Library·Samkara (attrib.): Vivekacudamani·1
विवेकचुडामणि सर्व-वेदान्त-सिद्धान्त-गोचरं तमगोचरम् & गोविन्दं परमानन्दं सद्-गुरुं प्रणतो ऽस्म्य् अहम्
vivekacuḍāmaṇi sarva-vedānta-siddhānta-gocaraṃ tamagocaram & govindaṃ paramānandaṃ sad-guruṃ praṇato 'smy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तूनां नरजन्म दुर्लभमतः पुंस्त्वं ततो विप्रता तस्माद्वैदिकधर्ममार्गपरता विद्वत्त्वमस्मात्परम् & आत्मानात्म-विवेचनं स्वनुभवो ब्रह्मात्मना संस्थितिः मुक्तिर् नो शत-जन्म-कोटि-सुकृतैः पुण्यैर् विना लभ्यते
jantūnāṃ narajanma durlabhamataḥ puṃstvaṃ tato vipratā tasmādvaidikadharmamārgaparatā vidvattvamasmātparam & ātmānātma-vivecanaṃ svanubhavo brahmātmanā saṃsthitiḥ muktir no śata-janma-koṭi-sukṛtaiḥ puṇyair vinā labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्लभं त्रयम् एवैतद्देवानुग्रहहेतुकम् & मनुष्यत्वं मुमुक्षुत्वं महापुरुषसंश्रयः
durlabhaṃ trayam evaitaddevānugrahahetukam & manuṣyatvaṃ mumukṣutvaṃ mahāpuruṣasaṃśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्ध्वा कथंचिन् नरजन्म दुर्लभं तत्रापि पुंस्त्वं श्रुतिपारदर्शनम् & यस्त्व् आत्म-मुक्तौ न यतेत मूढधीः स ह्य् आत्म-हा स्वं विनिहन्त्यसद्ग्रहात्
labdhvā kathaṃcin narajanma durlabhaṃ tatrāpi puṃstvaṃ śrutipāradarśanam & yastv ātma-muktau na yateta mūḍhadhīḥ sa hy ātma-hā svaṃ vinihantyasadgrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः को न्वस्ति मूढात्मा यस् तु स्वार्थे प्रमाद्यति & दुर्लभं मानुषं देहं प्राप्य तत्रापि पौरुषम्
itaḥ ko nvasti mūḍhātmā yas tu svārthe pramādyati & durlabhaṃ mānuṣaṃ dehaṃ prāpya tatrāpi pauruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदन्तु शास्त्राणि यजन्तु देवान् कुर्वन्तु कर्माणि भजन्तु देवताः & आत्मैक्यबोधेन विनापि मुक्तिः न सिध्यति ब्रह्मशतान्तरे ऽपि
vadantu śāstrāṇi yajantu devān kurvantu karmāṇi bhajantu devatāḥ & ātmaikyabodhena vināpi muktiḥ na sidhyati brahmaśatāntare 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतत्वस्य नाशास्ति वित्तेनेत्य् एव हि श्रुतिः & ब्रवीति कर्मणो मुक्तेरहेतुत्वं स्फुटं यतः
amṛtatvasya nāśāsti vittenety eva hi śrutiḥ & bravīti karmaṇo mukterahetutvaṃ sphuṭaṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो विमुक्त्यै प्रयतेत् विद्वान् संन्यस्तबाह्यार्थसुखस्पृहः सन् & सन्तं महान्तं समुपेत्य देशिकं तेनोपदिष्टार्थसमाहितात्मा
ato vimuktyai prayatet vidvān saṃnyastabāhyārthasukhaspṛhaḥ san & santaṃ mahāntaṃ samupetya deśikaṃ tenopadiṣṭārthasamāhitātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धरेदात्मनात्मानं मग्नं संसारवारिधौ & योगारूढत्वमासाद्य सम्यग्दर्शननिष्ठया
uddharedātmanātmānaṃ magnaṃ saṃsāravāridhau & yogārūḍhatvamāsādya samyagdarśananiṣṭhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संन्यस्य सर्वकर्माणि भवबन्धविमुक्तये & यत्यतां पण्डितैर् धीरैर् आत्माभ्यास उपस्थितैः
saṃnyasya sarvakarmāṇi bhavabandhavimuktaye & yatyatāṃ paṇḍitair dhīrair ātmābhyāsa upasthitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य शुद्धये कर्म न तु वस्तूपलब्धये & वस्तुसिद्धिर्विचारेण न किंचित् कर्मकोटिभिः
cittasya śuddhaye karma na tu vastūpalabdhaye & vastusiddhirvicāreṇa na kiṃcit karmakoṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्विचारतः सिद्धा रज्जुतत्त्वावधारणा & भ्रान्तोदितमहासर्पभयदुःखविनाशिनी
samyagvicārataḥ siddhā rajjutattvāvadhāraṇā & bhrāntoditamahāsarpabhayaduḥkhavināśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थस्य निश्चयो दृष्टो विचारेण हितोक्तितः & न स्नानेन न दानेन प्राणायमशतेन वा
arthasya niścayo dṛṣṭo vicāreṇa hitoktitaḥ & na snānena na dānena prāṇāyamaśatena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिकारिणमाशास्ते फलसिद्धिर्विशेषतः & उपाया देशकालाद्याः सन्त्यस्मिन्सहकारिणः
adhikāriṇamāśāste phalasiddhirviśeṣataḥ & upāyā deśakālādyāḥ santyasminsahakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो विचारः कर्तव्यो जिज्ञासोर् आत्मवस्तुनः & समासाद्य दयासिन्धुं गुरुं ब्रह्मविदुत्तमम्
ato vicāraḥ kartavyo jijñāsor ātmavastunaḥ & samāsādya dayāsindhuṃ guruṃ brahmaviduttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधावी पुरुषो विद्वानुहापोहविचक्षणः & अधिकार्यात्मविद्यायामुक्तलक्षणलक्षितः
medhāvī puruṣo vidvānuhāpohavicakṣaṇaḥ & adhikāryātmavidyāyāmuktalakṣaṇalakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकिनो विरक्तस्य शमादिगुणशालिनः & मुमुक्षोर् एव हि ब्रह्मजिज्ञासायोग्यता मता
vivekino viraktasya śamādiguṇaśālinaḥ & mumukṣor eva hi brahmajijñāsāyogyatā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधनान्यत्र चत्वारि कथितानि मनीषिभिः & येषु सत्स्व् एव सन्निष्ठा यदभावे न सिध्यति
sādhanānyatra catvāri kathitāni manīṣibhiḥ & yeṣu satsv eva sanniṣṭhā yadabhāve na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदौ नित्यानित्यवस्तुविवेकः परिगम्यते & इहामुत्रफलभोगविरागस्तदनन्तरम् \ शमादिषट्कसम्पत्तिर्मुमुक्षुत्वमिति स्फुटम्
ādau nityānityavastuvivekaḥ parigamyate & ihāmutraphalabhogavirāgastadanantaram \ śamādiṣaṭkasampattirmumukṣutvamiti sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्येत्य् एवंरूपो विनिश्चयः & सो ऽयं नित्यानित्यवस्तुविवेकः समुदाहृतः
brahma satyaṃ jaganmithyety evaṃrūpo viniścayaḥ & so 'yaṃ nityānityavastuvivekaḥ samudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वैराग्यं जिहासा या दर्शनश्रवणादिभिः & देहादिब्रह्मपर्यन्ते ह्यनित्ये भोगवस्तुनि
tadvairāgyaṃ jihāsā yā darśanaśravaṇādibhiḥ & dehādibrahmaparyante hyanitye bhogavastuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरज्य विषयव्राताद्दोषदृष्ट्या मुहुर्मुहुः & स्वलक्ष्ये नियतावस्था मनसः शम उच्यते
virajya viṣayavrātāddoṣadṛṣṭyā muhurmuhuḥ & svalakṣye niyatāvasthā manasaḥ śama ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयेभ्यः परावर्त्य स्थापनं स्वस्वगोलके & उभयेषामिन्द्रियाणां स दमः परिकीर्तितः \ बाह्यानालम्बनं वृत्तेरेषोपरतिरुत्तमा
viṣayebhyaḥ parāvartya sthāpanaṃ svasvagolake & ubhayeṣāmindriyāṇāṃ sa damaḥ parikīrtitaḥ \ bāhyānālambanaṃ vṛttereṣoparatiruttamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहनं सर्वदुःखानामप्रतीकारपूर्वकम् & चिन्ताविलापरहितं सा तितिक्षा निगद्यते
sahanaṃ sarvaduḥkhānāmapratīkārapūrvakam & cintāvilāparahitaṃ sā titikṣā nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रस्य गुरुवाक्यस्य सत्यबुद्ध्यवधारणम् & सा श्रद्धा कथिता सद्भिर्यया वस्तूपलभ्यते
śāstrasya guruvākyasya satyabuddhyavadhāraṇam & sā śraddhā kathitā sadbhiryayā vastūpalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदा स्थापनं बुद्धेः शुद्धे ब्रह्मणि सर्वदा & तत्समाधानमित्युक्तं न तु चित्तस्य लालनम्
sarvadā sthāpanaṃ buddheḥ śuddhe brahmaṇi sarvadā & tatsamādhānamityuktaṃ na tu cittasya lālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकारादिदेहान्तान् बन्धानज्ञानकल्पितान् & स्वस्वरूपावबोधेन मोक्तुमिच्छा मुमुक्षुता
ahaṃkārādidehāntān bandhānajñānakalpitān & svasvarūpāvabodhena moktumicchā mumukṣutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दमध्यमरूपापि वैराग्येण शमादिना & प्रसादेन गुरोः सेयं प्रवृद्धा सूयते फलम्
mandamadhyamarūpāpi vairāgyeṇa śamādinā & prasādena guroḥ seyaṃ pravṛddhā sūyate phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराग्यं च मुमुक्षुत्वं तीव्रं यस्य तु विद्यते & तस्मिन्नेवार्थवन्तः स्युः फलवन्तः शमादयः
vairāgyaṃ ca mumukṣutvaṃ tīvraṃ yasya tu vidyate & tasminnevārthavantaḥ syuḥ phalavantaḥ śamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतयोर् मन्दता यत्र विरक्तत्वमुमुक्षयोः & मरौ सलीलवत्तत्र शमादेर्भानमात्रता
etayor mandatā yatra viraktatvamumukṣayoḥ & marau salīlavattatra śamāderbhānamātratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षकारणसामग्र्यां भक्तिर् एव गरीयसी & स्वस्वरूपानुसन्धानं भक्तिरित्यभिधीयते
mokṣakāraṇasāmagryāṃ bhaktir eva garīyasī & svasvarūpānusandhānaṃ bhaktirityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मतत्त्वानुसन्धानं भक्तिरित्यपरे जगुः & उक्तसाधनसंपन्नस्तत्त्वजिज्ञासुरात्मनः \ उपसीदेद्गुरुं प्राज्ञ्यं यस्माद्बन्धविमोक्षणम्
svātmatattvānusandhānaṃ bhaktirityapare jaguḥ & uktasādhanasaṃpannastattvajijñāsurātmanaḥ \ upasīdedguruṃ prājñyaṃ yasmādbandhavimokṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रियो ऽवृजिनो ऽकामहतो यो ब्रह्मवित्तमः & ब्रह्मण्य् उपरतः शान्तो निरिन्धन इवानलः \ अहेतुकदयासिन्धुर्बन्धुरानमतां सताम्
śrotriyo 'vṛjino 'kāmahato yo brahmavittamaḥ & brahmaṇy uparataḥ śānto nirindhana ivānalaḥ \ ahetukadayāsindhurbandhurānamatāṃ satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाराध्य गुरुं भक्त्या प्रह्वप्रश्रयसेवनैः & प्रसन्नं तमनुप्राप्य पृच्छेज्ज्ञातव्यमात्मनः
tamārādhya guruṃ bhaktyā prahvapraśrayasevanaiḥ & prasannaṃ tamanuprāpya pṛcchejjñātavyamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिन् नमस्ते नतलोकबन्धो कारुण्यसिन्धो पतितं भवाब्धौ & मामुद्धरात्मीयकटाक्षदृष्ट्या ऋज्व्यातिकारुण्यसुधाभिवृष्ट्या
svāmin namaste natalokabandho kāruṇyasindho patitaṃ bhavābdhau & māmuddharātmīyakaṭākṣadṛṣṭyā ṛjvyātikāruṇyasudhābhivṛṣṭyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वारसंसारदवाग्नितप्तं दोधूयमानं दुरदृष्टवातैः & भीतं प्रपन्नं परिपाहि मृत्योः शरण्यमन्यद्यदहं न जाने
durvārasaṃsāradavāgnitaptaṃ dodhūyamānaṃ duradṛṣṭavātaiḥ & bhītaṃ prapannaṃ paripāhi mṛtyoḥ śaraṇyamanyadyadahaṃ na jāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्ता महान्तो निवसन्ति सन्तो वसन्तवल्लोकहितं चरन्तः & तीर्णाः स्वयं भीमभवार्णवं जनान् अहेतुनान् यान् अपि तारयन्तः
śāntā mahānto nivasanti santo vasantavallokahitaṃ carantaḥ & tīrṇāḥ svayaṃ bhīmabhavārṇavaṃ janān ahetunān yān api tārayantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं स्वभावः स्वत एव यत्पर- श्रमापनोदप्रवणं महात्मनाम् & सुधांशुरेष स्वयमर्ककर्कश- प्रभाभितप्तामवति क्षितिं किल
ayaṃ svabhāvaḥ svata eva yatpara- śramāpanodapravaṇaṃ mahātmanām & sudhāṃśureṣa svayamarkakarkaśa- prabhābhitaptāmavati kṣitiṃ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मानन्दरसानुभूतिकलितैः पूर्तैः सुशीतैर् युतैः युष्मद्वाक्कलशोज्झितैः श्रुतिसुखैर् वाक्यामृतैः सेचय & संतप्तं भवतापदावदहनज्वालाभिरेनं प्रभो धन्यास्ते भवदीक्षणक्षणगतेः पात्रीकृताः स्वीकृताः
brahmānandarasānubhūtikalitaiḥ pūrtaiḥ suśītair yutaiḥ yuṣmadvākkalaśojjhitaiḥ śrutisukhair vākyāmṛtaiḥ secaya & saṃtaptaṃ bhavatāpadāvadahanajvālābhirenaṃ prabho dhanyāste bhavadīkṣaṇakṣaṇagateḥ pātrīkṛtāḥ svīkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं तरेयं भवसिन्धुमेतं का वा गतिर्मे कतमो ऽस्त्य् उपायः & जाने न किञ्ज्चित्कृपयाव मां प्रभो संसारदुःखक्षतिमातनुष्व
kathaṃ tareyaṃ bhavasindhumetaṃ kā vā gatirme katamo 'sty upāyaḥ & jāne na kiñjcitkṛpayāva māṃ prabho saṃsāraduḥkhakṣatimātanuṣva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वदन्तं शरणागतं स्वं संसारदावानलतापतप्तम् & निरीक्ष्य कारुण्यरसार्द्रदृष्ट्या दद्यादभीतिं सहसा महात्मा
tathā vadantaṃ śaraṇāgataṃ svaṃ saṃsāradāvānalatāpataptam & nirīkṣya kāruṇyarasārdradṛṣṭyā dadyādabhītiṃ sahasā mahātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्वान् स तस्मा उपसत्तिमीयुषे मुमुक्षवे साधु यथोक्तकारिणे & प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय तत्त्वोपदेशं कृपयैव कुर्यात्
vidvān sa tasmā upasattimīyuṣe mumukṣave sādhu yathoktakāriṇe & praśāntacittāya śamānvitāya tattvopadeśaṃ kṛpayaiva kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा भैष्ट विद्वंस्तव नास्त्य् अपायः संसारसिन्धोस्तरणे ऽस्त्य् उपायः & येनैव याता यतयो ऽस्य पारं तम् एव मार्गं तव निर्दिशामि
mā bhaiṣṭa vidvaṃstava nāsty apāyaḥ saṃsārasindhostaraṇe 'sty upāyaḥ & yenaiva yātā yatayo 'sya pāraṃ tam eva mārgaṃ tava nirdiśāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् उपायो महान् कश्चित्संसारभयनाशनः & तेन तीर्त्वा भवाम्भोधिं परमानन्दमाप्स्यसि
asty upāyo mahān kaścitsaṃsārabhayanāśanaḥ & tena tīrtvā bhavāmbhodhiṃ paramānandamāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदान्तार्थविचारेण जायते ज्ञानमुत्तमम् & तेनात्यन्तिकसंसारदुःखनाशो भवत्यनु
vedāntārthavicāreṇa jāyate jñānamuttamam & tenātyantikasaṃsāraduḥkhanāśo bhavatyanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धाभक्तिध्यानयोगाम्मुमुक्षोः मुक्तेर्हेतून्वक्ति साक्षाच्छ्रुतेर्गीः & यो वा एतेष्व् एव तिष्ठत्यमुष्य मोक्षो ऽविद्याकल्पिताद्देहबन्धात्
śraddhābhaktidhyānayogāmmumukṣoḥ mukterhetūnvakti sākṣācchrutergīḥ & yo vā eteṣv eva tiṣṭhatyamuṣya mokṣo 'vidyākalpitāddehabandhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानयोगात्परमात्मनस्तव ह्यनात्मबन्धस्तत एव संसृतिः & तयोर् विवेकोदितबोधवन्हिः अज्ञानकार्यं प्रदहेत्समूलम्
ajñānayogātparamātmanastava hyanātmabandhastata eva saṃsṛtiḥ & tayor vivekoditabodhavanhiḥ ajñānakāryaṃ pradahetsamūlam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्य उवाच कृपया श्रूयतां स्वामिन् प्रश्नो ऽयं क्रियते मया & यदुत्तरमहं श्रुत्वा कृतार्थः स्यां भवन्मुखात्
śiṣya uvāca kṛpayā śrūyatāṃ svāmin praśno 'yaṃ kriyate mayā & yaduttaramahaṃ śrutvā kṛtārthaḥ syāṃ bhavanmukhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को नाम बन्धः कथम् एष आगतः कथं प्रतिष्ठास्य कथं विमोक्षः & को ऽसावनात्मा परमः क आत्मा तयोर् विवेकः कथम् एतदुच्यताम्
ko nāma bandhaḥ katham eṣa āgataḥ kathaṃ pratiṣṭhāsya kathaṃ vimokṣaḥ & ko 'sāvanātmā paramaḥ ka ātmā tayor vivekaḥ katham etaducyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीगुरुवाच धन्यो ऽसि कृतकृत्यो ऽसि पावित ते कुलं त्वया & यदविद्याबन्धमुक्त्या ब्रह्मीभवितुमिच्छसि
śrīguruvāca dhanyo 'si kṛtakṛtyo 'si pāvita te kulaṃ tvayā & yadavidyābandhamuktyā brahmībhavitumicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणमोचनकर्तारः पितुः सन्ति सुतादयः & बन्धमोचनकर्ता तु स्वस्मादन्यो न कश्चन
ṛṇamocanakartāraḥ pituḥ santi sutādayaḥ & bandhamocanakartā tu svasmādanyo na kaścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मस्तकन्यस्तभारादेर्दुःखमन्यैर् निवार्यते & क्षुधादिकृतदुःखं तु विना स्वेन न केनचित्
mastakanyastabhārāderduḥkhamanyair nivāryate & kṣudhādikṛtaduḥkhaṃ tu vinā svena na kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्यमौषधसेवा च क्रियते येन रोगिणा & आरोग्यसिद्धिर्दृष्टास्य नान्यानुष्ठितकर्मणा
pathyamauṣadhasevā ca kriyate yena rogiṇā & ārogyasiddhirdṛṣṭāsya nānyānuṣṭhitakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तुस्वरूपं स्फुटबोधचक्षुषा स्वेनैव वेद्यं न तु पण्डितेन & चन्द्रस्वरूपं निजचक्षुषैव ज्ञातव्यमन्यैर् अवगम्यते किम्
vastusvarūpaṃ sphuṭabodhacakṣuṣā svenaiva vedyaṃ na tu paṇḍitena & candrasvarūpaṃ nijacakṣuṣaiva jñātavyamanyair avagamyate kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्याकामकर्मादिपाशबन्धं विमोचितुम् & कः शक्नुयाद्विनात्मानं कल्पकोटिशतैर् अपि
avidyākāmakarmādipāśabandhaṃ vimocitum & kaḥ śaknuyādvinātmānaṃ kalpakoṭiśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न योगेन न सांख्येन कर्मणा नो न विद्यया & ब्रह्मात्मैकत्वबोधेन मोक्षः सिध्यति नान्यथा
na yogena na sāṃkhyena karmaṇā no na vidyayā & brahmātmaikatvabodhena mokṣaḥ sidhyati nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीणाया रूपसौन्दर्यं तन्त्रीवादनसौष्ठवम् & प्रजारञ्ज्जनमात्रं तन् न साम्राज्याय कल्पते
vīṇāyā rūpasaundaryaṃ tantrīvādanasauṣṭhavam & prajārañjjanamātraṃ tan na sāmrājyāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्वैखरी शब्दझरी शास्त्रव्याख्यानकौशलम् & वैदुष्यं विदुषां तद्वद्भुक्तये न तु मुक्तये
vāgvaikharī śabdajharī śāstravyākhyānakauśalam & vaiduṣyaṃ viduṣāṃ tadvadbhuktaye na tu muktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविज्ञाते परे तत्त्वे शास्त्राधीतिस्तु निष्फला & विज्ञाते ऽपि परे तत्त्वे शास्त्राधीतिस्तु निष्फला
avijñāte pare tattve śāstrādhītistu niṣphalā & vijñāte 'pi pare tattve śāstrādhītistu niṣphalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दजालं महारण्यं चित्तभ्रमणकारणम् & अतः प्रयत्नाज्ज्ञातव्यं तत्त्वज्ञैस्तत्त्वम् आत्मनः
śabdajālaṃ mahāraṇyaṃ cittabhramaṇakāraṇam & ataḥ prayatnājjñātavyaṃ tattvajñaistattvam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानसर्पदष्टस्य ब्रह्मज्ञानौषधं विना & किमु वेदैश्च शास्त्रैश्च किमु मन्त्रैः किमौषधैः
ajñānasarpadaṣṭasya brahmajñānauṣadhaṃ vinā & kimu vedaiśca śāstraiśca kimu mantraiḥ kimauṣadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छति विना पानं व्याधिरौषधशब्दतः & विनापरोक्षानुभवं ब्रह्मशब्दैर् न मुच्यते
na gacchati vinā pānaṃ vyādhirauṣadhaśabdataḥ & vināparokṣānubhavaṃ brahmaśabdair na mucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्वा दृश्यविलयमज्ञात्वा तत्त्वम् आत्मनः & ब्रह्मशब्दैः कुतो मुक्तिरुक्तिमात्रफलैर् नृणाम्
akṛtvā dṛśyavilayamajñātvā tattvam ātmanaḥ & brahmaśabdaiḥ kuto muktiruktimātraphalair nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्वा शत्रुसंहारमगत्वाखिलभूश्रियम् & राजाहमिति शब्दान्नो राजा भवितुमर्हति
akṛtvā śatrusaṃhāramagatvākhilabhūśriyam & rājāhamiti śabdānno rājā bhavitumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तोक्तिं खननं तथोपरिशिलाद्युत्कर्षणं स्वीकृतिं निक्षेपः समपेक्षते नहि बहिः शब्दैस्तु निर्गच्छति & तद्वद्ब्रह्मविदोपदेशमननध्यानादिभिर्लभ्यते मायाकार्यतिरोहितं स्वममलं तत्त्वं न दुर्युक्तिभिः
āptoktiṃ khananaṃ tathopariśilādyutkarṣaṇaṃ svīkṛtiṃ nikṣepaḥ samapekṣate nahi bahiḥ śabdaistu nirgacchati & tadvadbrahmavidopadeśamananadhyānādibhirlabhyate māyākāryatirohitaṃ svamamalaṃ tattvaṃ na duryuktibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भवबन्धविमुक्तये & स्वैर् एव यत्नः कर्तव्यो रोगादाव् इव पण्डितैः
tasmātsarvaprayatnena bhavabandhavimuktaye & svair eva yatnaḥ kartavyo rogādāv iva paṇḍitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वयाद्य कृतः प्रश्नो वरीयाञ्ज्छास्त्रविन्मतः & सूत्रप्रायो निगूढार्थो ज्ञातव्यश्च मुमुक्षुभिः
yastvayādya kṛtaḥ praśno varīyāñjchāstravinmataḥ & sūtraprāyo nigūḍhārtho jñātavyaśca mumukṣubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुष्वावहितो विद्वन्यन्मया समुदीर्यते & तदेतच्छ्रवणात्सद्यो भवबन्धाद्विमोक्ष्यसे
śṛṇuṣvāvahito vidvanyanmayā samudīryate & tadetacchravaṇātsadyo bhavabandhādvimokṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षस्य हेतुः प्रथमो निगद्यते वैराग्यमत्यन्तमनित्यवस्तुषु & ततः शमश्चापि दमस्तितिक्षा न्यासः प्रसक्ताखिलकर्मणां भृशम्
mokṣasya hetuḥ prathamo nigadyate vairāgyamatyantamanityavastuṣu & tataḥ śamaścāpi damastitikṣā nyāsaḥ prasaktākhilakarmaṇāṃ bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्रुतिस् तन्मननं सतत्त्व- ध्यानं चिरं नित्यनिरन्तरं मुनेः & ततो ऽविकल्पं परमेत्य विद्वान् इहैव निर्वाणसुखं समृच्छति
tataḥ śrutis tanmananaṃ satattva- dhyānaṃ ciraṃ nityanirantaraṃ muneḥ & tato 'vikalpaṃ parametya vidvān ihaiva nirvāṇasukhaṃ samṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्बोद्धव्यं तवेदानीमात्मान् आत्मविवेचनम् & तदुच्यते मया सम्यक् श्रुत्वात्मन्यवधारय
yadboddhavyaṃ tavedānīmātmān ātmavivecanam & taducyate mayā samyak śrutvātmanyavadhāraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जास्थिमेदःपलरक्तचर्म- त्वगाह्वयैर् धातुभिरेभिरन्वितम् & पादोर् उवक्षोभुजपृष्ठमस्तकैः अङ्गैर् उपाङ्गैर् उपयुक्तमेतत्
majjāsthimedaḥpalaraktacarma- tvagāhvayair dhātubhirebhiranvitam & pādor uvakṣobhujapṛṣṭhamastakaiḥ aṅgair upāṅgair upayuktametat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंममेतिप्रथितं शरीरं मोहास्पदं स्थूलमितीर्यते बुधैः & नभोनभस्वद्दहनाम्बुभूमयः सूक्ष्माणि भूतानि भवन्ति तानि
ahaṃmametiprathitaṃ śarīraṃ mohāspadaṃ sthūlamitīryate budhaiḥ & nabhonabhasvaddahanāmbubhūmayaḥ sūkṣmāṇi bhūtāni bhavanti tāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परांशैर् मिलितानि भूत्वा स्थूलानि च स्थूलशरीरहेतवः & मात्रास्तदीया विषया भवन्ति शब्दादयः पञ्च सुखाय भोक्तुः
parasparāṃśair militāni bhūtvā sthūlāni ca sthūlaśarīrahetavaḥ & mātrāstadīyā viṣayā bhavanti śabdādayaḥ pañca sukhāya bhoktuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एषु मूढा विषयेषु बद्धा रागोरुपाशेन सुदुर्दमेन & आयान्ति निर्यान्त्यध ऊर्ध्वमुच्चैः स्वकर्मदूतेन जवेन नीताः
ya eṣu mūḍhā viṣayeṣu baddhā rāgorupāśena sudurdamena & āyānti niryāntyadha ūrdhvamuccaiḥ svakarmadūtena javena nītāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दादिभिः पञ्चभिर् एव पञ्च पञ्चत्वमापुः स्वगुणेन बद्धाः & कुरङ्गमातङ्गपतङ्गमीन- भृङ्गा नरः पञ्चभिरञ्चितः किम्
śabdādibhiḥ pañcabhir eva pañca pañcatvamāpuḥ svaguṇena baddhāḥ & kuraṅgamātaṅgapataṅgamīna- bhṛṅgā naraḥ pañcabhirañcitaḥ kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषेण तीव्रो विषयः कृष्णसर्पविषाद् अपि & विषं निहन्ति भोक्तारं द्रष्टारं चक्षुषाप्ययम्
doṣeṇa tīvro viṣayaḥ kṛṣṇasarpaviṣād api & viṣaṃ nihanti bhoktāraṃ draṣṭāraṃ cakṣuṣāpyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाशामहापाशाद्यो विमुक्तः सुदुस्त्यजात् & स एव कल्पते मुक्त्यै नान्यः षट्शास्त्रवेद्य् अपि
viṣayāśāmahāpāśādyo vimuktaḥ sudustyajāt & sa eva kalpate muktyai nānyaḥ ṣaṭśāstravedy api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपातवैराग्यवतो मुमुक्षून् भवाब्धिपारं प्रतियातुमुद्यतान् & आशाग्रहो मज्जयते ऽन्तराले निगृह्य कण्ठे विनिवर्त्य वेगात्
āpātavairāgyavato mumukṣūn bhavābdhipāraṃ pratiyātumudyatān & āśāgraho majjayate 'ntarāle nigṛhya kaṇṭhe vinivartya vegāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाख्यग्रहो येन सुविरक्त्यसिना हतः & स गच्छति भवाम्भोधेः पारं प्रत्यूहवर्जितः
viṣayākhyagraho yena suviraktyasinā hataḥ & sa gacchati bhavāmbhodheḥ pāraṃ pratyūhavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमविषयमार्गैर् गच्छतो ऽनच्छबुद्धेः प्रतिपदमभियातो मृत्युरप्येष विद्धि & हितसुजनगुरुक्त्या गच्छतः स्वस्य युक्त्या प्रभवति फलसिद्धिः सत्यम् इत्य् एव विद्धि
viṣamaviṣayamārgair gacchato 'nacchabuddheḥ pratipadamabhiyāto mṛtyurapyeṣa viddhi & hitasujanaguruktyā gacchataḥ svasya yuktyā prabhavati phalasiddhiḥ satyam ity eva viddhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षस्य कांक्षा यदि वै तवास्ति त्यजातिदूराद्विषयान्विषं यथा & पीयूषवत्तोषदयाक्षमार्जव- प्रशान्तिदान्तीर्भज नित्यमादरात्
mokṣasya kāṃkṣā yadi vai tavāsti tyajātidūrādviṣayānviṣaṃ yathā & pīyūṣavattoṣadayākṣamārjava- praśāntidāntīrbhaja nityamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्षणं यत्परिहृत्य कृत्यं अनाद्यविद्याकृतबन्धमोक्षणम् & देहः परार्थो ऽयममुष्य पोषणे यः सज्जते स स्वमनेन हन्ति
anukṣaṇaṃ yatparihṛtya kṛtyaṃ anādyavidyākṛtabandhamokṣaṇam & dehaḥ parārtho 'yamamuṣya poṣaṇe yaḥ sajjate sa svamanena hanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरपोषणार्थी सन् य आत्मानं दिदृक्षति & ग्राहं दारुधिया धृत्वा नदि तर्तुं स गच्छति
śarīrapoṣaṇārthī san ya ātmānaṃ didṛkṣati & grāhaṃ dārudhiyā dhṛtvā nadi tartuṃ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोह एव महामृत्युर्मुमुक्षोर्वपुरादिषु & मोहो विनिर्जितो येन स मुक्तिपदमर्हति
moha eva mahāmṛtyurmumukṣorvapurādiṣu & moho vinirjito yena sa muktipadamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहं जहि महामृत्युं देहदारसुतादिषु & यं जित्वा मुनयो यान्ति तद्विष्णोः परमं पदम्
mohaṃ jahi mahāmṛtyuṃ dehadārasutādiṣu & yaṃ jitvā munayo yānti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वङ्मांसरुधिरस्नायुमेदोमज्जास्थिसंकुलम् & पूर्णं मूत्रपुरीषाभ्यां स्थूलं निन्द्यमिदं वपुः
tvaṅmāṃsarudhirasnāyumedomajjāsthisaṃkulam & pūrṇaṃ mūtrapurīṣābhyāṃ sthūlaṃ nindyamidaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चीकृतेभ्यो भूतेभ्यः स्थूलेभ्यः पूर्वकर्मणा & समुत्पन्नमिदं स्थूलं भोगायतनम् आत्मनः \ अवस्था जागरस्तस्य स्थूलार्थानुभवो यतः
pañcīkṛtebhyo bhūtebhyaḥ sthūlebhyaḥ pūrvakarmaṇā & samutpannamidaṃ sthūlaṃ bhogāyatanam ātmanaḥ \ avasthā jāgarastasya sthūlārthānubhavo yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्येन्द्रियैः स्थूलपदार्थसेवां स्रक्चन्दनस्त्र्यादिविचित्ररूपाम् & करोति जीवः स्वयमेतद् आत्मना तस्मात्प्रशस्तिर्वपुषो ऽस्य जागरे
bāhyendriyaiḥ sthūlapadārthasevāṃ srakcandanastryādivicitrarūpām & karoti jīvaḥ svayametad ātmanā tasmātpraśastirvapuṣo 'sya jāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वापि बाह्यसंसारः पुरुषस्य यदाश्रयः & विद्धि देहमिदं स्थूलं गृहवद्गृहमेधिनः
sarvāpi bāhyasaṃsāraḥ puruṣasya yadāśrayaḥ & viddhi dehamidaṃ sthūlaṃ gṛhavadgṛhamedhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलस्य संभवजरामरणानि धर्माः स्थौल्यादयो बहुविधाः शिशुताद्यवस्थाः & वर्णाश्रमादिनियमा बहुधामयाः स्युः पूजावमानबहुमानमुखा विशेषाः
sthūlasya saṃbhavajarāmaraṇāni dharmāḥ sthaulyādayo bahuvidhāḥ śiśutādyavasthāḥ & varṇāśramādiniyamā bahudhāmayāḥ syuḥ pūjāvamānabahumānamukhā viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धीन्द्रियाणि श्रवणं त्वगक्षि घ्राणं च जिव्हा विषयावबोधनात् & वाक्पाणिपादा गुदमप्युपस्थः कर्मेन्द्रियाणि प्रवणेन कर्मसु
buddhīndriyāṇi śravaṇaṃ tvagakṣi ghrāṇaṃ ca jivhā viṣayāvabodhanāt & vākpāṇipādā gudamapyupasthaḥ karmendriyāṇi pravaṇena karmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगद्यते ऽन्तःकरणं मनोधीः अहंकृतिश्चित्तमिति स्ववृत्तिभिः & मनस्तु संकल्पविकल्पनादिभिः बुद्धिः पदार्थाध्यवसायधर्मतः
nigadyate 'ntaḥkaraṇaṃ manodhīḥ ahaṃkṛtiścittamiti svavṛttibhiḥ & manastu saṃkalpavikalpanādibhiḥ buddhiḥ padārthādhyavasāyadharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राभिमानादहमित्यहंकृतिः & स्वार्थानुसन्धानगुणेन चित्तम्
atrābhimānādahamityahaṃkṛtiḥ & svārthānusandhānaguṇena cittam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानव्यानोदानसमाना भवत्यसौ प्राणः & स्वयम् एव वृत्तिभेदाद्विकृतिभेदात्सुवर्णसलिलादिवत्
prāṇāpānavyānodānasamānā bhavatyasau prāṇaḥ & svayam eva vṛttibhedādvikṛtibhedātsuvarṇasalilādivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वागादि पञ्च श्रवणादि पञ्च प्राणादि पञ्चाभ्रमुखानि पञ्च & बुद्ध्याद्यविद्यापि च कामकर्मणी पुर्यष्टकं सूक्ष्मशरीरमाहुः
vāgādi pañca śravaṇādi pañca prāṇādi pañcābhramukhāni pañca & buddhyādyavidyāpi ca kāmakarmaṇī puryaṣṭakaṃ sūkṣmaśarīramāhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं शरीरं शृणु सूक्ष्मसंज्ञितं लिङ्गं त्वपञ्चीकृतसंभवम् & सवासनं कर्मफलानुभावकं स्वाज्ञानतो ऽनादिरुपाधिर् आत्मनः
idaṃ śarīraṃ śṛṇu sūkṣmasaṃjñitaṃ liṅgaṃ tvapañcīkṛtasaṃbhavam & savāsanaṃ karmaphalānubhāvakaṃ svājñānato 'nādirupādhir ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नो भवत्यस्य विभक्त्यवस्था स्वमात्रशेषेण विभाति यत्र & स्वप्ने तु बुद्धिः स्वयम् एव जाग्रत् कालीननानाविधवासनाभिः
svapno bhavatyasya vibhaktyavasthā svamātraśeṣeṇa vibhāti yatra & svapne tu buddhiḥ svayam eva jāgrat kālīnanānāvidhavāsanābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्त्रादिभावं प्रतिपद्य राजते यत्र स्वयं भाति ह्ययं परात्मा & धीमात्रकोपाधिरशेषसाक्षी न लिप्यते तत्कृतकर्मलेशैः \ यस्मादसङ्गस्तत एव कर्मभिः न लिप्यते किंचिद् उपाधिना कृतैः
kartrādibhāvaṃ pratipadya rājate yatra svayaṃ bhāti hyayaṃ parātmā & dhīmātrakopādhiraśeṣasākṣī na lipyate tatkṛtakarmaleśaiḥ \ yasmādasaṅgastata eva karmabhiḥ na lipyate kiṃcid upādhinā kṛtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वव्यापृतिकरणं लिङ्गमिदं स्याच्चिद् आत्मनः पुंसः & वास्यादिकम् इव तक्ष्णस्तेनैवात्मा भवत्यसङ्गो ऽयम्
sarvavyāpṛtikaraṇaṃ liṅgamidaṃ syāccid ātmanaḥ puṃsaḥ & vāsyādikam iva takṣṇastenaivātmā bhavatyasaṅgo 'yam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धत्वमन्दत्वपटुत्वधर्माः सौगुण्यवैगुण्यवशाद्धि चक्षुषः & बाधिर्यमूकत्वमुखास्तथैव श्रोत्रादिधर्मा न तु वेत्तुर् आत्मनः
andhatvamandatvapaṭutvadharmāḥ sauguṇyavaiguṇyavaśāddhi cakṣuṣaḥ & bādhiryamūkatvamukhāstathaiva śrotrādidharmā na tu vettur ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छ्वासनिःश्वासविजृम्भणक्षुत् प्रस्यन्दनाद्युत्क्रमणादिकाः क्रियाः & प्राणादिकर्माणि वदन्ति तज्ञाः प्राणस्य धर्मावशनापिपासे
ucchvāsaniḥśvāsavijṛmbhaṇakṣut prasyandanādyutkramaṇādikāḥ kriyāḥ & prāṇādikarmāṇi vadanti tajñāḥ prāṇasya dharmāvaśanāpipāse
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःकरणमेतेषु चक्षुरादिषु वर्ष्मणि & अहमित्यभिमानेन तिष्ठत्याभासतेजसा
antaḥkaraṇameteṣu cakṣurādiṣu varṣmaṇi & ahamityabhimānena tiṣṭhatyābhāsatejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकारः स विज्ञेयः कर्ता भोक्ताभिमान्ययम् & सत्त्वादिगुणयोगेन चावस्थात्रयमश्नुते
ahaṃkāraḥ sa vijñeyaḥ kartā bhoktābhimānyayam & sattvādiguṇayogena cāvasthātrayamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाणामानुकूल्ये सुखी दुःखी विपर्यये & सुखं दुःखं च तद्धर्मः सदानन्दस्य नात्मनः
viṣayāṇāmānukūlye sukhī duḥkhī viparyaye & sukhaṃ duḥkhaṃ ca taddharmaḥ sadānandasya nātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थत्वेन हि प्रेयान्विषयो न स्वतः प्रियः & स्वत एव हि सर्वेषामात्मा प्रियतमो यतः \ तत आत्मा सदानन्दो नास्य दुःखं कदाचन
ātmārthatvena hi preyānviṣayo na svataḥ priyaḥ & svata eva hi sarveṣāmātmā priyatamo yataḥ \ tata ātmā sadānando nāsya duḥkhaṃ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्सुषुप्तौ निर्विषय आत्मानन्दो ऽनुभूयते & श्रुतिः प्रत्यक्षमैतिह्यमनुमानं च जाग्रति
yatsuṣuptau nirviṣaya ātmānando 'nubhūyate & śrutiḥ pratyakṣamaitihyamanumānaṃ ca jāgrati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तनाम्नी परमेशशक्तिः अनाद्यविद्या त्रिगुणात्मिका परा & कार्यानुमेया सुधियैव माया यया जगत्सर्वमिदं प्रसूयते
avyaktanāmnī parameśaśaktiḥ anādyavidyā triguṇātmikā parā & kāryānumeyā sudhiyaiva māyā yayā jagatsarvamidaṃ prasūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्नाप्यसन्नाप्युभयात्मिका नो भिन्नाप्यभिन्नाप्युभयात्मिका नो & साङ्गाप्यनङ्गा ह्युभयात्मिका नो महाद्भुतानिर्वचनीयरूपा
sannāpyasannāpyubhayātmikā no bhinnāpyabhinnāpyubhayātmikā no & sāṅgāpyanaṅgā hyubhayātmikā no mahādbhutānirvacanīyarūpā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धाद्वयब्रह्मविभोधनाश्या सर्पभ्रमो रज्जुविवेकतो यथा & रजस्तमःसत्त्वमिति प्रसिद्धा गुणास्तदीयाः प्रथितैः स्वकार्यैः
śuddhādvayabrahmavibhodhanāśyā sarpabhramo rajjuvivekato yathā & rajastamaḥsattvamiti prasiddhā guṇāstadīyāḥ prathitaiḥ svakāryaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्षेपशक्ती रजसः क्रियात्मिका यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी & रागादयो ऽस्याः प्रभवन्ति नित्यं दुःखादयो ये मनसो विकाराः
vikṣepaśaktī rajasaḥ kriyātmikā yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī & rāgādayo 'syāḥ prabhavanti nityaṃ duḥkhādayo ye manaso vikārāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामः क्रोधो लोभदम्भाद्यसूया अहंकारेर्ष्यामत्सराद्यास्तु घोराः & धर्मा एते राजसाः पुम्प्रवृत्तिः यस्मादेषा तद्रजो बन्धहेतुः
kāmaḥ krodho lobhadambhādyasūyā ahaṃkārerṣyāmatsarādyāstu ghorāḥ & dharmā ete rājasāḥ pumpravṛttiḥ yasmādeṣā tadrajo bandhahetuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषावृतिर्नाम तमोगुणस्य शक्तिर्मया वस्त्ववभासते ऽन्यथा & सैषा निदानं पुरुषस्य संसृतेः विक्षेपशक्तेः प्रवणस्य हेतुः
eṣāvṛtirnāma tamoguṇasya śaktirmayā vastvavabhāsate 'nyathā & saiṣā nidānaṃ puruṣasya saṃsṛteḥ vikṣepaśakteḥ pravaṇasya hetuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञावान् अपि पण्डितो ऽपि चतुरो ऽप्य् अत्यन्तसूक्ष्मात्मदृग्- व्यालीढस् तमसा न वेत्ति बहुधा संबोधितो ऽपि स्फुटम् & भ्रान्त्यारोपितम् एव साधु कलयत्यालम्बते तद्गुणान् हन्तासौ प्रबला दुरन्ततमसः शक्तिर्महत्यावृतिः
prajñāvān api paṇḍito 'pi caturo 'py atyantasūkṣmātmadṛg- vyālīḍhas tamasā na vetti bahudhā saṃbodhito 'pi sphuṭam & bhrāntyāropitam eva sādhu kalayatyālambate tadguṇān hantāsau prabalā durantatamasaḥ śaktirmahatyāvṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावना वा विपरीतभावना असंभावना विप्रतिपत्तिरस्याः & संसर्गयुक्तं न विमुञ्चति ध्रुवं विक्षेपशक्तिः क्षपयत्यजस्रम्
abhāvanā vā viparītabhāvanā asaṃbhāvanā vipratipattirasyāḥ & saṃsargayuktaṃ na vimuñcati dhruvaṃ vikṣepaśaktiḥ kṣapayatyajasram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानमालस्यजडत्वनिद्रा- प्रमादमूढत्वमुखास्तमोगुणाः & एतैः प्रयुक्तो नहि वेत्ति किंचिन् निद्रालुवत्स्तम्भवद् एव तिष्ठति
ajñānamālasyajaḍatvanidrā- pramādamūḍhatvamukhāstamoguṇāḥ & etaiḥ prayukto nahi vetti kiṃcin nidrāluvatstambhavad eva tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं विशुद्धं जलवत्तथापि ताभ्यां मिलित्वा सरणाय कल्पते & यत्रात्मबिम्बः प्रतिबिम्बितः सन् प्रकाशयत्यर्क इवाखिलं जडम्
sattvaṃ viśuddhaṃ jalavattathāpi tābhyāṃ militvā saraṇāya kalpate & yatrātmabimbaḥ pratibimbitaḥ san prakāśayatyarka ivākhilaṃ jaḍam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिश्रस्य सत्त्वस्य भवन्ति धर्माः त्वमानिताद्या नियमा यमाद्याः & श्रद्धा च भक्तिश्च मुमुक्षता च दैवी च सम्पत्तिरसन्निवृत्तिः
miśrasya sattvasya bhavanti dharmāḥ tvamānitādyā niyamā yamādyāḥ & śraddhā ca bhaktiśca mumukṣatā ca daivī ca sampattirasannivṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशुद्धसत्त्वस्य गुणाः प्रसादः स्वात्मानुभूतिः परमा प्रशान्तिः & तृप्तिः प्रहर्षः परमात्मनिष्ठा यया सदानन्दरसं समृच्छति
viśuddhasattvasya guṇāḥ prasādaḥ svātmānubhūtiḥ paramā praśāntiḥ & tṛptiḥ praharṣaḥ paramātmaniṣṭhā yayā sadānandarasaṃ samṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तमेतत्त्रिगुणैर् निरुक्तं तत्कारणं नाम शरीरम् आत्मनः & सुषुप्तिरेतस्य विभक्त्यवस्था प्रलीनसर्वेन्द्रियबुद्धिवृत्तिः
avyaktametattriguṇair niruktaṃ tatkāraṇaṃ nāma śarīram ātmanaḥ & suṣuptiretasya vibhaktyavasthā pralīnasarvendriyabuddhivṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.