अथ बीजः- यत् तु स्वल्पम् उपक्षिप्तं बहुधा विस्तृतिं गतम् । ९ कार्यस्य कारणं प्राज्ञैस् तद् बीजम् इति कथ्यते । उप्तं बीजं तरोर् यद्वद् अङ्कुरादि-प्रभेदतः ॥स्र्स् ३।१०॥ १० फलाय कल्पते तद्वन् नायकादि-विभेदतः । फलायैतद् भवेद् यस्माद् बीजम् इत्य् अभिधीयते ॥स्र्स् ३।११॥ ११ यथा बाल-रामायणे प्रथम-द्वितीयाङ्कयोः कल्पिते मुख-सन्धौ स्वल्पो रामोत्साहो बीजम् इत्य् उच्यते । अथ बिन्दुः- फले प्रधाने बीजस्य प्रसङ्गोक्तैः फलान्तरैः । विच्छिन्ने यद् अविच्छेद-कारणं बिन्दुर् उच्यते ॥स्र्स् ३।१२॥ १२ जल-बिन्दुर् यथा सिञ्चंस् तरु-मूलं फलाय हि । तथैवायम् उपक्षिप्तो बिन्दुर् इत्य् अभिधीयते ॥स्र्स् ३।१३॥ १३ यथा तत्रैव [बाल-रामायणे] तृतीय-चतुर्थाङ्कयोः कल्पिते प्रतिमुख-सन्धौ निक्षिप्तो रावण-विरोध-मूलं सीता-परिग्रहो बिन्दुर् उच्यते । अथ पताका-- यत् प्रधानोपकरण-प्रसङ्गात् स्वार्थम् ऋच्छति । सा स्यात् पताका सुग्रीव-मकरन्दादि-वृत्तवत् ॥स्र्स् ३।१४॥ १४ अथ प्रकरी- यत् केवलं परार्थस्य साधकं च प्रदेश-भाक् । प्रकरी सा समुद्दिष्टा नव-वृन्दादि-वृत्तवत् ॥स्र्स् ३।१५॥ १५ पताका-प्रकरी-व्यपदेशो भाव-प्रकाशिका-कारेणोक्तः, यथा- यथा पताका कस्यापि शोभाकृच् चिह्न-रूपतः । स्वस्योपनायकादीनां वृत्तान्तस् तद्वद् उच्यते
atha bījaḥ- yat tu svalpam upakṣiptaṃ bahudhā vistṛtiṃ gatam | 9 kāryasya kāraṇaṃ prājñais tad bījam iti kathyate | uptaṃ bījaṃ taror yadvad aṅkurādi-prabhedataḥ ||SRs 3.10|| 10 phalāya kalpate tadvan nāyakādi-vibhedataḥ | phalāyaitad bhaved yasmād bījam ity abhidhīyate ||SRs 3.11|| 11 yathā bāla-rāmāyaṇe prathama-dvitīyāṅkayoḥ kalpite mukha-sandhau svalpo rāmotsāho bījam ity ucyate | atha binduḥ- phale pradhāne bījasya prasaṅgoktaiḥ phalāntaraiḥ | vicchinne yad aviccheda-kāraṇaṃ bindur ucyate ||SRs 3.12|| 12 jala-bindur yathā siñcaṃs taru-mūlaṃ phalāya hi | tathaivāyam upakṣipto bindur ity abhidhīyate ||SRs 3.13|| 13 yathā tatraiva [bāla-rāmāyaṇe] tṛtīya-caturthāṅkayoḥ kalpite pratimukha-sandhau nikṣipto rāvaṇa-virodha-mūlaṃ sītā-parigraho bindur ucyate | atha patākā-- yat pradhānopakaraṇa-prasaṅgāt svārtham ṛcchati | sā syāt patākā sugrīva-makarandādi-vṛttavat ||SRs 3.14|| 14 atha prakarī- yat kevalaṃ parārthasya sādhakaṃ ca pradeśa-bhāk | prakarī sā samuddiṣṭā nava-vṛndādi-vṛttavat ||SRs 3.15|| 15 patākā-prakarī-vyapadeśo bhāva-prakāśikā-kāreṇoktaḥ, yathā- yathā patākā kasyāpi śobhākṛc cihna-rūpataḥ | svasyopanāyakādīnāṃ vṛttāntas tadvad ucyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.