यथा अनर्घ-राघवे, दशरथः (सप्रश्रयम्)-भगवन् विश्वामित्र ! कच्चित् कान्तार-भाजां भवति परिभवः कोऽ पि शौवापदो वा प्रत्यूहेन क्रतूनां न खलु मख-भुजो भुञ्जते वा हवींषि । कर्तुं वा कच्चिद् अन्तर् वसति वसुमती-दक्षिणः सप्त-तन्तुर् यत् सम्प्राप्तोऽ सि किं वा रघु-कुल-तपसाम् ईदृशोऽ यं विवर्तः ॥स्र्स् ३।२८७॥ [अरा। १।२५] विश्वामित्रः (विहस्य)- जनयति त्वयि वीर दिशां पतीन् अपि गृहाङ्गण-मात्र-कुटुम्बिनः । रिपुर् इति श्रुतिर् एव न वास्तवी प्रतिभयोन्नतिर् अस्तु कुतस् तु नः ॥स्र्स् ३।२८८॥ [अरा। १।२६] इत्य् आदाव् अन्योन्यं पूजा-वचनं मधुर-भाषणम् । अथ पृच्छा- प्रश्नेनैवोत्तरं यत्र सा पृच्छा परिकीर्तिता ॥स्र्स् ३।२८९॥ १२५ यथा- सर्व-क्षिति-भृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्ग-सुन्दरी । रामा रम्ये वनान्तेऽ स्मिन् मया विरहिता त्वया ॥स्र्स् ३।२९०॥ [विउ। ४।५१] इत्य् अत्र पर्वतानां नाथ मया विरहिता प्रिया त्वया दृष्टेति प्रश्ने राज्ञां नाथ त्वया विरहिता मया दृष्टेत्य् उत्तरस्य प्रतीयमानत्वाद् इयं पृच्छा । अथ उपदिष्टम्- प्रतिगृह्य तु शास्त्रार्थं यद् वाक्यम् अभिधीयते । विद्वन्-मनोहरं स्वन्तम् उपदिष्टं तद् उच्यते ॥स्र्स् ३।२९१॥ १२६ यथा शाकुन्तले, शकुन्तला (भयं नाटयन्ती)-पौरव रक्ख अबिणअं । मअण-संतत्ताबि ण हु अत्तणो पहबामि । [पौरव रक्ष अविनयम् । मदन-सन्तप्तापि न खल्व् आत्मनः प्रभवामि ।] राजा-भीरु अलं गुरु-जनाद् भयेन । न ते विदित-धर्मा हि भगवान् दोषम् अत्र ग्रहीष्यति कुलपतिः । अपि च- गान्धर्वेण विवाहेन बह्व्यो राजर्षि-कन्यकाः । श्रूयन्ते परिणीतास् ताः पितृभिश् चानुमोदिताः ॥स्र्स् ३।२९२॥ [अश। ३।२०] इत्य् अत्र शास्त्रानुरोधेनैव प्रवृत्तत्वाद् इदम् उपदिष्टम् । अथ दृष्टम्- यथादेशं यथा-कालं यथा-रूपं च वर्ण्यते । यत् प्रत्यक्षं परोक्षं वा तद् दृष्टम् दृष्टवन् मतम् ॥स्र्स् ३।२९३॥ १२७ यथा मालविकाग्निमित्रे, राजा-अहो सर्वास्व् अवस्थासु चारुता शोभान्तरं पुष्यति । तथा हि- वामं सन्धि-स्तिमित-वलयं न्यस्य हस्तं नितम्बे कृत्वा श्यामा-विटप-सदृशं स्रस्त-मुक्तं द्वितीयम् । पादाङ्गुष्ठालुलित-कुसुमे कुट्टिमे पातिताक्षं नृत्ताद् अस्याः स्थितम् अतितरां कान्तम् ऋज्वायतार्धम् ॥स्र्स् ३।२९४॥ [माअमि। २।६] इत्य् अत्र इतर-समक्षं स्थितायाः संस्थान-जाति-वर्णनाद् इदं प्रत्यक्ष-दृष्टम् । अप्रत्यक्ष-दृष्टं, यथा पद्मावत्यां- व्यत्यस्त-पाद-कमलं वलित-त्रिभङ्गी- सौभाग्यम् अंस-विरली-कृत-केश-पाशम् । पिञ्छावतंसम् उररीकृत-वंश-नालं व्यामोहनं नवम् उपैमि कृपा-विशेषम्
yathā anargha-rāghave, daśarathaḥ (sapraśrayam)-bhagavan viśvāmitra ! kaccit kāntāra-bhājāṃ bhavati paribhavaḥ ko' pi śauvāpado vā pratyūhena kratūnāṃ na khalu makha-bhujo bhuñjate vā havīṃṣi | kartuṃ vā kaccid antar vasati vasumatī-dakṣiṇaḥ sapta-tantur yat samprāpto' si kiṃ vā raghu-kula-tapasām īdṛśo' yaṃ vivartaḥ ||SRs 3.287|| [a.rā. 1.25] viśvāmitraḥ (vihasya)- janayati tvayi vīra diśāṃ patīn api gṛhāṅgaṇa-mātra-kuṭumbinaḥ | ripur iti śrutir eva na vāstavī pratibhayonnatir astu kutas tu naḥ ||SRs 3.288|| [a.rā. 1.26] ity ādāv anyonyaṃ pūjā-vacanaṃ madhura-bhāṣaṇam | atha pṛcchā- praśnenaivottaraṃ yatra sā pṛcchā parikīrtitā ||SRs 3.289|| 125 yathā- sarva-kṣiti-bhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅga-sundarī | rāmā ramye vanānte' smin mayā virahitā tvayā ||SRs 3.290|| [vi.u. 4.51] ity atra parvatānāṃ nātha mayā virahitā priyā tvayā dṛṣṭeti praśne rājñāṃ nātha tvayā virahitā mayā dṛṣṭety uttarasya pratīyamānatvād iyaṃ pṛcchā | atha upadiṣṭam- pratigṛhya tu śāstrārthaṃ yad vākyam abhidhīyate | vidvan-manoharaṃ svantam upadiṣṭaṃ tad ucyate ||SRs 3.291|| 126 yathā śākuntale, śakuntalā (bhayaṃ nāṭayantī)-paurava rakkha abiṇaaṃ | maaṇa-saṃtattābi ṇa hu attaṇo pahabāmi | [paurava rakṣa avinayam | madana-santaptāpi na khalv ātmanaḥ prabhavāmi |] rājā-bhīru alaṃ guru-janād bhayena | na te vidita-dharmā hi bhagavān doṣam atra grahīṣyati kulapatiḥ | api ca- gāndharveṇa vivāhena bahvyo rājarṣi-kanyakāḥ | śrūyante pariṇītās tāḥ pitṛbhiś cānumoditāḥ ||SRs 3.292|| [a.śa. 3.20] ity atra śāstrānurodhenaiva pravṛttatvād idam upadiṣṭam | atha dṛṣṭam- yathādeśaṃ yathā-kālaṃ yathā-rūpaṃ ca varṇyate | yat pratyakṣaṃ parokṣaṃ vā tad dṛṣṭam dṛṣṭavan matam ||SRs 3.293|| 127 yathā mālavikāgnimitre, rājā-aho sarvāsv avasthāsu cārutā śobhāntaraṃ puṣyati | tathā hi- vāmaṃ sandhi-stimita-valayaṃ nyasya hastaṃ nitambe kṛtvā śyāmā-viṭapa-sadṛśaṃ srasta-muktaṃ dvitīyam | pādāṅguṣṭhālulita-kusume kuṭṭime pātitākṣaṃ nṛttād asyāḥ sthitam atitarāṃ kāntam ṛjvāyatārdham ||SRs 3.294|| [mā.a.mi. 2.6] ity atra itara-samakṣaṃ sthitāyāḥ saṃsthāna-jāti-varṇanād idaṃ pratyakṣa-dṛṣṭam | apratyakṣa-dṛṣṭaṃ, yathā padmāvatyāṃ- vyatyasta-pāda-kamalaṃ valita-tribhaṅgī- saubhāgyam aṃsa-viralī-kṛta-keśa-pāśam | piñchāvataṃsam urarīkṛta-vaṃśa-nālaṃ vyāmohanaṃ navam upaimi kṛpā-viśeṣam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.