गेय-पदं स्थित-पाठ्यम् आसीनं पुष्प-गन्धिका । २४२ प्रच्छेदकस् त्रिमूढं च सैन्धवाख्यं द्विमूढकम् । उत्तमोत्तमकं चान्यद् उक्त-प्रत्युक्तम् एव च ॥स्र्स् ३।४५०॥ २४३ अथ गेय-पदम्- वीणादि-वादनेनैव सहितं यत्र भाव्यते । ललितं नायिका-गीतं तद् गेय-पदम् उच्यते ॥स्र्स् ३।४५१॥ २४४ चञ्चत्-पुटादिना वाक्याभिनयो नायिका-कृतः । भूमि-चारी-प्रचारेण स्थित-पाठ्यं तद् उच्यते ॥स्र्स् ३।४५२॥ २४५ भ्रू-नेत्र-पाणि-चरण-विलासाभिनयान्वितम् । योज्यम् आसीनया पाठ्यम् आसीनं तद् उदाहृतम् ॥स्र्स् ३।४५३॥ २४६ नाना-विधेन वाद्येन नाना-ताल-लयान्वितम् । लास्यं प्रयुज्यते यत्र सा ज्ञेया पुष्प-गन्धिका ॥स्र्स् ३।४५४॥ २४७ अन्यासङ्गम-शङ्किन्या नायकस्यातिरोषया । प्रेम-च्छेद-प्रकटनं लास्यं प्रच्छेदकं विदुः ॥स्र्स् ३।४५५॥ २४८ अनिष्ठुर-श्लक्ष्ण-पदं सम-वृत्तैर् अलङ्कृतम् । नाट्यं पुरुष-भावाढ्यं त्रिमूढकम् उदाहृतम् ॥स्र्स् ३।४५६॥ २४९ देश-भाषा-विशेषेण चलद्-वलय-शृङ्खलम् । लास्यं प्रयुज्यते यत्र तत् सैन्धवम् इति स्मृतम् ॥स्र्स् ३।४५७॥ २५० चारीभिर् ललिताभिश् च चित्रार्थाभिनयान्वितम् । स्पष्ट-भाव-रसोपेतं लास्यं यत् तद् द्विमूढकम् ॥स्र्स् ३।४५८॥ २५१ अपरिज्ञात-पार्श्वस्थं गेय-भाव-विभूषितम् । लास्यं सोत्कण्ठ-वाक्यं तद् उत्तमोत्तमकं भवेत् ॥स्र्स् ३।४५९॥ २५२ कोप-प्रसाद-जनितं साधिक्षेप-पदाश्रयम् । वाक्यं तद् उक्त-प्रत्युक्तं यूनोः प्रश्नोत्तरात्मकम् ॥स्र्स् ३।४६०॥ २५३ शृङ्गार-मञ्जरी-मुख्यम् अस्योदाहरणं मतम् । लास्याङ्ग-दशकं तत्र लक्ष्यं लक्ष्य-विचक्षणैः ॥स्र्स् ३।४६१॥ २५४ अथ समवकारः- प्रख्यातेनेतिवृत्तेन नायकैर् अपि तद्-विधैः । पृथक्-प्रयोजनासक्तैर् मिलितैर् देव-दानवैः ॥स्र्स् ३।४६२॥ २५५ युक्तं द्वादशभिर् वीर-प्रधानं कैशिकी-मृदु । त्र्य्-अङ्कं विमर्श-हीनं च कपट-त्रय-संयुतम् ॥स्र्स् ३।४६३॥ २५६ त्रि-विद्रवं त्रि-शृङ्गारं विद्यात् समवकारकम् । मोहात्मको भ्रमः प्रोक्तः कपटस् त्रिविधस् त्व् अयम् ॥स्र्स् ३।४६४॥ २५७ सत्त्वजः शत्रुजो दैव-जनितश् चेति सत्त्वजः । क्रूर-प्राणि-समुत्पन्नः शत्रुजस् तु रणादिजः ॥स्र्स् ३।४६५॥ २५८ वात्यावर्षादि-सम्भूतो दैवजः कपटः स्मृतः । उदाहरणम् एतेषाम् आवेगे लक्ष्यतां बुधैः ॥स्र्स् ३।४६६॥ २५९ जीव-ग्राहोऽ पि मोहो वा कपटाद् विद्रवस् ततः । कपट-त्रय-सम्भूतेर् अयं च त्रिविधो मतः । २६० धर्मार्थ-काम-सम्बद्धस् त्रिधा शृङ्गार ईरितः
geya-padaṃ sthita-pāṭhyam āsīnaṃ puṣpa-gandhikā | 242 pracchedakas trimūḍhaṃ ca saindhavākhyaṃ dvimūḍhakam | uttamottamakaṃ cānyad ukta-pratyuktam eva ca ||SRs 3.450|| 243 atha geya-padam- vīṇādi-vādanenaiva sahitaṃ yatra bhāvyate | lalitaṃ nāyikā-gītaṃ tad geya-padam ucyate ||SRs 3.451|| 244 cañcat-puṭādinā vākyābhinayo nāyikā-kṛtaḥ | bhūmi-cārī-pracāreṇa sthita-pāṭhyaṃ tad ucyate ||SRs 3.452|| 245 bhrū-netra-pāṇi-caraṇa-vilāsābhinayānvitam | yojyam āsīnayā pāṭhyam āsīnaṃ tad udāhṛtam ||SRs 3.453|| 246 nānā-vidhena vādyena nānā-tāla-layānvitam | lāsyaṃ prayujyate yatra sā jñeyā puṣpa-gandhikā ||SRs 3.454|| 247 anyāsaṅgama-śaṅkinyā nāyakasyātiroṣayā | prema-ccheda-prakaṭanaṃ lāsyaṃ pracchedakaṃ viduḥ ||SRs 3.455|| 248 aniṣṭhura-ślakṣṇa-padaṃ sama-vṛttair alaṅkṛtam | nāṭyaṃ puruṣa-bhāvāḍhyaṃ trimūḍhakam udāhṛtam ||SRs 3.456|| 249 deśa-bhāṣā-viśeṣeṇa calad-valaya-śṛṅkhalam | lāsyaṃ prayujyate yatra tat saindhavam iti smṛtam ||SRs 3.457|| 250 cārībhir lalitābhiś ca citrārthābhinayānvitam | spaṣṭa-bhāva-rasopetaṃ lāsyaṃ yat tad dvimūḍhakam ||SRs 3.458|| 251 aparijñāta-pārśvasthaṃ geya-bhāva-vibhūṣitam | lāsyaṃ sotkaṇṭha-vākyaṃ tad uttamottamakaṃ bhavet ||SRs 3.459|| 252 kopa-prasāda-janitaṃ sādhikṣepa-padāśrayam | vākyaṃ tad ukta-pratyuktaṃ yūnoḥ praśnottarātmakam ||SRs 3.460|| 253 śṛṅgāra-mañjarī-mukhyam asyodāharaṇaṃ matam | lāsyāṅga-daśakaṃ tatra lakṣyaṃ lakṣya-vicakṣaṇaiḥ ||SRs 3.461|| 254 atha samavakāraḥ- prakhyātenetivṛttena nāyakair api tad-vidhaiḥ | pṛthak-prayojanāsaktair militair deva-dānavaiḥ ||SRs 3.462|| 255 yuktaṃ dvādaśabhir vīra-pradhānaṃ kaiśikī-mṛdu | try-aṅkaṃ vimarśa-hīnaṃ ca kapaṭa-traya-saṃyutam ||SRs 3.463|| 256 tri-vidravaṃ tri-śṛṅgāraṃ vidyāt samavakārakam | mohātmako bhramaḥ proktaḥ kapaṭas trividhas tv ayam ||SRs 3.464|| 257 sattvajaḥ śatrujo daiva-janitaś ceti sattvajaḥ | krūra-prāṇi-samutpannaḥ śatrujas tu raṇādijaḥ ||SRs 3.465|| 258 vātyāvarṣādi-sambhūto daivajaḥ kapaṭaḥ smṛtaḥ | udāharaṇam eteṣām āvege lakṣyatāṃ budhaiḥ ||SRs 3.466|| 259 jīva-grāho' pi moho vā kapaṭād vidravas tataḥ | kapaṭa-traya-sambhūter ayaṃ ca trividho mataḥ | 260 dharmārtha-kāma-sambaddhas tridhā śṛṅgāra īritaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.