Samadhirajasutra 38

तस्मात्तर्हि कुमार कायसंवरसंवृतो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार शिक्षितव्यम् । तत्र कुमार कतमः कायसंवरः? येन कायसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्मेष्वसङ्गज्ञानं प्रतिलभते, अयमुच्यते कुमार कायसंवर इति । येन कायसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणानि प्रतिलभते, अयमुच्यते - - - - - - इति । येन - - - - - - महासत्त्वो दश तथागतबलानि चत्वारि वैशारद्यानि अष्टादशावेणिकान् बुद्धधर्मान् प्रतिलभते, अयमुच्यते - - - - इति । येन - - - - महासत्त्वस्त्रीणि विमोक्षमुखानि प्रतिलभते । कतमानि त्रीणि? यदुत शून्यतामनिमित्तमप्रणिहितम् । इमानि त्रीणि विमोक्षमुखानि, अयमुच्यते - - - - इति । येन - - - - महासत्त्वश्चतुरो ब्राह्मान् विहारान् प्रतिलभते । कतमांश्चतुरः ?यदुत मैत्रीं करुणां मुदितामुपेक्षां इमांश्चतुरो ब्राह्मान् विहारान्, अयमुच्यते - - - - इति । येन - - - - महासत्त्वश्चतस्रः प्रतिसंविदः प्रतिलभते । कतमाश्चतस्रः? यदुत अर्थप्रतिसंवित् धर्मप्रतिसंवित् निरुक्तिप्रतिसंवित् प्रतिभानप्रतिसंवित् । इमाश्चतस्रः प्रतिसंविदः, अयमुच्यते - - - - इति । येन महासत्त्वः सप्तत्रिंशद्बोधिपक्षान् धर्मान् प्रतिलभते । कतमान् सप्तत्रिंशत्?यदुत चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि । चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि । चतुर ऋद्धिपादान् । पञ्चेन्द्रियाणि । पञ्च बलानि । सप्त बोध्यङ्गानि । आर्याष्टाङ्गकं मार्गम् । इमान् सप्तत्रिंशद्बोधिपक्षान् धर्मान् प्रतिलभते । अयमुच्यते - - - - इति । येन - - - - महासत्त्वो महाकरुणाविहारं प्रतिलभते । महोपेक्षाविहारं प्रतिलभते, क्षेमांश्च वितर्कान् प्रतिलभते । प्रविवेकांश्च धर्मान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कायसंवर इति ॥ पुनरपरं कुमार येन कायसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति । अदत्तादानात् अब्रह्मचर्यान्मृषावादात् पिशुनवचनात् परुषवचनात् संभिन्नप्रलापात् अभिध्यायादू व्यापादन्मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतो भवति । तुलाकूटान्मानकूटात्कांस्यकूटात् कर्षणबन्धनरोधनताडनच्छेदनभेदनविपरामोषालोकसाहसेभ्यः प्रतिवरतो भवति । न हस्तलोलः न पादलोलो हस्तपादसंयतः। तस्य सर्वं कायवाङ्भनोदौष्ठुल्यं प्रहीणं भवत्युच्छिन्नमूलं तालामस्तकवदायत्यामनुत्पादधर्मि । अयमुच्यते कुमार कायसंवर इति । तदनेनापि ते कुमार पर्यायेणैवं वेदितव्यम् ॥ भूतपूर्वं कुमार अतीते ऽध्वन्यसंख्येये कल्पे असंख्येयतरे विपुले अप्रमाणे अचिन्त्ये अपरिमाणे यदासीत् । तेन कालेन तेन समयेन ज्ञानप्रभासो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोक (वैद्य २८०) उदपादि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् । तेन खलु पुनः कुमार कालेन तेन समयेन तस्य भगवतो ज्ञानप्रभासस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य षष्टिवर्षकोट्यः आयुष्प्रमाणमभूत् । षष्टिरर्हत्कोट्यः श्रावकसंघो ऽभूत् । अप्रमेयाश्च बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः सद्धर्मपरिग्राहका अभूवन् ॥ तेन च कुमार कालेन तेन समयेन राजाभूद्विशेषचिन्ती नाम । अथ खलु राजा विशेषचिन्ती अशीत्या प्राणिकोटिभिः सार्धं तथागतमुपसंक्रान्तः। उप्संक्रम्य तस्य तथागतस्य पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्यैकान्ते न्यषीदत् । एकान्तनिषण्णश्च राजा विशेषचिन्ती तं तथागतं पर्युपास्ते । अथ खलु कुमार ज्ञानप्रभासस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो राज्ञो विशेषचिन्तिनः सपरिवारस्याध्याशयं विदित्वा इतो धर्मपर्यायादिमं कायसंवरसमाधिमुखप्रवेशं गाथाभिगीतेन देशयति - यथान्तरीक्षं गगनं विशुद्धमत्यन्तशुद्धं प्रकृतिप्रभास्वरम् । एमेव शुद्धो अयु कायसंवरो न शक्यु घोषेण कदाचि देशितुम्

tasmāttarhi kumāra kāyasaṃvarasaṃvṛto bhaviṣyāmītyevaṃ tvayā kumāra śikṣitavyam | tatra kumāra katamaḥ kāyasaṃvaraḥ? yena kāyasaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmeṣvasaṅgajñānaṃ pratilabhate, ayamucyate kumāra kāyasaṃvara iti | yena kāyasaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni pratilabhate, ayamucyate - - - - - - iti | yena - - - - - - mahāsattvo daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān pratilabhate, ayamucyate - - - - iti | yena - - - - mahāsattvastrīṇi vimokṣamukhāni pratilabhate | katamāni trīṇi? yaduta śūnyatāmanimittamapraṇihitam | imāni trīṇi vimokṣamukhāni, ayamucyate - - - - iti | yena - - - - mahāsattvaścaturo brāhmān vihārān pratilabhate | katamāṃścaturaḥ ?yaduta maitrīṃ karuṇāṃ muditāmupekṣāṃ imāṃścaturo brāhmān vihārān, ayamucyate - - - - iti | yena - - - - mahāsattvaścatasraḥ pratisaṃvidaḥ pratilabhate | katamāścatasraḥ? yaduta arthapratisaṃvit dharmapratisaṃvit niruktipratisaṃvit pratibhānapratisaṃvit | imāścatasraḥ pratisaṃvidaḥ, ayamucyate - - - - iti | yena mahāsattvaḥ saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān pratilabhate | katamān saptatriṃśat?yaduta catvāri smṛtyupasthānāni | catvāri samyakprahāṇāni | catura ṛddhipādān | pañcendriyāṇi | pañca balāni | sapta bodhyaṅgāni | āryāṣṭāṅgakaṃ mārgam | imān saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān pratilabhate | ayamucyate - - - - iti | yena - - - - mahāsattvo mahākaruṇāvihāraṃ pratilabhate | mahopekṣāvihāraṃ pratilabhate, kṣemāṃśca vitarkān pratilabhate | pravivekāṃśca dharmān pratilabhate | ayamucyate kāyasaṃvara iti || punaraparaṃ kumāra yena kāyasaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ prāṇātipātāt prativirato bhavati | adattādānāt abrahmacaryānmṛṣāvādāt piśunavacanāt paruṣavacanāt saṃbhinnapralāpāt abhidhyāyādū vyāpādanmithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati | tulākūṭānmānakūṭātkāṃsyakūṭāt karṣaṇabandhanarodhanatāḍanacchedanabhedanaviparāmoṣālokasāhasebhyaḥ prativarato bhavati | na hastalolaḥ na pādalolo hastapādasaṃyataḥ| tasya sarvaṃ kāyavāṅbhanodauṣṭhulyaṃ prahīṇaṃ bhavatyucchinnamūlaṃ tālāmastakavadāyatyāmanutpādadharmi | ayamucyate kumāra kāyasaṃvara iti | tadanenāpi te kumāra paryāyeṇaivaṃ veditavyam || bhūtapūrvaṃ kumāra atīte 'dhvanyasaṃkhyeye kalpe asaṃkhyeyatare vipule apramāṇe acintye aparimāṇe yadāsīt | tena kālena tena samayena jñānaprabhāso nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka (Vaidya 280) udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | tena khalu punaḥ kumāra kālena tena samayena tasya bhagavato jñānaprabhāsasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya ṣaṣṭivarṣakoṭyaḥ āyuṣpramāṇamabhūt | ṣaṣṭirarhatkoṭyaḥ śrāvakasaṃgho 'bhūt | aprameyāśca bodhisattvā mahāsattvāḥ saddharmaparigrāhakā abhūvan || tena ca kumāra kālena tena samayena rājābhūdviśeṣacintī nāma | atha khalu rājā viśeṣacintī aśītyā prāṇikoṭibhiḥ sārdhaṃ tathāgatamupasaṃkrāntaḥ| upsaṃkramya tasya tathāgatasya pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtyaikānte nyaṣīdat | ekāntaniṣaṇṇaśca rājā viśeṣacintī taṃ tathāgataṃ paryupāste | atha khalu kumāra jñānaprabhāsastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho rājño viśeṣacintinaḥ saparivārasyādhyāśayaṃ viditvā ito dharmaparyāyādimaṃ kāyasaṃvarasamādhimukhapraveśaṃ gāthābhigītena deśayati - yathāntarīkṣaṃ gaganaṃ viśuddhamatyantaśuddhaṃ prakṛtiprabhāsvaram / emeva śuddho ayu kāyasaṃvaro na śakyu ghoṣeṇa kadāci deśitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविक्तु शून्यो अयु कायसंवरो एतादृशे ते उभि कायलक्षणे । अलक्षणास्ते यथ अन्तरीक्षं तल्लक्षणो देशितु कायसंवरः

viviktu śūnyo ayu kāyasaṃvaro etādṛśe te ubhi kāyalakṣaṇe / alakṣaṇāste yatha antarīkṣaṃ tallakṣaṇo deśitu kāyasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो जानती संवरमेवलक्षणं न तस्य जातु भवती नसंवरः । ये चाप्रवृत्ताः कृतु तेष गोचरो अनास्रवस्यो उपपत्ति नास्ति

yo jānatī saṃvaramevalakṣaṇaṃ na tasya jātu bhavatī nasaṃvaraḥ / ye cāpravṛttāḥ kṛtu teṣa gocaro anāsravasyo upapatti nāsti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्यु कामान् प्रतिसेवमानै रूपेषु भोगेषु जहित्व तृष्णाम् । भवेषु दोषानविजानमानैर्न शक्यु ज्ञातुमयु कायसंवरः

na śakyu kāmān pratisevamānai rūpeṣu bhogeṣu jahitva tṛṣṇām / bhaveṣu doṣānavijānamānairna śakyu jñātumayu kāyasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनास्रवं संवरु यः प्रजानते न तस्य भोती उपपत्ति जातु । अर्हन्तधर्मा इम एवरूपाः न सुकरं जानितु तीर्थिकेभिः

anāsravaṃ saṃvaru yaḥ prajānate na tasya bhotī upapatti jātu / arhantadharmā ima evarūpāḥ na sukaraṃ jānitu tīrthikebhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये सर्वत्रैधातुकि त्रस्तमानसा न कामभोगेषु स्पृहां जनेन्ति । राज्येन भोगैश्च न जातु अर्थिका ज्ञास्यन्ति ते ईदृश कायसंवरः

ye sarvatraidhātuki trastamānasā na kāmabhogeṣu spṛhāṃ janenti / rājyena bhogaiśca na jātu arthikā jñāsyanti te īdṛśa kāyasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थो अयं वुच्चति कायसंवरो अर्थश्च शब्देन न शक्यु देशितुम् । यो जानती ईदृशु धर्मनेत्रीं स संवरे ऽस्मिन् भवति प्रतिष्ठितः

artho ayaṃ vuccati kāyasaṃvaro arthaśca śabdena na śakyu deśitum / yo jānatī īdṛśu dharmanetrīṃ sa saṃvare 'smin bhavati pratiṣṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थे प्रयुक्तान मयार्थु देशितो ये अर्थनेत्रीपरता विचक्षणाः । अनर्थु वर्जेन्ति य अर्थयुक्ता ते संवरे ऽस्मिन् सततं प्रतिष्ठिताः

arthe prayuktāna mayārthu deśito ye arthanetrīparatā vicakṣaṇāḥ / anarthu varjenti ya arthayuktā te saṃvare 'smin satataṃ pratiṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थो य उक्तो हि जिनान शासने कथं स अर्थो भवती विजानतो । यो अर्थनेत्रीय स्वभावु जानति प्रतिष्ठितः सोच्यति कायसंवरे

artho ya ukto hi jināna śāsane kathaṃ sa artho bhavatī vijānato / yo arthanetrīya svabhāvu jānati pratiṣṭhitaḥ socyati kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनानिमित्तं भवती विजानितं नैरात्म्यतः शून्यतु तुच्छतो वा । न तस्य जातू भवति नसंवरस्तथाहि सो शिक्षितु भूतनिश्चये

yenānimittaṃ bhavatī vijānitaṃ nairātmyataḥ śūnyatu tucchato vā / na tasya jātū bhavati nasaṃvarastathāhi so śikṣitu bhūtaniścaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावानभावानिति यः प्रजानति स सर्वभावेषु न जातु सज्जते । यः सर्वभावेषु न जातु सज्जते । स आनिमित्तं स्पृशती समाधिम्

bhāvānabhāvāniti yaḥ prajānati sa sarvabhāveṣu na jātu sajjate / yaḥ sarvabhāveṣu na jātu sajjate | sa ānimittaṃ spṛśatī samādhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञात येनेह निरात्मधर्माः स्वभावशून्याः प्रकृतिप्रभास्वराः । न तस्य जातु भवती असंवरस्तथाहि सो शिक्षितु भूतनिश्चये

vijñāta yeneha nirātmadharmāḥ svabhāvaśūnyāḥ prakṛtiprabhāsvarāḥ / na tasya jātu bhavatī asaṃvarastathāhi so śikṣitu bhūtaniścaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य जातु भवती असंवरो यत् कर्म कायेन समाचरेत

na tasya jātu bhavatī asaṃvaro yat karma kāyena samācareta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तग्राहिस्य असंवृतस्य य आत्मसंज्ञाय सदा प्रतिष्ठितः । रूपेषु आस्वादगतस्य जन्तुनः प्रकुप्यते राग असंवृतस्य

nimittagrāhisya asaṃvṛtasya ya ātmasaṃjñāya sadā pratiṣṭhitaḥ / rūpeṣu āsvādagatasya jantunaḥ prakupyate rāga asaṃvṛtasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये भूतकोटीय भवन्ति शिक्षिता गतिंगताः सूरत शून्यतायाम् । न तेष रागः पुन जातु कुप्यते असंवरो येन व्रजेत दुर्गतिम्

ye bhūtakoṭīya bhavanti śikṣitā gatiṃgatāḥ sūrata śūnyatāyām / na teṣa rāgaḥ puna jātu kupyate asaṃvaro yena vrajeta durgatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्यु कम्पेतु यथा सुमेरु अचालियः सर्वपिपीलिकैर्महान् । तथा विदू भूतनयेषु शिक्षितो रूपेहि दिव्यैरपि सो न कम्पते

na śakyu kampetu yathā sumeru acāliyaḥ sarvapipīlikairmahān / tathā vidū bhūtanayeṣu śikṣito rūpehi divyairapi so na kampate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्येत रङ्गैर्गगनं विचित्रितुं शक्येत चाकाश गृहीतु पाणिना । न त्वेव शक्यं स विचालनाय रागेण दोषेण न च मारकोटिभिः

śakyeta raṅgairgaganaṃ vicitrituṃ śakyeta cākāśa gṛhītu pāṇinā / na tveva śakyaṃ sa vicālanāya rāgeṇa doṣeṇa na ca mārakoṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिश्रुका शक्यु गृहीतु केनचिच्छिला प्लवेदप्युदकस्य मध्ये । द्रष्टुं न शक्यं त्विह तस्य आशया यः शिक्षितो ईदृशि कायसंवरे

pratiśrukā śakyu gṛhītu kenacicchilā plavedapyudakasya madhye / draṣṭuṃ na śakyaṃ tviha tasya āśayā yaḥ śikṣito īdṛśi kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्त शब्दाः पृथु सर्वलोके गृह्णित्व पेडागत शक्य कर्तुम् । न तस्य शक्यं स्थितिरस्थितिर्वा विजानितुं यः स्थितु कायसंवरे

yāvanta śabdāḥ pṛthu sarvaloke gṛhṇitva peḍāgata śakya kartum / na tasya śakyaṃ sthitirasthitirvā vijānituṃ yaḥ sthitu kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यं प्रभा गृह्णितु सूर्यमण्डलात् प्रगर्जतो मेघतु विद्युतो वा । न तस्य कायस्य स्वभाव ज्ञातुं यः शिक्षितः स्यादिह कायसंवरे

śakyaṃ prabhā gṛhṇitu sūryamaṇḍalāt pragarjato meghatu vidyuto vā / na tasya kāyasya svabhāva jñātuṃ yaḥ śikṣitaḥ syādiha kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्यमाजानितु तस्य कायः प्रतिष्ठितो यो इह कायसंवरे

na śakyamājānitu tasya kāyaḥ pratiṣṭhito yo iha kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगोचरो ऽसाविह सर्वप्राणिनां यत्र स्थितो यो विदु चित्तसंयमे । यत्र स्थितो गोचरि कायसंवरे न लिप्यते खमिव स लोकधर्मैः

agocaro 'sāviha sarvaprāṇināṃ yatra sthito yo vidu cittasaṃyame / yatra sthito gocari kāyasaṃvare na lipyate khamiva sa lokadharmaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यं पदं पश्यितु सर्वप्राणिनां नमे चरन्तान पृथक् चतुर्दिशम् । न तस्य कायस्य न चित्तगोचरो प्रमाणु ज्ञातुमिह शक्य केनचित्

śakyaṃ padaṃ paśyitu sarvaprāṇināṃ name carantāna pṛthak caturdiśam / na tasya kāyasya na cittagocaro pramāṇu jñātumiha śakya kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्थितस्यो इह कायसंवरे सर्वे न भोन्ति विविधाः किलेशाः । प्रहीण तस्येह उपकिलेशास्तथा ह्यसौ शिक्षितु कायसंवरे

evaṃ sthitasyo iha kāyasaṃvare sarve na bhonti vividhāḥ kileśāḥ / prahīṇa tasyeha upakileśāstathā hyasau śikṣitu kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य अग्निः क्रमते न शस्त्रं तथापि अग्राह्यु स तस्य कायः । शन्तप्रशान्ते स्थितु सो समाधौ तथा ह्यसौ शिक्षितु कायसंवरे

na tasya agniḥ kramate na śastraṃ tathāpi agrāhyu sa tasya kāyaḥ / śantapraśānte sthitu so samādhau tathā hyasau śikṣitu kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्थितस्यो न भयं न त्रासो न क्षोभु चित्तस्यु न चेर्ष्यु जायते । मुक्तः स सर्वेभिरुपद्रवेभिर्यः शिक्षितो तादृश कायसंवरे

evaṃ sthitasyo na bhayaṃ na trāso na kṣobhu cittasyu na cerṣyu jāyate / muktaḥ sa sarvebhirupadravebhiryaḥ śikṣito tādṛśa kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषस्य शस्त्रस्य न जातु भायति न चाग्निमध्ये न जलस्य मध्ये । सर्वेहि मुक्तः स उपद्रवेहि य शिक्षितो ईदृश कायसंवरे

viṣasya śastrasya na jātu bhāyati na cāgnimadhye na jalasya madhye / sarvehi muktaḥ sa upadravehi ya śikṣito īdṛśa kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चौराण धूर्तान च पापकारिणामाशीविषामध्यगतो न भायते । तथा हि तस्यो विगतात्मसंज्ञा संज्ञाविमुक्तस्य भयं न भोति

caurāṇa dhūrtāna ca pāpakāriṇāmāśīviṣāmadhyagato na bhāyate / tathā hi tasyo vigatātmasaṃjñā saṃjñāvimuktasya bhayaṃ na bhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिञ्जमानस्य कुतो ऽस्ति त्रासो न मारकोटीभि स शक्यु कम्पितुम्

aniñjamānasya kuto 'sti trāso na mārakoṭībhi sa śakyu kampitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचक्षितो देशितु संप्रकाशितो यो बोधिसत्त्वस्य हिताय संवरः । यः शिक्षते ईदृश कायसंवरे सो भोति नो कम्पियु मारकोटिभिः

ācakṣito deśitu saṃprakāśito yo bodhisattvasya hitāya saṃvaraḥ / yaḥ śikṣate īdṛśa kāyasaṃvare so bhoti no kampiyu mārakoṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु धर्मेषु असंज्ञज्ञानं पूर्णा अशीतिरनुव्यञ्जनानि । द्वात्रिंश चो लक्षण चित्तशुद्धा न दुर्लभा भोन्ति स्थितस्य संवरे

sarveṣu dharmeṣu asaṃjñajñānaṃ pūrṇā aśītiranuvyañjanāni / dvātriṃśa co lakṣaṇa cittaśuddhā na durlabhā bhonti sthitasya saṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इच्छते बुध्यितु बुद्धधर्मान् अचिन्तियान् येष प्रमाणु नास्ति । स शिक्षितु ईदृशुः कायसंवरे भविष्यते चेतियु सर्वलोके

ya icchate budhyitu buddhadharmān acintiyān yeṣa pramāṇu nāsti / sa śikṣitu īdṛśuḥ kāyasaṃvare bhaviṣyate cetiyu sarvaloke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इच्छते धर्ममिमं महर्षिणां दशो बलान् बुद्धबलानचिन्तियान् । स शिक्षितु ईदृश कायसंवरे यः शिक्षितस्तस्य बला न दुर्लभाः

ya icchate dharmamimaṃ maharṣiṇāṃ daśo balān buddhabalānacintiyān / sa śikṣitu īdṛśa kāyasaṃvare yaḥ śikṣitastasya balā na durlabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चापि अष्टादश बुद्धधर्मा आवेणिका येषु जिना प्रतिष्ठिताः । ते चापि तस्यो न भवन्ति दुर्लभा यः शिक्षते ईदृश कायसंवरे

ye cāpi aṣṭādaśa buddhadharmā āveṇikā yeṣu jinā pratiṣṭhitāḥ / te cāpi tasyo na bhavanti durlabhā yaḥ śikṣate īdṛśa kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये सप्त बोध्यङ्ग महामहर्षिणां प्रतिसंविदश्चो तथ ऋद्धिपादाः । ते चापि तस्यो न भवन्ति दुर्लभा यः शिक्षते ईदृश कायसंवरे

ye sapta bodhyaṅga mahāmaharṣiṇāṃ pratisaṃvidaśco tatha ṛddhipādāḥ / te cāpi tasyo na bhavanti durlabhā yaḥ śikṣate īdṛśa kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माविहाराश्चतुरश्च ध्याना विमोक्षद्वारास्त्रय संप्रकाशिताः । क्षेमा वितर्का अथ प्राविवेक्या न दुर्लभा भोन्ति स्थितस्य संवरे

brahmāvihārāścaturaśca dhyānā vimokṣadvārāstraya saṃprakāśitāḥ / kṣemā vitarkā atha prāvivekyā na durlabhā bhonti sthitasya saṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितचित्तु भोति च स सर्वजगे यः कायसंवरि स्थितो भवति

hitacittu bhoti ca sa sarvajage yaḥ kāyasaṃvari sthito bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृती उपस्थान प्रहाण सम्यक् पञ्चेन्द्रियाः पञ्च बला महर्षिणाम् । आश्चर्य अष्टाङ्गिकु मार्गश्रेष्ठो न दुर्लभो शिक्षितु कायसंवरे

smṛtī upasthāna prahāṇa samyak pañcendriyāḥ pañca balā maharṣiṇām / āścarya aṣṭāṅgiku mārgaśreṣṭho na durlabho śikṣitu kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चापि अन्ये वर बुद्धधर्मा अचिन्तिया येष प्रमाणु नास्ति । ते तस्य सर्वे न भवन्ति दुर्लभा यः शिक्षते ईदृश कायसंवरे

ye cāpi anye vara buddhadharmā acintiyā yeṣa pramāṇu nāsti / te tasya sarve na bhavanti durlabhā yaḥ śikṣate īdṛśa kāyasaṃvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा इहो ईदृश कायसंवरे विशेषप्राप्तो अभु राजपुत्रः । तुष्टो उदग्रो अतुलाय प्रीतिया स प्रव्रजी तस्य जिनस्य शासने

śrutvā iho īdṛśa kāyasaṃvare viśeṣaprāpto abhu rājaputraḥ / tuṣṭo udagro atulāya prītiyā sa pravrajī tasya jinasya śāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रव्रजित्वा दश वर्षकोटीरचार्षि शुद्धं वर ब्रह्मचर्यम् । भावेत्व ब्राह्मान् चतुरो विहारानर्थाय लोकस्य सदेवकस्य

sa pravrajitvā daśa varṣakoṭīracārṣi śuddhaṃ vara brahmacaryam / bhāvetva brāhmān caturo vihārānarthāya lokasya sadevakasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभाविता ब्रह्मविहार कृत्वा अद्राक्षि बुद्धान अशीतिकोटियः । ततोत्तरे यात्तिक गङ्गवालिका इदं चरं सो वर ब्रह्मचर्यम्

subhāvitā brahmavihāra kṛtvā adrākṣi buddhāna aśītikoṭiyaḥ / tatottare yāttika gaṅgavālikā idaṃ caraṃ so vara brahmacaryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेष चो शासनि प्रव्रजित्वा अचार्षि शुद्धं वर ब्रह्मचर्यम् । भिक्षु अभूषी वर धर्मभाणको बहुश्रुतश्चो प्रतिभानवांश्च

sarveṣa co śāsani pravrajitvā acārṣi śuddhaṃ vara brahmacaryam / bhikṣu abhūṣī vara dharmabhāṇako bahuśrutaśco pratibhānavāṃśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डशीलश्च अच्छिद्रशीलो विशुद्धशीलो अकल्माषशीलः । आर्ये च शीले स अनास्रवे स्थितः । प्रजानमानो इमु कायसंवरम्

akhaṇḍaśīlaśca acchidraśīlo viśuddhaśīlo akalmāṣaśīlaḥ / ārye ca śīle sa anāsrave sthitaḥ | prajānamāno imu kāyasaṃvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिया कुमारा तव अन्य सासीद् विशेषचिन्ती तद राजकुञ्जरः । न एव द्रष्टव्यमिहान्यु सो ऽभूत्तदाहमासं चरमाणु चारिकाम्

siyā kumārā tava anya sāsīd viśeṣacintī tada rājakuñjaraḥ / na eva draṣṭavyamihānyu so 'bhūttadāhamāsaṃ caramāṇu cārikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् कुमारा मम शिक्षमाणा प्रतिष्ठिहेसी इह कायसंवरे । अन्येष चो देशय प्राणकोटिनां नचिरेण त्वं भेष्यसि यादृशो ऽहम्

tasmāt kumārā mama śikṣamāṇā pratiṣṭhihesī iha kāyasaṃvare / anyeṣa co deśaya prāṇakoṭināṃ nacireṇa tvaṃ bheṣyasi yādṛśo 'ham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - पृथिवीय उन्मज्ज निमज्ज गच्छती अभिद्यमानो उदके ऽपि गच्छति । पक्षी यथा गगनतलेन गच्छती धूमायते प्रज्वलते च ऋद्धिया

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - pṛthivīya unmajja nimajja gacchatī abhidyamāno udake 'pi gacchati / pakṣī yathā gaganatalena gacchatī dhūmāyate prajvalate ca ṛddhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथान्तरीक्षस्मि न वायु सज्जते गच्छन्ति चास्मिं बहवो ऽभ्रकूटाः । तथैव योगी गगनेन गच्छती असज्जमानो यथ वातमेघः

yathāntarīkṣasmi na vāyu sajjate gacchanti cāsmiṃ bahavo 'bhrakūṭāḥ / tathaiva yogī gaganena gacchatī asajjamāno yatha vātameghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा निषण्णो विदु योगि भोती परिमार्जते पाणिन चन्द्रसूर्यौ । आसन्न सो जानति ब्रह्मलोकं ब्रह्माण कोटीन स धर्म देशयी

yathā niṣaṇṇo vidu yogi bhotī parimārjate pāṇina candrasūryau / āsanna so jānati brahmalokaṃ brahmāṇa koṭīna sa dharma deśayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च आकाङ्क्षति धर्म भाषितुं महात्रिसाहस्र स विज्ञपेति । आकाङ्क्षमाणो बहुक्षेत्रकोटिषु देशेति धर्म बहुसत्त्वकोटिनाम्

yadā ca ākāṅkṣati dharma bhāṣituṃ mahātrisāhasra sa vijñapeti / ākāṅkṣamāṇo bahukṣetrakoṭiṣu deśeti dharma bahusattvakoṭinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तर्हि कुमार परिशुद्धकायसमुदाचारो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार शिक्षितव्यम् । तत् कस्य हेतोः? परिशुद्धकायसमुदाचारो हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो दिव्येन श्रोत्रधातुना अतिक्रान्तमानुषकेण शब्दान् शृणोति दिव्यान् मानुष्यकांश्च । नैरयिकानामपि तिर्यग्योनिगतानामपि यामलौकिकानामपि । ये दूरे अन्तिके वा देवानां मनुष्याणां वा दूरावचराणां वा अन्तिकावचराणां वा ॥ तस्मात्तर्हि कुमार परिशुद्धकायसमुदाचारो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार शिक्षितव्यम् । तत् कस्य हेतोः? परिशुद्धकायसमुदाचारो हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः परसत्त्वानां परपुद्गलानां चेतसैव चेतःपरिवितर्कचरितानि यथाभूतं प्रजानाति । सरागं चित्तं सरागं चित्तमिति यथाभूतं प्रजानाति । वीतरागं चित्तं वीतरागं चित्तमिति यथाभूतं प्रजानाति । पेयालं । सदोषं (वैद्य २८८) वीतदोषं समोहं वीतमोहं सोपादानमनुपादानं संक्षिप्तं विक्षिप्तं विपरीतमविपरीतं सक्लेशं निष्क्लेशं महद्गतममहद्गतं प्रभास्वरमप्रभास्वरं सप्रमाणमप्रमाणं सोत्तरमनुत्तरं समाहितमसमाहितं विमुक्तमविमुक्तं - - - - साङ्गणं चित्तं साङ्गणं चित्तमिति यथाभूतं प्रजानाति । अनङ्गणं चित्तमनङ्गणं चित्तमिति यथाभूतं प्रजानाति । इति हि सर्वसत्त्वानां परपुद्गलानां चेतसैव चेतःपरिवितर्कं यथाभूतं प्रजानाति ॥ परिशुद्धकायसमुदाचारः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः साकारं सोद्देशमनेकविधं पूर्वेनिवासमनुस्मरति । एकामपि जातिमनुस्मरति । द्वे तिस्रः पञ्च दश विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् जातिअशतमप्यनुस्मरति । जातिसहस्रप्यनुस्मरति । जातिशतसहस्रमपि यावदनेकान्यपि कल्पकोटिनयुतशतसहस्राण्यनुस्मरति । संवर्तकल्पमप्यनुस्मरति विवर्तकल्पमपि । यावदनेकानपि संवर्तविवर्तकल्पाननुस्मरति । कल्पमप्यनुस्मरति कल्पशतमपि कल्पसहस्रमपि कल्पशतसहस्रमपि, यावदनेकान्यपि कल्पकोटीनयुतशतसहस्राण्यनुस्मरति । यावत् पूर्वान्तकोटीमप्यनुस्मरति । अमुत्राहमासमेवंनामा एवंगोत्र एवंजात्य एवंवर्ण एवमाहार एवमाजीव एवमायुष्प्रमाण एवंचिरस्थितिक एवंसुखदुःखप्रतिसंवेदी । ततश्च्युतः अमुत्रोपपन्नः । सो ऽहं ततश्च्युत इहास्म्युपपन्न इति । साकारं सनिमित्तं सोद्देशमनेकविधं पूर्वेनिवासमनुस्मरति ॥ परिशुद्धकायसमुदाचारः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुषकेण सर्वान् पश्यति च्यवमानानुपपद्यमानान् सुवर्णान् दुर्वर्णान् सुगतान् दुर्गतान् हीनान् प्रणीतान् सुगतिमपि गच्छतो दुर्गतिमपि गच्छतो यथाकर्मोपगान् सत्त्वान् यथाभूतं प्रजानाति इमे बत सत्त्वाः कायदुश्चरितेन समन्वागता वागदुश्चरितेन समन्वागता मनोदुश्चरितेन समन्वागता आर्याणामपवादका मिथ्यादृष्टिका मिथ्यादृष्टिकर्मसमादानहेतोः कायस्य भेदात् परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयेषु उपपन्नाः । इमे पुनर्बत सत्त्वाः कायसुचरितेन समन्वागता वाकसुचरितेन समन्वागता मनःसुचरितेन समन्वागता आर्याणामनपवादकाः सम्यग्दृष्टिर्मसमादानहेतोः कायस्य भेदात् परं मरणात् सुगतौ स्वर्गलोके देवेषूपपन्नाः । इति हि देव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुषकेण सत्त्वान् पश्यति च्यवमानानुपपद्यमानान् सुवर्णान् दुर्वर्णान् हीनान् प्रणीतान् सुगतिमपि गच्छतो दुर्गतिमपि गच्छतो यथाकर्मोपगान् सत्त्वान् यथाभूतं प्रजानाति ॥ परिशुद्धकायसमुदाचारः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः एकक्षणसमायुक्तया प्रज्ञया यत् किंचिज्ज्ञातव्यमधिमोक्तव्यं विकुर्वितव्यं तत्सर्वं यथाभूतं प्रजानाति शृणोति पश्यते बुध्यते ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - अभिज्ञाक्रमनिर्दिष्टो बोधिसत्त्वान तायिनाम् । समाधीय स्थिहित्वान बोधिसत्त्वो ऽधिगच्छति

tasmāttarhi kumāra pariśuddhakāyasamudācāro bhaviṣyāmītyevaṃ tvayā kumāra śikṣitavyam | tat kasya hetoḥ? pariśuddhakāyasamudācāro hi kumāra bodhisattvo mahāsattvo divyena śrotradhātunā atikrāntamānuṣakeṇa śabdān śṛṇoti divyān mānuṣyakāṃśca | nairayikānāmapi tiryagyonigatānāmapi yāmalaukikānāmapi | ye dūre antike vā devānāṃ manuṣyāṇāṃ vā dūrāvacarāṇāṃ vā antikāvacarāṇāṃ vā || tasmāttarhi kumāra pariśuddhakāyasamudācāro bhaviṣyāmītyevaṃ tvayā kumāra śikṣitavyam | tat kasya hetoḥ? pariśuddhakāyasamudācāro hi kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkacaritāni yathābhūtaṃ prajānāti | sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittamiti yathābhūtaṃ prajānāti | vītarāgaṃ cittaṃ vītarāgaṃ cittamiti yathābhūtaṃ prajānāti | peyālaṃ | sadoṣaṃ (Vaidya 288) vītadoṣaṃ samohaṃ vītamohaṃ sopādānamanupādānaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ viparītamaviparītaṃ sakleśaṃ niṣkleśaṃ mahadgatamamahadgataṃ prabhāsvaramaprabhāsvaraṃ sapramāṇamapramāṇaṃ sottaramanuttaraṃ samāhitamasamāhitaṃ vimuktamavimuktaṃ - - - - sāṅgaṇaṃ cittaṃ sāṅgaṇaṃ cittamiti yathābhūtaṃ prajānāti | anaṅgaṇaṃ cittamanaṅgaṇaṃ cittamiti yathābhūtaṃ prajānāti | iti hi sarvasattvānāṃ parapudgalānāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkaṃ yathābhūtaṃ prajānāti || pariśuddhakāyasamudācāraḥ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sākāraṃ soddeśamanekavidhaṃ pūrvenivāsamanusmarati | ekāmapi jātimanusmarati | dve tisraḥ pañca daśa viṃśatiḥ triṃśat catvāriṃśat pañcāśat jātiaśatamapyanusmarati | jātisahasrapyanusmarati | jātiśatasahasramapi yāvadanekānyapi kalpakoṭinayutaśatasahasrāṇyanusmarati | saṃvartakalpamapyanusmarati vivartakalpamapi | yāvadanekānapi saṃvartavivartakalpānanusmarati | kalpamapyanusmarati kalpaśatamapi kalpasahasramapi kalpaśatasahasramapi, yāvadanekānyapi kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyanusmarati | yāvat pūrvāntakoṭīmapyanusmarati | amutrāhamāsamevaṃnāmā evaṃgotra evaṃjātya evaṃvarṇa evamāhāra evamājīva evamāyuṣpramāṇa evaṃcirasthitika evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī | tataścyutaḥ amutropapannaḥ | so 'haṃ tataścyuta ihāsmyupapanna iti | sākāraṃ sanimittaṃ soddeśamanekavidhaṃ pūrvenivāsamanusmarati || pariśuddhakāyasamudācāraḥ kumāra bodhisattvo mahāsattvo divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣakeṇa sarvān paśyati cyavamānānupapadyamānān suvarṇān durvarṇān sugatān durgatān hīnān praṇītān sugatimapi gacchato durgatimapi gacchato yathākarmopagān sattvān yathābhūtaṃ prajānāti ime bata sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāgaduścaritena samanvāgatā manoduścaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānahetoḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayeṣu upapannāḥ | ime punarbata sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vākasucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭirmasamādānahetoḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatau svargaloke deveṣūpapannāḥ | iti hi devyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣakeṇa sattvān paśyati cyavamānānupapadyamānān suvarṇān durvarṇān hīnān praṇītān sugatimapi gacchato durgatimapi gacchato yathākarmopagān sattvān yathābhūtaṃ prajānāti || pariśuddhakāyasamudācāraḥ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ ekakṣaṇasamāyuktayā prajñayā yat kiṃcijjñātavyamadhimoktavyaṃ vikurvitavyaṃ tatsarvaṃ yathābhūtaṃ prajānāti śṛṇoti paśyate budhyate || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - abhijñākramanirdiṣṭo bodhisattvāna tāyinām / samādhīya sthihitvāna bodhisattvo 'dhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रं च ते विशोधेन्ति दिव्यं श्रोत्रमचिन्तियम् । येन शृण्वन्ति ते धर्मान् सर्वबुद्धेहि भाषितान्

śrotraṃ ca te viśodhenti divyaṃ śrotramacintiyam / yena śṛṇvanti te dharmān sarvabuddhehi bhāṣitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरागमसरागं वा सदोषं वीतदोषकम् । समोहं वीतमोहं वा चित्तं जानन्ति प्राणिनाम्

sarāgamasarāgaṃ vā sadoṣaṃ vītadoṣakam / samohaṃ vītamohaṃ vā cittaṃ jānanti prāṇinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वेनिवासं जानन्ति यत्र ते उषिताः पुरा । कल्पकोटीसहस्राणि सङ्गस्तेषां न विद्यते

pūrvenivāsaṃ jānanti yatra te uṣitāḥ purā / kalpakoṭīsahasrāṇi saṅgasteṣāṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुश्च ते विशोधेन्ति दिव्यं चक्षुरनुत्तरम् । अनुपश्यन्ति ते सत्त्वांश्च्यवतो ऽप्युपपद्यतः

cakṣuśca te viśodhenti divyaṃ cakṣuranuttaram / anupaśyanti te sattvāṃścyavato 'pyupapadyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकक्षणसमायुक्तप्रज्ञया सर्वजातिषु । यत् किंचिदिह ज्ञातव्यं धर्माणां भूतलक्षणम्

ekakṣaṇasamāyuktaprajñayā sarvajātiṣu / yat kiṃcidiha jñātavyaṃ dharmāṇāṃ bhūtalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार वाक्संवरसंवृतो भविष्यामीत्येवं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यम् । तत्र कुमार कतमो वाक्संवरः? येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः षष्ट्याकारसमन्वागतमसङ्गबुद्धस्वरघोषमचित्यं प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः आदेयवाक्यतां प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणानि प्रतिलभते । दश तथागतबलानि, चत्वारि तथागतवैशारध्यानि, अष्टादशावेणिकान् बुद्धधर्मान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रीणि विमोक्षमुखानि प्रतिलभते, चतुरो ब्रह्मविहारान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि प्रतिलभते । चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि, चतुर ऋद्धिपादान्, पञ्चेन्द्रियाणि,पञ्च बलानि,सप्त बोध्यङ्गानि, आर्याष्टाङ्गं मार्गं प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महाकरुणाविहारं प्रतिलभते, महोपेक्षाविहारं प्रतिलभते, क्षेमांश्च वितर्कान् प्रतिलभते, प्रविवेकांश्च वितर्कान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवर इति ॥ पुनरपरं कुमार वाक्संवर उच्यते - येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो मृषावादात् प्रतिविरतो भवति । पैशुन्यात् पारुष्यात् संभिन्नप्रलापात् प्रतिविरतो भवति । मातापितृणामाचार्याणां चान्तिके असभ्यां वाचं न निश्चारयति । या अपि तदन्या दोषोपसंहिता वाचस्ताभ्यो बोधिसत्त्वः प्रतिविरतो भवति । ताश्च वाचः प्रतिश्रुत्कोपमा अवतरति । स्वप्नोपमा निर्मितोपमा मरीच्युपमाः प्रतिश्रुत्कोपमाः प्रतिभासोपमा मायोपमा अवतरति । स तामेवंभूतां वाचं नोपलभते, न कल्पयति,न मन्यते,नावलम्बते, नाभिनिविशते । अयमुच्यते कुमार (वैद्य २९०) वाक्संवरः । परिशुद्धवाक्संवरो हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वापायेभ्यो न बिभेति । सर्वबुद्धधर्मान् प्रतिलभते । सर्वबुद्धर्द्धि सर्वाभिज्ञां प्रतिलभते ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - येनेह वाक्संवरणेनुपेतो लभत्यवशं स हि बोधिसत्त्वः । सर्वेषु धर्मेषु असङ्गज्ञानमयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra vāksaṃvarasaṃvṛto bhaviṣyāmītyevaṃ bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam | tatra kumāra katamo vāksaṃvaraḥ? yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṣṭyākārasamanvāgatamasaṅgabuddhasvaraghoṣamacityaṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ādeyavākyatāṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni pratilabhate | daśa tathāgatabalāni, catvāri tathāgatavaiśāradhyāni, aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastrīṇi vimokṣamukhāni pratilabhate, caturo brahmavihārān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaścatvāri smṛtyupasthānāni pratilabhate | catvāri samyakprahāṇāni, catura ṛddhipādān, pañcendriyāṇi,pañca balāni,sapta bodhyaṅgāni, āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mahākaruṇāvihāraṃ pratilabhate, mahopekṣāvihāraṃ pratilabhate, kṣemāṃśca vitarkān pratilabhate, pravivekāṃśca vitarkān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvara iti || punaraparaṃ kumāra vāksaṃvara ucyate - yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mṛṣāvādāt prativirato bhavati | paiśunyāt pāruṣyāt saṃbhinnapralāpāt prativirato bhavati | mātāpitṛṇāmācāryāṇāṃ cāntike asabhyāṃ vācaṃ na niścārayati | yā api tadanyā doṣopasaṃhitā vācastābhyo bodhisattvaḥ prativirato bhavati | tāśca vācaḥ pratiśrutkopamā avatarati | svapnopamā nirmitopamā marīcyupamāḥ pratiśrutkopamāḥ pratibhāsopamā māyopamā avatarati | sa tāmevaṃbhūtāṃ vācaṃ nopalabhate, na kalpayati,na manyate,nāvalambate, nābhiniviśate | ayamucyate kumāra (Vaidya 290) vāksaṃvaraḥ | pariśuddhavāksaṃvaro hi kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvāpāyebhyo na bibheti | sarvabuddhadharmān pratilabhate | sarvabuddharddhi sarvābhijñāṃ pratilabhate || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - yeneha vāksaṃvaraṇenupeto labhatyavaśaṃ sa hi bodhisattvaḥ / sarveṣu dharmeṣu asaṅgajñānamayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीरा लभन्ति द्वात्रिंशति लक्षणानि । दशो बलावेणिकबुद्धधर्मानयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīrā labhanti dvātriṃśati lakṣaṇāni / daśo balāveṇikabuddhadharmānayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनह वाक्संवरणेन धीमान् प्राप्नोति सर्वानिम बुद्धधर्मान् । ये पूर्वमस्मिन् परिकीर्तिता मे अयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

yenaha vāksaṃvaraṇena dhīmān prāpnoti sarvānima buddhadharmān / ye pūrvamasmin parikīrtitā me ayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाचावरणेन धीमान् लभेद्विहारान् प्रतिसंविदश्च । अत्यद्भुतान् धर्म अचिन्तियांश्च अयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vācāvaraṇena dhīmān labhedvihārān pratisaṃvidaśca / atyadbhutān dharma acintiyāṃśca ayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाचावरणेन धीमान् स्मृत्युपस्थानानि सम्यक्प्रहाणा । तथर्द्धिपादान् बल इन्द्रियाणि लभत्ययं सोच्यति वाचसंवरः

yeneha vācāvaraṇena dhīmān smṛtyupasthānāni samyakprahāṇā / tatharddhipādān bala indriyāṇi labhatyayaṃ socyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् महा उपेक्षां लभते विशारदः । महाकृपां शुद्धविहारतां च अयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān mahā upekṣāṃ labhate viśāradaḥ / mahākṛpāṃ śuddhavihāratāṃ ca ayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा वितर्कान् प्रविवेकशान्तानयं हि सो उच्यति वाचसंवरः

tathā vitarkān pravivekaśāntānayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् मृषा न भाषी पिशुनाश्च वाचः । संभिन्नप्रलापं परुषां च वाचं अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān mṛṣā na bhāṣī piśunāśca vācaḥ / saṃbhinnapralāpaṃ paruṣāṃ ca vācaṃ ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् सद्धर्मक्षेपं न करोति जातु । न बुद्धसंघं च अभ्याचक्षेत अयं खो सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān saddharmakṣepaṃ na karoti jātu / na buddhasaṃghaṃ ca abhyācakṣeta ayaṃ kho so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् मातापितृष्वाचरियानमन्तिके । असत्यवाचं पुरतो न भाषी अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān mātāpitṛṣvācariyānamantike / asatyavācaṃ purato na bhāṣī ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् या अन्यवाचो इह दोषसंहिताः । ताभ्यो ऽप्यशेषं विरतः स भोति अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān yā anyavāco iha doṣasaṃhitāḥ / tābhyo 'pyaśeṣaṃ virataḥ sa bhoti ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेह वाक्संवरणेन धीमान् प्रतिश्रुत्कसंनिभतां पि वाचम् । सुपिनोपमामो तरते विशारदो अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

yeneha vāksaṃvaraṇena dhīmān pratiśrutkasaṃnibhatāṃ pi vācam / supinopamāmo tarate viśārado ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरात्मनिर्जीवनिरीहतां चा प्रतीत्युत्पन्नां सुपिनोपमां मृषा । यदेव वाचोत्तरि बोधिसत्त्वो अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

nirātmanirjīvanirīhatāṃ cā pratītyutpannāṃ supinopamāṃ mṛṣā / yadeva vācottari bodhisattvo ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरोधसत्यं सुपिनं यथैव स्वप्नस्वभावा अथ निर्वृतिं च । यदेव वाचोत्तरि बोधिसत्त्वो अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

nirodhasatyaṃ supinaṃ yathaiva svapnasvabhāvā atha nirvṛtiṃ ca / yadeva vācottari bodhisattvo ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नो चापि वाचं लभते स कांचिन्न कल्पयी नापि च मन्यते सः । नालम्बते नाभिनिवेश जातू अयं खु सो उच्यति वाचसंवरः

no cāpi vācaṃ labhate sa kāṃcinna kalpayī nāpi ca manyate saḥ / nālambate nābhiniveśa jātū ayaṃ khu so ucyati vācasaṃvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार मनःसंवरसंवृतो भविष्यामीत्येवं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यम् । तत्र कुमार कतमो मनःसंवरः? येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो वज्रोपमं समाधिं प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्वो महासत्त्वो ज्वलनान्तराभां नाम रश्मिं प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽष्टाङ्गोपेतस्वरघोषसंपदं प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणानि प्रतिलभते । दश तथागतबलानि, चत्वारि वैशारद्यानि चतस्रः प्रतिसंविदः, अष्टादशावेणिकांश्च बुद्धधर्मान् प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः त्रीणि विमोक्षमुखानि प्रतिलभते । शून्यतामनिमित्तमप्रणिहितं विमोक्षमुखं प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेणः समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चतुरो ब्रह्मविहारान् प्रतिलभते । महामैत्रीं महाकरुणां महामुदितां महोपेक्षां प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि प्रतिलभते । चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि, चतुर ऋद्धिपादान्, पञ्चेन्द्रियाणि,पञ्च बलानि,सप्त बोध्यङ्गानि, आर्याष्टाङ्गं मार्गं प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः । येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महाकरुणाविहारं प्रतिलभते । महोपेक्षाविहारं प्रतिलभते । क्षेमांश्च वितर्कान् प्रतिलभते । प्रविवेकांश्च वितर्कान् प्रतिलभते । हितैषितां च ईर्यां च चर्यां च प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः ॥ पुनरपरं कुमार मनःसंवर उच्यते - येन मनःसंवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो मिथ्यादृष्टिप्रहाणाय मिथ्यादृष्ट्या सार्धं न संवसति । अभिध्याप्रहाणाय अनभिध्यालुर्भवति । व्यापादप्रहाणाय व्यापादेन सार्धं न संवसति । कौसीद्यप्रहाणाय कुसीदेन सार्धं न संवसति । गुरुणामन्तिके मातापित्रोराचार्यांणां चान्तिके शाठ्यचित्तं नोत्पादयति । रागद्वेषमोहचित्तं नोत्पादयति । न च तैः सार्धं संवसति । बोधिचित्तं नोत्सृजति । अध्याशयचित्तं च नोत्सृजति । ये चान्ये दोषोपसंहिता मनःसंकल्पास्तेभ्यः सर्वेभ्यः प्रतिविरतो भवति । न च तैः सार्धं संवसति । अयमुच्यते मनःसंवर । तच्च मनो मायोपममित्यवतरति । स्वप्नोपममपि मरीच्युपममपि । निर्मितोपममिति प्रतिभासोपममित्यवतरति । न कुतश्चिदागमनतो ऽवतरति । स्वप्नोपमं सुखमवतरति । स्वप्नोपममनित्यतो ऽवतरति । स्वप्नोपमं निर्जीवतो ऽवतरति । (वैद्य २९३) स्वप्नोपमं शून्यतो ऽवतरति । तच्च नोपलभते न कल्पयति न मन्यते नावलम्बते नाभिनिविशते । अयमुच्यते कुमार मनःसंवरः ॥ परिशुद्धमनःसमुदाचारो हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वाक्षणांश्च वर्जयति । अचिन्त्यांश्च सर्वबुद्धधर्मान् प्रतिलभते । सर्वबुद्धेभ्यश्च सर्वबुद्धाभिज्ञां अकोप्यां च चेतोविमुक्तिं प्रतिलभते । अयमुच्यते मनःसंवरः ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - शृणोथ सर्वि अविक्षिप्तमना मम भाषतो मनःसंवरणम् । श्रुत्वा च तत्र प्रतिअपद्यथा मे यदीच्छथा लघु विशोधनताम्

tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra manaḥsaṃvarasaṃvṛto bhaviṣyāmītyevaṃ bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam | tatra kumāra katamo manaḥsaṃvaraḥ? yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo vajropamaṃ samādhiṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisatvo mahāsattvo jvalanāntarābhāṃ nāma raśmiṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo 'ṣṭāṅgopetasvaraghoṣasaṃpadaṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni pratilabhate | daśa tathāgatabalāni, catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ, aṣṭādaśāveṇikāṃśca buddhadharmān pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ trīṇi vimokṣamukhāni pratilabhate | śūnyatāmanimittamapraṇihitaṃ vimokṣamukhaṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇaḥ samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaścaturo brahmavihārān pratilabhate | mahāmaitrīṃ mahākaruṇāṃ mahāmuditāṃ mahopekṣāṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaścatvāri smṛtyupasthānāni pratilabhate | catvāri samyakprahāṇāni, catura ṛddhipādān, pañcendriyāṇi,pañca balāni,sapta bodhyaṅgāni, āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ | yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mahākaruṇāvihāraṃ pratilabhate | mahopekṣāvihāraṃ pratilabhate | kṣemāṃśca vitarkān pratilabhate | pravivekāṃśca vitarkān pratilabhate | hitaiṣitāṃ ca īryāṃ ca caryāṃ ca pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ || punaraparaṃ kumāra manaḥsaṃvara ucyate - yena manaḥsaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mithyādṛṣṭiprahāṇāya mithyādṛṣṭyā sārdhaṃ na saṃvasati | abhidhyāprahāṇāya anabhidhyālurbhavati | vyāpādaprahāṇāya vyāpādena sārdhaṃ na saṃvasati | kausīdyaprahāṇāya kusīdena sārdhaṃ na saṃvasati | guruṇāmantike mātāpitrorācāryāṃṇāṃ cāntike śāṭhyacittaṃ notpādayati | rāgadveṣamohacittaṃ notpādayati | na ca taiḥ sārdhaṃ saṃvasati | bodhicittaṃ notsṛjati | adhyāśayacittaṃ ca notsṛjati | ye cānye doṣopasaṃhitā manaḥsaṃkalpāstebhyaḥ sarvebhyaḥ prativirato bhavati | na ca taiḥ sārdhaṃ saṃvasati | ayamucyate manaḥsaṃvara | tacca mano māyopamamityavatarati | svapnopamamapi marīcyupamamapi | nirmitopamamiti pratibhāsopamamityavatarati | na kutaścidāgamanato 'vatarati | svapnopamaṃ sukhamavatarati | svapnopamamanityato 'vatarati | svapnopamaṃ nirjīvato 'vatarati | (Vaidya 293) svapnopamaṃ śūnyato 'vatarati | tacca nopalabhate na kalpayati na manyate nāvalambate nābhiniviśate | ayamucyate kumāra manaḥsaṃvaraḥ || pariśuddhamanaḥsamudācāro hi kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākṣaṇāṃśca varjayati | acintyāṃśca sarvabuddhadharmān pratilabhate | sarvabuddhebhyaśca sarvabuddhābhijñāṃ akopyāṃ ca cetovimuktiṃ pratilabhate | ayamucyate manaḥsaṃvaraḥ || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - śṛṇotha sarvi avikṣiptamanā mama bhāṣato manaḥsaṃvaraṇam / śrutvā ca tatra pratiapadyathā me yadīcchathā laghu viśodhanatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लभि येन विदु परम प्रशान्त विपुलानचलान् । जिनधर्मचिन्तिय तथाद्भुततां मनःसंवरुच्यति विशुद्ध अयम्

manaḥsaṃvareṇa labhi yena vidu parama praśānta vipulānacalān / jinadharmacintiya tathādbhutatāṃ manaḥsaṃvarucyati viśuddha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लभि येन विदु चेतोविमुक्तिमचलां सततम् । वज्रोपमं तथ समाधिवरं मनःसंवरूच्यति हि श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa labhi yena vidu cetovimuktimacalāṃ satatam / vajropamaṃ tatha samādhivaraṃ manaḥsaṃvarūcyati hi śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्पादयत्यपि च येन विदु उपचाररश्मिं विपुलार्थकरीम् । आर्याष्टाङ्गुपेतश्वर येन लभी मनःसंवरूच्यति विशुद्ध अयम्

niṣpādayatyapi ca yena vidu upacāraraśmiṃ vipulārthakarīm / āryāṣṭāṅgupetaśvara yena labhī manaḥsaṃvarūcyati viśuddha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण विदु येन वरां द्वात्रिंशलक्षण लघू लभते । यश चो बलान्यखिलबुद्धगुणान् मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa vidu yena varāṃ dvātriṃśalakṣaṇa laghū labhate / yaśa co balānyakhilabuddhaguṇān manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसंवरेण लभि येन विदु प्रतिसंविदस्तथ विशारदताम् । परमाद्भुतान् गुण अचिन्त्य तथा मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

manasaṃvareṇa labhi yena vidu pratisaṃvidastatha viśāradatām / paramādbhutān guṇa acintya tathā manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लभि येन विदु स्मृत्युपस्थान चतु ऋद्धिपादान् । सम्यक्प्रहाण बल इन्द्रिय चो मनःसंवर कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa labhi yena vidu smṛtyupasthāna catu ṛddhipādān / samyakprahāṇa bala indriya co manaḥsaṃvara kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लघु येन विदु बोध्यङ्ग सप्त लभते विमलान् । अष्टाङ्गिकं च तथ मार्गवरं मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa laghu yena vidu bodhyaṅga sapta labhate vimalān / aṣṭāṅgikaṃ ca tatha mārgavaraṃ manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लभि येन विदु महुपेक्षताविहरणं प्रवरम् । करुणाविहारिममलं च परं मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa labhi yena vidu mahupekṣatāviharaṇaṃ pravaram / karuṇāvihārimamalaṃ ca paraṃ manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण लभि येन शिवान् क्षेमान् वितर्क विदु शुद्ध सदा । लभते गुणाढ्यु प्रविवेककथां मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa labhi yena śivān kṣemān vitarka vidu śuddha sadā / labhate guṇāḍhyu pravivekakathāṃ manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसंवरेण विदु येन युतो मिथ्याकुदृष्ट्या सह न वसति । व्यापादाभिध्या न च संजनयी मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manasaṃvareṇa vidu yena yuto mithyākudṛṣṭyā saha na vasati / vyāpādābhidhyā na ca saṃjanayī manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण विदु येन युतः कुहनां करोति न मुहूर्तमपि । गुरूणां च शाठियु न संजनयी मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa vidu yena yutaḥ kuhanāṃ karoti na muhūrtamapi / gurūṇāṃ ca śāṭhiyu na saṃjanayī manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण विदु येन युतो रागथ द्वेष न जनेति मनः । तथ मोहचित्तु न जनेति क्वचित् मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

manaḥsaṃvareṇa vidu yena yuto rāgatha dveṣa na janeti manaḥ / tatha mohacittu na janeti kvacit manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण विदु येन युतो बोधाय चित्त न विनिःसृजती । अध्याशयं च न विकोपयती मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

manaḥsaṃvareṇa vidu yena yuto bodhāya citta na viniḥsṛjatī / adhyāśayaṃ ca na vikopayatī manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःसंवरेण विदु येन युतो ये चान्य दोष विविधा मनसः । सर्वेभि सार्ध न च संवसती मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

manaḥsaṃvareṇa vidu yena yuto ye cānya doṣa vividhā manasaḥ / sarvebhi sārdha na ca saṃvasatī manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायोपमं च मन ओतरती सुपिनोपमं तथ मरीचिसमम् । प्रतिभासलक्षणमथो सततं मनःसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

māyopamaṃ ca mana otaratī supinopamaṃ tatha marīcisamam / pratibhāsalakṣaṇamatho satataṃ manaḥsaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपिमोपमं च सुखमोतरती तथनित्य शून्यत अशाश्वततः । मन एव ओतरति येन विदु मनसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

supimopamaṃ ca sukhamotaratī tathanitya śūnyata aśāśvatataḥ / mana eva otarati yena vidu manasaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्जीवमोतरति निःसत्त्व मनो उत्पन्नु प्रत्ययत चक्रसमम् । न कुतश्चिदागतु न चापि गतं मनसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

nirjīvamotarati niḥsattva mano utpannu pratyayata cakrasamam / na kutaścidāgatu na cāpi gataṃ manasaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तन्मन्ये उपलभाति क्वचि न च कल्पयत्यथ न मन्यत्यसौ । नालम्भते विनिविशति न चो मनसंवरः कथितु श्रेष्ठु अयम्

na ca tanmanye upalabhāti kvaci na ca kalpayatyatha na manyatyasau / nālambhate viniviśati na co manasaṃvaraḥ kathitu śreṣṭhu ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमार्थसत्य सुपिनेन समं निर्वाण स्वप्नसममोतरति । मन एवमोतरति येन विदु मनसंवरः कथितु श्रेष्ठ अयम्

paramārthasatya supinena samaṃ nirvāṇa svapnasamamotarati / mana evamotarati yena vidu manasaṃvaraḥ kathitu śreṣṭha ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.