Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 56

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि प्रासादाञ्शिखरान्वितान्। रुचकादींश्चतुःषष्टिं नामलक्षणतः क्रमात्

athātaḥ sampravakṣyāmi prāsādāñśikharānvitān| rucakādīṃścatuḥṣaṣṭiṃ nāmalakṣaṇataḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं यानि विमानानि पञ्चोक्तान्यभवंस्ततः। तदाकारभृतः सर्वे प्रासादाः पञ्चविंशतिः

pūrvaṃ yāni vimānāni pañcoktānyabhavaṃstataḥ| tadākārabhṛtaḥ sarve prāsādāḥ pañcaviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखरैर्विविधाकारैरेकेनाण्डेन भूषिताः। केचिदण्डत्रयोपेताः केचित्पञ्चाण्डकान्विताः

śikharairvividhākārairekenāṇḍena bhūṣitāḥ| kecidaṇḍatrayopetāḥ kecitpañcāṇḍakānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषद्भेदेन ते ज्ञेयाः प्रासादाः सर्वकामदाः। सौवर्णा राजताश्चै व देवानां सततं प्रियाः

īṣadbhedena te jñeyāḥ prāsādāḥ sarvakāmadāḥ| sauvarṇā rājatāścai va devānāṃ satataṃ priyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिमुक्ताप्रवालाद्यैर्भूषणैः सुविभूषिताः। रीतिकाताम्रभोषाद्यैः पिशाचोरगरक्षसाम्

maṇimuktāpravālādyairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitāḥ| rītikātāmrabhoṣādyaiḥ piśācoragarakṣasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलोका भवन्त्येते कामस्वच्छन्दचारिणः। पाताले चापि निर्दिष्टाः पाषाणैः स्फटिकैस्तथा

devalokā bhavantyete kāmasvacchandacāriṇaḥ| pātāle cāpi nirdiṣṭāḥ pāṣāṇaiḥ sphaṭikaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टकाकाष्ठपाषाणैर्मर्त्यलोकेऽपि नन्दकाः। सुखदाश्च भवन्त्येते कर्तुः कारयितुस्तथा

iṣṭakākāṣṭhapāṣāṇairmartyaloke'pi nandakāḥ| sukhadāśca bhavantyete kartuḥ kārayitustathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणेनान्वितानेतान् कथयामो यथाविधि। पुराणां भूषणार्थाय भुक्तिमुक्तिप्रदा नृणाम्

lakṣaṇenānvitānetān kathayāmo yathāvidhi| purāṇāṃ bhūṣaṇārthāya bhuktimuktipradā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचको भद्र कश्चैव हंसो हंसोद्भवस्तथा। प्रतिहंसस्तथा नन्दो नन्द्यावर्तो धराधरः

rucako bhadra kaścaiva haṃso haṃsodbhavastathā| pratihaṃsastathā nando nandyāvarto dharādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानोऽद्रि कूटश्च श्रीवत्सोऽथ त्रिकूटकः। मुक्तकोणो गजश्चैव गरुडः सिंह एव च

vardhamāno'dri kūṭaśca śrīvatso'tha trikūṭakaḥ| muktakoṇo gajaścaiva garuḍaḥ siṃha eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवश्च विभवश्चैव पद्मो मालाधरस्तथा। वज्रकः स्वस्तिकः शङ्कुर्मलयो मकरध्वजः

bhavaśca vibhavaścaiva padmo mālādharastathā| vajrakaḥ svastikaḥ śaṅkurmalayo makaradhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते नामतः प्रोक्ताः प्रासादाः पञ्चविंशतिः। एतेषां रूपनिर्माणं कथयामो यथाविधि

ityete nāmataḥ proktāḥ prāsādāḥ pañcaviṃśatiḥ| eteṣāṃ rūpanirmāṇaṃ kathayāmo yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचकाष्टादशैषां चतुरश्राः प्रकीर्तिताः। भवश्च विभवश्चैव चतुरश्रायतोऽथवा

rucakāṣṭādaśaiṣāṃ caturaśrāḥ prakīrtitāḥ| bhavaśca vibhavaścaiva caturaśrāyato'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मो मालाधरश्चैव वृत्तावेतावुदाहृतौ। मलयो मकराख्योऽथ द्वौ तु वृत्तायताविमौ

padmo mālādharaścaiva vṛttāvetāvudāhṛtau| malayo makarākhyo'tha dvau tu vṛttāyatāvimau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रकः स्वस्तिकः शङ्कुरित्थमष्टाश्रयस्त्रयः। ललिताः कथिता ह्येते ब्रूमोऽन्यान्मिश्रकानथ

vajrakaḥ svastikaḥ śaṅkuritthamaṣṭāśrayastrayaḥ| lalitāḥ kathitā hyete brūmo'nyānmiśrakānatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभद्रो योकिटश्च सर्वतोभद्र एव च। सिंहकेसरिसंज्ञोऽन्यश्चित्रकूटो धराधरः

subhadro yokiṭaśca sarvatobhadra eva ca| siṃhakesarisaṃjño'nyaścitrakūṭo dharādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलकाख्यः स्वतिलकस्तथा सर्वाङ्गसुन्दरः। नवामी मिश्रकाः प्रोक्ताः कथ्यन्ते साधकारिकाः

tilakākhyaḥ svatilakastathā sarvāṅgasundaraḥ| navāmī miśrakāḥ proktāḥ kathyante sādhakārikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसरी सर्वतोभद्रो नन्दनो नन्दिशालकः। नन्दीशो मन्दिराख्यश्च श्रीवृक्षश्चामृतोद्भवः

kesarī sarvatobhadro nandano nandiśālakaḥ| nandīśo mandirākhyaśca śrīvṛkṣaścāmṛtodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवान् हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः। इन्द्र नीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

himavān hemakūṭaśca kailāsaḥ pṛthivījayaḥ| indra nīlo mahānīlo bhūdharo ratnakūṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोत्कटः। ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

vaiḍūryaḥ padmarāgaśca vajrako mukuṭotkaṭaḥ| airāvato rājahaṃso garuḍo vṛṣabhastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुः प्रासादराजश्च देवानामालयो हि सः। संयोगे तु संधारान् कथयामो यथाविधि

meruḥ prāsādarājaśca devānāmālayo hi saḥ| saṃyoge tu saṃdhārān kathayāmo yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लतात्रिपुष्कराख्यौ च पञ्चवक्त्रश्चतुर्मुखः। नवात्मकश्च निर्गूढः प्रासादाः पञ्च संज्ञिताः

latātripuṣkarākhyau ca pañcavaktraścaturmukhaḥ| navātmakaśca nirgūḍhaḥ prāsādāḥ pañca saṃjñitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यः पञ्चाण्डकः कार्यः प्रासादः केसरीति यः। सर्वतोभद्र को यस्तु विधेयः स नवाण्डकः

ādyaḥ pañcāṇḍakaḥ kāryaḥ prāsādaḥ kesarīti yaḥ| sarvatobhadra ko yastu vidheyaḥ sa navāṇḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशाण्डकस्तु स्यान्नन्दनो नाम यो भवेत्। नन्दिशालस्तु यः प्रोक्तः स स्यात्सप्तदशाण्डकः

trayodaśāṇḍakastu syānnandano nāma yo bhavet| nandiśālastu yaḥ proktaḥ sa syātsaptadaśāṇḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डकैरेकविंशत्या नन्दीशः परिवारितः। पञ्चविंशाण्डकोपेतं मन्दरं कारयेद्बुधः

aṇḍakairekaviṃśatyā nandīśaḥ parivāritaḥ| pañcaviṃśāṇḍakopetaṃ mandaraṃ kārayedbudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवृक्षः शस्यते चैतेष्वेकोनत्रिंशताण्डकैः। स्यात्त्रयस्त्रिंशताण्डैस्तु प्रासादो ह्यमृतोद्भवः

śrīvṛkṣaḥ śasyate caiteṣvekonatriṃśatāṇḍakaiḥ| syāttrayastriṃśatāṇḍaistu prāsādo hyamṛtodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डकैः क्रियते सप्तत्रिंशता हिमवानपि। सैकया हेमकूटस्तु स्याच्चत्वारिंशताण्डकैः

aṇḍakaiḥ kriyate saptatriṃśatā himavānapi| saikayā hemakūṭastu syāccatvāriṃśatāṇḍakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चचत्वारिंशताण्डैः कैलासो नाम नामतः। भवत्येकोनपञ्चाशदण्डकः पृथिवीजयः

pañcacatvāriṃśatāṇḍaiḥ kailāso nāma nāmataḥ| bhavatyekonapañcāśadaṇḍakaḥ pṛthivījayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्र नीलश्च यः प्रोकारः पञ्चशताण्डकैः। सप्तपञ्चाशता युक्तो महानीलस्तथाण्डकैः

indra nīlaśca yaḥ prokāraḥ pañcaśatāṇḍakaiḥ| saptapañcāśatā yukto mahānīlastathāṇḍakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकषष्ट्यण्डकोपेतः प्रासादो भूधरो भवेत्। पञ्चषष्ट्यण्डकैर्युक्तो रत्नकूटः प्रशस्यते

ekaṣaṣṭyaṇḍakopetaḥ prāsādo bhūdharo bhavet| pañcaṣaṣṭyaṇḍakairyukto ratnakūṭaḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवषष्ट्यण्डकः कार्यो वैदूर्यः शुभलक्षणः। त्रिसप्तत्यण्डकयुतः पद्मरागो विधीयते

navaṣaṣṭyaṇḍakaḥ kāryo vaidūryaḥ śubhalakṣaṇaḥ| trisaptatyaṇḍakayutaḥ padmarāgo vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डकैः सप्तसप्तत्या प्रासादो विजयाभिधः। एकाशीत्यण्डकोपेतो विधेयो मुकुटोत्कटः

aṇḍakaiḥ saptasaptatyā prāsādo vijayābhidhaḥ| ekāśītyaṇḍakopeto vidheyo mukuṭotkaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐरावतस्तु पञ्चाशीत्यण्डकः परिकीर्तितः। नवाशीत्यण्डकैर्युक्तो राजहंसः प्रशस्यते

airāvatastu pañcāśītyaṇḍakaḥ parikīrtitaḥ| navāśītyaṇḍakairyukto rājahaṃsaḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवत्या सप्तयुतया प्रासादो वृषभोऽण्डकैः। शतेनैकोत्तरेणाण्डैर्मेरुः प्रासादराट्स्मृतः

navatyā saptayutayā prāsādo vṛṣabho'ṇḍakaiḥ| śatenaikottareṇāṇḍairmeruḥ prāsādarāṭsmṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेर्हिरण्यगर्भस्य --- भास्करस्य च। मेरुरेष विधातव्यो नान्यस्य त्रिदिवौकसः

harerhiraṇyagarbhasya --- bhāskarasya ca| merureṣa vidhātavyo nānyasya tridivaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोः प्रासादराजस्य देवानामालयस्य च। कर्ता क्षत्रिय एवास्य वैश्यस्य स्थपतिर्भवेत्

meroḥ prāsādarājasya devānāmālayasya ca| kartā kṣatriya evāsya vaiśyasya sthapatirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विधीयमानेऽस्मिन् मेरौ द्वावपि नन्दतः। वास्तुशास्त्रविधिज्ञोऽपि क्षत्रियः स्थपतिर्यदि

evaṃ vidhīyamāne'smin merau dvāvapi nandataḥ| vāstuśāstravidhijño'pi kṣatriyaḥ sthapatiryadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदास्य सत्यं शौचं च विक्रमश्च विनश्यति। ईश्वरोऽपि यदा विप्रो मेरुप्रासादकृद्भवत्

tadāsya satyaṃ śaucaṃ ca vikramaśca vinaśyati| īśvaro'pi yadā vipro meruprāsādakṛdbhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तुः कारयितुः पीडा पूजा चास्य न तादृशी। ब्राह्मणः स्थपतिश्चास्य वास्तुशास्त्रे विशारदः

kartuḥ kārayituḥ pīḍā pūjā cāsya na tādṛśī| brāhmaṇaḥ sthapatiścāsya vāstuśāstre viśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वणिक्कर्मणि वर्तेत धनवानपि यद्यसौ। सर्वविप्रेषु निर्दिष्टः कर्ता स्थपतिरेव सः

vaṇikkarmaṇi varteta dhanavānapi yadyasau| sarvavipreṣu nirdiṣṭaḥ kartā sthapatireva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्था देवताः सर्वास्तस्य वृद्धिः कथञ्चन। वास्तुशास्त्रविधिज्ञोऽपि तत्तत्कारयिता यदि

tatrasthā devatāḥ sarvāstasya vṛddhiḥ kathañcana| vāstuśāstravidhijño'pi tattatkārayitā yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि क्षत्रियः कर्ता मेरुर्भवेत् तदा। राष्ट्रभङ्गो भवेत्तस्य प्रजा यान्ति दिशो दश

rājāpi kṣatriyaḥ kartā merurbhavet tadā| rāṣṭrabhaṅgo bhavettasya prajā yānti diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियेण नरेन्द्रे ण कर्ता स्थपतिना यदि। मेरोः पूजा भवेत्तत्र क्षत्रियोऽप्यक्षयं पदम्

kṣatriyeṇa narendre ṇa kartā sthapatinā yadi| meroḥ pūjā bhavettatra kṣatriyo'pyakṣayaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकस्य च यन्मानं सकर्णस्य च यद्वशम्। प्रासादानां च सर्वेषां तत्सम्यगभिधीयते

ekaikasya ca yanmānaṃ sakarṇasya ca yadvaśam| prāsādānāṃ ca sarveṣāṃ tatsamyagabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रीकृते क्षेत्रे चतुर्भागविवर्जिते। भागिका सर्वतो भित्तिः शेषं गर्भगृहं भवेत्

caturaśrīkṛte kṣetre caturbhāgavivarjite| bhāgikā sarvato bhittiḥ śeṣaṃ garbhagṛhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याग्रतः पुनः कार्यो भागद्वयविनिर्गतः। विस्तारेण त्रिभागश्च प्राग्ग्रीवः स्तम्भभूषितः

tasyāgrataḥ punaḥ kāryo bhāgadvayavinirgataḥ| vistāreṇa tribhāgaśca prāggrīvaḥ stambhabhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठोत्सेधस्य भागेन भवेज्जङ्घा द्विभागिका। भागार्ध---तरं पत्रं पादेन स्याद्वरण्डिका

pīṭhotsedhasya bhāgena bhavejjaṅghā dvibhāgikā| bhāgārdha---taraṃ patraṃ pādena syādvaraṇḍikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपादांश्चतुरो भागान् शिखरस्योच्छ्रयः स्मृतः। त्रिगुणेन च सूत्रेण पद्मकोशं समालिखेत्

sapādāṃścaturo bhāgān śikharasyocchrayaḥ smṛtaḥ| triguṇena ca sūtreṇa padmakośaṃ samālikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धकोशान्तरं चास्य भागैः प्रविभजेत्त्रिभिः। भवेद्ग्रीवार्धभागेन भागेनामलसारकम्

skandhakośāntaraṃ cāsya bhāgaiḥ pravibhajettribhiḥ| bhavedgrīvārdhabhāgena bhāgenāmalasārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मशीर्षं च भागार्धाद्भागेन स्मृतः। इत्युक्तो रुचकाख्योऽयं। रुचकः ।। भद्र काख्योऽथ कथ्यते

padmaśīrṣaṃ ca bhāgārdhādbhāgena smṛtaḥ| ityukto rucakākhyo'yaṃ| rucakaḥ || bhadra kākhyo'tha kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्र क ।। भद्रं तु कर्णयोर्मध्ये कारयेदुदकान्तरम्। तदा हंसो विजानीयात्प्रासादो देवतालयः

bhadra ka || bhadraṃ tu karṇayormadhye kārayedudakāntaram| tadā haṃso vijānīyātprāsādo devatālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसः। हंसस्येव यदा कुर्याद्भद्र स्यान्ते जलान्तरम्। तदा हंसोद्भवो नाम प्रासादः परिकीर्तितः

haṃsaḥ| haṃsasyeva yadā kuryādbhadra syānte jalāntaram| tadā haṃsodbhavo nāma prāsādaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसोद्भवः। रथान्तकर्णयोश्चैवं यदा स्यादुदकान्तरम्। प्रतिहंसस्तदा प्रोक्तः प्रासादोऽयं मनोरमः

haṃsodbhavaḥ| rathāntakarṇayoścaivaṃ yadā syādudakāntaram| pratihaṃsastadā proktaḥ prāsādo'yaṃ manoramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिहंसः। प्राग्ग्रीवा रुचकस्यैव सीमाविस्तारविस्तृताः। निर्गता भद्र मानेन तदा नन्दः स उच्यते

pratihaṃsaḥ| prāggrīvā rucakasyaiva sīmāvistāravistṛtāḥ| nirgatā bhadra mānena tadā nandaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दः। प्राग्ग्रीवैर्भद्र मानेन नन्दो यदि विभूष्यते। निर्गतैर्भागमानेन चतुरश्रैः समन्ततः

nandaḥ| prāggrīvairbhadra mānena nando yadi vibhūṣyate| nirgatairbhāgamānena caturaśraiḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्ग्रीवः पुरतः कार्यः स्तम्भद्वयविभूषितः। नन्द्यावर्तस्तदा प्रोक्तः प्रासादो विजयावहः

prāggrīvaḥ purataḥ kāryaḥ stambhadvayavibhūṣitaḥ| nandyāvartastadā proktaḥ prāsādo vijayāvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्द्यावर्तः। नन्द्यावर्ते यदा कुर्याद्भद्रा न्ते जलनिर्गमम्। धराधरस्तदा ज्ञेयः प्रासादो भुवनोत्तमः

nandyāvartaḥ| nandyāvarte yadā kuryādbhadrā nte jalanirgamam| dharādharastadā jñeyaḥ prāsādo bhuvanottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धराधरः। दशधा भाजिते क्षेत्रे चतुरश्रे समन्ततः। भागद्वयेन कर्णः स्याद्भजेच्छेषं च सप्तधा

dharādharaḥ| daśadhā bhājite kṣetre caturaśre samantataḥ| bhāgadvayena karṇaḥ syādbhajeccheṣaṃ ca saptadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागत्रयेण रथको मध्यमोऽस्य विधीयते। द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु भागाभ्यां रथकौ वामदक्षिणौ

bhāgatrayeṇa rathako madhyamo'sya vidhīyate| dvābhyāṃ dvābhyāṃ tu bhāgābhyāṃ rathakau vāmadakṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागस्यैव त्रिभागेन भवेदस्य विनिर्गमः। कथितो वर्धमानोऽयं । वर्धमानः। गिरिकूटोऽथ कथ्यते

bhāgasyaiva tribhāgena bhavedasya vinirgamaḥ| kathito vardhamāno'yaṃ | vardhamānaḥ| girikūṭo'tha kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानस्य भद्र स्थमध्यसूत्रेण योजयेत्। कर्णिसूत्रं तदग्राभ्यां न्यस्येत्सूत्रचतुष्टयम्

vardhamānasya bhadra sthamadhyasūtreṇa yojayet| karṇisūtraṃ tadagrābhyāṃ nyasyetsūtracatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुत्पन्नैस्तु भद्र स्थकर्णैः स्याच्चित्रकूटकः । गिरिकूटः ।। कर्णान्ते च रथान्ते च यदि स्यात्सलिलान्तरम्

tadutpannaistu bhadra sthakarṇaiḥ syāccitrakūṭakaḥ | girikūṭaḥ || karṇānte ca rathānte ca yadi syātsalilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानस्य भवति श्रीवत्सः स्यात्तदा शुभः। श्रीवत्सः ।। गिरिकूटस्य संस्थाने तद्रू पे विनिवेशिते

vardhamānasya bhavati śrīvatsaḥ syāttadā śubhaḥ| śrīvatsaḥ || girikūṭasya saṃsthāne tadrū pe viniveśite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णा प्रतिरथेष्वस्य निखिलेष्वपि योजयेत्। प्राग्वत्प्रतिरथोद्भूतसूत्राभ्यां कर्णवर्त्मना

karṇā pratiratheṣvasya nikhileṣvapi yojayet| prāgvatpratirathodbhūtasūtrābhyāṃ karṇavartmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकूटाख्यस्तदैव स्यात्प्रासादो देवतालयः। त्रिकूटः। त्रिकूटस्यैव संस्थाने भद्र कर्णपरिच्युते

trikūṭākhyastadaiva syātprāsādo devatālayaḥ| trikūṭaḥ| trikūṭasyaiva saṃsthāne bhadra karṇaparicyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरूपभद्र संस्थाने मुक्तकोणः प्रजायते । मुक्तकोणः। चतुर्भिस्तृतैर्भागैः क्षेत्रे पञ्चभिरायते

svarūpabhadra saṃsthāne muktakoṇaḥ prajāyate | muktakoṇaḥ| caturbhistṛtairbhāgaiḥ kṣetre pañcabhirāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागेन भित्तिः कर्तव्या शेषं गर्भगृहं भवेत्। अस्य क्षेत्रार्धसूत्रेण पृष्ठतो वृत्तमालिखेत्

bhāgena bhittiḥ kartavyā śeṣaṃ garbhagṛhaṃ bhavet| asya kṣetrārdhasūtreṇa pṛṣṭhato vṛttamālikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरतः शूरसेनोऽस्य पृष्ठतोऽपि गजाकृतिः। प्रासादोऽयं गजो नाम गणेशस्य विधीयते

purataḥ śūraseno'sya pṛṣṭhato'pi gajākṛtiḥ| prāsādo'yaṃ gajo nāma gaṇeśasya vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजः। वर्धमानस्य संस्थाने गरुडं विनिवेशयेत्। तस्य पक्षौ विधातव्यौ प्रासादार्धेन निर्गतौ

gajaḥ| vardhamānasya saṃsthāne garuḍaṃ viniveśayet| tasya pakṣau vidhātavyau prāsādārdhena nirgatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षयोस्तु दशस्तस्य वर्धमानं विभाजयेत्। जातिशुद्धा रथाः कार्याः पार्श्वयोर्गरुडो भवेत्

pakṣayostu daśastasya vardhamānaṃ vibhājayet| jātiśuddhā rathāḥ kāryāḥ pārśvayorgaruḍo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरुडः। वर्धमानस्य संस्थाने प्राग्वत्कर्णौ नियोजयेत्। द्विभागा रथिका कार्या शेषं भद्रं प्रकल्पयेत्

garuḍaḥ| vardhamānasya saṃsthāne prāgvatkarṇau niyojayet| dvibhāgā rathikā kāryā śeṣaṃ bhadraṃ prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्घास्य पञ्चभिर्भागैः पीठं चास्य तदर्धतः। विरण्ड्यर्धांशिकाद्भिश्च भागश्चान्तरपत्रयोः

jaṅghāsya pañcabhirbhāgaiḥ pīṭhaṃ cāsya tadardhataḥ| viraṇḍyardhāṃśikādbhiśca bhāgaścāntarapatrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोत्सेधत्रिभागैश्च नवभिः शिखरोच्छ्रितः। कुम्भश्चामलसारश्च सिंहेऽस्मिद्रा गमागतः

tathotsedhatribhāgaiśca navabhiḥ śikharocchritaḥ| kumbhaścāmalasāraśca siṃhe'smidrā gamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहः ।। चतुरश्रीकृते क्षेत्रे चतुर्भिर्भाजितैः पदैः। सीमाविस्तारमानेन रथांस्तस्य प्रकल्पयेत्

siṃhaḥ || caturaśrīkṛte kṣetre caturbhirbhājitaiḥ padaiḥ| sīmāvistāramānena rathāṃstasya prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादेनैकेन निर्यातान् दिक्षु सर्वास्वनुक्रमात्। प्राग्ग्रीवान् पुनरस्यैव भागद्वितयविस्तृतान्

pādenaikena niryātān dikṣu sarvāsvanukramāt| prāggrīvān punarasyaiva bhāgadvitayavistṛtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदषड्भागनिर्यातान्विदधीत चतुर्दिशम्। चतुर्भागायतो गर्भः कार्योऽस्य द्व्यंशविस्तृतः

padaṣaḍbhāganiryātānvidadhīta caturdiśam| caturbhāgāyato garbhaḥ kāryo'sya dvyaṃśavistṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्घोत्सेधश्च पीठं च यथा भद्रे तथा भवेत्। प्रासादो भवसंज्ञोऽयं देवतात्रितयाश्रयः

jaṅghotsedhaśca pīṭhaṃ ca yathā bhadre tathā bhavet| prāsādo bhavasaṃjño'yaṃ devatātritayāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवः ।। भवस्यैव यदा कुर्याद्र थान् सजलनिर्गमान्। द्विभङ्गं संश्रयोऽन्यः सा प्रासादो विभवाभिधः

bhavaḥ || bhavasyaiva yadā kuryādra thān sajalanirgamān| dvibhaṅgaṃ saṃśrayo'nyaḥ sā prāsādo vibhavābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिलिङ्गः ।। अष्टधा भाजिते क्षेत्रे चतुरश्रे समन्ततः। विदध्याद्गर्भसूत्राणि कर्णसूत्राणि च क्रमात्

triliṅgaḥ || aṣṭadhā bhājite kṣetre caturaśre samantataḥ| vidadhyādgarbhasūtrāṇi karṇasūtrāṇi ca kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्सूत्रेष्वखिलेष्वस्य सीमार्धं पदमेव च। पदस्याष्टादशो भागस्तद्योगाद्वृत्तमालिखेत्

diksūtreṣvakhileṣvasya sīmārdhaṃ padameva ca| padasyāṣṭādaśo bhāgastadyogādvṛttamālikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारार्धं भवेद् गर्भो गर्भार्धास्तस्य भित्तयः। तद्वृत्तबाह्यसूत्रेण भागान् षोडश कारयेत्

vistārārdhaṃ bhaved garbho garbhārdhāstasya bhittayaḥ| tadvṛttabāhyasūtreṇa bhāgān ṣoḍaśa kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्सूत्रकर्णसूत्रेषु रथकान् सम्प्रकल्पयेत्। द्विभागा रथिका कार्या सलिलान्तरभूषिता

diksūtrakarṇasūtreṣu rathakān samprakalpayet| dvibhāgā rathikā kāryā salilāntarabhūṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिलान्तरमेतस्य श्रीवत्सस्येव कल्पयेत्। जङ्घोत्सेधे च पीठे च शिखर च तथा भवेत्

salilāntarametasya śrīvatsasyeva kalpayet| jaṅghotsedhe ca pīṭhe ca śikhara ca tathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भालाधारः स विज्ञेयः सबःह्यभ्यन्तरः समः। मालाधरः ।। मालाधरस्य संस्थाने यत्क्षेत्रं पूर्ववत्स्थितम्

bhālādhāraḥ sa vijñeyaḥ sabaḥhyabhyantaraḥ samaḥ| mālādharaḥ || mālādharasya saṃsthāne yatkṣetraṃ pūrvavatsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदकान्तरविच्छिन्नं पद्मं तत्र निवेशयेत्। तथाग्रे कारयेत्कर्णव्यासार्धेन विनिर्गमान्

udakāntaravicchinnaṃ padmaṃ tatra niveśayet| tathāgre kārayetkarṇavyāsārdhena vinirgamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मपत्रनिभाकाराञ्जातिशुद्धान्सलक्षणान्। पद्मः ।। षड्भागानायते क्षेत्रे विस्तारे चतुरश्रके

padmapatranibhākārāñjātiśuddhānsalakṣaṇān| padmaḥ || ṣaḍbhāgānāyate kṣetre vistāre caturaśrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विभागाद्विपुलो गर्भश्चतुर्भागायतो भवेत्। गर्भव्यासमितं सूत्रं पदपादसमन्वितम्

dvibhāgādvipulo garbhaścaturbhāgāyato bhavet| garbhavyāsamitaṃ sūtraṃ padapādasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तार्धं भ्रमयेत्तेन दक्षिणेनोत्तरेण च। सीमाविस्तारसूत्रेण पदपादयुतेन च

vṛttārdhaṃ bhramayettena dakṣiṇenottareṇa ca| sīmāvistārasūtreṇa padapādayutena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरतः पृष्ठतश्चापि तद्वृत्तमनुवर्तयेत्। वृत्तक्षेत्रमिदं तस्य भागैर्द्वादशभिर्भवेत्

purataḥ pṛṣṭhataścāpi tadvṛttamanuvartayet| vṛttakṣetramidaṃ tasya bhāgairdvādaśabhirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विभागो भद्र विस्तारो भागिकी भागविस्तृतिः। भद्रा णां च रथान्मध्ये भागेनैकेन विस्तृता

dvibhāgo bhadra vistāro bhāgikī bhāgavistṛtiḥ| bhadrā ṇāṃ ca rathānmadhye bhāgenaikena vistṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदकान्तरकं चात्र मालाधरवदाचरेत्। वृत्तायतस्तु कर्तव्यः प्रासादो मलयाभिधः

udakāntarakaṃ cātra mālādharavadācaret| vṛttāyatastu kartavyaḥ prāsādo malayābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलयः। मलयस्यैव कर्णेषु रथिकान् यदि कल्पयेत्। उदकान्तरविच्छिन्नान् पदषड्भागनिर्गतान्

malayaḥ| malayasyaiva karṇeṣu rathikān yadi kalpayet| udakāntaravicchinnān padaṣaḍbhāganirgatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठोत्सेधश्च जङ्घा च शिखरं चात्र यद्भवेत्। एकमात्रासमायुक्तं लतिना ते प्रतीयते

pīṭhotsedhaśca jaṅghā ca śikharaṃ cātra yadbhavet| ekamātrāsamāyuktaṃ latinā te pratīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यंमाशाणां चतुरश्राणां कोणेष्वर्धपरिक्षयात्। अष्टाश्रं जायते यत्र वाजाग्रमपि तां नरम्

tryaṃmāśāṇāṃ caturaśrāṇāṃ koṇeṣvardhaparikṣayāt| aṣṭāśraṃ jāyate yatra vājāgramapi tāṃ naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाश्रं चतुरो भागान् विदध्यात्तत्र भागिकी। भित्तिर्विधेया भागाभ्यां भवेद्गर्भगृहं ततः

aṣṭāśraṃ caturo bhāgān vidadhyāttatra bhāgikī| bhittirvidheyā bhāgābhyāṃ bhavedgarbhagṛhaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिकासु विधेयोऽस्य परितो जलनिर्गमः। वज्रको नाम कथितः प्रासादः शुभलक्षणः

rathikāsu vidheyo'sya parito jalanirgamaḥ| vajrako nāma kathitaḥ prāsādaḥ śubhalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रकः ।। वज्रकस्यैव संस्थाने सलिलान्तरवर्जिते। चत्वारिंशद्भागभक्ते रथिकाः स्युस्त्रिभागिकाः

vajrakaḥ || vajrakasyaiva saṃsthāne salilāntaravarjite| catvāriṃśadbhāgabhakte rathikāḥ syustribhāgikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टासु दिक्षु कर्णाश्च भवन्त्यस्य द्विभागिकाः। कर्णैः पद्मकतुल्योऽयं स्वस्तिकः समुदाहृतः

aṣṭāsu dikṣu karṇāśca bhavantyasya dvibhāgikāḥ| karṇaiḥ padmakatulyo'yaṃ svastikaḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्तिकः ।। वज्रकस्यैव संस्थाने ये रथाः प्राक्प्रदर्शिताः। एकैकस्तेषु कर्तव्यश्चतुरश्चतुरॐऽशकान्

svastikaḥ || vajrakasyaiva saṃsthāne ye rathāḥ prākpradarśitāḥ| ekaikasteṣu kartavyaścaturaścaturaoṃ'śakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागद्वयेन मध्यः स्याद्र थकोशाद्विनिर्गतः। शङ्कुर्नामायमुद्दिष्टः प्रासादोऽष्टाभिरश्रिभिः

bhāgadvayena madhyaḥ syādra thakośādvinirgataḥ| śaṅkurnāmāyamuddiṣṭaḥ prāsādo'ṣṭābhiraśribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कुः ।। चतुरश्राः षोडश प्रोक्ताश्चतुरश्रायतद्वयम्। वृत्तवृत्तायतौ द्वौ द्वावुक्ताश्चाष्टाश्रयस्त्रयः

śaṅkuḥ || caturaśrāḥ ṣoḍaśa proktāścaturaśrāyatadvayam| vṛttavṛttāyatau dvau dvāvuktāścāṣṭāśrayastrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिरित्येते प्रासादा ललिताः स्मृताः। मिश्रकाणामथ ब्रूमो लक्षणानि यथाक्रमम्

pañcaviṃśatirityete prāsādā lalitāḥ smṛtāḥ| miśrakāṇāmatha brūmo lakṣaṇāni yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्र कस्यैव संस्थाने भद्रे शृङ्गं यदा भवेत्। सुभद्रो नाम संज्ञोऽयं कर्णकूटैः करीद्यसौ

bhadra kasyaiva saṃsthāne bhadre śṛṅgaṃ yadā bhavet| subhadro nāma saṃjño'yaṃ karṇakūṭaiḥ karīdyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तस्य यदा शृङ्गं भद्रं केसरिणो भवेत्। लताख्योक्तं तदा स स्यात् सर्वतोभद्र संज्ञितः

pūrvoktasya yadā śṛṅgaṃ bhadraṃ kesariṇo bhavet| latākhyoktaṃ tadā sa syāt sarvatobhadra saṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रे शृङ्गं परित्यज्य सिंहं तत्रैव कारयेत्। मिश्रयोगे तयोर्मिश्रः स भवेत्सिंहकेसरी

bhadre śṛṅgaṃ parityajya siṃhaṃ tatraiva kārayet| miśrayoge tayormiśraḥ sa bhavetsiṃhakesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवत्सस्यैव संस्थाने भद्रे कूटं निवेशयेत्। कर्णे तनैव योगेन प्रतिशृङ्गोपशोभितम्

śrīvatsasyaiva saṃsthāne bhadre kūṭaṃ niveśayet| karṇe tanaiva yogena pratiśṛṅgopaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलशैः सप्तदशभिः पद्मघण्टामलैः सह। स च त्रिकूट इत्युक्तो विचित्रशिखरान्वितः

kalaśaiḥ saptadaśabhiḥ padmaghaṇṭāmalaiḥ saha| sa ca trikūṭa ityukto vicitraśikharānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णे भद्रे प्रतिस्थाने पूर्णे शृङ्गे यदा भवेत्। अण्डकैः सप्तदशभिस्तदा स्यात्स धराधरः

karṇe bhadre pratisthāne pūrṇe śṛṅge yadā bhavet| aṇḍakaiḥ saptadaśabhistadā syātsa dharādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवत्सस्यैव संस्थाने कर्णे कूटं निवेशयेत्। शृङ्गं भद्रो भद्रे च तदा तिलक उच्यते

śrīvatsasyaiva saṃsthāne karṇe kūṭaṃ niveśayet| śṛṅgaṃ bhadro bhadre ca tadā tilaka ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा कर्णे तथा भद्रे यो भवेच्चित्रकूटवत्। उत्तमाङ्गे च यस्तद्वत्स स्यात्सर्वाङ्गसुन्दरः

yathā karṇe tathā bhadre yo bhaveccitrakūṭavat| uttamāṅge ca yastadvatsa syātsarvāṅgasundaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिशृङ्गेषु सर्वेषु यदा कूटं निवेश्यते। मिश्रकः स तु विज्ञेयः श्रीनाम्ना चान्तिकोऽन्तिकः

pratiśṛṅgeṣu sarveṣu yadā kūṭaṃ niveśyate| miśrakaḥ sa tu vijñeyaḥ śrīnāmnā cāntiko'ntikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे कूटावृताः कार्याः सर्वे कार्याश्चतुर्मुखाः। मिश्रका बहुशृङ्गाश्च कुटीसंज्ञास्ततोऽपरे

sarve kūṭāvṛtāḥ kāryāḥ sarve kāryāścaturmukhāḥ| miśrakā bahuśṛṅgāśca kuṭīsaṃjñāstato'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं नवानां मिश्राणामिह लक्षणमीरितम्। साधारणमतः स्पष्टं ब्रूमः सम्प्रति लक्षणम्

idaṃ navānāṃ miśrāṇāmiha lakṣaṇamīritam| sādhāraṇamataḥ spaṣṭaṃ brūmaḥ samprati lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रीकृते क्षेत्रे भागाष्टकविभाजिते। तस्य मध्ये भवेद्गर्भो द्विभागो देवतालयः

caturaśrīkṛte kṣetre bhāgāṣṭakavibhājite| tasya madhye bhavedgarbho dvibhāgo devatālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागे निवेशयेद्भित्तिं कुर्याद्भागेन कारिकाम्। बाह्यभित्तिं पुनर्भागे विधेयास्तस्य सिद्धये

bhāge niveśayedbhittiṃ kuryādbhāgena kārikām| bāhyabhittiṃ punarbhāge vidheyāstasya siddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य कर्णेषु कर्तव्या रथिकाश्च द्विभागिकाः। शेषं भद्रं प्रकर्तव्यमुदकान्तरभूषितम्

tasya karṇeṣu kartavyā rathikāśca dvibhāgikāḥ| śeṣaṃ bhadraṃ prakartavyamudakāntarabhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागेन निर्गतं दिक्षु सर्वास्वेष भवेद्विधिः। चतुर्भागोच्छ्रिता जङ्घा करकश्च तदर्धंकः

bhāgena nirgataṃ dikṣu sarvāsveṣa bhavedvidhiḥ| caturbhāgocchritā jaṅghā karakaśca tadardhaṃkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरण्ड्यन्तरपत्रं च भागेनैकेन कल्पयेत्। रथिकैकान्तरं तस्य सार्धभागत्रयोच्छ्रिताः

varaṇḍyantarapatraṃ ca bhāgenaikena kalpayet| rathikaikāntaraṃ tasya sārdhabhāgatrayocchritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भागे शिखरं मूले शेषांशकसमुच्छ्रितम्। तस्योच्छ्रयं त्रिधा कृत्वा वेणुकोशं समालिखेत्

ṣaḍbhāge śikharaṃ mūle śeṣāṃśakasamucchritam| tasyocchrayaṃ tridhā kṛtvā veṇukośaṃ samālikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धकोशान्तरं तस्य चतुर्धा विभजेत्ततः। पद्मशीर्षं तथा ग्रीवां सार्धेनांशेन कारयेत्

skandhakośāntaraṃ tasya caturdhā vibhajettataḥ| padmaśīrṣaṃ tathā grīvāṃ sārdhenāṃśena kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.