कन्यां कुलस्य स्थितये स्थितिज्ञः । मेनां मुनीनाम् अपि माननीयाम् आत्मानुरूपां विधिनोपयेमे ॥स्र्स् १।११५॥ (कुसं। १।१८) चतुर्धा सोऽ पि कथितो वृत्त्या काव्य-विचक्षणैः । अनुकूलः शठो धृष्टो दक्षिणश् चेति भेदतः ॥स्र्स् १।११६॥ ८१ तत्र- अनुकूलस् त्व् एक-जानिः ॥स्र्स् १।११७॥ ८२अ तत्र धीरोदात्तानुकूलो, यथा- सीतां हित्वा दशमुख-रिपुर् नोपयेमे यद् अन्यां तस्या एव प्रतिकृति-सखो यत् क्रतूनाजहार । वृत्तान्तेन श्रवण-विषय-प्रापिणा तेन भर्तुः सा दुर्वारं कथम् अपि परित्याग-दुःखं विषेहे ॥स्र्स् १।११८॥ (रवं। १४।८७) धीर-ललितानुकूलो, यथा- स कदाचिद् अवेक्षित-प्रजः सह देव्या विजहार सुप्रजाः । नगरोपवने शची-सखो मरुतां पालयितेव नन्दने ॥स्र्स् १।११९॥ (रवं। ८।३२) धीरशान्तानुकूलो, यथा- प्रिय-माधवे किम् असि मय्य् अवत्सला ननु सोऽ हम् एव यम् अनन्दयत् पुरा । स्वयम् आगृहीत-कमनीय-कङ्कणस् तव मूर्तिमान् इव महोत्सवः करः ॥स्र्स् १।१२०॥ (मालती-माधवे ९।९) धीरोद्धतानुकूलो, यथा- किं कण्ठे शिथिलीकृतो भुज-लता-पाशः प्रमादान् मया निद्राच्छेद-विवर्तनेष्व् अभिमुखं नाद्यासि सम्भाविता । अन्य-स्त्री-जन-सङ्कथा-लघुर् अहं स्वप्नेऽ पि नालक्षितो दोषं पश्यसि कं प्रिये परिजनोपालम्भ-योग्ये मयि ॥स्र्स् १।१२१॥ (वेणी २।९) अथ शठः- शठो गूढापराध-कृत् ॥स्र्स् १।१२२॥ ८२ब् यथा- स्वप्न-कीर्तित-विपक्षम् अङ्गनाः प्रत्यभैत्सुर् अवदन्त्य् एव तम् । प्रच्छदान्त-गलिताश्रु-बिन्दुभिः क्रोध-भिन्न-वलयिर् विवर्तनैः ॥स्र्स् १।१२३॥ (रवं। १९।२२) अथ धृष्टः- धृष्टो व्यक्तान्य-युवती-भोग-लक्ष्मापि निर्भयः ॥स्र्स् १।१२४॥ ८२च्द् यथा ममैव- को दोषो मणि-मालिका यदि भवेत् कण्ठे न किं शङ्करो धत्ते भूषणम् अर्ध-चन्द्रम् अमलं चन्द्रे न किं कालिमा । तत् साध्व् एव कृतं कृतं भणितिभिर् नैवापराद्धं त्वया भाग्यं द्रष्टुम् अनीशयैव भवतः कान्तापराद्धं मया
kanyāṃ kulasya sthitaye sthitijñaḥ | menāṃ munīnām api mānanīyām ātmānurūpāṃ vidhinopayeme ||SRs 1.115|| (ku.saṃ. 1.18) caturdhā so' pi kathito vṛttyā kāvya-vicakṣaṇaiḥ | anukūlaḥ śaṭho dhṛṣṭo dakṣiṇaś ceti bhedataḥ ||SRs 1.116|| 81 tatra- anukūlas tv eka-jāniḥ ||SRs 1.117|| 82a tatra dhīrodāttānukūlo, yathā- sītāṃ hitvā daśamukha-ripur nopayeme yad anyāṃ tasyā eva pratikṛti-sakho yat kratūnājahāra | vṛttāntena śravaṇa-viṣaya-prāpiṇā tena bhartuḥ sā durvāraṃ katham api parityāga-duḥkhaṃ viṣehe ||SRs 1.118|| (ra.vaṃ. 14.87) dhīra-lalitānukūlo, yathā- sa kadācid avekṣita-prajaḥ saha devyā vijahāra suprajāḥ | nagaropavane śacī-sakho marutāṃ pālayiteva nandane ||SRs 1.119|| (ra.vaṃ. 8.32) dhīraśāntānukūlo, yathā- priya-mādhave kim asi mayy avatsalā nanu so' ham eva yam anandayat purā | svayam āgṛhīta-kamanīya-kaṅkaṇas tava mūrtimān iva mahotsavaḥ karaḥ ||SRs 1.120|| (mālatī-mādhave 9.9) dhīroddhatānukūlo, yathā- kiṃ kaṇṭhe śithilīkṛto bhuja-latā-pāśaḥ pramādān mayā nidrāccheda-vivartaneṣv abhimukhaṃ nādyāsi sambhāvitā | anya-strī-jana-saṅkathā-laghur ahaṃ svapne' pi nālakṣito doṣaṃ paśyasi kaṃ priye parijanopālambha-yogye mayi ||SRs 1.121|| (veṇī 2.9) atha śaṭhaḥ- śaṭho gūḍhāparādha-kṛt ||SRs 1.122|| 82b yathā- svapna-kīrtita-vipakṣam aṅganāḥ pratyabhaitsur avadanty eva tam | pracchadānta-galitāśru-bindubhiḥ krodha-bhinna-valayir vivartanaiḥ ||SRs 1.123|| (ra.vaṃ. 19.22) atha dhṛṣṭaḥ- dhṛṣṭo vyaktānya-yuvatī-bhoga-lakṣmāpi nirbhayaḥ ||SRs 1.124|| 82cd yathā mamaiva- ko doṣo maṇi-mālikā yadi bhavet kaṇṭhe na kiṃ śaṅkaro dhatte bhūṣaṇam ardha-candram amalaṃ candre na kiṃ kālimā | tat sādhv eva kṛtaṃ kṛtaṃ bhaṇitibhir naivāparāddhaṃ tvayā bhāgyaṃ draṣṭum anīśayaiva bhavataḥ kāntāparāddhaṃ mayā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.