अथ खलु भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन महाभिज्ञापरिकर्म धारयितुकामेनायं समाधिर्धारयितव्यः उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः प्रवर्तयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो भावयितव्यः, परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्य । कतमच्च तत् कुमार सर्वधर्माणामभिज्ञापरिकर्म? यदुत सर्वधर्माणामपरिग्रहः अपरामर्शः शीलस्कन्धस्यामन्यना समाधिस्कन्धस्य अप्रचारः प्रज्ञास्कन्धस्य विवेकदर्शनं विमुक्तिस्कन्धस्य यथाभूतदर्शनं विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धस्य स्वभावशून्यतादर्शनं सर्वधर्माणाम् । ययाभिज्ञया समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वसमाधिविकुर्वितानि विकुर्वन् सर्वसत्त्वानां धर्मं देशयति । इदमुच्यते कुमार महाभिज्ञापरिकर्मेति ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - महाभिज्ञापरिकर्म अविवादेन देशितम् । विवादे यस्तु चरति सोद्गृह्णन् न विमुच्यते
atha khalu bhagavān punareva candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena mahābhijñāparikarma dhārayitukāmenāyaṃ samādhirdhārayitavyaḥ udgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartayitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyo bhāvayitavyaḥ, parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavya | katamacca tat kumāra sarvadharmāṇāmabhijñāparikarma? yaduta sarvadharmāṇāmaparigrahaḥ aparāmarśaḥ śīlaskandhasyāmanyanā samādhiskandhasya apracāraḥ prajñāskandhasya vivekadarśanaṃ vimuktiskandhasya yathābhūtadarśanaṃ vimuktijñānadarśanaskandhasya svabhāvaśūnyatādarśanaṃ sarvadharmāṇām | yayābhijñayā samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasamādhivikurvitāni vikurvan sarvasattvānāṃ dharmaṃ deśayati | idamucyate kumāra mahābhijñāparikarmeti || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - mahābhijñāparikarma avivādena deśitam / vivāde yastu carati sodgṛhṇan na vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिज्ञा तस्य सा प्रज्ञा बौद्धं ज्ञानमचिन्तियम् । उद्ग्रहे यः स्थितो भोति ज्ञानं तस्य न विद्यते
abhijñā tasya sā prajñā bauddhaṃ jñānamacintiyam / udgrahe yaḥ sthito bhoti jñānaṃ tasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहवो ऽचिन्तिया धर्मा ये शब्देन प्रकाशिताः । यस्तत्र निविशेच्छब्दे संघाभाष्यं न जानति
bahavo 'cintiyā dharmā ye śabdena prakāśitāḥ / yastatra niviśecchabde saṃghābhāṣyaṃ na jānati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संघाभाष्यमजानानः किं संघाय तु भाषितम् । अधर्मं भाषते धर्मं धर्मतायामशिक्षितः
saṃghābhāṣyamajānānaḥ kiṃ saṃghāya tu bhāṣitam / adharmaṃ bhāṣate dharmaṃ dharmatāyāmaśikṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकधातुसहस्रेषु ये मया सूत्र भाषिताः । नानाव्यञ्जन एकार्था न शक्यं परिकीर्तितुम्
lokadhātusahasreṣu ye mayā sūtra bhāṣitāḥ / nānāvyañjana ekārthā na śakyaṃ parikīrtitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं पदार्थं चिन्तेत्वा सर्वे ते भोन्ति भाविताः । यावन्तः सर्वबुद्धेहि बहु धर्माः प्रकाशिताः
ekaṃ padārthaṃ cintetvā sarve te bhonti bhāvitāḥ / yāvantaḥ sarvabuddhehi bahu dharmāḥ prakāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैरात्म्यं सर्वधर्माणां ये नरा अर्थकोविदाः । अस्मिन् पदे तु शिक्षित्वा बुद्धधर्मा न दुर्लभाः
nairātmyaṃ sarvadharmāṇāṃ ye narā arthakovidāḥ / asmin pade tu śikṣitvā buddhadharmā na durlabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधर्मा बुद्धधर्मा धर्मतायां य शिक्षिताः । ये धर्मतां प्रजानन्ति न विरोधेन्ति धर्मताम्
sarvadharmā buddhadharmā dharmatāyāṃ ya śikṣitāḥ / ye dharmatāṃ prajānanti na virodhenti dharmatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा वाग् बुद्धवागेव सर्वशब्दो ह्यवस्तुकः । दिशो दश गवेषित्वा बुद्धवाग् नैव लभ्यते
sarvā vāg buddhavāgeva sarvaśabdo hyavastukaḥ / diśo daśa gaveṣitvā buddhavāg naiva labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा वाचा बुद्धवाचा गवेषित्वा दिशो दश । न लभ्यते ऽनुत्तरैषा न लब्धा न च लप्स्यते
eṣā vācā buddhavācā gaveṣitvā diśo daśa / na labhyate 'nuttaraiṣā na labdhā na ca lapsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरा बुद्धवाचा बुद्धवाचा निरुत्तरा । अणुर्न लप्स्यते ऽत्रेति तेनोक्तेयमनुत्तरा
anuttarā buddhavācā buddhavācā niruttarā / aṇurna lapsyate 'treti tenokteyamanuttarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणु नोत्पद्यते धर्मो अणुशब्देन देशितः । अणुमात्रो न चो लब्धो लोके शब्देन देशितः
aṇu notpadyate dharmo aṇuśabdena deśitaḥ / aṇumātro na co labdho loke śabdena deśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धिर्लब्धधर्माणां लब्धौ लब्धिर्न विद्यते । य एवं धर्म जानन्ति बुध्यन्ते बोधिमुत्तमाम्
alabdhirlabdhadharmāṇāṃ labdhau labdhirna vidyate / ya evaṃ dharma jānanti budhyante bodhimuttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते बुद्धानुत्तरां बोधिं धर्मचक्रं प्रवर्तयी । धर्मचक्रं प्रवर्तित्वा बुद्धधर्मान् प्रकाशयी
te buddhānuttarāṃ bodhiṃ dharmacakraṃ pravartayī / dharmacakraṃ pravartitvā buddhadharmān prakāśayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिसत्त्वाश्च बुध्यन्ते बुद्धज्ञानमनुत्तरम् । तेन बुद्धा इति प्रोक्ता बुद्धज्ञाना प्रबोधनात्
bodhisattvāśca budhyante buddhajñānamanuttaram / tena buddhā iti proktā buddhajñānā prabodhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावो अप्रणिहितमानिमित्तं च शून्यता । एभिर्विमोक्षद्वारेहिर्द्वारं बुद्धः प्रकाशयी
abhāvo apraṇihitamānimittaṃ ca śūnyatā / ebhirvimokṣadvārehirdvāraṃ buddhaḥ prakāśayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुः श्रोत्रं च घ्राणं च जिह्वा कायो मनस्तथा । एते शून्याः स्वभावेन संबुद्धैः संप्रकाशिताः
cakṣuḥ śrotraṃ ca ghrāṇaṃ ca jihvā kāyo manastathā / ete śūnyāḥ svabhāvena saṃbuddhaiḥ saṃprakāśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतादृशानां धर्माणां स्वभावं यः प्रजानति । नासौ विवादं कुरुते ज्ञात्वा धर्माण लक्षणम्
etādṛśānāṃ dharmāṇāṃ svabhāvaṃ yaḥ prajānati / nāsau vivādaṃ kurute jñātvā dharmāṇa lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष गोचरु शूराणां बोधिसत्त्वान तायिनाम् । न ते कदाचित् काङ्क्षन्ति जानन्ते धर्मशून्यताम्
eṣa gocaru śūrāṇāṃ bodhisattvāna tāyinām / na te kadācit kāṅkṣanti jānante dharmaśūnyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मस्वभावं जानाति बुद्धस्तेनोच्यते हि सः । बोधये विनयी सत्त्वानप्रमेयानचिन्तियान्
dharmasvabhāvaṃ jānāti buddhastenocyate hi saḥ / bodhaye vinayī sattvānaprameyānacintiyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कृतो बुद्धशब्देन शीलशब्देन सो कृतः । शीलशब्दो बुद्धशब्द उभौ तावेकलक्षणौ
satkṛto buddhaśabdena śīlaśabdena so kṛtaḥ / śīlaśabdo buddhaśabda ubhau tāvekalakṣaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्तः कीर्तिताः शब्दा हीन उत्कृष्टमध्यमाः । समाहितैकशब्देन बुद्धशब्देन देशिताः
yāvantaḥ kīrtitāḥ śabdā hīna utkṛṣṭamadhyamāḥ / samāhitaikaśabdena buddhaśabdena deśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बुद्धधर्मा देशस्था न प्रदेशस्थ कीर्तिताः । न चोत्पन्ना निरुद्धा व एकत्वेन पृथक् तथा
na buddhadharmā deśasthā na pradeśastha kīrtitāḥ / na cotpannā niruddhā va ekatvena pṛthak tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते नवाः पुराणा वा न तेषामस्ति मन्यना । न च नीला न पीता व नावदता न लोहिताः
na te navāḥ purāṇā vā na teṣāmasti manyanā / na ca nīlā na pītā va nāvadatā na lohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाभिलाप्या अग्राह्या एवं घोषेण देशिताः । न च घोषस्य सा भूमिः प्रातिहार्यं मुनेरिदम्
anābhilāpyā agrāhyā evaṃ ghoṣeṇa deśitāḥ / na ca ghoṣasya sā bhūmiḥ prātihāryaṃ muneridam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्रवा हि ते धर्मा- नेन उच्यन्ति हि । स्तृता अपर्यापन्ना दशदिशे एषा बुद्धान देशना
anāsravā hi te dharmā- nena ucyanti hi / stṛtā aparyāpannā daśadiśe eṣā buddhāna deśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिनिर्वृतस्य बुद्धस्य दृश्यते बुद्धविग्रहः । तत्स्थानं मनसीकुर्वन् प्रातिहार्यं स पश्यति
parinirvṛtasya buddhasya dṛśyate buddhavigrahaḥ / tatsthānaṃ manasīkurvan prātihāryaṃ sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चासौ लभ्यते सत्त्वो निर्वृतिर्येन स्पर्शिता । एवं च दिशितो धर्मो बहवः सत्त्व मोचिताः
na cāsau labhyate sattvo nirvṛtiryena sparśitā / evaṃ ca diśito dharmo bahavaḥ sattva mocitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चन्द्रश्च सूर्यश्च कांसपात्रीय दृश्यते । न च याति स्वकं बिम्बमेवं धर्माण लक्षणम्
yathā candraśca sūryaśca kāṃsapātrīya dṛśyate / na ca yāti svakaṃ bimbamevaṃ dharmāṇa lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभासोपमा धर्मा यैर्हि ज्ञाता स्वभावतः । नैव ते रूपकायेन पश्यन्ते बुद्धविग्रहम्
pratibhāsopamā dharmā yairhi jñātā svabhāvataḥ / naiva te rūpakāyena paśyante buddhavigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविग्रहो ह्ययं धर्मो विग्रहो नात्र कश्चन । अविग्रहश्च यो धर्म एष बुद्धस्य विग्रहः
avigraho hyayaṃ dharmo vigraho nātra kaścana / avigrahaśca yo dharma eṣa buddhasya vigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मकायेन पश्यन्ति ये ते पश्यन्ति नायकम् । धर्मकाया हि संबुद्धा एतत् संबुद्धदर्शनम्
dharmakāyena paśyanti ye te paśyanti nāyakam / dharmakāyā hi saṃbuddhā etat saṃbuddhadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीत्य प्रतिनिर्दिष्टा अप्रति प्रतिदेशिताः । इमां गतिं विजानीत श्रामण्येन हि ये ऽर्थिकाः
pratītya pratinirdiṣṭā aprati pratideśitāḥ / imāṃ gatiṃ vijānīta śrāmaṇyena hi ye 'rthikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्राप्ति प्राप्ति निर्दिष्टा सत्त्वानां ज्ञात्व आशयम् । यो संधाभाष्योत्तरते न सो केन विहन्यते
aprāpti prāpti nirdiṣṭā sattvānāṃ jñātva āśayam / yo saṃdhābhāṣyottarate na so kena vihanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य भोति मया प्राप्तमप्राप्तं तेन चोच्यते । येन श्रामण्यमप्राप्तं तेन श्रमण उच्यते
yasya bhoti mayā prāptamaprāptaṃ tena cocyate / yena śrāmaṇyamaprāptaṃ tena śramaṇa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं गम्भीरिमे धर्मा वक्ष्यन्ते ये न शिक्षिताः । ते च गम्भीरनामेन न शक्यं परिकीर्तितुम्
kathaṃ gambhīrime dharmā vakṣyante ye na śikṣitāḥ / te ca gambhīranāmena na śakyaṃ parikīrtitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवस्तुकाः पञ्च स्कन्धा अभूत्वा एत उत्थिताः । नात्र उत्थाप्यको ह्यस्ति यस्य स्कन्धाः समुत्थिताः
avastukāḥ pañca skandhā abhūtvā eta utthitāḥ / nātra utthāpyako hyasti yasya skandhāḥ samutthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यल्लक्षणाः पञ्च स्कन्धाः सर्वधर्मास्तल्लक्षणाः । तल्लक्षणास्ते निर्दिष्टा लक्षणं च न विद्यते
yallakṣaṇāḥ pañca skandhāḥ sarvadharmāstallakṣaṇāḥ / tallakṣaṇāste nirdiṣṭā lakṣaṇaṃ ca na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथान्तरीक्षं गगनमेवं धर्माण लक्षणम् । पूर्वान्तमपरान्तं च प्रत्युत्पन्नं च पश्यन्तः
yathāntarīkṣaṃ gaganamevaṃ dharmāṇa lakṣaṇam / pūrvāntamaparāntaṃ ca pratyutpannaṃ ca paśyantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्राह्यं गगनं प्रोक्तं ग्राह्यमत्र न लभ्यते । एष स्वभावो धर्माणामग्राह्यो गगनोपमः
agrāhyaṃ gaganaṃ proktaṃ grāhyamatra na labhyate / eṣa svabhāvo dharmāṇāmagrāhyo gaganopamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च देशिता धर्मा न श्रावको विपश्यति । यश्चो न पश्यती धर्मं तस्य धर्मा अचिन्तियाः
evaṃ ca deśitā dharmā na śrāvako vipaśyati / yaśco na paśyatī dharmaṃ tasya dharmā acintiyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वभावा इमे धर्माः स्वभावैषां न लभ्यते । योगिनां गोचरो ह्येष ये युक्ता बुद्धबोधये
asvabhāvā ime dharmāḥ svabhāvaiṣāṃ na labhyate / yogināṃ gocaro hyeṣa ye yuktā buddhabodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवं जानाति धर्मान् स न धर्मेषु सज्जते । असज्जमानो धर्मेषु धर्मसंज्ञा प्रबोधयी
ya evaṃ jānāti dharmān sa na dharmeṣu sajjate / asajjamāno dharmeṣu dharmasaṃjñā prabodhayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभाविताः सर्वधर्मा बोधिसत्त्वेन तायिना । धर्मसंज्ञा विभावित्वा बुद्धधर्मान्न मन्यते
vibhāvitāḥ sarvadharmā bodhisattvena tāyinā / dharmasaṃjñā vibhāvitvā buddhadharmānna manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमन्यमाना हि सा कोटी कल्पेत्वा कोटि व्याहृता । य एवं कोटिं जानाति कल्पकोटिं न मन्यते
amanyamānā hi sā koṭī kalpetvā koṭi vyāhṛtā / ya evaṃ koṭiṃ jānāti kalpakoṭiṃ na manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरिमां कोटि कल्पित्वा बालः संसारि संसरि । न चास्य लभ्यते स्थानं गवेषित्वा दिशो दश
purimāṃ koṭi kalpitvā bālaḥ saṃsāri saṃsari / na cāsya labhyate sthānaṃ gaveṣitvā diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यं ज्ञात्वा च संसारं बोधिसत्त्वो न सज्जते । चरन्ति चैव बोध्यर्थं चरिस्तेषां न लभ्यते
śūnyaṃ jñātvā ca saṃsāraṃ bodhisattvo na sajjate / caranti caiva bodhyarthaṃ caristeṣāṃ na labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शकुनानां यथाकाशे पदं तेषां न लभ्यते । एवंस्वभावा सा बोधिर्बोधिसत्त्वैश्च बुध्यते
śakunānāṃ yathākāśe padaṃ teṣāṃ na labhyate / evaṃsvabhāvā sā bodhirbodhisattvaiśca budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मायां विदर्शेति मायाकारः सुशिक्षितः । नानाप्रकाररूपाणि न च रूपोपलभ्यते
yathā māyāṃ vidarśeti māyākāraḥ suśikṣitaḥ / nānāprakārarūpāṇi na ca rūpopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धिलब्धिर्नो मन्ये लब्धे लब्धिर्न विद्यते । मायोपमं च तज्ज्ञानं न मायायां च तत् स्थितम्
alabdhilabdhirno manye labdhe labdhirna vidyate / māyopamaṃ ca tajjñānaṃ na māyāyāṃ ca tat sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शून्येषु धर्मेषु बालबुद्धिं विकल्पयेत् । विकल्पे चरमाणानां गतयः षट परायणम्
evaṃ śūnyeṣu dharmeṣu bālabuddhiṃ vikalpayet / vikalpe caramāṇānāṃ gatayaḥ ṣaṭa parāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिजरोपगाः सत्त्वा जातिस्तेषां न क्षीयते । जातिमरणस्कन्धानां दुःखं तेषामनन्तकम्
jātijaropagāḥ sattvā jātisteṣāṃ na kṣīyate / jātimaraṇaskandhānāṃ duḥkhaṃ teṣāmanantakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखो जातिसंसारो बालबुद्धीहि कल्पितः । कल्पास्तेषां न क्षीयन्ते कल्पकोट्यश्च संसरी
duḥkho jātisaṃsāro bālabuddhīhi kalpitaḥ / kalpāsteṣāṃ na kṣīyante kalpakoṭyaśca saṃsarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुक्ताः संप्रयुक्ताश्च कर्मयोगस्मि ते स्थिताः । कर्मणस्ते न मुच्यते कर्मोपादानि ये रताः
ayuktāḥ saṃprayuktāśca karmayogasmi te sthitāḥ / karmaṇaste na mucyate karmopādāni ye ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मौघे वहतां तेषां कर्म न क्षीयते सदा । पुनः पुनश्च म्रीयन्ते मारपक्षे स्थिताः सदा
karmaughe vahatāṃ teṣāṃ karma na kṣīyate sadā / punaḥ punaśca mrīyante mārapakṣe sthitāḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माराभिभूता दुष्प्रज्ञाः संक्लिष्टेन हि कर्मणा । अनुभोन्ति जातिमरणं तत्रतत्रोपपत्तिषु
mārābhibhūtā duṣprajñāḥ saṃkliṣṭena hi karmaṇā / anubhonti jātimaraṇaṃ tatratatropapattiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरणं ते निगच्छन्ति अन्धा बालाः पृथग्जनाः । हन्यन्ते च विहन्यन्ते गतिश्चैषां न भद्रिका
maraṇaṃ te nigacchanti andhā bālāḥ pṛthagjanāḥ / hanyante ca vihanyante gatiścaiṣāṃ na bhadrikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परं च घातेन्ति शस्त्रेभिर्बालबुद्धयः । एवं प्रयुज्यमानानां दुःखं तेषां प्रवर्धते
parasparaṃ ca ghātenti śastrebhirbālabuddhayaḥ / evaṃ prayujyamānānāṃ duḥkhaṃ teṣāṃ pravardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रा मह्यं धनं मह्यं बालबुद्धीहि कल्पितम् । असतं कर्म कल्पित्वा संसारो भूयु वर्धते
putrā mahyaṃ dhanaṃ mahyaṃ bālabuddhīhi kalpitam / asataṃ karma kalpitvā saṃsāro bhūyu vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारं वर्धयन्तस्ते संसरन्ति पृथग्जनाः । पृथक् पृथक् च गच्छन्ति तेन चोक्ताः पृथग्जनाः
saṃsāraṃ vardhayantaste saṃsaranti pṛthagjanāḥ / pṛthak pṛthak ca gacchanti tena coktāḥ pṛthagjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथुधर्मा प्रवक्ष्यन्ति उज्झित्वा बुद्धशासनम् । न ते मोक्षं लभिष्यन्ति मारस्य वशमागताः
pṛthudharmā pravakṣyanti ujjhitvā buddhaśāsanam / na te mokṣaṃ labhiṣyanti mārasya vaśamāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामनां कारणं बालाः स्त्रियं सेवन्ति पूतिकाम् । पूतिकां गति गच्छन्ति पतन्ते तेन दुर्गतिम्
kāmanāṃ kāraṇaṃ bālāḥ striyaṃ sevanti pūtikām / pūtikāṃ gati gacchanti patante tena durgatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामान्न बुद्धा वर्णेन्ति नापि स्त्रीणां निषेवणम् । महाभयो ऽहिपाशो ऽयमिस्त्रिपाशः सुदारुणः
kāmānna buddhā varṇenti nāpi strīṇāṃ niṣevaṇam / mahābhayo 'hipāśo 'yamistripāśaḥ sudāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवर्जयन्ति तं धीराश्चण्डमाशीविषं यथा । न विश्वसन्ति इस्त्रीणां नैष मार्गो हि बोधये
vivarjayanti taṃ dhīrāścaṇḍamāśīviṣaṃ yathā / na viśvasanti istrīṇāṃ naiṣa mārgo hi bodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावेन्ति बोधिमार्गं च सर्वबुद्धैर्निषेवितम् । भावयित्वा च तं मार्गं भोन्ति बुद्धा अनुत्तराः
bhāventi bodhimārgaṃ ca sarvabuddhairniṣevitam / bhāvayitvā ca taṃ mārgaṃ bhonti buddhā anuttarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तराश्च ते युक्ता भोन्ति लोकस्य चेतियाः । अनुत्तरेण ज्ञानेन बुद्धा भोन्ति अनुत्तराः
anuttarāśca te yuktā bhonti lokasya cetiyāḥ / anuttareṇa jñānena buddhā bhonti anuttarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पोषधं च निषेवन्ति शीलस्कन्धे समादपी । समादपेन्ति बोधाय सत्त्वकोटीरचिन्तियाः
poṣadhaṃ ca niṣevanti śīlaskandhe samādapī / samādapenti bodhāya sattvakoṭīracintiyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन्ति ते ऽर्थं सत्त्वानामप्रमेयचिन्तियम् । ते ते शूरा महाप्रज्ञा ताडेन्त्यमृतदुन्दुभिम्
kurvanti te 'rthaṃ sattvānāmaprameyacintiyam / te te śūrā mahāprajñā tāḍentyamṛtadundubhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पेन्ति मारभवनं चालेन्ति मारकायिकान् । समादपेन्ति बोधाय मारकोटीरचिन्तियाः
kampenti mārabhavanaṃ cālenti mārakāyikān / samādapenti bodhāya mārakoṭīracintiyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परवादीन्निगृह्णन्ति निर्जिनन्ति च तीर्थिकान् । कम्पेन्ति वसुधां सर्वां ससमुद्रां सपर्वताम्
paravādīnnigṛhṇanti nirjinanti ca tīrthikān / kampenti vasudhāṃ sarvāṃ sasamudrāṃ saparvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकुर्वमाणा कायेभिरनेकर्द्धिविकुर्वितैः । निदर्शेन्ति महाप्रज्ञाः प्रातिहार्यानचिन्तियान्
vikurvamāṇā kāyebhiranekarddhivikurvitaiḥ / nidarśenti mahāprajñāḥ prātihāryānacintiyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रकोटी प्रकम्पेन्ति यथा गङ्गाय वालिका । पराजिनित्वा ते मारा बोधिं बुध्यन्त्यनुत्तराम्
kṣetrakoṭī prakampenti yathā gaṅgāya vālikā / parājinitvā te mārā bodhiṃ budhyantyanuttarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मिण्वन्ति च ते वृक्षान् रतनैः सुविचित्रितान् । फलपुष्पेहि संयुक्तान् गन्धवन्तान् मनोरमान्
nirmiṇvanti ca te vṛkṣān ratanaiḥ suvicitritān / phalapuṣpehi saṃyuktān gandhavantān manoramān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादांश्च विमानानि कूटागारान् सहर्षिकान् । निर्मिण्वन्ति च ते शूराः पुष्करिण्यो मनोरमाः
prāsādāṃśca vimānāni kūṭāgārān saharṣikān / nirmiṇvanti ca te śūrāḥ puṣkariṇyo manoramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गजलसंपन्नाः स्वच्छाः शीता अनाविलाः । पिबन्ति ये ततो वारि तिस्रस्तृष्णा जहन्ति ते
aṣṭāṅgajalasaṃpannāḥ svacchāḥ śītā anāvilāḥ / pibanti ye tato vāri tisrastṛṣṇā jahanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविवर्त्याश्च ते भोन्ति पीत्वा वारि निरुत्तरम् । अनुत्तरेण ज्ञानेन भोन्ति बुद्धा अनुत्तराः
avivartyāśca te bhonti pītvā vāri niruttaram / anuttareṇa jñānena bhonti buddhā anuttarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरां गतिं शान्तां गच्छन्तीति विजानथ । इमां गतिमजानन्तः प्रनष्टाः सर्वतीर्थिकाः
anuttarāṃ gatiṃ śāntāṃ gacchantīti vijānatha / imāṃ gatimajānantaḥ pranaṣṭāḥ sarvatīrthikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च तद्गतिकाः सत्त्वा ये तेषां भोन्ति निश्रिताः । पतिष्यन्ति महाघोरामवीचिमपरायणाः
te ca tadgatikāḥ sattvā ye teṣāṃ bhonti niśritāḥ / patiṣyanti mahāghorāmavīcimaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास्तत्र वेदना घोरा न शक्यास्ताः प्रकीर्तितुम् । अहं च ताः प्रजानामि बोधिसत्त्वाश्च तायिनः
yāstatra vedanā ghorā na śakyāstāḥ prakīrtitum / ahaṃ ca tāḥ prajānāmi bodhisattvāśca tāyinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चेह धर्मे काङ्क्षन्ति एवं गम्भीरि दुर्दृशे । अभूमिस्तत्र बालानामुपलम्भस्मि ये स्थिताः
ye ceha dharme kāṅkṣanti evaṃ gambhīri durdṛśe / abhūmistatra bālānāmupalambhasmi ye sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मिण्वन्ति वियूहांस्ते नैकरूपनिदर्शनान् । येन ते सर्वि गच्छन्ति बुद्धक्षेत्राननुत्तरान्
nirmiṇvanti viyūhāṃste naikarūpanidarśanān / yena te sarvi gacchanti buddhakṣetrānanuttarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्त्यो बुद्धक्षेत्रेषु रूपनिर्हारसंपदः । सर्वास्ता इह दर्शेन्ति बोधिसत्त्वा महर्द्धिकाः
yāvantyo buddhakṣetreṣu rūpanirhārasaṃpadaḥ / sarvāstā iha darśenti bodhisattvā maharddhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाधर्मेण संनद्धा महावीरा महाबलाः । महाशून्यार्थवज्रेण प्रहाराणि ददन्ति ते
mahādharmeṇa saṃnaddhā mahāvīrā mahābalāḥ / mahāśūnyārthavajreṇa prahārāṇi dadanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिकोटिसहस्राणि यथा गङ्गाय वालिका । कायतो निश्चरन्त्येषां येभिर्लोकः प्रभासते
raśmikoṭisahasrāṇi yathā gaṅgāya vālikā / kāyato niścarantyeṣāṃ yebhirlokaḥ prabhāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते स्त्रीष्वभिरज्यन्ते न च तेषां विरागता । विभावितैतेषां संज्ञा इस्त्रिसंज्ञा स्वभावतः
na te strīṣvabhirajyante na ca teṣāṃ virāgatā / vibhāvitaiteṣāṃ saṃjñā istrisaṃjñā svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशून्या बुद्धक्षेत्रास्ते येषु शूरा भवन्ति ते । किं तेषां मारु पापीयानन्तरायं करिष्यति
aśūnyā buddhakṣetrāste yeṣu śūrā bhavanti te / kiṃ teṣāṃ māru pāpīyānantarāyaṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टीकृतेषु ये स्थित्वा बहु बुद्धा विरागिताः । व्यापादेन उपस्तब्धा इच्छालोभप्रतिस्थिताः
dṛṣṭīkṛteṣu ye sthitvā bahu buddhā virāgitāḥ / vyāpādena upastabdhā icchālobhapratisthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसंज्ञा विभावित्वा संज्ञावैवर्तिये स्थिताः । य एवं ज्ञास्यते ज्ञानं बुद्धज्ञानमचिन्तियम्
sarvasaṃjñā vibhāvitvā saṃjñāvaivartiye sthitāḥ / ya evaṃ jñāsyate jñānaṃ buddhajñānamacintiyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वान्तमपरान्तं च प्रत्युत्पन्नं च पश्यति । एवं च देशिता धर्मा न चात्र किंचि देशितम्
pūrvāntamaparāntaṃ ca pratyutpannaṃ ca paśyati / evaṃ ca deśitā dharmā na cātra kiṃci deśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च ज्ञानेन जानाति न चाज्ञानेन सीदति । ज्ञानाज्ञाने विकल्पेत्वा बुद्धज्ञानेति वुच्चति
na ca jñānena jānāti na cājñānena sīdati / jñānājñāne vikalpetvā buddhajñāneti vuccati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञप्तिवाक्यसंकेतं बोधिसत्त्वः प्रजानति । करोति अर्थं सत्त्वानामप्रमेयचिन्तियम्
vijñaptivākyasaṃketaṃ bodhisattvaḥ prajānati / karoti arthaṃ sattvānāmaprameyacintiyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञा संजाननार्थेन उद्ग्रहेण निदर्शिता । अनुद्ग्रहश्च सा संज्ञा विविक्तार्थेन देशिता
saṃjñā saṃjānanārthena udgraheṇa nidarśitā / anudgrahaśca sā saṃjñā viviktārthena deśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्चो विविक्तं सा संज्ञा या विविक्ता स देशना । संज्ञास्वभावो ज्ञातश्च एवं संज्ञा न भेष्यति
yacco viviktaṃ sā saṃjñā yā viviktā sa deśanā / saṃjñāsvabhāvo jñātaśca evaṃ saṃjñā na bheṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहास्याम इमां संज्ञां यस्य संज्ञा प्रवर्तते । संज्ञा प्रपञ्चे चरति न स संज्ञातु मुच्यते
prahāsyāma imāṃ saṃjñāṃ yasya saṃjñā pravartate / saṃjñā prapañce carati na sa saṃjñātu mucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्येयं संज्ञा उत्पन्ना केन संज्ञा उत्पादिता । केन सा स्पर्शिता संज्ञा केन संज्ञा निरोधिता
kasyeyaṃ saṃjñā utpannā kena saṃjñā utpāditā / kena sā sparśitā saṃjñā kena saṃjñā nirodhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मो न लब्धो बुद्धेन यस्य संज्ञा उत्पद्यते । इह चिन्तेथ तं अर्थं ततः संज्ञा न भेष्यति
dharmo na labdho buddhena yasya saṃjñā utpadyate / iha cintetha taṃ arthaṃ tataḥ saṃjñā na bheṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदा संज्ञा अनुत्पन्ना कस्य संज्ञा विरुध्यते । विमोक्ष चिअतचारस्य कथं तत्र उत्पद्यते
kadā saṃjñā anutpannā kasya saṃjñā virudhyate / vimokṣa ciatacārasya kathaṃ tatra utpadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा विमोक्षं स्पृशति सर्व चिन्ता अचिन्तिया । अचिन्तिया यदा चिन्ता तदा भोति अचिन्तियः
yadā vimokṣaṃ spṛśati sarva cintā acintiyā / acintiyā yadā cintā tadā bhoti acintiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्ताभूमौ स्थिहित्वान पूर्वमेव विचिन्तिता । सर्वचिन्तां जहित्वान ततो भेष्यत्यचिन्तियः
cintābhūmau sthihitvāna pūrvameva vicintitā / sarvacintāṃ jahitvāna tato bheṣyatyacintiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लधर्मविपाको ऽयमसंस्कारेण पश्यति । एकक्षणेन जानाति सर्वसत्त्वविचिन्तितम्
śukladharmavipāko 'yamasaṃskāreṇa paśyati / ekakṣaṇena jānāti sarvasattvavicintitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा सत्त्वास्तथा चिन्ता यथा चिन्ता तथा जिनाः । अचिन्तियेन बुद्धेन इयं चिन्ता प्रकाशिता
yathā sattvāstathā cintā yathā cintā tathā jināḥ / acintiyena buddhena iyaṃ cintā prakāśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो रहो एकु चिन्तेति कदा चिन्ता न भेष्यति । न चिन्तां चिन्तयन्तस्य सर्वचिन्ता विगच्छति
yo raho eku cinteti kadā cintā na bheṣyati / na cintāṃ cintayantasya sarvacintā vigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्युते मृते कालगते यस्य चिन्ता प्रवर्तते । चिन्तानुसारि विज्ञानं नासा चिन्तान्तमुच्यते
cyute mṛte kālagate yasya cintā pravartate / cintānusāri vijñānaṃ nāsā cintāntamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये स्थिता इस्त्रिसंज्ञायां रागस्तेषां प्रवर्तते । विभावितायां संज्ञायां न रागेणोपलिप्यते
ye sthitā istrisaṃjñāyāṃ rāgasteṣāṃ pravartate / vibhāvitāyāṃ saṃjñāyāṃ na rāgeṇopalipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं चिन्ता महाचिन्ता धर्मचिन्ता निरुत्तरा । अनया धर्मचिन्ताय भूतचिन्ता प्रवर्तते
iyaṃ cintā mahācintā dharmacintā niruttarā / anayā dharmacintāya bhūtacintā pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहु अचिन्तिया चिन्ता दीर्घरात्रं विचिन्तिता । न च चिन्ताक्षयो जातश्चिन्तयित्वा अयोनिशः
bahu acintiyā cintā dīrgharātraṃ vicintitā / na ca cintākṣayo jātaścintayitvā ayoniśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ चिन्तयते नाम क्षये ज्ञानं न विद्यते । न क्षयो भूमिज्ञानस्य क्षयस्यो एष धर्मता
yo 'sau cintayate nāma kṣaye jñānaṃ na vidyate / na kṣayo bhūmijñānasya kṣayasyo eṣa dharmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषो वाक्पथ विज्ञप्तिः क्षयशब्देन देशिता । निर्विशेषाश्च ते धर्मा यथा ज्ञानं तथा क्षयः
ghoṣo vākpatha vijñaptiḥ kṣayaśabdena deśitā / nirviśeṣāśca te dharmā yathā jñānaṃ tathā kṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्पन्नानिरुद्धाश्च अनिमित्ता अलक्षणाः । कल्पकोटिं पि भाषित्वा अनिमित्तेन देशिताः
anutpannāniruddhāśca animittā alakṣaṇāḥ / kalpakoṭiṃ pi bhāṣitvā animittena deśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभावान् विभावित्वा अभावे ये प्रतिष्ठिताः । न चान्यो दर्शितो भावो नाभावो ऽन्यो निदर्शितः
sarvabhāvān vibhāvitvā abhāve ye pratiṣṭhitāḥ / na cānyo darśito bhāvo nābhāvo 'nyo nidarśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञप्ता भावशब्देन अभावस्य प्रकाशना । न चासौ सर्वबुद्धेहि अभावः शक्यु पश्यितुम्
vijñaptā bhāvaśabdena abhāvasya prakāśanā / na cāsau sarvabuddhehi abhāvaḥ śakyu paśyitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भावः सर्वभावानामभाव एष दर्शितः । एवं भावान् विजानित्वा अभावो भोति दर्शितः
yo bhāvaḥ sarvabhāvānāmabhāva eṣa darśitaḥ / evaṃ bhāvān vijānitvā abhāvo bhoti darśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासौ स्पर्शयितुं शक्यमभावो जातु केनचित् । स्पर्शनात्तु अभावस्य निर्वृति एष देशिता
nāsau sparśayituṃ śakyamabhāvo jātu kenacit / sparśanāttu abhāvasya nirvṛti eṣa deśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं बुद्धो भवेल्लोके यस्यैषा हो मतिर्भवेत् । न जातु भवतृष्णार्तो बोधिं बुध्येत पण्डितः
ahaṃ buddho bhavelloke yasyaiṣā ho matirbhavet / na jātu bhavatṛṣṇārto bodhiṃ budhyeta paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कंचि धर्मं प्रार्थेति बोधिसत्त्वः समाहितः । निष्किंचना निराभोगा एषा बोधीति उच्यते
na kaṃci dharmaṃ prārtheti bodhisattvaḥ samāhitaḥ / niṣkiṃcanā nirābhogā eṣā bodhīti ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहू एवं प्रवक्ष्यन्ति वयं बोधाय प्रस्थिताः । इमां गतिमजानन्तो दूरे ते बुद्धबोधये
bahū evaṃ pravakṣyanti vayaṃ bodhāya prasthitāḥ / imāṃ gatimajānanto dūre te buddhabodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्देन देशिता धर्माः सर्वे संस्कार शून्यकाः । यश्व स्वभावः शब्दस्य गम्भीरः सूक्ष्म दुर्दृशः
śabdena deśitā dharmāḥ sarve saṃskāra śūnyakāḥ / yaśva svabhāvaḥ śabdasya gambhīraḥ sūkṣma durdṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभिज्ञाय निर्देश इदं सूत्रं प्रवुच्चति । अर्थाय बोधिसत्त्वानां सर्वबुद्धेहि देशितम्
mahābhijñāya nirdeśa idaṃ sūtraṃ pravuccati / arthāya bodhisattvānāṃ sarvabuddhehi deśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपक्षा हतास्तेषां यावन्तः सांकिलेशिकाः । प्रतिष्ठिता अभिज्ञासु ऋद्धिस्तेषां सुभाविता
pratipakṣā hatāsteṣāṃ yāvantaḥ sāṃkileśikāḥ / pratiṣṭhitā abhijñāsu ṛddhisteṣāṃ subhāvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिताः प्रणिधिज्ञानस्मिंस्तच्च ज्ञानं विभावितम् । अतृप्तिर्लब्धज्ञानस्य अप्रमेया अचिन्तिया
sthitāḥ praṇidhijñānasmiṃstacca jñānaṃ vibhāvitam / atṛptirlabdhajñānasya aprameyā acintiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.