अथ (४) ग्लानिः- आधि-व्याधि-जरा-तृष्णा-व्यायाम-सुरतादिभिः । १४ निष्प्राणता ग्लानिर् अत्र क्षामाङ्ग-वचन-क्रियाः । कम्पानुत्साह-वैवर्ण्य-नयन-भ्रमणादयः ॥स्र्स् २।२६॥ १५ आधिना, यथा- किसलयम् इव मुग्धं बन्धनाद् विप्रलूनं हृदय-कुसुम-शोषी दारुणो दीर्घ-शोकः । ग्लपयति परिपाण्डु क्षामम् अस्याः शरीरं शरदिज इव घर्मः केतकी-पत्र-गर्भम् ॥स्र्स् २।२७॥ (उत्तर-राम-चरित ३।५) व्याधिना, यथा- तस्य पाण्डु-वदनाल्प-भूषणा सावलम्ब-गमना मृदु-स्वना । राज-यक्ष्म-परिहाणिर् आययौ काम-यान-समवस्थया तुलाम् ॥स्र्स् २।२८॥ (रघु। १९।५०) जरया, यथा- विवृद्धिं कम्पस्य प्रथयतितरां साध्वस-वशाद् अविस्पष्टां दृष्टिं तिरयतितरां बाष्प-सलिलैः । स्खलद्-वर्णां वाणीं जनयतितरां गद्गदतया जरायाः साहाय्यं मम हि परितोषोऽ द्य कुरुते ॥स्र्स् २।२९॥ (रत्नावली ४।१३) अत्र हर्षस्य जरा-सहकारित्व-कथनाद् उभयानुभावैर् अपि कम्पादिभिर् जरा-ग्लानेर् एव प्राधान्यं गम्यते । तृष्णया, यथा- विन्ध्या-ध्वानौ विरल-सलिलास् तर्षिणी तत्र सीता यावन् मूर्छां कलयति किल व्याकुले रामभद्रे । द्राक् सौमित्रिः पुटक-कलशीं मालुधानीदलानां तावत् प्राप्तो दधद् अतिभृतां वारिणा नैर्झरेण ॥स्र्स् २।३०॥ (बाल-रामायण ६।५०) व्यायामेन, यथा- अतनु-कुच-भरानतेन भूयः श्रम-जनितानतिना शरीरकेण । अनुचित-गति-साद-निःसहत्वं कल-भर-करोरुभिर् ऊरुभिर् दधानैः ॥स्र्स् २।३१॥ (शिव। ७।६६) सुरतेन, यथा- अति-प्रयत्नेन रतान्त-तान्ता कृष्णेन तल्पावरोपिता सा । आलम्ब्य तस्यैव करं करेण ज्योत्स्ना-कृतानन्दम् अलिन्दम् आप
atha (4) glāniḥ- ādhi-vyādhi-jarā-tṛṣṇā-vyāyāma-suratādibhiḥ | 14 niṣprāṇatā glānir atra kṣāmāṅga-vacana-kriyāḥ | kampānutsāha-vaivarṇya-nayana-bhramaṇādayaḥ ||SRs 2.26|| 15 ādhinā, yathā- kisalayam iva mugdhaṃ bandhanād vipralūnaṃ hṛdaya-kusuma-śoṣī dāruṇo dīrgha-śokaḥ | glapayati paripāṇḍu kṣāmam asyāḥ śarīraṃ śaradija iva gharmaḥ ketakī-patra-garbham ||SRs 2.27|| (uttara-rāma-carita 3.5) vyādhinā, yathā- tasya pāṇḍu-vadanālpa-bhūṣaṇā sāvalamba-gamanā mṛdu-svanā | rāja-yakṣma-parihāṇir āyayau kāma-yāna-samavasthayā tulām ||SRs 2.28|| (raghu. 19.50) jarayā, yathā- vivṛddhiṃ kampasya prathayatitarāṃ sādhvasa-vaśād avispaṣṭāṃ dṛṣṭiṃ tirayatitarāṃ bāṣpa-salilaiḥ | skhalad-varṇāṃ vāṇīṃ janayatitarāṃ gadgadatayā jarāyāḥ sāhāyyaṃ mama hi paritoṣo' dya kurute ||SRs 2.29|| (ratnāvalī 4.13) atra harṣasya jarā-sahakāritva-kathanād ubhayānubhāvair api kampādibhir jarā-glāner eva prādhānyaṃ gamyate | tṛṣṇayā, yathā- vindhyā-dhvānau virala-salilās tarṣiṇī tatra sītā yāvan mūrchāṃ kalayati kila vyākule rāmabhadre | drāk saumitriḥ puṭaka-kalaśīṃ māludhānīdalānāṃ tāvat prāpto dadhad atibhṛtāṃ vāriṇā nairjhareṇa ||SRs 2.30|| (bāla-rāmāyaṇa 6.50) vyāyāmena, yathā- atanu-kuca-bharānatena bhūyaḥ śrama-janitānatinā śarīrakeṇa | anucita-gati-sāda-niḥsahatvaṃ kala-bhara-karorubhir ūrubhir dadhānaiḥ ||SRs 2.31|| (śi.va. 7.66) suratena, yathā- ati-prayatnena ratānta-tāntā kṛṣṇena talpāvaropitā sā | ālambya tasyaiva karaṃ kareṇa jyotsnā-kṛtānandam alindam āpa
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.