सह मणि-वलयैर् बाष्प-धारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्वेगिन्याः सह च तनु-लतया दुर्बला जीविताशा ॥] इत्य् अत्र श्वास-दण्डादीनां दीर्घ-भावादि-क्रियासु दिवस-निशादिभिः सह समावेशाद् अयं पदोच्चयः । अथ तुल्यार्थकः- रूपकैर् उपमाभिर् वा तुल्यार्थाभिः प्रयोजितः । अप्रत्यक्षार्थ-संस्पर्शस् तुल्य-तर्क इतीरितः ॥स्र्स् ३।२५९॥ ११३ यथा मालती-माधवे, माधवः (सहर्षम्)-दिष्ट्या लवङ्गिका-द्वितीया मालत्य् अपि (परागता)- आश्चर्यम् उत्पल-दृशो वदनामलेन्दु- सांनिध्यतो मम मुहुर् जदिमानम् एत्य । जात्येन चन्द्रमणिनेव मही-धरस्य सन्धार्यते द्रव-मयो मनसा विकारः ॥स्र्स् ३।२६०॥ [मामा। ३।५] इत्य् अत्र इन्दु-चन्द्रकान्ताद्य्-उपमया परत्यक्षस्य स्नेह-रूप-विकारस्य कथनात् तुल्य-तर्कः ॥ अथ विचारः- विचारस् त्व् एक-साध्यस्य बहु-साधन-वर्णनम् ॥स्र्स् ३।२६१॥ ११४अ यथा मालती-माधवे, मकरन्दः-वयस्य माधव सर्वथा समाश्वसिहि- या कौमुदी नयनयोर् भवतः सुजन्मा तस्या भवान् अपि मनोरथ-लब्ध-बन्धुः । तत् सङ्गमं प्रति सखे न हि संशयोऽ स्ति यस्मिन् विधिश् च मदनश् च कृताभियोगः ॥स्र्स् ३।२६२॥ [मामा। १।३७] अत्र सङ्गम-रूप-साध्यार्थ-सिद्धये परस्परानुराग-सिद्धि-मदन-रूपाणाम् उपायानां सद्-भाव-कथनाद् विचारः । अथ तद्-विपर्ययः- विचारस्यान्यथाभावो विज्ञेयस् तद्-विपर्ययः ॥स्र्स् ३।२६३॥ ११४ यथा रामानन्दे- व्यर्थं यत्र कपीन्द्र-सख्यम् अपि मे वीर्यं कपीनाम् अपि प्रज्ञा जाम्बवतोऽ पि यत्र न गतिः पुत्रस्य वायोर् अपि । मार्गं यत्र न विश्वकर्म-तनयः कर्तुं नलोऽ पि क्षमः सौमित्रेर् अपि पत्रिणाम् अविषयस् तत्र प्रिया क्वापि मे
saha maṇi-valayair bāṣpa-dhārā galanti | tava subhaga viyoge tasyā udveginyāḥ saha ca tanu-latayā durbalā jīvitāśā ||] ity atra śvāsa-daṇḍādīnāṃ dīrgha-bhāvādi-kriyāsu divasa-niśādibhiḥ saha samāveśād ayaṃ padoccayaḥ | atha tulyārthakaḥ- rūpakair upamābhir vā tulyārthābhiḥ prayojitaḥ | apratyakṣārtha-saṃsparśas tulya-tarka itīritaḥ ||SRs 3.259|| 113 yathā mālatī-mādhave, mādhavaḥ (saharṣam)-diṣṭyā lavaṅgikā-dvitīyā mālaty api (parāgatā)- āścaryam utpala-dṛśo vadanāmalendu- sāṃnidhyato mama muhur jadimānam etya | jātyena candramaṇineva mahī-dharasya sandhāryate drava-mayo manasā vikāraḥ ||SRs 3.260|| [mā.mā. 3.5] ity atra indu-candrakāntādy-upamayā paratyakṣasya sneha-rūpa-vikārasya kathanāt tulya-tarkaḥ || atha vicāraḥ- vicāras tv eka-sādhyasya bahu-sādhana-varṇanam ||SRs 3.261|| 114a yathā mālatī-mādhave, makarandaḥ-vayasya mādhava sarvathā samāśvasihi- yā kaumudī nayanayor bhavataḥ sujanmā tasyā bhavān api manoratha-labdha-bandhuḥ | tat saṅgamaṃ prati sakhe na hi saṃśayo' sti yasmin vidhiś ca madanaś ca kṛtābhiyogaḥ ||SRs 3.262|| [mā.mā. 1.37] atra saṅgama-rūpa-sādhyārtha-siddhaye parasparānurāga-siddhi-madana-rūpāṇām upāyānāṃ sad-bhāva-kathanād vicāraḥ | atha tad-viparyayaḥ- vicārasyānyathābhāvo vijñeyas tad-viparyayaḥ ||SRs 3.263|| 114 yathā rāmānande- vyarthaṃ yatra kapīndra-sakhyam api me vīryaṃ kapīnām api prajñā jāmbavato' pi yatra na gatiḥ putrasya vāyor api | mārgaṃ yatra na viśvakarma-tanayaḥ kartuṃ nalo' pi kṣamaḥ saumitrer api patriṇām aviṣayas tatra priyā kvāpi me
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.