Jiva Gosvamin: Samkalpakalpadruma 5

श्रीगोपालाय नमः,१ सा च जन्मादिका सा च नित्यलीला श्रुतिरिता । मिथः पूर्वा परा च स्याद् बीजवृक्षप्रवाहवत् ॥ओ ॥ [३] अथ नित्यान्तर्वर्तिसर्वर्तुलीला अथ हृदि कुरु वल्लवीसुतस्य स्तवम् अनु-गौतम-तन्त्र-लब्धम् अस्य । बहु-विध-समयागमाद् विचित्रं शुभ-चरितम् रचित-स्व-भक्त-भक्ति

śrīgopālāya namaḥ,1 sā ca janmādikā sā ca nityalīlā śrutiritā | mithaḥ pūrvā parā ca syād bījavṛkṣapravāhavat ||o || [3] atha nityāntarvartisarvartulīlā atha hṛdi kuru vallavīsutasya stavam anu-gautama-tantra-labdham asya | bahu-vidha-samayāgamād vicitraṃ śubha-caritam racita-sva-bhakta-bhakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनुषि मधु-ऋतोः कुमार-भावे तरुणिमनि प्रवयस्तया च योगे । दयित-दयितयोर् वसन्त-राग-प्रभृति-कला लसति स्म शाम्यति स्म

januṣi madhu-ṛtoḥ kumāra-bhāve taruṇimani pravayastayā ca yoge | dayita-dayitayor vasanta-rāga-prabhṛti-kalā lasati sma śāmyati sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदम् ऋतुषु षट्सु रुच्यभेदात् पृथग् अनुवर्णनम् इष्यते तथा हि । हरिर् इह विहृतिप्रचारचर्यां विदधद् अवर्णयद् एष तर्हि तर्हि

tad idam ṛtuṣu ṣaṭsu rucyabhedāt pṛthag anuvarṇanam iṣyate tathā hi | harir iha vihṛtipracāracaryāṃ vidadhad avarṇayad eṣa tarhi tarhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमम् इह शृणुष्व चित्त वाक्यं क्वच निशि यत् प्रभुम् आह हारि राधा । अथ कलय हरेर् वचश् च तस्याम् अमृतवद् अन्तरशन्तमस्य दातृ

prathamam iha śṛṇuṣva citta vākyaṃ kvaca niśi yat prabhum āha hāri rādhā | atha kalaya harer vacaś ca tasyām amṛtavad antaraśantamasya dātṛ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"अहह वनवनं निदाघदग्धस्थलम् अटसि स्ववपुः प्रपीद्य रुक्षः२ । मुरहर तव चिन्तनेन जीर्णान् कथम् अवितासि जनान् इदं न जाने ॥"५॥ इदम् अभिहितम् आकलय्य कृष्णः स्मितवदनः स्वयम् आह यत् तु राधाम् । तद् अवकलय चित्त वित्तम् एतत् तव बहुवृत्तिपदं भविस्यद् अस्ति

"ahaha vanavanaṃ nidāghadagdhasthalam aṭasi svavapuḥ prapīdya rukṣaḥ2 | murahara tava cintanena jīrṇān katham avitāsi janān idaṃ na jāne ||"5|| idam abhihitam ākalayya kṛṣṇaḥ smitavadanaḥ svayam āha yat tu rādhām | tad avakalaya citta vittam etat tava bahuvṛttipadaṃ bhavisyad asti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"अहह सुमुखि नेदम् अन्यद् ऊह्यं तपऋतुम् अन्व् अपि तत्र चित्रतास्ति । क्वच स हि मधुवत् क्वचापि वर्षावद् अनुभवं ददते स्वयं क्वचापि

"ahaha sumukhi nedam anyad ūhyaṃ tapaṛtum anv api tatra citratāsti | kvaca sa hi madhuvat kvacāpi varṣāvad anubhavaṃ dadate svayaṃ kvacāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनम् इह यद् अनूपम् अस्ति तस्मिन् मधुर् इव भाति निदाघकाल एषः । निरुदकतरुणि स्वयं निदाघः क्षितिधरनिर्झरभाजिवार्षिकश्रीः

vanam iha yad anūpam asti tasmin madhur iva bhāti nidāghakāla eṣaḥ | nirudakataruṇi svayaṃ nidāghaḥ kṣitidharanirjharabhājivārṣikaśrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम समम् अमरीभिर् अत्र वृन्दा निखिलवनं परितः परिष्करोति । यद् अहरहर् अहं भवत्या सह सहचारिभिर् अप्य् अलं भजामि

mama samam amarībhir atra vṛndā nikhilavanaṃ paritaḥ pariṣkaroti | yad aharahar ahaṃ bhavatyā saha sahacāribhir apy alaṃ bhajāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमधुरनवनारिकेलनीरं तदुपमतालफलाम्बु चास्य३ मज्ज । उपहृतम् इह वृन्दया सतृष्णे सखिसहिते मयि तृप्तिम् आदधीत

sumadhuranavanārikelanīraṃ tadupamatālaphalāmbu cāsya3 majja | upahṛtam iha vṛndayā satṛṣṇe sakhisahite mayi tṛptim ādadhīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पनससहकारगोस्तनीनां रसवसनं रचयाम्य् अहं समित्रः । त्वदधरमधु मां तु तत्र चित्रं स्मरयति सान्द्रतया स्वम् एव सुभ्रु

sa panasasahakāragostanīnāṃ rasavasanaṃ racayāmy ahaṃ samitraḥ | tvadadharamadhu māṃ tu tatra citraṃ smarayati sāndratayā svam eva subhru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वयम् अपि तां विहारभूमिं तव कलयाम यदि त्वदीयम् इष्टम् ।" ---------------------------- १। (ब्) नोत् फ़ोउन्द्; थे फ़ोल्लोwइन्ग् वेर्से इस् प्लचेद् अफ़्तेर् अथ एत्च्।; २। (अ) रुक्षः; ३॥ (अ) मर्गिन्: चाल्प; इति वृषरविजादिभिः प्रदिष्टस् त्वरितम् अमूभिर् अमूं हरिः प्रतस्थे

atha vayam api tāṃ vihārabhūmiṃ tava kalayāma yadi tvadīyam iṣṭam |" ---------------------------- 1. (b) not found; the following verse is placed after atha etc.; 2. (a) rukṣaḥ; 3.. (a) margin: cālpa; iti vṛṣaravijādibhiḥ pradiṣṭas tvaritam amūbhir amūṃ hariḥ pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमम् अभिययौ वसन्तवन्तं विपिनविशेषम् अथ प्रदेशम् अन्यम् । अनुभवतुलयानुभावयंश् च प्रवदति स स्म सनर्मसुष्ठु वाचम्

prathamam abhiyayau vasantavantaṃ vipinaviśeṣam atha pradeśam anyam | anubhavatulayānubhāvayaṃś ca pravadati sa sma sanarmasuṣṭhu vācam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहनि वयम् अमूं निरीक्ष्य सुभ्रु वरसरितं पुरतः समं सजन्तः । निजनिजधवलास् तु पाययित्वा विहरणम् अत्र सुहृद्भिर् आचराम

ahani vayam amūṃ nirīkṣya subhru varasaritaṃ purataḥ samaṃ sajantaḥ | nijanijadhavalās tu pāyayitvā viharaṇam atra suhṛdbhir ācarāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशिमुखि शुचिमासि मध्यमध्यं दिनम् अनु मन्दिरतुल्यशैलगर्भे । झरनिकरपरीतपार्श्वदेशे सह भवतीकम् अहं मुदा शयिष्ये

śaśimukhi śucimāsi madhyamadhyaṃ dinam anu mandiratulyaśailagarbhe | jharanikaraparītapārśvadeśe saha bhavatīkam ahaṃ mudā śayiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवितृदुहितृतुङ्गतीरगर्भे शशिमणिधामनि कुञ्जपुञ्जराजि । अनुरहसम् अहर् व्रजान्तरन्तः सह भवतीकम् अहं मुदाश्रयिष्ये

savitṛduhitṛtuṅgatīragarbhe śaśimaṇidhāmani kuñjapuñjarāji | anurahasam ahar vrajāntarantaḥ saha bhavatīkam ahaṃ mudāśrayiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयम् इह सरिति द्रवेण गत्वा विहरणं नर्मसशर्मतां नयाम । इति वृषरविजां विधृत्य बाहाव् अपरसखीसहितां च चलन्न् उवाच

vayam iha sariti draveṇa gatvā viharaṇaṃ narmasaśarmatāṃ nayāma | iti vṛṣaravijāṃ vidhṛtya bāhāv aparasakhīsahitāṃ ca calann uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकटनिकटतां चलंस् तटिन्या निरुदकमात्रपदं क्रमात् त्यजंश् च । "तपमधुनृपराष्ट्रयुग्ममध्यं गतम् इव चन्द्रमुखि स्वम् अत्र पश्य

nikaṭanikaṭatāṃ calaṃs taṭinyā nirudakamātrapadaṃ kramāt tyajaṃś ca | "tapamadhunṛparāṣṭrayugmamadhyaṃ gatam iva candramukhi svam atra paśya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह कमलवनानि तापशीर्णान्य् अपि कमलानि कियन्ति धारयन्ति । तत इह सरिति प्रविश्य यूयं वयम् अपि तानि विचित्य चारु चिन्मः

iha kamalavanāni tāpaśīrṇāny api kamalāni kiyanti dhārayanti | tata iha sariti praviśya yūyaṃ vayam api tāni vicitya cāru cinmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुर् इह परितः समाव्रजन्तः सरिति रसप्रसरं गवेषयन्तः । नवनवतनयाय पद्मिनीनां स्तनम् इव वारिरुहं दुहन्ति भृङ्गाः ॥"२०॥ इति वनवलितं छलं विधाय व्रजसुमुखीः सरितं प्रवेश्यमाना। । कमलचयनलक्ष्यतः स्ववाञ्छालसितवशाः१ स चकार तत्र तत्र

muhur iha paritaḥ samāvrajantaḥ sariti rasaprasaraṃ gaveṣayantaḥ | navanavatanayāya padminīnāṃ stanam iva vāriruhaṃ duhanti bhṛṅgāḥ ||"20|| iti vanavalitaṃ chalaṃ vidhāya vrajasumukhīḥ saritaṃ praveśyamānā. | kamalacayanalakṣyataḥ svavāñchālasitavaśāḥ1 sa cakāra tatra tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"कमलम् इदम् अहो मया तु लब्धं कनकरुचिप्रथितं त्वया तु नीलम् ।" इति विविधमिषं परस्परं ताः समम् अजितेन विहारसारम् ईयुः

"kamalam idam aho mayā tu labdhaṃ kanakaruciprathitaṃ tvayā tu nīlam |" iti vividhamiṣaṃ parasparaṃ tāḥ samam ajitena vihārasāram īyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि किम् उ कमलं ललाग किं वा हरिकर इत्य् अमुका विशङ्कमानाः । व्रजजनिसुदृशस् तदा नवीनाः सपुलकशीत्कृतिकारिताम् अवापुः

hṛdi kim u kamalaṃ lalāga kiṃ vā harikara ity amukā viśaṅkamānāḥ | vrajajanisudṛśas tadā navīnāḥ sapulakaśītkṛtikāritām avāpuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विहसति तत्र जिह्मनेत्रा मुरजिति चिक्षिपुर् आयुधाभम् अम्भः । स च तद् अकृत तासु किन्तु तासां तदपगमः क्रियते स्म तस्य तेन

atha vihasati tatra jihmanetrā murajiti cikṣipur āyudhābham ambhaḥ | sa ca tad akṛta tāsu kintu tāsāṃ tadapagamaḥ kriyate sma tasya tena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिर् असुरसहस्रलक्षजेता स्वयम् अबलाभिर् अयं विजेतुम् इष्टः । यद् इह जयम् अवाप तन् न चित्रं यद् अथ जितस् तद् अतीव चित्रम् अत्र

harir asurasahasralakṣajetā svayam abalābhir ayaṃ vijetum iṣṭaḥ | yad iha jayam avāpa tan na citraṃ yad atha jitas tad atīva citram atra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदपि च जलसेचनेन कीर्णस् तदपि पराभवम् अपि नाघशत्रुः । इति भ्रुकुटिम् अधात् तु वार्षभानव्य् अथ स तु तत्र बभूव चित्रकल्पः

yadapi ca jalasecanena kīrṇas tadapi parābhavam api nāghaśatruḥ | iti bhrukuṭim adhāt tu vārṣabhānavy atha sa tu tatra babhūva citrakalpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिम् अथ सकलाबलाविलासाल् लघु जगृहुर् जितकाशितां दधानाः । पुनर् अपि हसितानुनापभङ्ग्या बहिर् अवधानम् अधापयन् मृगाक्ष्यः

harim atha sakalābalāvilāsāl laghu jagṛhur jitakāśitāṃ dadhānāḥ | punar api hasitānunāpabhaṅgyā bahir avadhānam adhāpayan mṛgākṣyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवहितवति जीवनाधिनाथे वृषरविजा द्रुतम् अस्य कर्षणाय । तटम् अटितवतीह२ कृष्णनामाप्य् अनुगततां समवाप रागबद्धः

avahitavati jīvanādhināthe vṛṣaravijā drutam asya karṣaṇāya | taṭam aṭitavatīha2 kṛṣṇanāmāpy anugatatāṃ samavāpa rāgabaddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुतम् अथ परिचारिका मुरारिं वृषरविजां सवयस्ततीर् अमूश् च । मृदु मृदु वसनेन मार्जिताङ्गान् अकृषत वस्त्रवरान् अधारयंश् च

drutam atha paricārikā murāriṃ vṛṣaravijāṃ savayastatīr amūś ca | mṛdu mṛdu vasanena mārjitāṅgān akṛṣata vastravarān adhārayaṃś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् अथ वृषभानुजा स्वकान्तं मृगमदकुङ्कुमचूर्णमर्जिताङ्गम् । सुलघु विदधती जहार जाड्यं बहिर् अबहिः पुनर् आजहार जाड्यम्

svayam atha vṛṣabhānujā svakāntaṃ mṛgamadakuṅkumacūrṇamarjitāṅgam | sulaghu vidadhatī jahāra jāḍyaṃ bahir abahiḥ punar ājahāra jāḍyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ घुसृणविशेषकांशुयुक्तं लघुतरवेशविशेषशोभिमुक्तम् । अकुरुत वृषभानुजा स्वकान्तं स च रुचिताम् अकरोद् अमूं नितान्तम्

atha ghusṛṇaviśeṣakāṃśuyuktaṃ laghutaraveśaviśeṣaśobhimuktam | akuruta vṛṣabhānujā svakāntaṃ sa ca rucitām akarod amūṃ nitāntam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमुकसितकराञ्चिपर्णवीटीर् अदित सखी हरिराधयोर् मुखान्तः । युगलम् अपि तयोः सखीजनानाम् अधित सुखप्रथनाय वक्त्रमध्ये

kramukasitakarāñciparṇavīṭīr adita sakhī harirādhayor mukhāntaḥ | yugalam api tayoḥ sakhījanānām adhita sukhaprathanāya vaktramadhye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कमलकराः सकान्तकान्ताः सविलसितं सदनाय गन्तुकामाः । विजितकमलपत्रचारुनेत्रा विरुरुचिरे निखिलेन खेलितेन

atha kamalakarāḥ sakāntakāntāḥ savilasitaṃ sadanāya gantukāmāḥ | vijitakamalapatracārunetrā virurucire nikhilena khelitena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् अपि हरिणा समं व्यधुस् ताः पुरु कमलाकमलि प्रहासयुक्तम् । इदम् इह न विदुस् तु तेन शश्वज् जितम् अखिलं भुवनेषु केवलेन

kvacid api hariṇā samaṃ vyadhus tāḥ puru kamalākamali prahāsayuktam | idam iha na vidus tu tena śaśvaj jitam akhilaṃ bhuvaneṣu kevalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बहुविधखेलमालयान्तं जगृहुर् अमूर् अमुना समं समस्ताः । तदनु च वरनिष्कुटस्थधिष्ण्यं प्रविविशुर् आविविशुश् च तस्य भासि

iti bahuvidhakhelamālayāntaṃ jagṛhur amūr amunā samaṃ samastāḥ | tadanu ca varaniṣkuṭasthadhiṣṇyaṃ praviviśur āviviśuś ca tasya bhāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिसदनम् इदं वृतीर्१ अतीतं वरसरसीसरसीरुहालिमध्यम् । सुकुसुमसुकुमारगर्भतूलीमिलदुपधानशुभंयुमञ्जुशय्यम्२

maṇisadanam idaṃ vṛtīr1 atītaṃ varasarasīsarasīruhālimadhyam | sukusumasukumāragarbhatūlīmiladupadhānaśubhaṃyumañjuśayyam2

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरुचिनिहिततालवृन्तभृङ्गारकमुखशर्मदवस्तुसंस्तुताङ्गम् । द्रुततरम् अविशद् विशंश् च शय्याम् अधिवसति स्म हरिः स्मितांशुशोभि

sarucinihitatālavṛntabhṛṅgārakamukhaśarmadavastusaṃstutāṅgam | drutataram aviśad viśaṃś ca śayyām adhivasati sma hariḥ smitāṃśuśobhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अथ कुसुमचामरं दधाना वृषरविजा स्वयम् एव सेवते स्म । अनृजुदृशम् अमुं बलं छलं च प्रणयि स तु प्रणयन् निनाय शय्याम्

tam atha kusumacāmaraṃ dadhānā vṛṣaravijā svayam eva sevate sma | anṛjudṛśam amuṃ balaṃ chalaṃ ca praṇayi sa tu praṇayan nināya śayyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् अपि तत एव खेददम्भाद् अलसनिभस्थितितां बभाज तस्याम् । तदनु सवयसः सचन्द्रताम्बूलकम् अनु शर्म दधुस् तयोर् द्वयोश् च

iyam api tata eva khedadambhād alasanibhasthititāṃ babhāja tasyām | tadanu savayasaḥ sacandratāmbūlakam anu śarma dadhus tayor dvayoś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनु तद् अनुमाय तेन तस्या रहसि मिथः स्थितिवाञ्छितं वयस्याः । समिषम् अपगताः क्षणं तु काचिन् मृदुमर्दनम् एतयोर् व्यधत्त

tadanu tad anumāya tena tasyā rahasi mithaḥ sthitivāñchitaṃ vayasyāḥ | samiṣam apagatāḥ kṣaṇaṃ tu kācin mṛdumardanam etayor vyadhatta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् अपि विगता द्वयस्य निद्रां छलरचितां छलम् आरचय्य यत् तु । नयनयुगलमीलनं विहाय प्रणयमयीम् उदमीमिलन् निजेहाम्

iyam api vigatā dvayasya nidrāṃ chalaracitāṃ chalam āracayya yat tu | nayanayugalamīlanaṃ vihāya praṇayamayīm udamīmilan nijehām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बहुविधाकेलिभिर् निदाघे विगतवति प्रविवेश वार्षिकश्रीः । जलदवलयविद्युतालिलक्ष्म्या हरिहरिदारतनूर् विलासम् आप

iti bahuvidhākelibhir nidāghe vigatavati praviveśa vārṣikaśrīḥ | jaladavalayavidyutālilakṣmyā hariharidāratanūr vilāsam āpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचिम् इह कलयन् व्रजेशसूनुर् निशि निशि वर्णयितुं रुचिं जगाम । इदम् अवदधती च वार्षभानव्य् अपि सवयस्ततिर् उद्यद् उल्ललास

rucim iha kalayan vrajeśasūnur niśi niśi varṇayituṃ ruciṃ jagāma | idam avadadhatī ca vārṣabhānavy api savayastatir udyad ullalāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति घनसमयस्फुटप्रभाते निजजननीहितं पयः कृतान्नम् । मरिचवलितम् उष्णम् ईषद् अश्नन्न् अहम् अनुराममुखं सुखं भजामि

iti ghanasamayasphuṭaprabhāte nijajananīhitaṃ payaḥ kṛtānnam | maricavalitam uṣṇam īṣad aśnann aham anurāmamukhaṃ sukhaṃ bhajāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम जनितिथिर् एष्यतीह भाद्रे व्रजजनशर्म च तेन सार्धम् अङ्ग । द्वयम् अपि यद् इदं जगन्ति धिन्वन् पुरतरपर्व तनिष्यति प्रहृष्य

mama janitithir eṣyatīha bhādre vrajajanaśarma ca tena sārdham aṅga | dvayam api yad idaṃ jaganti dhinvan purataraparva taniṣyati prahṛṣya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहशिखरशिखाम् अथाधिरूढाः कलयत निश्य् अपि गोष्ठवन्यधाम । प्रतिलवतडिदालिदीप्तिभूम्ना दिन इव सर्वम् इदं मुहुर् विभाति

gṛhaśikharaśikhām athādhirūḍhāḥ kalayata niśy api goṣṭhavanyadhāma | pratilavataḍidālidīptibhūmnā dina iva sarvam idaṃ muhur vibhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभसि जलदविद्युदालिलक्ष्मीर् भुवि हरितः स्फुरद् इन्द्रगोपकान्तिः । मदनुगभवतीव काननश्रीततिम् अनुपषकतां सखि प्रयाति

nabhasi jaladavidyudālilakṣmīr bhuvi haritaḥ sphurad indragopakāntiḥ | madanugabhavatīva kānanaśrītatim anupaṣakatāṃ sakhi prayāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थलकुलम् इह कूर्मपृष्ठतुल्यं नयनगतिप्रदरत्नवेशमध्यम् । विततम् अभिनवप्ररूढतार्णं परि धवलागणपालनं करोमि

sthalakulam iha kūrmapṛṣṭhatulyaṃ nayanagatipradaratnaveśamadhyam | vitatam abhinavaprarūḍhatārṇaṃ pari dhavalāgaṇapālanaṃ karomi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिवरशिरसि व्युदस्तपार्श्वावृतिमणिसद्मनि लब्धधेनुदृष्टिः । बहुविधशतरञ्जमुख्यखेला विदधद् अहं सखिभिः सुखं प्रयामि

girivaraśirasi vyudastapārśvāvṛtimaṇisadmani labdhadhenudṛṣṭiḥ | bahuvidhaśatarañjamukhyakhelā vidadhad ahaṃ sakhibhiḥ sukhaṃ prayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रवति सलिलम् अम्बुदे तरूणां कुहरगृहे रसयन् फलं सकन्दम् । उपसलिलशिलासनः सदन्नं दधिसहितं सखिभिर् विभक्तम् अश्नन्

sravati salilam ambude tarūṇāṃ kuharagṛhe rasayan phalaṃ sakandam | upasalilaśilāsanaḥ sadannaṃ dadhisahitaṃ sakhibhir vibhaktam aśnan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् अपि गिरिमूर्ध्नि धेनुहूतिं विदधद् अमूश् च मुदा निविश्य पश्यन् । अधि वडभिगताभिर् ईक्षणीयः सततम् अहं भवतीभिर् अत्र तत्र

kvacid api girimūrdhni dhenuhūtiṃ vidadhad amūś ca mudā niviśya paśyan | adhi vaḍabhigatābhir īkṣaṇīyaḥ satatam ahaṃ bhavatībhir atra tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह वहति कदम्बनीपयूथीशवलितकेतकगन्धसन्धवातः । अनुभवसविविक्ततं च यद्वत् तव मम चानुभवन्ति गन्धम् अल्पम्१

iha vahati kadambanīpayūthīśavalitaketakagandhasandhavātaḥ | anubhavasaviviktataṃ ca yadvat tava mama cānubhavanti gandham alpam1

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि पुलककुलाकुलासि कृष्णं कनकपटं पटु मां निरीक्ष्य भद्रे । घनतडिदुदयाद् विवर्धमानाङ्कुरधरनीतुलनां तदा प्रयासि

yadi pulakakulākulāsi kṛṣṇaṃ kanakapaṭaṃ paṭu māṃ nirīkṣya bhadre | ghanataḍidudayād vivardhamānāṅkuradharanītulanāṃ tadā prayāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनसमयम् अनुध्वनिं प्लवाद्या विदधति ते च घना मुहुस् तम् अत्र । निशमयितुम् अमुं परस्परं ये स्फुटम् अनिशं रचयन्ति सुष्ठु पुष्टम्

ghanasamayam anudhvaniṃ plavādyā vidadhati te ca ghanā muhus tam atra | niśamayitum amuṃ parasparaṃ ye sphuṭam aniśaṃ racayanti suṣṭhu puṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलदम् अनु कनिष्ठमध्यमुख्याः प्लवशिखिचातकनामकाः प्रपन्नाः । तरतमविधिना तदेकनन्दि द्वयम् अपरस् तु तदेकजीविजीवः

jaladam anu kaniṣṭhamadhyamukhyāḥ plavaśikhicātakanāmakāḥ prapannāḥ | taratamavidhinā tadekanandi dvayam aparas tu tadekajīvijīvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम् अपि तद् इदं विलोकमानः किल विमृशामि निजान् अनन्यभक्तान् । यदनु च भवदीयवृन्दम् एतत् परमतया मम चित्तम् आविवेश ॥"५६॥ इति वदति हरौ पपात वृष्टिर् विसृमरशीकरभाक् ततश् च मुख्यः । पटकुटम् अदधुर् द्वयस्य खट्टाम् अनु परितः सदनं पटावृतं च

aham api tad idaṃ vilokamānaḥ kila vimṛśāmi nijān ananyabhaktān | yadanu ca bhavadīyavṛndam etat paramatayā mama cittam āviveśa ||"56|| iti vadati harau papāta vṛṣṭir visṛmaraśīkarabhāk tataś ca mukhyaḥ | paṭakuṭam adadhur dvayasya khaṭṭām anu paritaḥ sadanaṃ paṭāvṛtaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिर् अनु घनगर्जितं सवर्षं गृहम् अनु तल्पवरेण्यम् अल्पशीतम् । तदनु वसितशस्तवस्त्रम् एतन्मिथुनम् अनुस्मर चित्त गौरकृष्णम्

bahir anu ghanagarjitaṃ savarṣaṃ gṛham anu talpavareṇyam alpaśītam | tadanu vasitaśastavastram etanmithunam anusmara citta gaurakṛṣṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बहुविधसुखखेलया प्रयाते घनसमये शरदा जगाम तां च । स्फुटम् अवकलयन् पुरावद् आख्यद् वृषरविजां मुरजिन् निशि क्रमेण

iti bahuvidhasukhakhelayā prayāte ghanasamaye śaradā jagāma tāṃ ca | sphuṭam avakalayan purāvad ākhyad vṛṣaravijāṃ murajin niśi krameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहरहर् उदये शरत् शरत्प्रवेशे निजजननीनिहितं पयः कृतान्नम् । सहसुहृद् उपभुज्य२ धेनुसङ्गाद् वनकलितं भवतीं विविच्य वच्मि

aharahar udaye śarat śaratpraveśe nijajananīnihitaṃ payaḥ kṛtānnam | sahasuhṛd upabhujya2 dhenusaṅgād vanakalitaṃ bhavatīṃ vivicya vacmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहद् अनुनवम् अभ्रम् अच्छभावं प्रणिदधती क्षितिर् आत्मनानुचक्रे । तदुचितम् उपजीवनीयभावे मयि भवती भवतीदृग् एव सुभ्रू

vahad anunavam abhram acchabhāvaṃ praṇidadhatī kṣitir ātmanānucakre | taducitam upajīvanīyabhāve mayi bhavatī bhavatīdṛg eva subhrū

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडिदनुवलने गते पयोदाद् बत इति मानम् इते तथा पयोदे । त्वदपगमदशां निजां पुराणीं मुहुर् अहम् अस्य तुलाम् अनुस्मरामि

taḍidanuvalane gate payodād bata iti mānam ite tathā payode | tvadapagamadaśāṃ nijāṃ purāṇīṃ muhur aham asya tulām anusmarāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरतनु भवदागतिं वितर्क्य भ्रमदशया बत विभ्रमं प्रयामि

varatanu bhavadāgatiṃ vitarkya bhramadaśayā bata vibhramaṃ prayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिलषति मदीयकेलिशिक्षागुरुम् इयम् अच्युतवल्लभाक्षिलक्ष्मीम् । इति किल कमलावलीं विधूताम् उरु शफरीनिकरश् चरीकरीति

abhilaṣati madīyakeliśikṣāgurum iyam acyutavallabhākṣilakṣmīm | iti kila kamalāvalīṃ vidhūtām uru śapharīnikaraś carīkarīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलम् अनुपरमाच्छतां निरीक्ष्य क्षणम् अनुसन्दधद् अन्तरं यदास्मि१ । प्रतिफलितम् इह स्वम् ईक्षमाणस् तव मनसा तुलनाम् अनुस्मरामि

jalam anuparamācchatāṃ nirīkṣya kṣaṇam anusandadhad antaraṃ yadāsmi1 | pratiphalitam iha svam īkṣamāṇas tava manasā tulanām anusmarāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवनवपुलिनं निरीक्ष्य तत् तत् पददलनां विनिषिध्य तत्र चाहम् । मनसि विनिदधे स्म हेतुम् अन्यं वचसि तद् अन्यम् इदं त्वम् एव वेत्सि

navanavapulinaṃ nirīkṣya tat tat padadalanāṃ viniṣidhya tatra cāham | manasi vinidadhe sma hetum anyaṃ vacasi tad anyam idaṃ tvam eva vetsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथि पथि कुसुमं विचित्य शश्वत् कुसुममयं धनुरादिकं विधाय । पुलिनकुलम् अदः प्रपद्य तस्मिन् कुसुमशराय वयं बलिं ददाम

pathi pathi kusumaṃ vicitya śaśvat kusumamayaṃ dhanurādikaṃ vidhāya | pulinakulam adaḥ prapadya tasmin kusumaśarāya vayaṃ baliṃ dadāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमुदमुकुलम् अल्पम् अल्पनालं शरतुलितं विरचय्य शिल्पशालि । धनुर् अपि नवकेतकस्य पर्णान् त्रिचतुरयोगदृढान् दृढं सृजामः

kumudamukulam alpam alpanālaṃ śaratulitaṃ viracayya śilpaśāli | dhanur api navaketakasya parṇān tricaturayogadṛḍhān dṛḍhaṃ sṛjāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति हरिर् अचलत् प्रियासहायः कुसुमचितिं विदधद् विचित्रकेलि । पृथुतनुविषमच्छदांस् तनीयस् तनुलतिकाभिर् इतस्मितान् जहास

iti harir acalat priyāsahāyaḥ kusumacitiṃ vidadhad vicitrakeli | pṛthutanuviṣamacchadāṃs tanīyas tanulatikābhir itasmitān jahāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पुलिनम् असाव् अपश्यद् इन्दोः प्रतितनुवत् पुलिनस्य तद्वदिन्दुम् । कुतुकरसवशाद् विशंश् च तस्मिन् स्वम् अमृतसिक्तनिभं विदन् ननन्द

atha pulinam asāv apaśyad indoḥ pratitanuvat pulinasya tadvadindum | kutukarasavaśād viśaṃś ca tasmin svam amṛtasiktanibhaṃ vidan nananda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवदद् अथ सखीततिर् मुकुन्दं "कुसुमशरः क्व नु यं प्रपूजयामः" । हरिर् अवदद् "अहं स एव साक्षाद् इति मम पूजनम् एव तस्य विद्धि

avadad atha sakhītatir mukundaṃ "kusumaśaraḥ kva nu yaṃ prapūjayāmaḥ" | harir avadad "ahaṃ sa eva sākṣād iti mama pūjanam eva tasya viddhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि कुसुमशरस्य शक्तिम् अस्मिन् मयि मनुषे नतरां तदालिवर्गः । मम कुसुमशरान् सहस्व साक्षाद्" इति कलयन् स तु कम्पते स्म वर्गः

yadi kusumaśarasya śaktim asmin mayi manuṣe natarāṃ tadālivargaḥ | mama kusumaśarān sahasva sākṣād" iti kalayan sa tu kampate sma vargaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वृषरविजावदन् "मुरारे शत्रुम् इह भौमयुधि त्वम् एक एव । परबलबहुकोटिशस्त्रम् अस्यन् जयम् अभजतस् तद् इदं निचाययस्व२

atha vṛṣaravijāvadan "murāre śatrum iha bhaumayudhi tvam eka eva | parabalabahukoṭiśastram asyan jayam abhajatas tad idaṃ nicāyayasva2

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपपरिसरम् अस्य तर्हि सर्वाः कुसुमशरान् किरन्न् अमूर् असङ्ख्यान् । अभिनद् अयम् अमून् शरान् अमूषां कुसुमशरैर् उत कञ्चुकान्य् अविध्यत्

upaparisaram asya tarhi sarvāḥ kusumaśarān kirann amūr asaṅkhyān | abhinad ayam amūn śarān amūṣāṃ kusumaśarair uta kañcukāny avidhyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिम् अथ जितकाशिनं बभाषे हरिरमणीविततिः स्मितं दधाना । "वयम् इह युवतीजनास् तद् अस्मत्परिचितम् एव विहारम् आदिशस्व ॥"७५॥ हरिर् अथ विहसन् जगाद "यूयं भरतमतं प्रति राजथातिविज्ञाः । तद् अनुसरत गीतवाद्यनृत्यं मम भवतीभिर् उदेतु तारतम्यम् ॥"७६॥ द्रव इव हरिगानतः शिलाद्यं हरिरमणीजनसीमकं बभूव । हरिर् अजनि कथञ्चनापि धीरः स च न तथाजनि गानतस् तु तासाम्

harim atha jitakāśinaṃ babhāṣe hariramaṇīvitatiḥ smitaṃ dadhānā | "vayam iha yuvatījanās tad asmatparicitam eva vihāram ādiśasva ||"75|| harir atha vihasan jagāda "yūyaṃ bharatamataṃ prati rājathātivijñāḥ | tad anusarata gītavādyanṛtyaṃ mama bhavatībhir udetu tāratamyam ||"76|| drava iva harigānataḥ śilādyaṃ hariramaṇījanasīmakaṃ babhūva | harir ajani kathañcanāpi dhīraḥ sa ca na tathājani gānatas tu tāsām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मिलिततया चकार लास्यं निजवनिताभिर् अयं न चाप साम्यम् । तम् अभिदधुर् अमूर् वयं न सन्दीपनिम् अभजाम गुरुं कथं नु विद्मः

atha militatayā cakāra lāsyaṃ nijavanitābhir ayaṃ na cāpa sāmyam | tam abhidadhur amūr vayaṃ na sandīpanim abhajāma guruṃ kathaṃ nu vidmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिर् अकुरुत तण्डुना प्रणीतं नटनम् अनेन जहार चित्तम् आसाम् । इह जगदुर् अमूर् वयं न पद्मातुलिततमा यद् इहापि शिक्षिताः स्मः

harir akuruta taṇḍunā praṇītaṃ naṭanam anena jahāra cittam āsām | iha jagadur amūr vayaṃ na padmātulitatamā yad ihāpi śikṣitāḥ smaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिमिलिततयाथ रासनृत्यं व्यधिषत ता दयितेन तेन सार्धम् । विलसितवरमाधुरीभिर् एषां सुरवनिता मुमुहुर् मुहुर् मुहुश् च

vyatimilitatayātha rāsanṛtyaṃ vyadhiṣata tā dayitena tena sārdham | vilasitavaramādhurībhir eṣāṃ suravanitā mumuhur muhur muhuś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हरिर् अकरोद् इहापि चित्रं जवमहसा स तथानशे समस्तम् । यद् अखिलमहिलाः स्वपार्श्वलग्नं तम् अनुलवं बत मेनिरे निरीक्ष्य

atha harir akarod ihāpi citraṃ javamahasā sa tathānaśe samastam | yad akhilamahilāḥ svapārśvalagnaṃ tam anulavaṃ bata menire nirīkṣya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलसितम् इदम् इत्थम् आचरन्तः श्रमम् उपलभ्य चिराद् अमी निविष्टाः । व्यजनसलिलपानकाङ्गरागक्रमुकपुटादिभिर् आश्रिताभिर् इष्टाः

vilasitam idam ittham ācarantaḥ śramam upalabhya cirād amī niviṣṭāḥ | vyajanasalilapānakāṅgarāgakramukapuṭādibhir āśritābhir iṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भृशम् उपलभ्य शान्तिम् एता हरिहरिणीनयना निशावसाने । वनम् अनुविहृतिं मुदा दधानाः स्वम् उपवनीमणिमन्दिरं ससर्जुः

atha bhṛśam upalabhya śāntim etā harihariṇīnayanā niśāvasāne | vanam anuvihṛtiṃ mudā dadhānāḥ svam upavanīmaṇimandiraṃ sasarjuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मुररिपुराधिकाख्ययुग्मं मृदुशयनं प्रतिलभ्य वल्गुशर्म । अतनुत शयनं तथा यथा तत् तनुम् अपि भेदम् अधात् तनुद्वयं न

atha muraripurādhikākhyayugmaṃ mṛduśayanaṃ pratilabhya valguśarma | atanuta śayanaṃ tathā yathā tat tanum api bhedam adhāt tanudvayaṃ na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गिरिवरपर्वणि स्वसृणां गृहगतं पर्वणि कार्तिके मासि । बहुविधमहसा१ सशर्मपूर्णे तदनु मुखं मुखरं सुखं करोति

atha girivaraparvaṇi svasṛṇāṃ gṛhagataṃ parvaṇi kārtike māsi | bahuvidhamahasā1 saśarmapūrṇe tadanu mukhaṃ mukharaṃ sukhaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शरदनुजा यदा ऋतुश्रीर्२ मृदुमृदुशीतमयी समाजगाम । अशनवसनकाननाद्रिखेलाशयनसुखादि हरिः प्रियाम् उवाच

atha śaradanujā yadā ṛtuśrīr2 mṛdumṛduśītamayī samājagāma | aśanavasanakānanādrikhelāśayanasukhādi hariḥ priyām uvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"सुरभिनवकशालितण्डुलीभिः पुरुसितवष्कयनीपयस्कृतान्नम् । सुपरिमलहरिः प्लुतं समन्ताद् विकलितवल्कलबीजनागरङ्गम् ।८७॥ बहुघृतपरिपक्वपिष्टभेदं प्रविततमण्डकरोटिकाभिर् इष्टम् । परिकृतदलितार्द्रकं स्वमात्रार्पितम् उषसि स्वदते वरोरु मह्यम्

"surabhinavakaśālitaṇḍulībhiḥ purusitavaṣkayanīpayaskṛtānnam | suparimalahariḥ plutaṃ samantād vikalitavalkalabījanāgaraṅgam |87|| bahughṛtaparipakvapiṣṭabhedaṃ pravitatamaṇḍakaroṭikābhir iṣṭam | parikṛtadalitārdrakaṃ svamātrārpitam uṣasi svadate varoru mahyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनु च जननी ददाति वेषं मृगमदकुङ्कुमचूर्णपूर्णवस्त्रम् । तम् अहम् अहरहः सजन् सरामः सहसखिवीथिर् अतीव शर्म यामि

tadanu ca jananī dadāti veṣaṃ mṛgamadakuṅkumacūrṇapūrṇavastram | tam aham aharahaḥ sajan sarāmaḥ sahasakhivīthir atīva śarma yāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदपि विविधतेमनादिमध्यं दिनम् उपलब्धम् इहास्ति पङ्कजाक्षि । तदपि भवति सार्द्रकं घृतान्तःकृतपचशर्षपशाकम् आदराय

yadapi vividhatemanādimadhyaṃ dinam upalabdham ihāsti paṅkajākṣi | tadapi bhavati sārdrakaṃ ghṛtāntaḥkṛtapacaśarṣapaśākam ādarāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहरहर् अनुधेनुकञ्चुकादिच्छविसवितृच्छविमित्रताच्छभासः । सखिभिर् अखिलकेलिशालिहारीतकरुतकर्मणि नर्मशर्म यामः

aharahar anudhenukañcukādicchavisavitṛcchavimitratācchabhāsaḥ | sakhibhir akhilakeliśālihārītakarutakarmaṇi narmaśarma yāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणततरजम्भनागरङ्गक्रमुकमुखद्युतिशोणकाननान्तम् । स्मितलसितकटिञ्जरादिपुष्पप्रमुदितसर्वम् अहर्दिवं भ्रमामः

pariṇatatarajambhanāgaraṅgakramukamukhadyutiśoṇakānanāntam | smitalasitakaṭiñjarādipuṣpapramuditasarvam ahardivaṃ bhramāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलसखि तद् इदं वनं निरीक्षेमहि हिमलेशिनि३ मार्गशीर्षमासि । परपरदिवसे तु शीतशीते नहि विहृतिर्४ बहिर् औचितीं भजेत

calasakhi tad idaṃ vanaṃ nirīkṣemahi himaleśini3 mārgaśīrṣamāsi | paraparadivase tu śītaśīte nahi vihṛtir4 bahir aucitīṃ bhajeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति हरिवचनाद् अनेन सार्धं वनम् अनुगम्य विरम्य रम्य-रूपम् । समुचितफलपुष्पसङ्ग्रहेण प्रमदभृतः प्रमदागृहं समीयुः

iti harivacanād anena sārdhaṃ vanam anugamya viramya ramya-rūpam | samucitaphalapuṣpasaṅgraheṇa pramadabhṛtaḥ pramadāgṛhaṃ samīyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मृदुतरतुलिकानुकूलीकृतशयनं नयनाभिरामयुग्मम् । मधुरिपुवृषभानुजासमाख्यं न वपुषिभेदम् अवाप नापि चित्ते

iti mṛdutaratulikānukūlīkṛtaśayanaṃ nayanābhirāmayugmam | madhuripuvṛṣabhānujāsamākhyaṃ na vapuṣibhedam avāpa nāpi citte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धनुर् अपरांशमीनराजावधि रविभोगगताहसङ्घभागे । मुररिपुर् अवदत् पुरावद् एतां वृषरविजां स निजां विलासलक्ष्मीम्

atha dhanur aparāṃśamīnarājāvadhi ravibhogagatāhasaṅghabhāge | muraripur avadat purāvad etāṃ vṛṣaravijāṃ sa nijāṃ vilāsalakṣmīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतदधिकृसरार्द्रकादिजुष्टाः कटुवटका विविधानि सन्धितानि । अहरहर् उदये मदीयमात्रा मयि निहितानि भृशं सुखं वहन्ति

ghṛtadadhikṛsarārdrakādijuṣṭāḥ kaṭuvaṭakā vividhāni sandhitāni | aharahar udaye madīyamātrā mayi nihitāni bhṛśaṃ sukhaṃ vahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुविधम् अथ दुग्धबाष्पपक्वं मृदु मृदु पिष्टकम् इष्टपूर्णम् । अधि दिनदिनमध्यमात्ममात्रा प्रहितम् अहं रमयन् मुदं भजामि ।९८॥ घुसृणरुचिर् अतूलसूक्ष्मवस्त्रद्विदलजकञ्चुकयुक्पिधानवक्षः१ । पवनरहितघर्मशर्मदातृस्थलम् अनु धेन्ववनेन शर्म यामि

bahuvidham atha dugdhabāṣpapakvaṃ mṛdu mṛdu piṣṭakam iṣṭapūrṇam | adhi dinadinamadhyamātmamātrā prahitam ahaṃ ramayan mudaṃ bhajāmi |98|| ghusṛṇarucir atūlasūkṣmavastradvidalajakañcukayukpidhānavakṣaḥ1 | pavanarahitagharmaśarmadātṛsthalam anu dhenvavanena śarma yāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरम् अनु समस्तसत्त्वजाते रुतिरहिते किखिषु प्रगल्भवाक्षु । समवदद् इह को ऽपि नेति नूनं सखि हसितं दयया सहायति स्म

śiśiram anu samastasattvajāte rutirahite kikhiṣu pragalbhavākṣu | samavadad iha ko 'pi neti nūnaṃ sakhi hasitaṃ dayayā sahāyati sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरजनुषि दुर्दिने ऽपि जाते मितिरहिता धवलाः सुखं चरन्ति । शृणु सखि तदुपायम् अन्त्यम् एकं मम मुरलीजनि यत् तु वायुसूक्तम्

śiśirajanuṣi durdine 'pi jāte mitirahitā dhavalāḥ sukhaṃ caranti | śṛṇu sakhi tadupāyam antyam ekaṃ mama muralījani yat tu vāyusūktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरम् अकुसुमान्तरं निरीक्ष्य स्रजम् इह कुन्दकृतां बिभर्मि चित्राम् । विपदि यद् उपजीवनं तद् एव प्रतिपदम् आदरभाजनं विभाति

śiśiram akusumāntaraṃ nirīkṣya srajam iha kundakṛtāṃ bibharmi citrām | vipadi yad upajīvanaṃ tad eva pratipadam ādarabhājanaṃ vibhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह द्रुतम् इतम् अहःसमूहम् ऊहा- विषयतया दधतः परे निनिन्दुः । भवदुपसृतिवर्धिरात्रिवृद्धेर् अलम् अहम् अस्य तु वश्मि२ दीर्घम् आयुः

iha drutam itam ahaḥsamūham ūhā- viṣayatayā dadhataḥ pare nininduḥ | bhavadupasṛtivardhirātrivṛddher alam aham asya tu vaśmi2 dīrgham āyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मधु ऋतुर् एष्यति प्रफुल्लं वननिकरं विदधद् यद् आततः प्राक् । हरिहरिवनिताकुलं प्रफुल्लं स्वयम् अभवद् बत पश्य तस्य वीर्यम्

atha madhu ṛtur eṣyati praphullaṃ vananikaraṃ vidadhad yad ātataḥ prāk | hariharivanitākulaṃ praphullaṃ svayam abhavad bata paśya tasya vīryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमसमम् अथात्र भोजनाद्यं समुचितम् आप्रविधाय कृष्णचन्द्रः । निशि निशमयति स्म वन्यवृत्तं दिनदिनम् अप्य् अतुलं वृषार्कपुत्रीम्

prathamasamam athātra bhojanādyaṃ samucitam āpravidhāya kṛṣṇacandraḥ | niśi niśamayati sma vanyavṛttaṃ dinadinam apy atulaṃ vṛṣārkaputrīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशमय कुतुकं वने ऽद्य दृष्टं वितरितरि प्रसभं बिभर्ति भिक्षुः । अमधुजनुषि पुण्ड्रके द्विरेफा मुहुर् अपि झङ्कृतितर्जनां वहन्ति

niśamaya kutukaṃ vane 'dya dṛṣṭaṃ vitaritari prasabhaṃ bibharti bhikṣuḥ | amadhujanuṣi puṇḍrake dvirephā muhur api jhaṅkṛtitarjanāṃ vahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इयम् अहह माधवीति नाम्ना जनविदितेति मदात् प्रफुल्लति स्म । शिव शिव न वयं मधोः किम् इत्थं कुसुमम् अधुः किल सप्तलादयश् च

kim iyam ahaha mādhavīti nāmnā janaviditeti madāt praphullati sma | śiva śiva na vayaṃ madhoḥ kim itthaṃ kusumam adhuḥ kila saptalādayaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बकुलसहकारकेतकीनां सकरुणकिंशुकनागकेशराणाम् । ततिर् अतिशुशुभे विलोक्य यान्तु भ्रमरपिकप्रवरा महः सजन्ति

sa bakulasahakāraketakīnāṃ sakaruṇakiṃśukanāgakeśarāṇām | tatir atiśuśubhe vilokya yāntu bhramarapikapravarā mahaḥ sajanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलयजमरुद् एष इत्य् अभिख्यः पवनगणः प्रतिपद्य मत्कवन्याम् । मनयुजजयिसुरभातिशस्तां प्रसतिक्रीण इवात्र मन्दमन्दम्

malayajamarud eṣa ity abhikhyaḥ pavanagaṇaḥ pratipadya matkavanyām | manayujajayisurabhātiśastāṃ prasatikrīṇa ivātra mandamandam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मधुऋतुवर्णनं वितन्वन् मधुरिपुर् अन्यनिजप्रियाजनानाम् । चरितविवृतिम् अन्यनायिकानां३ चरितमिषात् कलयन्न् अमूं स्तुते स्म

iti madhuṛtuvarṇanaṃ vitanvan madhuripur anyanijapriyājanānām | caritavivṛtim anyanāyikānāṃ3 caritamiṣāt kalayann amūṃ stute sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसुमकुलम् इदं दधाति तावद् भ्रमरपिकादिगणस् तथा स्वरूपम् । प्रियसहचरता यदा प्रियाणां परसमये शरतां च वज्रतां च

kusumakulam idaṃ dadhāti tāvad bhramarapikādigaṇas tathā svarūpam | priyasahacaratā yadā priyāṇāṃ parasamaye śaratāṃ ca vajratāṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयि विधुमुखि सङ्गतप्रियाङ्गि प्रियविरहाद् अपरा धृतावसादाः । उत कुसुमपिकादितुद्यमाना ध्रुवम् अधुना प्रियतावशा भ्रमन्ति

ayi vidhumukhi saṅgatapriyāṅgi priyavirahād aparā dhṛtāvasādāḥ | uta kusumapikāditudyamānā dhruvam adhunā priyatāvaśā bhramanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरदसहनता मिथः सपत्न्यः पथि रहसि प्रियम् आत्मनाभिसृत्य । दिशि च विदिशि च स्फुरन्तम् आरान् नहि निरनैषुर् अमूः क्व वा लभेरन्

sphuradasahanatā mithaḥ sapatnyaḥ pathi rahasi priyam ātmanābhisṛtya | diśi ca vidiśi ca sphurantam ārān nahi niranaiṣur amūḥ kva vā labheran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमितचरणान् निकुञ्जधाम्नि क्वचन च वासकसज्जिकायमानाः । प्रियतमम् अनवाप्य मानम् आञ्चन् मुखम् इव मानधना हि धन्यनार्यः

niyamitacaraṇān nikuñjadhāmni kvacana ca vāsakasajjikāyamānāḥ | priyatamam anavāpya mānam āñcan mukham iva mānadhanā hi dhanyanāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च तदपरास् तु वाससज्जा मुहुर् अपि चिन्तनलब्धकल्पतन्त्राः । प्रियतमम् उपलभ्य चात्र जाग्रद् वलितवद् आप सुखं न चात्र भेदम्

api ca tadaparās tu vāsasajjā muhur api cintanalabdhakalpatantrāḥ | priyatamam upalabhya cātra jāgrad valitavad āpa sukhaṃ na cātra bhedam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि दयिततमेन खण्डिताशा नहि कलहान्तरिता बभूव कापि । उचितम् अपि तद् एतद् एव यस्माद् दयिततमः कथम् अन्यथा घटते

api dayitatamena khaṇḍitāśā nahi kalahāntaritā babhūva kāpi | ucitam api tad etad eva yasmād dayitatamaḥ katham anyathā ghaṭate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहितपदवीं ममास्ति नेतुं नहि भवतीम् अपि किञ्चनापि वस्तु । न पुरुषम् इह जागराद्यवस्थात्रयम् अपि चेतनया वियोक्तुम् ईष्टे

vyavahitapadavīṃ mamāsti netuṃ nahi bhavatīm api kiñcanāpi vastu | na puruṣam iha jāgarādyavasthātrayam api cetanayā viyoktum īṣṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशि सुमुखि तद् अद्य कुञ्जपुञ्जं सहसवयस्तति सद्रवं व्रजावः । इह हि कुमुदमुद्गरादिपुष्पं सितरुचिरोचिषि रोचमानम् अस्ति

niśi sumukhi tad adya kuñjapuñjaṃ sahasavayastati sadravaṃ vrajāvaḥ | iha hi kumudamudgarādipuṣpaṃ sitarucirociṣi rocamānam asti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधुर् अथ दयितान्वितः सखीभिः सह सहखेलम् इयाय पुष्पदेशम् । स्फुटम् इह तु विधुः परः सवृन्दस् तदुपरि वन्दनमालिकायते स्म

vidhur atha dayitānvitaḥ sakhībhiḥ saha sahakhelam iyāya puṣpadeśam | sphuṭam iha tu vidhuḥ paraḥ savṛndas tadupari vandanamālikāyate sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधि कुसुमवनं विरजमानं हरिम् अथ कान्तिमती वृषार्कपुत्री । सुखकरललिताविशाखिकादिप्रियसवयस्ततिभिः समं समय्य

adhi kusumavanaṃ virajamānaṃ harim atha kāntimatī vṛṣārkaputrī | sukhakaralalitāviśākhikādipriyasavayastatibhiḥ samaṃ samayya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकुसुमनिकरानुपददानं स्वम् अपि तद् अप्य् अनु तन्वि योजयन्ती१ । द्वयम् अपि तदनुव्रतक्रियाभिर् द्रवततिभिश् च मुदाञ्चि कुर्वतीभिः

sukusumanikarānupadadānaṃ svam api tad apy anu tanvi yojayantī1 | dvayam api tadanuvratakriyābhir dravatatibhiś ca mudāñci kurvatībhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलम् उपरिगपुष्पवृन्दम् इच्छुं२ स्वयम् अपि तत्तदुपग्रहं दिशन्ती । द्रुतम् इव न किम् अस्मदीय राज्ञ्या वहसि निदेशम् इति स्मिताञ्चिगीर्भिः

alam uparigapuṣpavṛndam icchuṃ2 svayam api tattadupagrahaṃ diśantī | drutam iva na kim asmadīya rājñyā vahasi nideśam iti smitāñcigīrbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसभम् इव रमाम् अमूं भुजाभ्यां हृदि दधतं३ मुहुर् ऊर्ध्वपुष्पहेतोः । सरुद् इव तदभीष्टम् आपयन्ती सकलकलं हसितं वितन्वतीभिः

prasabham iva ramām amūṃ bhujābhyāṃ hṛdi dadhataṃ3 muhur ūrdhvapuṣpahetoḥ | sarud iva tadabhīṣṭam āpayantī sakalakalaṃ hasitaṃ vitanvatībhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकुसुमचयकूटम् ईक्षयन्तं स्वयम् अपि तं तुलितं निचाययन्ती । विविधमततया प्रहासभेदाच् छलम् अपि सत्यम् अपि प्रजल्पिनीभिः४

sukusumacayakūṭam īkṣayantaṃ svayam api taṃ tulitaṃ nicāyayantī | vividhamatatayā prahāsabhedāc chalam api satyam api prajalpinībhiḥ4

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसुम-विरचना-मयं कलापं विदधतम् आशु च तं पृथक् सृजन्ती । नुतिम् अनुतिम् अपि द्वये पि तस्मिन् समिष-वचः प्रचयेन तन्वतीभिः

kusuma-viracanā-mayaṃ kalāpaṃ vidadhatam āśu ca taṃ pṛthak sṛjantī | nutim anutim api dvaye pi tasmin samiṣa-vacaḥ pracayena tanvatībhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-रचित-तद्-अलङ्क्रियां स्तुवानं स्व-रचित-तत्-तद्-दलङ्कृतिं स्तुवाना । निज-कृति-जनिता-महत्त्व-बुद्धिः प्रकृतिर् इहेति विहस्य वादिनीभिः

sva-racita-tad-alaṅkriyāṃ stuvānaṃ sva-racita-tat-tad-dalaṅkṛtiṃ stuvānā | nija-kṛti-janitā-mahattva-buddhiḥ prakṛtir iheti vihasya vādinībhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.