शोभायै वेदिकादीनां यथा पुष्पाक्षतादयः । तथ र्तु-वर्णनादिस् तु प्रसङ्गे प्रकरी भवेत् ॥स्र्स् ३।१७॥ इति (भाव-प्रकाशे) । अथ पताका-स्थानकानि- अङ्गस्य च प्रधानस्य भाव्यवस्थस्य सूचकम् । यद् आगन्तुक-भावेन पताका-स्थानकं हि तत् ॥स्र्स् ३।१८॥ १६ एतद् द्विधा तुल्य-संविधानं तुल्य-विशेषणम् । तत्राद्यं त्रि-प्रकारं स्याद् द्वितीयं त्व् एकम् एव हि ।१७ एवं चतुर्विधं ज्ञेयं पताका-स्थानकं बुधैः ॥स्र्स् ३।१९॥ १८अ तथा च भरतः (१९।३१)- सहसैवार्थ-सम्पत्तिर् गुणवत्य् उपचारतः । पताका-स्थानकम् इदं प्रथमं परिकीर्तितम् ॥स्र्स् ३।२०॥ इति । यथा रत्नावल्याम्- विदूषकः- भोः ! एसा क्खु अबरा देबी बासबदत्ता । (भोः ! एषा खलु अपरा देवी वासवदत्ता ।) राजा (सशङ्कं रत्नावली-हस्तं विसृजति ।) इत्य् अत्र इयं वासवत्तेत्य् अनेनोपचार-प्रयोगेण भाविनो वासवदत्ता-कोपस्य सूचनात् सहसार्थ-सम्पत्ति-रूपम् इदम् एकं पताका-स्थानकम् । तथा च (१९।३२)- वचः सातिशयं श्लिष्टं काव्य-बन्ध-समाश्रयम् । पताका-स्थानकम् इदं द्वितीयं परिकीर्तितम् ॥स्र्स् ३।२१॥ इति । यथा उत्तर-राम-चरिते (१।३८)- इयं गेहे लक्ष्मीर् इयम् अमृत-वर्तिर् नयनयोर् असाव् अस्याः स्पर्शो वपुषि बहलश् चन्दन-रसः । अयं कण्ठे बाहुः शिशिर-मसृणो मौक्तिक-सरः किम् अस्या न प्रेयो यदि परम् असह्यस् तु विरहः
śobhāyai vedikādīnāṃ yathā puṣpākṣatādayaḥ | tatha rtu-varṇanādis tu prasaṅge prakarī bhavet ||SRs 3.17|| iti (bhāva-prakāśe) | atha patākā-sthānakāni- aṅgasya ca pradhānasya bhāvyavasthasya sūcakam | yad āgantuka-bhāvena patākā-sthānakaṃ hi tat ||SRs 3.18|| 16 etad dvidhā tulya-saṃvidhānaṃ tulya-viśeṣaṇam | tatrādyaṃ tri-prakāraṃ syād dvitīyaṃ tv ekam eva hi |17 evaṃ caturvidhaṃ jñeyaṃ patākā-sthānakaṃ budhaiḥ ||SRs 3.19|| 18a tathā ca bharataḥ (19.31)- sahasaivārtha-sampattir guṇavaty upacārataḥ | patākā-sthānakam idaṃ prathamaṃ parikīrtitam ||SRs 3.20|| iti | yathā ratnāvalyām- vidūṣakaḥ- bhoḥ ! esā kkhu abarā debī bāsabadattā | (bhoḥ ! eṣā khalu aparā devī vāsavadattā |) rājā (saśaṅkaṃ ratnāvalī-hastaṃ visṛjati |) ity atra iyaṃ vāsavattety anenopacāra-prayogeṇa bhāvino vāsavadattā-kopasya sūcanāt sahasārtha-sampatti-rūpam idam ekaṃ patākā-sthānakam | tathā ca (19.32)- vacaḥ sātiśayaṃ śliṣṭaṃ kāvya-bandha-samāśrayam | patākā-sthānakam idaṃ dvitīyaṃ parikīrtitam ||SRs 3.21|| iti | yathā uttara-rāma-carite (1.38)- iyaṃ gehe lakṣmīr iyam amṛta-vartir nayanayor asāv asyāḥ sparśo vapuṣi bahalaś candana-rasaḥ | ayaṃ kaṇṭhe bāhuḥ śiśira-masṛṇo mauktika-saraḥ kim asyā na preyo yadi param asahyas tu virahaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.