अथ वैवर्ण्यम्- विषादातपरोषाद्यैर् वैवर्ण्यम् उपजायते । मुख-वर्ण-परावृत्ति-कार्श्याद्यास् तत्र विक्रियाः ॥स्र्स् १।५६३॥ ३०८ विषादेन, यथा- शर-काण्ड-पाण्डु-गण्ड-स्थलीयम् आभाति परिमिताभरणा । माधव-परिणत-पत्रा कतिपय-कुसुमेव कुन्दलता ॥स्र्स् १।५६४॥ (माअमि। ३।८) अत्र विरह-जनितेन विषादेन पाण्डुत्वम् । आतपेन, यथा- धूतानाम् अभिमुख-पातिभिः समीरैर् आयासाद् अविशद् अलोचनोत्पलानाम् । आनिन्ये मद-जनितां श्रियं वधूनाम् उष्णांशु-द्युति-जनितः कपोल-रागः ॥स्र्स् १।५६५॥ (किरातार्जुनीय ७।३) रोषेण, यथा- कदा मुखं वर-तनु कारणाद् ऋते तवागतं क्षणम् अयि कोप-पात्रताम् । अपर्वणि ग्रह-कलुषेन्दु-मण्डला विभावरी कथय कथं भविष्यति ॥स्र्स् १।५६६॥ (मालविकाग्नि-मित्र ४।१६) अथाश्रु- विषाद-रोष-सन्तोषा-धूमाद्यैर् अश्रु तत्-क्रियाः । बाष्प-बिन्दु-परिक्षेप-नेत्र-संमार्जनादयः ॥स्र्स् १।५६७॥ ३०९ विषादेन, यथा- त्वाम् आलिख्य प्रणय-कुपितां धातु-रागैः शिलायाम् आत्मानं ते चरण-पतितं यावद् इच्छामि कर्तुम् । अस्रैस् तावन् मुहुर् उपचितैर् दृष्टिर् आलुप्यते मे क्रूरस् तस्मिन्न् अपि न सहते सङ्गमं नौ कृतान्तः ॥स्र्स् १।५६८॥ [मेदू। २।४५] रोषेण च, यथा ममैव- कान्ते कृतागसि पुरः परिवर्तमाने सख्यं सरोज-शशिनोः सहसा बभूव । रोषाक्षरं सुदृशि वक्तुम् अपारयन्त्याम् इन्दीवर-द्वयम् अवाप तुषार-धाराम्
atha vaivarṇyam- viṣādātaparoṣādyair vaivarṇyam upajāyate | mukha-varṇa-parāvṛtti-kārśyādyās tatra vikriyāḥ ||SRs 1.563|| 308 viṣādena, yathā- śara-kāṇḍa-pāṇḍu-gaṇḍa-sthalīyam ābhāti parimitābharaṇā | mādhava-pariṇata-patrā katipaya-kusumeva kundalatā ||SRs 1.564|| (mā.a.mi. 3.8) atra viraha-janitena viṣādena pāṇḍutvam | ātapena, yathā- dhūtānām abhimukha-pātibhiḥ samīrair āyāsād aviśad alocanotpalānām | āninye mada-janitāṃ śriyaṃ vadhūnām uṣṇāṃśu-dyuti-janitaḥ kapola-rāgaḥ ||SRs 1.565|| (kirātārjunīya 7.3) roṣeṇa, yathā- kadā mukhaṃ vara-tanu kāraṇād ṛte tavāgataṃ kṣaṇam ayi kopa-pātratām | aparvaṇi graha-kaluṣendu-maṇḍalā vibhāvarī kathaya kathaṃ bhaviṣyati ||SRs 1.566|| (mālavikāgni-mitra 4.16) athāśru- viṣāda-roṣa-santoṣā-dhūmādyair aśru tat-kriyāḥ | bāṣpa-bindu-parikṣepa-netra-saṃmārjanādayaḥ ||SRs 1.567|| 309 viṣādena, yathā- tvām ālikhya praṇaya-kupitāṃ dhātu-rāgaiḥ śilāyām ātmānaṃ te caraṇa-patitaṃ yāvad icchāmi kartum | asrais tāvan muhur upacitair dṛṣṭir ālupyate me krūras tasminn api na sahate saṅgamaṃ nau kṛtāntaḥ ||SRs 1.568|| [me.dū. 2.45] roṣeṇa ca, yathā mamaiva- kānte kṛtāgasi puraḥ parivartamāne sakhyaṃ saroja-śaśinoḥ sahasā babhūva | roṣākṣaraṃ sudṛśi vaktum apārayantyām indīvara-dvayam avāpa tuṣāra-dhārām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.