पुरुषार्थः कर्तव्य इति प्रधानं प्रवर्त्तते स च द्विविधः शब्दाद्युपलब्धिलक्षणो गुणपुरुषान्तरो लब्धिलक्षणश्च । शब्दाद्युपलब्धिर्ब्रह्मादिषु लोकेषु गन्धादिभोगावाप्तिः गुणपुरुषान्तरोपलब्धिर्मोक्ष इति तसमादुक्तं पुरुषार्थहेतुकमिदं सूक्ष्मशरीरं प्रवर्त्तत इति । निमित्तनैमित्तिकप्रसंगेन निमित्तं धर्मादि नैमित्तिकमूर्द्ध्वगमनादि पुरस्तादेव वक्ष्यामः प्रसंगेन प्रसक्त्या प्रकृतेः प्रधानस्य विभुत्वयोगाद्यथा राजा स्वराष्ट्रे विभुत्वाद्यद्यदिच्छति तत्तत् करोतीति तथा प्रकृतेः सर्वत्र विभुत्वयोगान्निमित्तनैमित्तकं प्रसंगेन व्यवतिष्ठते पृथक् पृथग्देहधारणे लिङ्गस्य व्यवस्थां करोति । लिंगं सूक्ष्मः परमाणुभिस्तन्मात्रैरूपचितं शरीरं त्रयोदशविधकरणोपेतं मानुषदेवतिर्यग्योनिषु व्यवतिष्ठते कथं नटवत् यथा नटः पटान्तरेण प्रविश्य देवो भूत्वा निर्गच्छति पुनर्मानुषः पुनर्विदूषकः । एवं लिंगं निमित्तनैमित्तिकप्रसंगेनोदरान्तः प्रविश्य हस्ती स्त्री पुमान् भवति
puruṣārthaḥ kartavya iti pradhānaṃ pravarttate sa ca dvividhaḥ śabdādyupalabdhilakṣaṇo guṇapuruṣāntaro labdhilakṣaṇaśca / śabdādyupalabdhirbrahmādiṣu lokeṣu gandhādibhogāvāptiḥ guṇapuruṣāntaropalabdhirmokṣa iti tasamāduktaṃ puruṣārthahetukamidaṃ sūkṣmaśarīraṃ pravarttata iti / nimittanaimittikaprasaṃgena nimittaṃ dharmādi naimittikamūrddhvagamanādi purastādeva vakṣyāmaḥ prasaṃgena prasaktyā prakṛteḥ pradhānasya vibhutvayogādyathā rājā svarāṣṭre vibhutvādyadyadicchati tattat karotīti tathā prakṛteḥ sarvatra vibhutvayogānnimittanaimittakaṃ prasaṃgena vyavatiṣṭhate pṛthak pṛthagdehadhāraṇe liṅgasya vyavasthāṃ karoti / liṃgaṃ sūkṣmaḥ paramāṇubhistanmātrairūpacitaṃ śarīraṃ trayodaśavidhakaraṇopetaṃ mānuṣadevatiryagyoniṣu vyavatiṣṭhate kathaṃ naṭavat yathā naṭaḥ paṭāntareṇa praviśya devo bhūtvā nirgacchati punarmānuṣaḥ punarvidūṣakaḥ / evaṃ liṃgaṃ nimittanaimittikaprasaṃgenodarāntaḥ praviśya hastī strī pumān bhavati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.