तेन मान-शान्तिर्, यथा- मानम् अस्या निराकर्तुं पादयोर् मे पतिष्यतः । उपकाराय दिष्ट्यैतद् उदीणं घन-गर्जितम् ॥स्र्स् २।४३४॥ (काआ। २।२९०) अत्र मान-प्रणोदन-घन-गर्जित-सन्त्रासस्य प्रिय-प्रयत्नैर् विना दैव-वशेन सम्भूतत्वाद् यादृच्छिकत्वम् । प्रत्युत्पन्न-धिया पुंसा कल्पितं बुद्धि-पूर्वकम् ॥स्र्स् २।४३५॥ २१४ यथा- लीला-तामरसाहतोऽ न्य-वनिता-निःशङ्क-दष्टाधरः कश्चित् केसर-दूषितेक्षण इव व्यामील्य नेत्रे स्थितः । मुग्धा कुड्मलिताननेन ददती वायुं स्थिता तस्य सा भ्रान्त्या धूर्ततयाथ सा नतिम् ऋते तेनानिशं चुम्बिता ॥स्र्स् २।४३६॥ (अमरु ७२) अत्र मानापनोदनस्य प्रिय-त्रासस्य नेत्र-व्यावृत्ति-नटन-लक्षणतया नायकस्य प्रत्युत्पन्न-मत्या कल्पितत्वाद् बुद्धि-पूर्वकत्वम् । अथ प्रवासः- पूर्व-सङ्गतयोर् यूनोर् भवेद् देशान्तरादिभिः । चरण-व्यवधानं यत् स प्रवास इतीर्यते ॥स्र्स् २।४३७॥ २१५ तज्-जन्यो विप्रलम्भोऽ पि प्रवासत्वेन संमतः । हर्ष-गर्व-मद-व्रीडा वर्जयित्वा समीरिताः ॥स्र्स् २।४३८॥ २१६ शृङ्गार-योग्याः सर्वेऽ पि प्रवास-व्यभिचारिणः । कार्यतः सम्भ्रमाच् छापात् स त्रिधा तत्र कार्यजः ॥स्र्स् २।४३९॥ २१७ बुद्धि-पूर्वतया यूनोः संविधान-व्यपेक्षया । वृत्तो वर्तिष्यमाणश् च वर्तमान इति त्रिधा ॥स्र्स् २।४४०॥ २१८ धर्मार्थ-सङ्ग्रहाय बुद्धि-पूर्वो व्यापारः कार्यम् । तेन वृत्तो, यथा- क्रिया-प्रबन्धाद् अयम् अध्वराणाम् अजस्रम् आहूत-सहस्र-नेत्रः । शच्याश् चिरं पाण्डु-कपोल-लम्बान् मन्दार-शून्यान् अलकांश् चकार ॥स्र्स् २।४४१॥ (रवं। ६।२३) अत्र पुरन्दरस्य पूर्वं शचीम् आमन्त्र्य पश्चाद् अध्वर-प्रदेश-गमनेन तयोः संविधान् अव्यपेक्षया (कार्यतो) विप्रलम्भस्य भूत-पूर्वत्वम् । वर्तिष्यमाणो, यथा- भवतु विदितं छद्मालापैर् अलं प्रिय गम्यतां तनुर् अपि न ते दोषोऽ स्माकं विधिस् तु पराङ्मुखः । तव यथा तथाभूतं प्रेम प्रपन्नम् इमां दशां प्रकृति-चपले का नः पीडा गते हत-जीविते ॥स्र्स् २।४४२॥ (अमरु ३०) वर्तमानो, यथा- यामीति प्रिय-पुष्टायाः प्रियायाः कण्ठ-लग्नयोः । वचो-जीवितयोर् आसीत् पुरो निःसरणे रणः
tena māna-śāntir, yathā- mānam asyā nirākartuṃ pādayor me patiṣyataḥ | upakārāya diṣṭyaitad udīṇaṃ ghana-garjitam ||SRs 2.434|| (kā.ā. 2.290) atra māna-praṇodana-ghana-garjita-santrāsasya priya-prayatnair vinā daiva-vaśena sambhūtatvād yādṛcchikatvam | pratyutpanna-dhiyā puṃsā kalpitaṃ buddhi-pūrvakam ||SRs 2.435|| 214 yathā- līlā-tāmarasāhato' nya-vanitā-niḥśaṅka-daṣṭādharaḥ kaścit kesara-dūṣitekṣaṇa iva vyāmīlya netre sthitaḥ | mugdhā kuḍmalitānanena dadatī vāyuṃ sthitā tasya sā bhrāntyā dhūrtatayātha sā natim ṛte tenāniśaṃ cumbitā ||SRs 2.436|| (amaru 72) atra mānāpanodanasya priya-trāsasya netra-vyāvṛtti-naṭana-lakṣaṇatayā nāyakasya pratyutpanna-matyā kalpitatvād buddhi-pūrvakatvam | atha pravāsaḥ- pūrva-saṅgatayor yūnor bhaved deśāntarādibhiḥ | caraṇa-vyavadhānaṃ yat sa pravāsa itīryate ||SRs 2.437|| 215 taj-janyo vipralambho' pi pravāsatvena saṃmataḥ | harṣa-garva-mada-vrīḍā varjayitvā samīritāḥ ||SRs 2.438|| 216 śṛṅgāra-yogyāḥ sarve' pi pravāsa-vyabhicāriṇaḥ | kāryataḥ sambhramāc chāpāt sa tridhā tatra kāryajaḥ ||SRs 2.439|| 217 buddhi-pūrvatayā yūnoḥ saṃvidhāna-vyapekṣayā | vṛtto vartiṣyamāṇaś ca vartamāna iti tridhā ||SRs 2.440|| 218 dharmārtha-saṅgrahāya buddhi-pūrvo vyāpāraḥ kāryam | tena vṛtto, yathā- kriyā-prabandhād ayam adhvarāṇām ajasram āhūta-sahasra-netraḥ | śacyāś ciraṃ pāṇḍu-kapola-lambān mandāra-śūnyān alakāṃś cakāra ||SRs 2.441|| (ra.vaṃ. 6.23) atra purandarasya pūrvaṃ śacīm āmantrya paścād adhvara-pradeśa-gamanena tayoḥ saṃvidhān avyapekṣayā (kāryato) vipralambhasya bhūta-pūrvatvam | vartiṣyamāṇo, yathā- bhavatu viditaṃ chadmālāpair alaṃ priya gamyatāṃ tanur api na te doṣo' smākaṃ vidhis tu parāṅmukhaḥ | tava yathā tathābhūtaṃ prema prapannam imāṃ daśāṃ prakṛti-capale kā naḥ pīḍā gate hata-jīvite ||SRs 2.442|| (amaru 30) vartamāno, yathā- yāmīti priya-puṣṭāyāḥ priyāyāḥ kaṇṭha-lagnayoḥ | vaco-jīvitayor āsīt puro niḥsaraṇe raṇaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.