तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार वाक्संवरसंवृतो भविष्यामीत्येवं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यम् । तत्र कुमार कतमो वाक्संवरः? येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः षष्ट्याकारसमन्वागतमसङ्गबुद्धस्वरघोषमचित्यं प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः आदेयवाक्यतां प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणानि प्रतिलभते । दश तथागतबलानि, चत्वारि तथागतवैशारध्यानि, अष्टादशावेणिकान् बुद्धधर्मान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रीणि विमोक्षमुखानि प्रतिलभते, चतुरो ब्रह्मविहारान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि प्रतिलभते । चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि, चतुर ऋद्धिपादान्, पञ्चेन्द्रियाणि,पञ्च बलानि,सप्त बोध्यङ्गानि, आर्याष्टाङ्गं मार्गं प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवरः । येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महाकरुणाविहारं प्रतिलभते, महोपेक्षाविहारं प्रतिलभते, क्षेमांश्च वितर्कान् प्रतिलभते, प्रविवेकांश्च वितर्कान् प्रतिलभते । अयमुच्यते कुमार वाक्संवर इति ॥ पुनरपरं कुमार वाक्संवर उच्यते - येन वाक्संवरेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो मृषावादात् प्रतिविरतो भवति । पैशुन्यात् पारुष्यात् संभिन्नप्रलापात् प्रतिविरतो भवति । मातापितृणामाचार्याणां चान्तिके असभ्यां वाचं न निश्चारयति । या अपि तदन्या दोषोपसंहिता वाचस्ताभ्यो बोधिसत्त्वः प्रतिविरतो भवति । ताश्च वाचः प्रतिश्रुत्कोपमा अवतरति । स्वप्नोपमा निर्मितोपमा मरीच्युपमाः प्रतिश्रुत्कोपमाः प्रतिभासोपमा मायोपमा अवतरति । स तामेवंभूतां वाचं नोपलभते, न कल्पयति,न मन्यते,नावलम्बते, नाभिनिविशते । अयमुच्यते कुमार (वैद्य २९०) वाक्संवरः । परिशुद्धवाक्संवरो हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वापायेभ्यो न बिभेति । सर्वबुद्धधर्मान् प्रतिलभते । सर्वबुद्धर्द्धि सर्वाभिज्ञां प्रतिलभते ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - येनेह वाक्संवरणेनुपेतो लभत्यवशं स हि बोधिसत्त्वः । सर्वेषु धर्मेषु असङ्गज्ञानमयं हि सो उच्यति वाचसंवरः
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra vāksaṃvarasaṃvṛto bhaviṣyāmītyevaṃ bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam | tatra kumāra katamo vāksaṃvaraḥ? yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṣṭyākārasamanvāgatamasaṅgabuddhasvaraghoṣamacityaṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ādeyavākyatāṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni pratilabhate | daśa tathāgatabalāni, catvāri tathāgatavaiśāradhyāni, aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastrīṇi vimokṣamukhāni pratilabhate, caturo brahmavihārān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaścatvāri smṛtyupasthānāni pratilabhate | catvāri samyakprahāṇāni, catura ṛddhipādān, pañcendriyāṇi,pañca balāni,sapta bodhyaṅgāni, āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvaraḥ | yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mahākaruṇāvihāraṃ pratilabhate, mahopekṣāvihāraṃ pratilabhate, kṣemāṃśca vitarkān pratilabhate, pravivekāṃśca vitarkān pratilabhate | ayamucyate kumāra vāksaṃvara iti || punaraparaṃ kumāra vāksaṃvara ucyate - yena vāksaṃvareṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo mṛṣāvādāt prativirato bhavati | paiśunyāt pāruṣyāt saṃbhinnapralāpāt prativirato bhavati | mātāpitṛṇāmācāryāṇāṃ cāntike asabhyāṃ vācaṃ na niścārayati | yā api tadanyā doṣopasaṃhitā vācastābhyo bodhisattvaḥ prativirato bhavati | tāśca vācaḥ pratiśrutkopamā avatarati | svapnopamā nirmitopamā marīcyupamāḥ pratiśrutkopamāḥ pratibhāsopamā māyopamā avatarati | sa tāmevaṃbhūtāṃ vācaṃ nopalabhate, na kalpayati,na manyate,nāvalambate, nābhiniviśate | ayamucyate kumāra (Vaidya 290) vāksaṃvaraḥ | pariśuddhavāksaṃvaro hi kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvāpāyebhyo na bibheti | sarvabuddhadharmān pratilabhate | sarvabuddharddhi sarvābhijñāṃ pratilabhate || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - yeneha vāksaṃvaraṇenupeto labhatyavaśaṃ sa hi bodhisattvaḥ / sarveṣu dharmeṣu asaṅgajñānamayaṃ hi so ucyati vācasaṃvaraḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.