दश अर्थाः पदार्थाः मूलिकाः सन्ति मूलं प्रकृतिः पुरुषश्च तावाश्रयत्वेन विद्येते येषाम् अथवा मूलं स्वभावः स प्रयोजकत्वेनास्ति येषामिति मूलिका मूलप्रकृतौ पुरुषे च विद्यमाना इति यावत् तथा च राजवार्त्तिकम् । प्रधानास्तित्वमेकत्वमर्थवत्त्वमथान्यता । पारार्थ्यं च तथा नैक्यं वियोगो योग एव च ॥ शेषवृत्तिरकर्त्तृत्वं मौलिकार्थाः स्मृता दश ॥ अत्रैकत्वमर्थवत्त्वं पारार्थ्यं प्रधाने अन्यत्वं प्रकृत्यपेक्षया अकर्तृत्वं बहुत्वं पुरुषे अस्तित्वं योगो वियोगश्चोभयोः । शेषवृत्तिः अङ्गाङ्गिभावेन गुणानां वृत्तिः स्थूलसूक्ष्मशरीरयोरिति । अत्र प्रकृतिपुरुषयोः साधर्म्यवैधर्म्यनिरूपणेन द्वयोः पार्थक्येन ज्ञानं प्रकृतिपुरुषान्यताख्यातिबीजमिति सूचितं भवति । तथा चैतेषां धर्माणां तत्तत्स्वभावभूतत्वेन प्रकृतिसर्गताव्यवहार इति ॥ १७ ॥ ननु बुद्ध्यादिभिरेव त्रिगुणात्मकैः सकलकार्यसिद्धौ किमधिकप्रकृत्यङ्गीकारेण अत आह । अनुग्रहसर्गः
daśa arthāḥ padārthāḥ mūlikāḥ santi mūlaṃ prakṛtiḥ puruṣaśca tāvāśrayatvena vidyete yeṣām athavā mūlaṃ svabhāvaḥ sa prayojakatvenāsti yeṣāmiti mūlikā mūlaprakṛtau puruṣe ca vidyamānā iti yāvat tathā ca rājavārttikam / pradhānāstitvamekatvamarthavattvamathānyatā / pārārthyaṃ ca tathā naikyaṃ viyogo yoga eva ca // śeṣavṛttirakarttṛtvaṃ maulikārthāḥ smṛtā daśa // atraikatvamarthavattvaṃ pārārthyaṃ pradhāne anyatvaṃ prakṛtyapekṣayā akartṛtvaṃ bahutvaṃ puruṣe astitvaṃ yogo viyogaścobhayoḥ / śeṣavṛttiḥ aṅgāṅgibhāvena guṇānāṃ vṛttiḥ sthūlasūkṣmaśarīrayoriti / atra prakṛtipuruṣayoḥ sādharmyavaidharmyanirūpaṇena dvayoḥ pārthakyena jñānaṃ prakṛtipuruṣānyatākhyātibījamiti sūcitaṃ bhavati / tathā caiteṣāṃ dharmāṇāṃ tattatsvabhāvabhūtatvena prakṛtisargatāvyavahāra iti // 17 // nanu buddhyādibhireva triguṇātmakaiḥ sakalakāryasiddhau kimadhikaprakṛtyaṅgīkāreṇa ata āha / anugrahasargaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.