तस्मात् कारणात् पुरुषो न बध्यते नापि मुच्यते नापि संसरति यस्मात् कारणात् प्रकृतिरेव नानाश्रया दैवमानुषतिर्यग्योन्याश्रया बुद्ध्यहंकारतन्मात्रेन्द्रियभूतस्वरूपेण बध्यते मुच्यते संसरति चेति । अथ मुक्त एव स्वभावात् स सर्वगतश्च कथं संसरत्यप्राप्तप्रापणार्थं संसरणमिति तेन पुरुषो बध्यते पुरुषो मुच्यते संसरति व्यपदिश्यते येन संसारित्वं न विद्यते सत्त्वपुरुषान्तज्ञानात् तत्त्वं पुरुषस्याभिव्यज्यते । तदभिव्यक्तो केवलः शुद्धो मुक्तः स्वरूपप्रतिष्ठः पुरुष इति । अत्र यदि पुरुषस्य बन्धो नस्ति ततो मोक्षो ऽपि नास्ति । अत्रोच्यते प्रकृतिरेवात्मानं बध्नाति मोचयति च यत्र सूक्ष्मशरीरं तन्मात्रकं त्रिविधकरणोपेतं तत् त्रिविधेन बन्धेन बध्यते । उक्तं च प्राकृतेन च बन्धेन तथा वैकारिकेण च । दाक्षिणेन तृतीयेन बद्धो नान्येन मुच्यते । तत् सूक्ष्मं शरीरं धर्माधर्मं संयुक्तम्
tasmāt kāraṇāt puruṣo na badhyate nāpi mucyate nāpi saṃsarati yasmāt kāraṇāt prakṛtireva nānāśrayā daivamānuṣatiryagyonyāśrayā buddhyahaṃkāratanmātrendriyabhūtasvarūpeṇa badhyate mucyate saṃsarati ceti / atha mukta eva svabhāvāt sa sarvagataśca kathaṃ saṃsaratyaprāptaprāpaṇārthaṃ saṃsaraṇamiti tena puruṣo badhyate puruṣo mucyate saṃsarati vyapadiśyate yena saṃsāritvaṃ na vidyate sattvapuruṣāntajñānāt tattvaṃ puruṣasyābhivyajyate / tadabhivyakto kevalaḥ śuddho muktaḥ svarūpapratiṣṭhaḥ puruṣa iti / atra yadi puruṣasya bandho nasti tato mokṣo 'pi nāsti / atrocyate prakṛtirevātmānaṃ badhnāti mocayati ca yatra sūkṣmaśarīraṃ tanmātrakaṃ trividhakaraṇopetaṃ tat trividhena bandhena badhyate / uktaṃ ca prākṛtena ca bandhena tathā vaikārikeṇa ca / dākṣiṇena tṛtīyena baddho nānyena mucyate / tat sūkṣmaṃ śarīraṃ dharmādharmaṃ saṃyuktam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.