेयोपकारिणाम् । सत्त्वाराधनमुत्सृज्य निष्कृतिः का परा भवेत्

kiṃ ca niśchadmabandhūnāmaprameyopakāriṇām / sattvārādhanamutsṛjya niṣkṛtiḥ kā parā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्दन्ति देहं प्रविशन्त्यवीचिं येषां कृते तत्र कृते कृतं स्यात् । महापकारिष्वपि तेन सर्वं कल्याणमेवाचरणीयमेषु

bhindanti dehaṃ praviśantyavīciṃ yeṣāṃ kṛte tatra kṛte kṛtaṃ syāt / mahāpakāriṣvapi tena sarvaṃ kalyāṇamevācaraṇīyameṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं मम स्वामिन एव तावद् यदर्थमात्मन्यपि निर्व्यपेक्षाः । अहं कथं स्वामिषु तेषु तेषु करोमि मानं न तु दासभावम्

svayaṃ mama svāmina eva tāvad yadarthamātmanyapi nirvyapekṣāḥ / ahaṃ kathaṃ svāmiṣu teṣu teṣu karomi mānaṃ na tu dāsabhāvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.