आत्मस्थस् तु यदा स्वस्य विकारैर् हसति स्वयम् । २३० यथा बाल-रामायणे-भृङ्गिरिटिः (आत्मानं निर्वर्ण्य सोपहासम्)-अहो त्रिभुवनाधिपतेर् अस्य अनुचरस्य महार्ह-वेषता । कौपीनाच्छादने वल्कम् अक्ष-सूत्रं जटा-च्छटाः । रुद्राङ्कुशस् त्रिपुण्ड्रं च वेषो भृङ्गिरिटेर् अयम् ॥स्र्स् २।४६८॥ (बारा। २।२) अत्र भृङ्गिरिटिः स्व-वेष-वैकृतेनैव स्वयम् आत्मानं हसति । परस्थस् तु पर-प्राप्तैर् एतैर् हसति चेत् परम् ॥स्र्स् २।४६८॥ २३१अ यथा- त्रस्तः समस्त-जन-हास-करः करेणोस् तावत् खरः प्रखरम् उल्ललयांचकार । यावच् चलासन-विलोल-नितम्ब-बिम्ब- विस्रस्त-वस्त्रम् अवरोध-वधूः पपात ॥स्र्स् २।४६९॥ (शिव। ५।७) प्रकृति-वशात् स च षोढा स्मित-हसिते विहसितावहसिते च । २३१ अपहसितातिहसितके ज्येष्ठादीनां क्रमाद् द्वे द्वे ॥४६९॥ तत्र स्मितम् - स्मितं चालक्ष्य-दशनं दृक्-कपोल-विकाश-कृत् ॥स्र्स् २।४७०॥ २३२ यथा- उत्फुल्ल-गण्ड-मण्डलम् उल्लसित-दृग्-अन्त-सूचिताकूतम् । नमयन्त्यापि मुखाम्बुजम् उन्नमितं राग-साम्राज्यम् ॥स्र्स् २।४७१॥ (कुआ। २।१५) अत्र गण्ड-मण्डल-विकास-दृग्-अन्तोल्लासाभ्यां नायिकायाः स्मितं व्यज्यते । हसितं, यथा- तद् एव लक्ष्य-दशन-शिखरं हसितं भवेत् ॥स्र्स् २।४७२॥ २३३अ स्मयमानम् आयताक्ष्याः किंचिद् अभिव्यक्त-दशन-शोभि मुखम् । असमग्र-लक्ष्य-केसरम् उच्छ्वसद् इव पङ्कजं दृष्टम् ॥स्र्स् २।४७३॥ (माअमि। २।११) अत्र किञ्चिद् अभिव्यक्त-दशनत्वाद् इदं हसितम् । विहसितं, यथा- तद् एव कुञ्चितापाङ्ग-गण्डं मधुर-निःस्वनम् । २३३ कालोचितं सानुरागम् उक्तं विहसितं भवेत्
ātmasthas tu yadā svasya vikārair hasati svayam | 230 yathā bāla-rāmāyaṇe-bhṛṅgiriṭiḥ (ātmānaṃ nirvarṇya sopahāsam)-aho tribhuvanādhipater asya anucarasya mahārha-veṣatā | kaupīnācchādane valkam akṣa-sūtraṃ jaṭā-cchaṭāḥ | rudrāṅkuśas tripuṇḍraṃ ca veṣo bhṛṅgiriṭer ayam ||SRs 2.468|| (bā.rā. 2.2) atra bhṛṅgiriṭiḥ sva-veṣa-vaikṛtenaiva svayam ātmānaṃ hasati | parasthas tu para-prāptair etair hasati cet param ||SRs 2.468|| 231a yathā- trastaḥ samasta-jana-hāsa-karaḥ kareṇos tāvat kharaḥ prakharam ullalayāṃcakāra | yāvac calāsana-vilola-nitamba-bimba- visrasta-vastram avarodha-vadhūḥ papāta ||SRs 2.469|| (śi.va. 5.7) prakṛti-vaśāt sa ca ṣoḍhā smita-hasite vihasitāvahasite ca | 231 apahasitātihasitake jyeṣṭhādīnāṃ kramād dve dve ||469|| tatra smitam - smitaṃ cālakṣya-daśanaṃ dṛk-kapola-vikāśa-kṛt ||SRs 2.470|| 232 yathā- utphulla-gaṇḍa-maṇḍalam ullasita-dṛg-anta-sūcitākūtam | namayantyāpi mukhāmbujam unnamitaṃ rāga-sāmrājyam ||SRs 2.471|| (ku.ā. 2.15) atra gaṇḍa-maṇḍala-vikāsa-dṛg-antollāsābhyāṃ nāyikāyāḥ smitaṃ vyajyate | hasitaṃ, yathā- tad eva lakṣya-daśana-śikharaṃ hasitaṃ bhavet ||SRs 2.472|| 233a smayamānam āyatākṣyāḥ kiṃcid abhivyakta-daśana-śobhi mukham | asamagra-lakṣya-kesaram ucchvasad iva paṅkajaṃ dṛṣṭam ||SRs 2.473|| (mā.a.mi. 2.11) atra kiñcid abhivyakta-daśanatvād idaṃ hasitam | vihasitaṃ, yathā- tad eva kuñcitāpāṅga-gaṇḍaṃ madhura-niḥsvanam | 233 kālocitaṃ sānurāgam uktaṃ vihasitaṃ bhavet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.