निष्कच्छ-कीर्तिः-हे व्रतिनौ ! किम् अत्र विधेयम् ? मिथ्या-तीर्थः-भोः अहिंसा-वादिन् ! म्रियमाणः प्राणी न रक्षणीय इति किं युष्मद्-धर्मः ? अरूपाम्बरः (साक्षेपम्)-एकेन सुखम् उपादेयम् । अन्येन धनं प्रदेयम् इति किं युष्मद्-धर्मः ? निष्कच्छ-कीर्तिः सान्तर्हासं स्व-धनं यति-धनं च जरठायाः पटाञ्चले बद्ध्वा सबलात्कारं जैनस्य कटकं तस्याः पाद-मूलेऽ र्पयति ।) मधुमल्लिका (साङ्ग-भङ्गं सस्म्रण-भयम् इव)-अम्मो देवदा विलम्बेण कुप्पिस्सदि । ता चिरंटि-आतप्पणं कादुं गच्छेमि । [अम्हो ! देवता विलम्बेन कोपिष्यति । तत् चिरण्टिका-तर्पणं कर्तुं गच्छामि ।] (इति कटकम् आदाय निष्क्रान्ता ।) इत्य् आदौ भूतावेश-कैतवेन जैन-बौद्ध-संन्यासिनो विलोभ्य धनं कयापि गणिकया गृहीतम् इत्य् अयं विप्रलम्भः । अथ उपपत्तिः- उपपत्तिस् तु सा प्रोक्ता यत् प्रसिद्धस्य वस्तुनः । लोक-प्रसिद्धया युक्त्या साधनं हास्य-हेतुना ॥स्र्स् ३।४९२॥ २८० यथा तत्रैव प्रहसने (आनन्द-कोश-नामनि) मिथ्या-तीर्थः (पुरोऽ वलोक्य)-अये उपसरित्-तीरे पिप्पल-नामा वनस्पतिः । यश् च गीतासु भगवता निज-विभूतितया निर्दिष्टः । (विचिन्त्य) कथम् अस्य तरोर् इयती महिम-सम्भावना । (विमृश्य) उपपद्यत एव- तत् पदं तनु-मध्याया येनाश्वत्थ-दलोपमम् । तद्-अश्वत्थोऽ स्मि वृक्षाणाम् इत्य् ऊचे भगवान् हरिः ॥स्र्स् ३।४९३॥ इति । अत्र लोक-प्रसिद्धेन अश्वत्थ-दलोरु-मूलयोः साम्येन हेतुना लोक-प्रसिद्धस्यैव भगवद्-अश्वत्थयोर् ऐक्यस्य साधनं हास्य-कारणम् उपपत्तिः । अथ भयम्- स्मृतं भयं तु नगर-शोधकादि-कृतो दरः ॥स्र्स् ३।४९४॥ २८१अ यथा तत्रैव प्रहसने (आनन्द-कोश-नामनि) जैनः-अहो अराजकोऽ यं विषयः यत् नगर-परिसराश्रित-तपस्विनां धनं चोर्यते (इत्य् उद्वाहुर् आक्रोशति) । नगर-रक्षकाः-अये किम् अपहृतं धनम् । कियत् (इति तं परितः प्रविश्य परिसर्पन्ति ।) अरूपाम्बरः-धिक् कष्टम् । नगर-शीघ्रकाः समायान्ति । (इत्य् ऊर्ध्व-बाहुर् ओष्ठ-स्पन्दनं करोति । मिथ्या-तीर्थो गणिकाम् आक्षिप्य समाधिं नाटयति । निष्कच्छ-कीर्तिर् एक-पादेनावतिष्ठमानः कराङ्गुलीर् गणयति) इत्य् आदौ जैनादीनां भय-कथनाद् भयम् । अथ अनृतम्- अनृतं तु भवेद् वाक्यम् असभ्य-स्तुति-गुम्फितम् । २८१ तद् एवानृतम् इत्य् आहुर् अपरे स्व-मत-स्तुतेः
niṣkaccha-kīrtiḥ-he vratinau ! kim atra vidheyam ? mithyā-tīrthaḥ-bhoḥ ahiṃsā-vādin ! mriyamāṇaḥ prāṇī na rakṣaṇīya iti kiṃ yuṣmad-dharmaḥ ? arūpāmbaraḥ (sākṣepam)-ekena sukham upādeyam | anyena dhanaṃ pradeyam iti kiṃ yuṣmad-dharmaḥ ? niṣkaccha-kīrtiḥ sāntarhāsaṃ sva-dhanaṃ yati-dhanaṃ ca jaraṭhāyāḥ paṭāñcale baddhvā sabalātkāraṃ jainasya kaṭakaṃ tasyāḥ pāda-mūle' rpayati |) madhumallikā (sāṅga-bhaṅgaṃ sasmraṇa-bhayam iva)-ammo devadā vilambeṇa kuppissadi | tā ciraṃṭi-ātappaṇaṃ kāduṃ gacchemi | [amho ! devatā vilambena kopiṣyati | tat ciraṇṭikā-tarpaṇaṃ kartuṃ gacchāmi |] (iti kaṭakam ādāya niṣkrāntā |) ity ādau bhūtāveśa-kaitavena jaina-bauddha-saṃnyāsino vilobhya dhanaṃ kayāpi gaṇikayā gṛhītam ity ayaṃ vipralambhaḥ | atha upapattiḥ- upapattis tu sā proktā yat prasiddhasya vastunaḥ | loka-prasiddhayā yuktyā sādhanaṃ hāsya-hetunā ||SRs 3.492|| 280 yathā tatraiva prahasane (ānanda-kośa-nāmani) mithyā-tīrthaḥ (puro' valokya)-aye upasarit-tīre pippala-nāmā vanaspatiḥ | yaś ca gītāsu bhagavatā nija-vibhūtitayā nirdiṣṭaḥ | (vicintya) katham asya taror iyatī mahima-sambhāvanā | (vimṛśya) upapadyata eva- tat padaṃ tanu-madhyāyā yenāśvattha-dalopamam | tad-aśvattho' smi vṛkṣāṇām ity ūce bhagavān hariḥ ||SRs 3.493|| iti | atra loka-prasiddhena aśvattha-daloru-mūlayoḥ sāmyena hetunā loka-prasiddhasyaiva bhagavad-aśvatthayor aikyasya sādhanaṃ hāsya-kāraṇam upapattiḥ | atha bhayam- smṛtaṃ bhayaṃ tu nagara-śodhakādi-kṛto daraḥ ||SRs 3.494|| 281a yathā tatraiva prahasane (ānanda-kośa-nāmani) jainaḥ-aho arājako' yaṃ viṣayaḥ yat nagara-parisarāśrita-tapasvināṃ dhanaṃ coryate (ity udvāhur ākrośati) | nagara-rakṣakāḥ-aye kim apahṛtaṃ dhanam | kiyat (iti taṃ paritaḥ praviśya parisarpanti |) arūpāmbaraḥ-dhik kaṣṭam | nagara-śīghrakāḥ samāyānti | (ity ūrdhva-bāhur oṣṭha-spandanaṃ karoti | mithyā-tīrtho gaṇikām ākṣipya samādhiṃ nāṭayati | niṣkaccha-kīrtir eka-pādenāvatiṣṭhamānaḥ karāṅgulīr gaṇayati) ity ādau jainādīnāṃ bhaya-kathanād bhayam | atha anṛtam- anṛtaṃ tu bhaved vākyam asabhya-stuti-gumphitam | 281 tad evānṛtam ity āhur apare sva-mata-stuteḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.