संवृत्तिः स्वयम् उक्तस्य स्वयम् प्रच्छादनं भवेत् ॥स्र्स् ३।२११॥ ९०अ यथा शाकुन्तले, राजा (स्वगतम्)-अतिचपलोऽ यं बटुः । कदाचिद् इमां कथाम् अन्तः-पुरेभ्यः कथयेत् । भवतु । एनम् एव वक्ष्ये- क्व वयं क्व परोक्ष-मन्मथो मृगशावैः समम् एधितो जनः । परिहास-विजल्पितं सखे परमार्थेन न गृह्यतां वचः ॥स्र्स् ३।२१२॥ [अश। २।१८] अत्र दुष्यन्तेन स्वयम् उक्तस्य शकुन्तला-प्रसङ्गस्य स्वयं प्रच्छादनं संवृत्तिः । अथ भ्रान्तिः- भ्रान्तिर् विपर्यय-ज्ञानं प्रसङ्गस्य ह्य् अनिश्चयात् ॥स्र्स् ३।२१३॥ ९०ब् यथा वेणी-संहारे द्वितीयाङ्के [२।१० पद्याद् अनन्तरं], भानुमती-तदो अहं तस्स अदिसैददिब्ब-रूबिणो णौलस्स दंसणेण उच्छुआ जादा हिद-हिअआ अ । तदो उज्झिअ तं आसनट्ठाणं लदा-मण्डपं पबिसिदुं आरद्धा । [ततोऽ हं तस्यातिशयित-दिव्य-रूपिणो मकुलस्य दर्शनेनोत्सुका जाता हृत-हृदया च । तत उज्झित्वा तदासन-स्थानं लता-मण्डपं प्रवेष्टुम् आरब्धा ।] राजा (सवैलक्ष्यम्)-किं नामातिशयित-दिव्य-रूपिणो नकुलस्य दर्चानेनोत्सुका जाता । हृत-हृदया च । तत् कथम् अनया पापया माद्री-सुतानुरक्तया वयम् एवं विप्रलब्धाः । मूर्ख दुर्योधन कुलटा-विप्रलभ्यमानम् आत्मानं बहु मन्यमानोऽ धुना किं वक्ष्यसि । (किं कण्ठे शिथिलीकृत [वेसं। २।९] इत्य् आदि पठित्वा दिशोऽ वलोक्य) अहो एतद् अर्थम् एवास्याः प्रातर् एव विविक्त-स्थानाभिलाषः सखी-जन-सङ्कथासु च पक्ष-पातः । दुर्योधनस् तु मोहाद् अविज्ञात-बन्धकी-हृदय-सारः क्वापि परिभ्रान्तः । इत्य् अत्र देवी-स्वप्नस्य अनिश्चयाद् दुर्योधनस्य विपरीत-ज्ञानं भ्रान्तिः । अथ दूत्यम्- दूत्यं तु सहकारित्वं दुर्घटे कार्य-वस्तुनि ॥स्र्स् ३।२१४॥ ९१अ यथा मालविकाग्निमित्रे [तृतीयाङ्के] विदूषकः-अलं भवदो धीरदं उज्झिअ परिदेबिदेण । दिट्ठा क्खु मए तत्तहोदीए मालबिआए पिअसही बौलाबलिआ । सुणाबिदाअ मह जं भवदा संदिट्ठं । [अलं भवतो धीरतां उज्झित्वा परिदेवितेन । दृष्टा खलु मया तत्र-भवत्या मालविकायाः प्रिय-सखी बकुलावलिका । श्राविता च मया यद् भवता सन्दिष्टम्] [३।१ पद्याद् अनन्तरम्] राजा-ततः किम् उक्तवती । विदूषकः-विज्ञापय भट्टारकम᳡ तथापि घटयिष्यामि इति । अत्र च बकुलावलिकया मालविकाग्निमित्रयोर् घटने सहकारित्वम् अङ्गीकृतम् इति दूत्यम् । अथ हेत्व्-अवधारणम्- निश्चयो हेतुनार्थस्य मतं हेत्व्-अवधारणम् ॥स्र्स् ३।२१५॥ ९१ब् यथा शाकुन्तले, राजा- स्त्रीणाम् अशिक्षित-पटुत्वम् अमानुषीषु सन्दृश्यते किम् उत याः प्रतिबोधवत्यः । प्राग् अन्तरिक्ष-गमनात् स्वम् अपत्य-जातम् अन्यैर् द्विजैः पर-भृताः खलु पोषयन्ति ॥स्र्स् ३।२१६॥ [अश। ५।२२] अत्र पर-भृतानिदर्शनोपबृंहितेन स्त्रीत्व-हेतुना मृषा-भाषण-लक्षणस्यार्थस्य निश्चयो हेत्व्-अवधारणम् । अथ स्वप्नः- स्वप्नो निद्रान्तरे मन्त्र-भेद-कृद् वचनं मतम् ॥स्र्स् ३।२१७॥ ९२अ यथा मालविकाग्निमित्रे [४।१५ पद्याद् अनन्तरम्] विदूषकः (उत्स्वप्नायते)-भोदि मालबिए ! [भवति मालिके !] निपुणिका-सुदं भट्टिणीए । कस्स एसो अत्तणिओअ-संपादण् विस्ससणिज्जो हदासो । सब्ब-कालं इदो एब्ब सोत्थिबाअण-मोदएहिं कुच्छिं पूरिअ संपदं मालबिअं उस्सिबिणाबेदि । [श्रुतं भट्टन्या । कस्यैव आत्म-नियोग-सम्पादने विश्वसनीयो हताशः । सर्व-कालम् इत एव स्वस्ति-वाचन-मोदकैः कुक्षिं पूरयित्वा साम्प्रतं मालविकाम् उत्स्वप्नायते ।] विदूषकः-इरावदिं अदिक्कमंती होहि । [इरावतीम् अतिक्रामन्ती भव ।] इत्य् अत्र विदूषकस्योत्स्वप्नायितं स्वप्नः । अथ लेखः- विवक्षितार्थ-कलिता पत्रिका लेख ईरितः ॥स्र्स् ३।२१८॥ ९२ब् यथा विक्रमोर्वशीये [२।११ पद्याद् अनन्तरम्] राजा (विभाव्य)-सखे ! भूर्ज-पत्र-गतोऽ यम् अक्षर-विन्यासः । इत्य् आरभ्य, राजा-वयस्य अङ्गुलि-स्वेदेन दूष्येरन्न् अक्षराणि । धार्यताम् अयं प्रियायाः स्व-हस्त-लेखः । इत्य् अत्र उर्वशी-प्रहित-पत्रिकार्थो लेखः । अथ मदः- मदस् तु मद्यजः ॥स्र्स् ३।२१९॥ ९३अ यथा मालविकाग्निमित्रे [३।१२ पद्याद् अनन्तरम्] (ततः प्रविशति युक्त-मदा इरावती चेटी च) इत्य् अत्रेरावती-मदः । अथ चित्रम्- चित्रं चाकार्स्य विलेखनम् ॥स्र्स् ३।२२०॥ ९३ब् यथा शाकुन्तले [६।१३, पद्याद् अनन्तरम्] राजा : अकारण-परित्यागानुशय-तप्त-हृदयस् तावद् अनुकम्प्यताम् अयं जनः पुनर् दर्शनेन । इत्य् आरभ्य, राजा- दर्शन-मुखम् अनुभवतः साक्षाद् इव तन्-मयेन हृदयेन । स्मृति-कारिणा त्वया मे पुनर् अपि चित्रीकृता कान्ता
saṃvṛttiḥ svayam uktasya svayam pracchādanaṃ bhavet ||SRs 3.211|| 90a yathā śākuntale, rājā (svagatam)-aticapalo' yaṃ baṭuḥ | kadācid imāṃ kathām antaḥ-purebhyaḥ kathayet | bhavatu | enam eva vakṣye- kva vayaṃ kva parokṣa-manmatho mṛgaśāvaiḥ samam edhito janaḥ | parihāsa-vijalpitaṃ sakhe paramārthena na gṛhyatāṃ vacaḥ ||SRs 3.212|| [a.śa. 2.18] atra duṣyantena svayam uktasya śakuntalā-prasaṅgasya svayaṃ pracchādanaṃ saṃvṛttiḥ | atha bhrāntiḥ- bhrāntir viparyaya-jñānaṃ prasaṅgasya hy aniścayāt ||SRs 3.213|| 90b yathā veṇī-saṃhāre dvitīyāṅke [2.10 padyād anantaraṃ], bhānumatī-tado ahaṃ tassa adisaidadibba-rūbiṇo ṇaulassa daṃsaṇeṇa ucchuā jādā hida-hiaā a | tado ujjhia taṃ āsanaṭṭhāṇaṃ ladā-maṇḍapaṃ pabisiduṃ āraddhā | [tato' haṃ tasyātiśayita-divya-rūpiṇo makulasya darśanenotsukā jātā hṛta-hṛdayā ca | tata ujjhitvā tadāsana-sthānaṃ latā-maṇḍapaṃ praveṣṭum ārabdhā |] rājā (savailakṣyam)-kiṃ nāmātiśayita-divya-rūpiṇo nakulasya darcānenotsukā jātā | hṛta-hṛdayā ca | tat katham anayā pāpayā mādrī-sutānuraktayā vayam evaṃ vipralabdhāḥ | mūrkha duryodhana kulaṭā-vipralabhyamānam ātmānaṃ bahu manyamāno' dhunā kiṃ vakṣyasi | (kiṃ kaṇṭhe śithilīkṛta [ve.saṃ. 2.9] ity ādi paṭhitvā diśo' valokya) aho etad artham evāsyāḥ prātar eva vivikta-sthānābhilāṣaḥ sakhī-jana-saṅkathāsu ca pakṣa-pātaḥ | duryodhanas tu mohād avijñāta-bandhakī-hṛdaya-sāraḥ kvāpi paribhrāntaḥ | ity atra devī-svapnasya aniścayād duryodhanasya viparīta-jñānaṃ bhrāntiḥ | atha dūtyam- dūtyaṃ tu sahakāritvaṃ durghaṭe kārya-vastuni ||SRs 3.214|| 91a yathā mālavikāgnimitre [tṛtīyāṅke] vidūṣakaḥ-alaṃ bhavado dhīradaṃ ujjhia paridebideṇa | diṭṭhā kkhu mae tattahodīe mālabiāe piasahī baulābaliā | suṇābidāa maha jaṃ bhavadā saṃdiṭṭhaṃ | [alaṃ bhavato dhīratāṃ ujjhitvā paridevitena | dṛṣṭā khalu mayā tatra-bhavatyā mālavikāyāḥ priya-sakhī bakulāvalikā | śrāvitā ca mayā yad bhavatā sandiṣṭam] [3.1 padyād anantaram] rājā-tataḥ kim uktavatī | vidūṣakaḥ-vijñāpaya bhaṭṭārakamà tathāpi ghaṭayiṣyāmi iti | atra ca bakulāvalikayā mālavikāgnimitrayor ghaṭane sahakāritvam aṅgīkṛtam iti dūtyam | atha hetv-avadhāraṇam- niścayo hetunārthasya mataṃ hetv-avadhāraṇam ||SRs 3.215|| 91b yathā śākuntale, rājā- strīṇām aśikṣita-paṭutvam amānuṣīṣu sandṛśyate kim uta yāḥ pratibodhavatyaḥ | prāg antarikṣa-gamanāt svam apatya-jātam anyair dvijaiḥ para-bhṛtāḥ khalu poṣayanti ||SRs 3.216|| [a.śa. 5.22] atra para-bhṛtānidarśanopabṛṃhitena strītva-hetunā mṛṣā-bhāṣaṇa-lakṣaṇasyārthasya niścayo hetv-avadhāraṇam | atha svapnaḥ- svapno nidrāntare mantra-bheda-kṛd vacanaṃ matam ||SRs 3.217|| 92a yathā mālavikāgnimitre [4.15 padyād anantaram] vidūṣakaḥ (utsvapnāyate)-bhodi mālabie ! [bhavati mālike !] nipuṇikā-sudaṃ bhaṭṭiṇīe | kassa eso attaṇioa-saṃpādaṇ vissasaṇijjo hadāso | sabba-kālaṃ ido ebba sotthibāaṇa-modaehiṃ kucchiṃ pūria saṃpadaṃ mālabiaṃ ussibiṇābedi | [śrutaṃ bhaṭṭanyā | kasyaiva ātma-niyoga-sampādane viśvasanīyo hatāśaḥ | sarva-kālam ita eva svasti-vācana-modakaiḥ kukṣiṃ pūrayitvā sāmprataṃ mālavikām utsvapnāyate |] vidūṣakaḥ-irāvadiṃ adikkamaṃtī hohi | [irāvatīm atikrāmantī bhava |] ity atra vidūṣakasyotsvapnāyitaṃ svapnaḥ | atha lekhaḥ- vivakṣitārtha-kalitā patrikā lekha īritaḥ ||SRs 3.218|| 92b yathā vikramorvaśīye [2.11 padyād anantaram] rājā (vibhāvya)-sakhe ! bhūrja-patra-gato' yam akṣara-vinyāsaḥ | ity ārabhya, rājā-vayasya aṅguli-svedena dūṣyerann akṣarāṇi | dhāryatām ayaṃ priyāyāḥ sva-hasta-lekhaḥ | ity atra urvaśī-prahita-patrikārtho lekhaḥ | atha madaḥ- madas tu madyajaḥ ||SRs 3.219|| 93a yathā mālavikāgnimitre [3.12 padyād anantaram] (tataḥ praviśati yukta-madā irāvatī ceṭī ca) ity atrerāvatī-madaḥ | atha citram- citraṃ cākārsya vilekhanam ||SRs 3.220|| 93b yathā śākuntale [6.13, padyād anantaram] rājā : akāraṇa-parityāgānuśaya-tapta-hṛdayas tāvad anukampyatām ayaṃ janaḥ punar darśanena | ity ārabhya, rājā- darśana-mukham anubhavataḥ sākṣād iva tan-mayena hṛdayena | smṛti-kāriṇā tvayā me punar api citrīkṛtā kāntā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.