प्रिय-सखि विषमं प्रेम मरणं शरणं नु वरम् एकम् ॥] इत्य् अत्र पूर्वानुरागस्याभासत्व-प्रसङ्ग इति चेद् उच्यते । अभावो हि त्रिविधः प्राग्-अभावोऽ त्यन्ताभावः प्रध्वंसाभावश् चेति । तत्र प्राग्-अभावे दर्शनादि-कारणेषु सम्भावितेषु रागोत्पत्ति-सम्भावनया नाभासत्वम् । इतरयोस् तु कारण-सद्-भावेऽ पि रागानुत्पत्तेर् आभासत्वम् एव । अन्ये तु स्त्रिया एव रागाभावे रसस्याभासत्वं प्रतिजानते । न तद् उपपद्यते । पुरुषेऽ पि रागाभावे रसस्यानास्वादनीयत्वात् । यथा- गते प्रेमावेशे प्रणय-बहु-मानेऽ पि गलिते निवृत्ते सद्-भावे जन इव जने गच्छति पुरः । तद् उत्प्रेक्ष्योत्प्रेक्ष्य प्रिय-सखि गतांस् तांश् च दिवसान् न जाने को हेतुर् दलति शतधा यन् न हृदयम् ॥स्र्स् २।५२४॥ (अमरु ४३) अत्र हृदय-दलनाभाव-पूर्व-गत-दिवसोत्प्रेक्षाद्य्-अनुमितैर् निर्वेद-स्मृत्य्-आदिभिर् अभिव्यक्तोऽ पि स्त्रिया अनुरागः प्रेमावेश-श्लथनादि-कथितेन पुरुष-गत-राग-ध्वंसनेन चारुतां नाप्नोति । पुरुष-रागात्यन्ताभावेन रसाभासत्वं, यथा- ध्यान-व्याजम् उपेत्य चिन्तयसि काम् उन्मील्य चक्षुः क्षणं पश्यानङ्ग-शरातुरं जनम् इमं त्रातापि नो रक्षसि । मिथ्या-कारुणिकोऽ सि निर्घूणतरस् त्वत्तः कुतोऽ न्यः पुमान् सेर्ष्यं मार-वधूभिर् इत्य् अभिहितो बुद्धो जिनः पातु वः ॥स्र्स् २।५२५॥ (नागा। १।१) अत्र जिनस्य रागात्यन्ताभावेन रसाभासत्वम् । अनेकत्र योषितो रागाभासत्वं, यथा- परस्परेण क्षतयोः प्रहर्त्रोर् उत्क्रान्तवाय्वोः समकालम् एव । अमर्त्य-भावेऽ पि कयोश्चिद् आसीद् एकाप्सरः-प्रार्थनयोर् विवादः ॥स्र्स् २।५२६॥ (रवं। ७।५३) अत्र कस्याश्चिद् दिव्य-वनिताया वीर-द्वये रणानिवृत्ति-मरण-प्राप्त-देवताभावे अनुरागस्य निरुपमानशूर-गुणोपाधेर् अवैषम्येण प्रतिभासनादाभासत्वम् । अनेकत्र पुंसो रागाद्, यथा- रम्यं गायति मेनका कृत-रुचिर् वीणा-स्वनैर् उर्वशी चित्रं वक्ति तिलोत्तमा परिचयं नानाङ्ग-हार-क्रमे । आसां रूपम् इदं तद् उत्तमम् इति प्रेमानवस्था द्विषा भेजे श्री-यनपोत-सिंह-नृपते त्वत्-खड्ग-भिन्नात्मना
priya-sakhi viṣamaṃ prema maraṇaṃ śaraṇaṃ nu varam ekam ||] ity atra pūrvānurāgasyābhāsatva-prasaṅga iti ced ucyate | abhāvo hi trividhaḥ prāg-abhāvo' tyantābhāvaḥ pradhvaṃsābhāvaś ceti | tatra prāg-abhāve darśanādi-kāraṇeṣu sambhāviteṣu rāgotpatti-sambhāvanayā nābhāsatvam | itarayos tu kāraṇa-sad-bhāve' pi rāgānutpatter ābhāsatvam eva | anye tu striyā eva rāgābhāve rasasyābhāsatvaṃ pratijānate | na tad upapadyate | puruṣe' pi rāgābhāve rasasyānāsvādanīyatvāt | yathā- gate premāveśe praṇaya-bahu-māne' pi galite nivṛtte sad-bhāve jana iva jane gacchati puraḥ | tad utprekṣyotprekṣya priya-sakhi gatāṃs tāṃś ca divasān na jāne ko hetur dalati śatadhā yan na hṛdayam ||SRs 2.524|| (amaru 43) atra hṛdaya-dalanābhāva-pūrva-gata-divasotprekṣādy-anumitair nirveda-smṛty-ādibhir abhivyakto' pi striyā anurāgaḥ premāveśa-ślathanādi-kathitena puruṣa-gata-rāga-dhvaṃsanena cārutāṃ nāpnoti | puruṣa-rāgātyantābhāvena rasābhāsatvaṃ, yathā- dhyāna-vyājam upetya cintayasi kām unmīlya cakṣuḥ kṣaṇaṃ paśyānaṅga-śarāturaṃ janam imaṃ trātāpi no rakṣasi | mithyā-kāruṇiko' si nirghūṇataras tvattaḥ kuto' nyaḥ pumān serṣyaṃ māra-vadhūbhir ity abhihito buddho jinaḥ pātu vaḥ ||SRs 2.525|| (nāgā. 1.1) atra jinasya rāgātyantābhāvena rasābhāsatvam | anekatra yoṣito rāgābhāsatvaṃ, yathā- paraspareṇa kṣatayoḥ prahartror utkrāntavāyvoḥ samakālam eva | amartya-bhāve' pi kayościd āsīd ekāpsaraḥ-prārthanayor vivādaḥ ||SRs 2.526|| (ra.vaṃ. 7.53) atra kasyāścid divya-vanitāyā vīra-dvaye raṇānivṛtti-maraṇa-prāpta-devatābhāve anurāgasya nirupamānaśūra-guṇopādher avaiṣamyeṇa pratibhāsanādābhāsatvam | anekatra puṃso rāgād, yathā- ramyaṃ gāyati menakā kṛta-rucir vīṇā-svanair urvaśī citraṃ vakti tilottamā paricayaṃ nānāṅga-hāra-krame | āsāṃ rūpam idaṃ tad uttamam iti premānavasthā dviṣā bheje śrī-yanapota-siṃha-nṛpate tvat-khaḍga-bhinnātmanā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.