Samkara (attrib.): Vivekacudamani 1

सर्वप्रकारप्रमितिप्रशान्तिः बीजात्मनावस्थितिर् एव बुद्धेः & सुषुप्तिरेतस्य किल प्रतीतिः किंचिन् न वेद्मीति जगत्प्रसिद्धेः

sarvaprakārapramitipraśāntiḥ bījātmanāvasthitir eva buddheḥ & suṣuptiretasya kila pratītiḥ kiṃcin na vedmīti jagatprasiddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहेन्द्रियप्राणमनो ऽहम् आदयः सर्वे विकारा विषयाः सुखादयः & व्योमादिभूतान्यखिलं न विश्वं अव्यक्तपर्यन्तमिदं ह्यनात्मा

dehendriyaprāṇamano 'ham ādayaḥ sarve vikārā viṣayāḥ sukhādayaḥ & vyomādibhūtānyakhilaṃ na viśvaṃ avyaktaparyantamidaṃ hyanātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माया मायाकार्यं सर्वं महदादिदेहपर्यन्तम् & असदिदमनात्मतत्त्वं विद्धि त्वं मरुमरीचिकाकल्पम्

māyā māyākāryaṃ sarvaṃ mahadādidehaparyantam & asadidamanātmatattvaṃ viddhi tvaṃ marumarīcikākalpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते संप्रवक्ष्यामि स्वरूपं परम् आत्मनः & यद्विज्ञाय नरो बन्धान्मुक्तः कैवल्यमश्नुते

atha te saṃpravakṣyāmi svarūpaṃ param ātmanaḥ & yadvijñāya naro bandhānmuktaḥ kaivalyamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति कश्चित्स्वयं नित्यमहंप्रत्ययलम्बनः & अवस्थात्रयसाक्षी संपञ्चकोशविलक्षणः

asti kaścitsvayaṃ nityamahaṃpratyayalambanaḥ & avasthātrayasākṣī saṃpañcakośavilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो विजानाति सकलं जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु & बुद्धितद्वृत्तिसद्भावमभावमहमित्ययम्

yo vijānāti sakalaṃ jāgratsvapnasuṣuptiṣu & buddhitadvṛttisadbhāvamabhāvamahamityayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पश्यति स्वयं सर्वं यं न पश्यति कश्चन & यश्चेतयति बुद्ध्यादि न तद्यं चेतयत्ययम्

yaḥ paśyati svayaṃ sarvaṃ yaṃ na paśyati kaścana & yaścetayati buddhyādi na tadyaṃ cetayatyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन विश्वमिदं व्याप्तं यं न व्याप्नोति किंचन & अभारूपमिदं सर्वं यं भान्त्यमनुभात्ययम्

yena viśvamidaṃ vyāptaṃ yaṃ na vyāpnoti kiṃcana & abhārūpamidaṃ sarvaṃ yaṃ bhāntyamanubhātyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य सन्निधिमात्रेण देहेन्द्रियमनोधियः & विषयेषु स्वकीयेषु वर्तन्ते प्रेरिता इव

yasya sannidhimātreṇa dehendriyamanodhiyaḥ & viṣayeṣu svakīyeṣu vartante preritā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्कारादिदेहान्ता विषयाश्च सुखादयः & वेद्यन्ते घटवद् येन नित्यबोधस्वरूपिणा

ahaṅkārādidehāntā viṣayāśca sukhādayaḥ & vedyante ghaṭavad yena nityabodhasvarūpiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो ऽन्तरात्मा पुरुषः पुराणो निरन्तराखण्डसुखानुभूतिः & सदैकरूपः प्रतिबोधमात्रो येनेषिता वागसवश्चरन्ति

eṣo 'ntarātmā puruṣaḥ purāṇo nirantarākhaṇḍasukhānubhūtiḥ & sadaikarūpaḥ pratibodhamātro yeneṣitā vāgasavaścaranti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैव सत्त्वात्मनि धीगुहायां अव्याकृताकाश उशत्प्रकाशः & आकाश उच्चै रविवत्प्रकाशते स्वतेजसा विश्वमिदं प्रकाशयन्

atraiva sattvātmani dhīguhāyāṃ avyākṛtākāśa uśatprakāśaḥ & ākāśa uccai ravivatprakāśate svatejasā viśvamidaṃ prakāśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाता मनो ऽहंकृतिविक्रियाणां देहेन्द्रियप्राणकृतक्रियाणाम् & अयो ऽग्निवत्ताननुवर्तमानो न चेष्टते नो विकरोति किंचन

jñātā mano 'haṃkṛtivikriyāṇāṃ dehendriyaprāṇakṛtakriyāṇām & ayo 'gnivattānanuvartamāno na ceṣṭate no vikaroti kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जायते नो म्रियते न वर्धते न क्षीयते नो विकरोति नित्यः & विलीयमाने ऽपि वपुष्यमुष्मिन् न लीयते कुम्भ इवाम्बरं स्वयम्

na jāyate no mriyate na vardhate na kṣīyate no vikaroti nityaḥ & vilīyamāne 'pi vapuṣyamuṣmin na līyate kumbha ivāmbaraṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिविकृतिभिन्नः शुद्धबोधस्वभावः सदसदिदमशेषं भासयन्निर्विशेषः & विलसति परमात्मा जाग्रदादिष्ववस्था- स्वहमहमिति साक्षात्साक्षिरूपेण बुद्धेः

prakṛtivikṛtibhinnaḥ śuddhabodhasvabhāvaḥ sadasadidamaśeṣaṃ bhāsayannirviśeṣaḥ & vilasati paramātmā jāgradādiṣvavasthā- svahamahamiti sākṣātsākṣirūpeṇa buddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमितमनसामुं त्वं स्वमात्मानम् आत्मन्य् अयमहमिति साक्षाद्विद्धि बुद्धिप्रसादात् & जनिमरणतरङ्गापारसंसारसिन्धुं प्रतर भव कृतार्थो ब्रह्मरूपेण संस्थः

niyamitamanasāmuṃ tvaṃ svamātmānam ātmany ayamahamiti sākṣādviddhi buddhiprasādāt & janimaraṇataraṅgāpārasaṃsārasindhuṃ pratara bhava kṛtārtho brahmarūpeṇa saṃsthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रानात्मन्यहमिति मतिर्बन्ध एषो ऽस्य पुंसः प्राप्तो ऽज्ञानाज्जननमरणक्लेशसंपातहेतुः & येनैवायं वपुरिदमसत्सत्यमित्य् आत्मबुद्ध्या पुष्यत्युक्षत्यवति विषयैस्तन्तुभिः कोशकृद्वत्

atrānātmanyahamiti matirbandha eṣo 'sya puṃsaḥ prāpto 'jñānājjananamaraṇakleśasaṃpātahetuḥ & yenaivāyaṃ vapuridamasatsatyamity ātmabuddhyā puṣyatyukṣatyavati viṣayaistantubhiḥ kośakṛdvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्मिंस्तद्बुद्धिः प्रभवति विमूढस्य तमसा विवेकाभावाद्वै स्फुरति भुजगे रज्जुधिषणा & ततो ऽनर्थव्रातो निपतति समादातुरधिकः ततो यो ऽसद्ग्राहः स हि भवति बन्धः शृणु सखे

atasmiṃstadbuddhiḥ prabhavati vimūḍhasya tamasā vivekābhāvādvai sphurati bhujage rajjudhiṣaṇā & tato 'narthavrāto nipatati samādāturadhikaḥ tato yo 'sadgrāhaḥ sa hi bhavati bandhaḥ śṛṇu sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डनित्याद्वयबोधशक्त्या स्फुरन्तमात्मानमनन्तवैभवम् & समावृणोत्यावृतिशक्तिरेषा तमोमयी राहुरिवार्कबिम्बम्

akhaṇḍanityādvayabodhaśaktyā sphurantamātmānamanantavaibhavam & samāvṛṇotyāvṛtiśaktireṣā tamomayī rāhurivārkabimbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिरोभूते स्वात्मन्यमलतरतेजोवति पुमान् अनात्मानं मोहादहमिति शरीरं कलयति & ततः कामक्रोधप्रभृतिभिरमुं बन्धनगुणैः परं विक्षेपाख्या रजस उरुशक्तिर्व्यथयति

tirobhūte svātmanyamalataratejovati pumān anātmānaṃ mohādahamiti śarīraṃ kalayati & tataḥ kāmakrodhaprabhṛtibhiramuṃ bandhanaguṇaiḥ paraṃ vikṣepākhyā rajasa uruśaktirvyathayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामोहग्राहग्रसनगलितात्मावगमनो धियो नानावस्थां स्वयमभिनयंस्तद्गुणतया & अपारे संसरे विषयविषपूरे जलनिधौ निमज्योन्मज्यायं भ्रमति कुमतिः कुत्सितगतिः

mahāmohagrāhagrasanagalitātmāvagamano dhiyo nānāvasthāṃ svayamabhinayaṃstadguṇatayā & apāre saṃsare viṣayaviṣapūre jalanidhau nimajyonmajyāyaṃ bhramati kumatiḥ kutsitagatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानुप्रभासंजनिताभ्रपङ्क्तिः भानुं तिरोधाय विजृम्भते यथा & आत्मोदिताहंकृतिर् आत्मतत्त्वं तथा तिरोधाय विजृम्भते स्वयम्

bhānuprabhāsaṃjanitābhrapaṅktiḥ bhānuṃ tirodhāya vijṛmbhate yathā & ātmoditāhaṃkṛtir ātmatattvaṃ tathā tirodhāya vijṛmbhate svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कवलितदिननार्थे दुर्दिने सान्द्रमेघैः व्यथयति हिमझंझावायुरुग्रो यथैतान् & अविरततमसात्मन्यावृते मूढबुद्धिं क्षपयति बहुदुःखैस्तीव्रविक्षेपशक्तिः

kavalitadinanārthe durdine sāndrameghaiḥ vyathayati himajhaṃjhāvāyurugro yathaitān & aviratatamasātmanyāvṛte mūḍhabuddhiṃ kṣapayati bahuduḥkhaistīvravikṣepaśaktiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताभ्याम् एव शक्तिभ्यां बन्धः पुंसः समागतः & याभ्यां विमोहितो देहं मत्वात्मानं भ्रमत्ययम्

etābhyām eva śaktibhyāṃ bandhaḥ puṃsaḥ samāgataḥ & yābhyāṃ vimohito dehaṃ matvātmānaṃ bhramatyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजं संसृतिभूमिजस्य तु तमो देहात्मधीरङ्कुरो रागः पल्लवमम्बु कर्म तु वपुः स्कन्धोओ ऽसवः शाखिकाः & अग्राणीन्द्रियसंहतिश्च विषयाः पुष्पाणि दुःखं फलं नानाकर्मसमुद्भवं बहुविधं भोक्तात्र जीवः खगः

bījaṃ saṃsṛtibhūmijasya tu tamo dehātmadhīraṅkuro rāgaḥ pallavamambu karma tu vapuḥ skandhoo 'savaḥ śākhikāḥ & agrāṇīndriyasaṃhatiśca viṣayāḥ puṣpāṇi duḥkhaṃ phalaṃ nānākarmasamudbhavaṃ bahuvidhaṃ bhoktātra jīvaḥ khagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानमूलो ऽयमनात्मबन्धो नैसर्गिको ऽनादिरनन्त ईरितः & जन्माप्ययव्याधिजरादिदुःख- प्रवाहपातं जनयत्यमुष्य

ajñānamūlo 'yamanātmabandho naisargiko 'nādirananta īritaḥ & janmāpyayavyādhijarādiduḥkha- pravāhapātaṃ janayatyamuṣya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्रैर् न शस्त्रैर् अनिलेन वन्हिना छेत्तुं न शक्यो न च कर्मकोटिभिः & विवेकविज्ञानमहासिना विना धातुः प्रसादेन शितेन मञ्जुना

nāstrair na śastrair anilena vanhinā chettuṃ na śakyo na ca karmakoṭibhiḥ & vivekavijñānamahāsinā vinā dhātuḥ prasādena śitena mañjunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिप्रमाणैकमतेः स्वधर्म निष्ठा तयैवात्मविशुद्धिरस्य & विशुद्धबुद्धेः परम् आत्मवेदनं तेनैव संसारसमूलनाशः

śrutipramāṇaikamateḥ svadharma niṣṭhā tayaivātmaviśuddhirasya & viśuddhabuddheḥ param ātmavedanaṃ tenaiva saṃsārasamūlanāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशैर् अन्नमयाद्यैः पञ्चभिरात्मा न संवृतो भाति & निजशक्तिसमुत्पन्नैः शैवालपटलैर् इवाम्बु वापीस्थम्

kośair annamayādyaiḥ pañcabhirātmā na saṃvṛto bhāti & nijaśaktisamutpannaiḥ śaivālapaṭalair ivāmbu vāpīstham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छैवालापनये सम्यक् सलिलं प्रतीयते शुद्धम् & तृष्णासन्तापहरं सद्यः सौख्यप्रदं परं पुंसः

tacchaivālāpanaye samyak salilaṃ pratīyate śuddham & tṛṣṇāsantāpaharaṃ sadyaḥ saukhyapradaṃ paraṃ puṃsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानाम् अपि कोशानामपवादे विभात्ययं शुद्धः & नित्यानन्दैकरसः प्रत्यग्रूपः परः स्वयंज्योतिः

pañcānām api kośānāmapavāde vibhātyayaṃ śuddhaḥ & nityānandaikarasaḥ pratyagrūpaḥ paraḥ svayaṃjyotiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानात्मविवेकः कर्तव्यो बन्धमुक्तये विदुषा & तेनैवानन्दी भवति स्वं विज्ञाय सच्चिदानन्दम्

ātmānātmavivekaḥ kartavyo bandhamuktaye viduṣā & tenaivānandī bhavati svaṃ vijñāya saccidānandam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुञ्जादिषीकाम् इव दृश्यवर्गात् प्रत्यञ्चमात्मानमसङ्गमक्रियम् & विविच्य तत्र प्रविलाप्य सर्वं तद् आत्मना तिष्ठति यः स मुक्तः

muñjādiṣīkām iva dṛśyavargāt pratyañcamātmānamasaṅgamakriyam & vivicya tatra pravilāpya sarvaṃ tad ātmanā tiṣṭhati yaḥ sa muktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहो ऽयमन्नभवनो ऽन्नमयस्तु कोशः चान्नेन जीवति विनश्यति तद्विहीनः & त्वक्चर्ममांसरुधिरास्थिपुरीषराशिः नायं स्वयं भवितुमर्हति नित्यशुद्धः

deho 'yamannabhavano 'nnamayastu kośaḥ cānnena jīvati vinaśyati tadvihīnaḥ & tvakcarmamāṃsarudhirāsthipurīṣarāśiḥ nāyaṃ svayaṃ bhavitumarhati nityaśuddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं जनेरधिमृतेर् अपि नायमस्ति जातक्षणः क्षणगुणो ऽनियतस्वभावः & नैको जडश्च घटवत्परिदृश्यमानः स्वात्मा कथं भवति भावविकारवेत्ता

pūrvaṃ janeradhimṛter api nāyamasti jātakṣaṇaḥ kṣaṇaguṇo 'niyatasvabhāvaḥ & naiko jaḍaśca ghaṭavatparidṛśyamānaḥ svātmā kathaṃ bhavati bhāvavikāravettā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिपादादिमान्देहो नात्मा व्यङ्गे ऽपि जीवनात् & तत्तच्छक्तेरनाशाच्च न नियम्यो नियामकः

pāṇipādādimāndeho nātmā vyaṅge 'pi jīvanāt & tattacchakteranāśācca na niyamyo niyāmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहतद्धर्मतत्कर्मतदवस्थादिसाक्षिणः & सत एव स्वतःसिद्धं तद्वैलक्षण्यम् आत्मनः

dehataddharmatatkarmatadavasthādisākṣiṇaḥ & sata eva svataḥsiddhaṃ tadvailakṣaṇyam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यराशिर्मांसलिप्तो मलपूर्णो ऽतिकश्मलः & कथं भवेदयं वेत्ता स्वयमेतद्विलक्षणः

śalyarāśirmāṃsalipto malapūrṇo 'tikaśmalaḥ & kathaṃ bhavedayaṃ vettā svayametadvilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वङ्मांसमेदो ऽस्थिपुरीषराशा- वहंमतिं मूढजनः करोति & विलक्षणं वेत्ति विचारशीलो निजस्वरूपं परमार्थ भूतम्

tvaṅmāṃsamedo 'sthipurīṣarāśā- vahaṃmatiṃ mūḍhajanaḥ karoti & vilakṣaṇaṃ vetti vicāraśīlo nijasvarūpaṃ paramārtha bhūtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहो ऽहम् इत्य् एव जडस्य बुद्धिः देहे च जीवे विदुषस्त्वहंधीः & विवेकविज्ञानवतो महात्मनो ब्रह्माहम् इत्य् एव मतिः सदात्मनि

deho 'ham ity eva jaḍasya buddhiḥ dehe ca jīve viduṣastvahaṃdhīḥ & vivekavijñānavato mahātmano brahmāham ity eva matiḥ sadātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रात्मबुद्धिं त्यज मूढबुद्धे त्वङ्मांसमेदो ऽस्थिपुरीषराशौ & सर्वात्मनि ब्रह्मणि निर्विकल्पे कुरुष्व शान्ति परमां भजस्व

atrātmabuddhiṃ tyaja mūḍhabuddhe tvaṅmāṃsamedo 'sthipurīṣarāśau & sarvātmani brahmaṇi nirvikalpe kuruṣva śānti paramāṃ bhajasva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहेन्द्रियादावसति भ्रमोदितां विद्वानहं तां न जहाति यावत् & तावन् न तस्यास्ति विमुक्तिवार्ताप्य् अस्त्वेष वेदान्तनयान्तदर्शी

dehendriyādāvasati bhramoditāṃ vidvānahaṃ tāṃ na jahāti yāvat & tāvan na tasyāsti vimuktivārtāpy astveṣa vedāntanayāntadarśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाशरीरे प्रतिबिम्बगात्रे यत्स्वप्नदेहे हृदि कल्पिताङ्गे & यथात्मबुद्धिस्तव नास्ति काचिज् जीवच्छरीरे च तथैव मास्तु

chāyāśarīre pratibimbagātre yatsvapnadehe hṛdi kalpitāṅge & yathātmabuddhistava nāsti kācij jīvaccharīre ca tathaiva māstu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहात्मधीर् एव नृणामसद्धियां जन्मादिदुःखप्रभवस्य बीजम् & यतस्ततस्त्वं जहि तां प्रयत्नात् त्यक्ते तु चित्ते न पुनर्भवाशा

dehātmadhīr eva nṛṇāmasaddhiyāṃ janmādiduḥkhaprabhavasya bījam & yatastatastvaṃ jahi tāṃ prayatnāt tyakte tu citte na punarbhavāśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मेन्द्रियैः पञ्चभिरञ्चितो ऽयं प्राणो भवेत्प्राणमयस्तु कोशः & येनात्मवानन्नमयो ऽनुपूर्णः प्रवर्तते ऽसौ सकलक्रियासु

karmendriyaiḥ pañcabhirañcito 'yaṃ prāṇo bhavetprāṇamayastu kośaḥ & yenātmavānannamayo 'nupūrṇaḥ pravartate 'sau sakalakriyāsu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवात्मापि प्राणमयो वायुविकारो गन्तागन्ता वायुवदन्तर्बहिरेषः & यस्मात् किंचित् क्वापि न वेत्तीष्टमनिष्टं स्वं वान्यं वा किंचन नित्यं परतन्त्रः

naivātmāpi prāṇamayo vāyuvikāro gantāgantā vāyuvadantarbahireṣaḥ & yasmāt kiṃcit kvāpi na vettīṣṭamaniṣṭaṃ svaṃ vānyaṃ vā kiṃcana nityaṃ paratantraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेन्द्रियाणि च मनश्च मनोमयः स्यात् कोशो ममाहमिति वस्तुविकल्पहेतुः & संज्ञादिभेदकलनाकलितो बलीयांस् तत्पूर्वकोशमभिपूर्य विजृम्भते यः

jñānendriyāṇi ca manaśca manomayaḥ syāt kośo mamāhamiti vastuvikalpahetuḥ & saṃjñādibhedakalanākalito balīyāṃs tatpūrvakośamabhipūrya vijṛmbhate yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चेन्द्रियैः पञ्चभिर् एव होतृभिः प्रचीयमानो विषयाज्यधारया & जाज्वल्यमानो बहुवासनेन्धनैः मनोमयाग्निर्दहति प्रपञ्चम्

pañcendriyaiḥ pañcabhir eva hotṛbhiḥ pracīyamāno viṣayājyadhārayā & jājvalyamāno bahuvāsanendhanaiḥ manomayāgnirdahati prapañcam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्यस्त्य् अविद्या मनसो ऽतिरिक्ता मनो ह्यविद्या भवबन्धहेतुः & तस्मिन्विनष्टे सकलं विनष्टं विजृम्भिते ऽस्मिन्सकलं विजृम्भते

na hyasty avidyā manaso 'tiriktā mano hyavidyā bhavabandhahetuḥ & tasminvinaṣṭe sakalaṃ vinaṣṭaṃ vijṛmbhite 'sminsakalaṃ vijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने ऽर्थशून्ये सृजति स्वशक्त्या भोक्त्रादिविश्वं मन एव सर्वम् & तथैव जाग्रत्य् अपि नो विशेषः तत्सर्वमेतन्मनसो विजृम्भणम्

svapne 'rthaśūnye sṛjati svaśaktyā bhoktrādiviśvaṃ mana eva sarvam & tathaiva jāgraty api no viśeṣaḥ tatsarvametanmanaso vijṛmbhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुप्तिकाले मनसि प्रलीने नैवास्ति किंचित् सकलप्रसिद्धेः & अतो मनःकल्पित् एव पुंसः संसार एतस्य न वस्तुतो ऽस्ति

suṣuptikāle manasi pralīne naivāsti kiṃcit sakalaprasiddheḥ & ato manaḥkalpit eva puṃsaḥ saṃsāra etasya na vastuto 'sti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुनानीयते मेधः पुनस्तेनैव नीयते & मनसा कल्प्यते बन्धो मोक्षस्तेनैव कल्प्यते

vāyunānīyate medhaḥ punastenaiva nīyate & manasā kalpyate bandho mokṣastenaiva kalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहादिसर्वविषये परिकल्प्य रागं बध्नाति तेन पुरुषं पशुवद्गुणेन & वैरस्यमत्र विषवत् सुवुधाय पश्चाद् एनं विमोचयति तन्मन एव बन्धात्

dehādisarvaviṣaye parikalpya rāgaṃ badhnāti tena puruṣaṃ paśuvadguṇena & vairasyamatra viṣavat suvudhāya paścād enaṃ vimocayati tanmana eva bandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मनः कारणमस्य जन्तोः बन्धस्य मोक्षस्य च वा विधाने & बन्धस्य हेतुर्मलिनं रजोगुणैः मोक्षस्य शुद्धं विरजस्तमस्कम्

tasmānmanaḥ kāraṇamasya jantoḥ bandhasya mokṣasya ca vā vidhāne & bandhasya heturmalinaṃ rajoguṇaiḥ mokṣasya śuddhaṃ virajastamaskam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकवैराग्यगुणातिरेकाच् छुद्धत्वमासाद्य मनो विमुक्त्यै & भवत्यतो बुद्धिमतो मुमुक्षोस् ताभ्यां दृढाभ्यां भवितव्यमग्रे

vivekavairāgyaguṇātirekāc chuddhatvamāsādya mano vimuktyai & bhavatyato buddhimato mumukṣos tābhyāṃ dṛḍhābhyāṃ bhavitavyamagre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो नाम महाव्याघ्रो विषयारण्यभूमिषु & चरत्यत्र न गच्छन्तु साधवो ये मुमुक्षवः

mano nāma mahāvyāghro viṣayāraṇyabhūmiṣu & caratyatra na gacchantu sādhavo ye mumukṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः प्रसूते विषयानशेषान् स्थूलात्मना सूक्ष्मतया च भोक्तुः & शरीरवर्णाश्रमजातिभेदान् गुणक्रियाहेतुफलानि नित्यम्

manaḥ prasūte viṣayānaśeṣān sthūlātmanā sūkṣmatayā ca bhoktuḥ & śarīravarṇāśramajātibhedān guṇakriyāhetuphalāni nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्गचिद्रूपममुं विमोह्य देहेन्द्रियप्राणगुणैर् निबद्ध्य & अहंममेति भ्रमयत्यजस्रं मनः स्वकृत्येषु फलोपभुक्तिषु

asaṅgacidrūpamamuṃ vimohya dehendriyaprāṇaguṇair nibaddhya & ahaṃmameti bhramayatyajasraṃ manaḥ svakṛtyeṣu phalopabhuktiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यासदोषात्पुरुषस्य संसृतिः अध्यासबन्धस्त्वमुनैव कल्पितः & रजस्तमोदोषवतो ऽविवेकिनो जन्मादिदुःखस्य निदानमेतत्

adhyāsadoṣātpuruṣasya saṃsṛtiḥ adhyāsabandhastvamunaiva kalpitaḥ & rajastamodoṣavato 'vivekino janmādiduḥkhasya nidānametat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः प्राहुर्मनो ऽविद्यां पण्डितास्तत्त्वदर्शिनः & येनैव भ्राम्यते विश्वं वायुनेवाभ्रमण्डलम्

ataḥ prāhurmano 'vidyāṃ paṇḍitāstattvadarśinaḥ & yenaiva bhrāmyate viśvaṃ vāyunevābhramaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मनःशोधनं कार्यं प्रयत्नेन मुमुक्षुणा & विशुद्धे सति चैतस्मिन्मुक्तिः करफलायते

tanmanaḥśodhanaṃ kāryaṃ prayatnena mumukṣuṇā & viśuddhe sati caitasminmuktiḥ karaphalāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षैकसक्त्या विषयेषु रागं निर्मूल्य संन्यस्य च सर्वकर्म & सच्छ्रद्धया यः श्रवणादिनिष्ठो रजःस्वभावं स धुनोति बुद्धेः

mokṣaikasaktyā viṣayeṣu rāgaṃ nirmūlya saṃnyasya ca sarvakarma & sacchraddhayā yaḥ śravaṇādiniṣṭho rajaḥsvabhāvaṃ sa dhunoti buddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमयो नापि भवेत्परात्मा ह्याद्यन्तवत्त्वात्परिणामिभावात् & दुःखात्मकत्वाद्विषयत्वहेतोः द्रष्टा हि दृश्यात्मतया न दृष्टः

manomayo nāpi bhavetparātmā hyādyantavattvātpariṇāmibhāvāt & duḥkhātmakatvādviṣayatvahetoḥ draṣṭā hi dṛśyātmatayā na dṛṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिर्बुद्धीन्द्रियैः सार्धं सवृत्तिः कर्तृलक्षणः & विज्ञानमयकोशः स्यात्पुंसः संसारकारणम्

buddhirbuddhīndriyaiḥ sārdhaṃ savṛttiḥ kartṛlakṣaṇaḥ & vijñānamayakośaḥ syātpuṃsaḥ saṃsārakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुव्रजच्चित्प्रतिबिम्बशक्तिः विज्ञानसंज्ञः प्रकृतेर्विकारः & ज्ञानक्रियावानहमित्यजस्रं देहेन्द्रियादिष्वभिमन्यते भृशम्

anuvrajaccitpratibimbaśaktiḥ vijñānasaṃjñaḥ prakṛtervikāraḥ & jñānakriyāvānahamityajasraṃ dehendriyādiṣvabhimanyate bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादिकालो ऽयमहंस्वभावो जीवः समस्तव्यवहारवोढा & करोति कर्माण्य् अपि पूर्ववासनः पुण्यान्यपुण्यानि च तत्फलानि

anādikālo 'yamahaṃsvabhāvo jīvaḥ samastavyavahāravoḍhā & karoti karmāṇy api pūrvavāsanaḥ puṇyānyapuṇyāni ca tatphalāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुङ्क्ते विचित्रास्व् अपि योनिषु व्रजन् नायाति निर्यात्यध ऊर्ध्वमेषः & अस्यैव विज्ञानमयस्य जाग्रत्- स्वप्नाद्यवस्थाः सुखदुःखभोगः

bhuṅkte vicitrāsv api yoniṣu vrajan nāyāti niryātyadha ūrdhvameṣaḥ & asyaiva vijñānamayasya jāgrat- svapnādyavasthāḥ sukhaduḥkhabhogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहादिनिष्ठाश्रमधर्मकर्म- गुणाभिमानः सततं ममेति & विज्ञानकोशो ऽयमतिप्रकाशः प्रकृष्टसान्निध्यवशात्परात्मनः & अतो भवत्येष उपाधिरस्य यद् आत्मधीः संसरति भ्रमेण

dehādiniṣṭhāśramadharmakarma- guṇābhimānaḥ satataṃ mameti & vijñānakośo 'yamatiprakāśaḥ prakṛṣṭasānnidhyavaśātparātmanaḥ & ato bhavatyeṣa upādhirasya yad ātmadhīḥ saṃsarati bhrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृदि स्फुरत्ययं ज्योतिः & कूटस्थः सन्नात्मा कर्ता भोक्ता भवत्युपाधिस्थः

yo 'yaṃ vijñānamayaḥ prāṇeṣu hṛdi sphuratyayaṃ jyotiḥ & kūṭasthaḥ sannātmā kartā bhoktā bhavatyupādhisthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं परिच्छेदमुपेत्य बुद्धेः तादात्म्यदोषेण परं मृषात्मनः & सर्वात्मकः सन्न् अपि वीक्षते स्वयं स्वतः पृथक्त्वेन मृदो घटान् इव

svayaṃ paricchedamupetya buddheḥ tādātmyadoṣeṇa paraṃ mṛṣātmanaḥ & sarvātmakaḥ sann api vīkṣate svayaṃ svataḥ pṛthaktvena mṛdo ghaṭān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाधिसंबन्धवशात्परात्मा ह्युपाधिधर्माननुभाति तद्गुणः & अयोविकारानविकारिवन्हिवत् सदैकरूपो ऽपि परः स्वभावात्

upādhisaṃbandhavaśātparātmā hyupādhidharmānanubhāti tadguṇaḥ & ayovikārānavikārivanhivat sadaikarūpo 'pi paraḥ svabhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्य उवाच भ्रमेणाप्यन्यथा वास्तु जीवभावः परात्मनः & तदुपाधेरनादित्वान्नानादेर्नाश इष्यते

śiṣya uvāca bhrameṇāpyanyathā vāstu jīvabhāvaḥ parātmanaḥ & tadupādheranāditvānnānādernāśa iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽस्य जीवभावो ऽपि नित्या भवति संसृतिः & न निवर्तेत तन्मोक्षः कथं मे श्रीगुरो वद

ato 'sya jīvabhāvo 'pi nityā bhavati saṃsṛtiḥ & na nivarteta tanmokṣaḥ kathaṃ me śrīguro vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीगुरुरुवाच सम्यक्पृष्टं त्वया विद्वन्सावधानेन तच्छृणु & प्रामाणिकी न भवति भ्रान्त्या मोहितकल्पना

śrīgururuvāca samyakpṛṣṭaṃ tvayā vidvansāvadhānena tacchṛṇu & prāmāṇikī na bhavati bhrāntyā mohitakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिं विना त्वसङ्गस्य निष्क्रियस्य निराकृतेः & न घटेतार्थसंबन्धो नभसो नीलतादिवत्

bhrāntiṃ vinā tvasaṅgasya niṣkriyasya nirākṛteḥ & na ghaṭetārthasaṃbandho nabhaso nīlatādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्य द्रष्टुर्निर्गुणस्याक्रियस्य प्रत्यग्बोधानन्दरूपस्य बुद्धेः & भ्रान्त्या प्राप्तो जीवभावो न सत्यो मोहापाये नास्त्य् अवस्तुस्वभावात्

svasya draṣṭurnirguṇasyākriyasya pratyagbodhānandarūpasya buddheḥ & bhrāntyā prāpto jīvabhāvo na satyo mohāpāye nāsty avastusvabhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्भ्रान्तिस्तावदेवास्य सत्ता मिथ्याज्ञानोज्जृम्भितस्य प्रमादात् & रज्ज्वां सर्पो भ्रान्तिकालीन एव भ्रान्तेर्नाशे नैव सर्पो ऽपि तद्वत्

yāvadbhrāntistāvadevāsya sattā mithyājñānojjṛmbhitasya pramādāt & rajjvāṃ sarpo bhrāntikālīna eva bhrānternāśe naiva sarpo 'pi tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादित्वमविद्यायाः कार्यस्यापि तथेष्यते & उत्पन्नायां तु विद्यायामाविद्यकमनाद्य् अपि

anāditvamavidyāyāḥ kāryasyāpi tatheṣyate & utpannāyāṃ tu vidyāyāmāvidyakamanādy api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबोधे स्वप्नवत्सर्वं सहमूलं विनश्यति & अनाद्यपीदं नो नित्यं प्रागभाव इव स्फुटम्

prabodhe svapnavatsarvaṃ sahamūlaṃ vinaśyati & anādyapīdaṃ no nityaṃ prāgabhāva iva sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादेर् अपि विध्वंसः प्रागभावस्य वीक्षितः & यद्बुद्ध्युपाधिसंबन्धात्परिकल्पितम् आत्मनि

anāder api vidhvaṃsaḥ prāgabhāvasya vīkṣitaḥ & yadbuddhyupādhisaṃbandhātparikalpitam ātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवत्वं न ततो ऽन्यस्तु स्वरूपेण विलक्षणः & संबन्धस्त्व् आत्मनो बुद्ध्या मिथ्याज्ञानपुरःसरः

jīvatvaṃ na tato 'nyastu svarūpeṇa vilakṣaṇaḥ & saṃbandhastv ātmano buddhyā mithyājñānapuraḥsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिवृत्तिर्भवेत्तस्य सम्यग्ज्ञानेन नान्यथा & ब्रह्मात्मैकत्वविज्ञानं सम्यग्ज्ञानं श्रुतेर्मतम्

vinivṛttirbhavettasya samyagjñānena nānyathā & brahmātmaikatvavijñānaṃ samyagjñānaṃ śrutermatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदात्मानात्मनोः सम्यग्विवेकेनैव सिध्यति & ततो विवेकः कर्तव्यः प्रत्यगात्मसदात्मनोः

tadātmānātmanoḥ samyagvivekenaiva sidhyati & tato vivekaḥ kartavyaḥ pratyagātmasadātmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलं पङ्कवदत्यन्तं पङ्कापाये जलं स्फुटम् & यथा भाति तथात्मापि दोषाभावे स्फुटप्रभः

jalaṃ paṅkavadatyantaṃ paṅkāpāye jalaṃ sphuṭam & yathā bhāti tathātmāpi doṣābhāve sphuṭaprabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असन्निवृत्तौ तु सदात्मना स्फुटं प्रतीतिरेतस्य भवेत्प्रतीचः & ततो निरासः करणीय एव सदात्मनः साध्वहमादिवस्तुनः

asannivṛttau tu sadātmanā sphuṭaṃ pratītiretasya bhavetpratīcaḥ & tato nirāsaḥ karaṇīya eva sadātmanaḥ sādhvahamādivastunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो नायं परात्मा स्याद्विज्ञानमयशब्दभाक् & विकारित्वाज्जडत्वाच्च परिच्छिन्नत्वहेतुतः & दृश्यत्वाद्व्यभिचारित्वान्नानित्यो नित्य इष्यते

ato nāyaṃ parātmā syādvijñānamayaśabdabhāk & vikāritvājjaḍatvācca paricchinnatvahetutaḥ & dṛśyatvādvyabhicāritvānnānityo nitya iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दप्रतिबिम्बचुम्बिततनुर्वृत्तिस्तमोजृम्भिता स्यादानन्दमयः प्रियादिगुणकः स्वेष्टार्थलाभोदयः & पुण्यस्यानुभवे विभाति कृतिनामानन्दरूपः स्वयं सर्वो नन्दति यत्र साधु तनुभृन्मात्रः प्रयत्नं विना

ānandapratibimbacumbitatanurvṛttistamojṛmbhitā syādānandamayaḥ priyādiguṇakaḥ sveṣṭārthalābhodayaḥ & puṇyasyānubhave vibhāti kṛtināmānandarūpaḥ svayaṃ sarvo nandati yatra sādhu tanubhṛnmātraḥ prayatnaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दमयकोशस्य सुषुप्तौ स्फूर्तिरुत्कटा & स्वप्नजागरयोरीषदिष्टसंदर्शनाविना

ānandamayakośasya suṣuptau sphūrtirutkaṭā & svapnajāgarayorīṣadiṣṭasaṃdarśanāvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवायमानन्दमयः परात्मा सोपाधिकत्वात्प्रकृतेर्विकारात् & कार्यत्वहेतोः सुकृतक्रियाया विकारसङ्घातसमाहितत्वात्

naivāyamānandamayaḥ parātmā sopādhikatvātprakṛtervikārāt & kāryatvahetoḥ sukṛtakriyāyā vikārasaṅghātasamāhitatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानाम् अपि कोशानां निषेधे युक्तितः श्रुतेः & तन्निषेधावधि साक्षी बोधरूपो ऽवशिष्यते

pañcānām api kośānāṃ niṣedhe yuktitaḥ śruteḥ & tanniṣedhāvadhi sākṣī bodharūpo 'vaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयमात्मा स्वयंज्योतिः पञ्चकोशविलक्षणः & अवस्थात्रयसाक्षी सन्निर्विकारो निरञ्जनः \ सदानन्दः स विज्ञेयः स्वात्मत्वेन विपश्चिता

yo 'yamātmā svayaṃjyotiḥ pañcakośavilakṣaṇaḥ & avasthātrayasākṣī sannirvikāro nirañjanaḥ \ sadānandaḥ sa vijñeyaḥ svātmatvena vipaścitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्य उवाच मिथ्यात्वेन निषिद्धेषु कोशेष्वेतेषु पञ्चसु & सर्वाभावं विना किंचिन् न पश्याम्यत्र हे गुरो \ विज्ञेयं किमु वस्त्वस्ति स्वात्मनात्मविपश्चिता

śiṣya uvāca mithyātvena niṣiddheṣu kośeṣveteṣu pañcasu & sarvābhāvaṃ vinā kiṃcin na paśyāmyatra he guro \ vijñeyaṃ kimu vastvasti svātmanātmavipaścitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीगुरुरुवाच सत्यमुक्तं त्वया विदन्निपुणो ऽसि विचारणे & अहमादिविकारास्ते तदभावो ऽयमप्यनु

śrīgururuvāca satyamuktaṃ tvayā vidannipuṇo 'si vicāraṇe & ahamādivikārāste tadabhāvo 'yamapyanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे येनानुभूयन्ते यः स्वयं नानुभूयते & तमात्मानं वेदितारं विद्दि बुद्ध्या सुसूक्ष्मया

sarve yenānubhūyante yaḥ svayaṃ nānubhūyate & tamātmānaṃ veditāraṃ viddi buddhyā susūkṣmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्साक्षिकं भवेत्तत्तद्यद्यद्येनानुभूयते & कस्याप्यननुभूतार्थे साक्षित्वं नोपयुज्यते

tatsākṣikaṃ bhavettattadyadyadyenānubhūyate & kasyāpyananubhūtārthe sākṣitvaṃ nopayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ स्वसाक्षिको भावो यतः स्वेनानुभूयते & अतः परं स्वयं साक्षात्प्रत्यगात्मा न चेतरः

asau svasākṣiko bhāvo yataḥ svenānubhūyate & ataḥ paraṃ svayaṃ sākṣātpratyagātmā na cetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु स्फुटतरं यो ऽसौ समुज्जृम्भते प्रत्यग्रूपतया सदाहमहमित्यन्तः स्फुरन्नैकधा & नानाकारविकारभागिन इमान् पश्यन्नहंधीमुखान् नित्यानन्दचिद् आत्मना स्फुरति तं विद्धि स्वमेतं हृदि

jāgratsvapnasuṣuptiṣu sphuṭataraṃ yo 'sau samujjṛmbhate pratyagrūpatayā sadāhamahamityantaḥ sphurannaikadhā & nānākāravikārabhāgina imān paśyannahaṃdhīmukhān nityānandacid ātmanā sphurati taṃ viddhi svametaṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटोदके बिम्बितमर्कबिम्बम् आलोक्य मूढो रविम् एव मन्यते & तथा चिदाभासमुपाधिसंस्थं भ्रान्त्याहम् इत्य् एव जडो ऽभिमन्यते

ghaṭodake bimbitamarkabimbam ālokya mūḍho ravim eva manyate & tathā cidābhāsamupādhisaṃsthaṃ bhrāntyāham ity eva jaḍo 'bhimanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटं जलं तद्गतमर्कबिम्बं विहाय सर्वं विनिरीक्ष्यते ऽर्कः & तटस्थ एतत्त्रितयावभासकः स्वयंप्रकाशो विदुषा यथा तथा

ghaṭaṃ jalaṃ tadgatamarkabimbaṃ vihāya sarvaṃ vinirīkṣyate 'rkaḥ & taṭastha etattritayāvabhāsakaḥ svayaṃprakāśo viduṣā yathā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहं धियं चित्प्रतिबिम्बम् एवं विसृज्य बुद्धौ निहितं गुहायाम् & द्रष्टारमात्मानमखण्डबोधं सर्वप्रकाशं सदसद्विलक्षणम्

dehaṃ dhiyaṃ citpratibimbam evaṃ visṛjya buddhau nihitaṃ guhāyām & draṣṭāramātmānamakhaṇḍabodhaṃ sarvaprakāśaṃ sadasadvilakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं अन्तर्बहिःशून्यमनन्यम् आत्मनः & विज्ञाय सम्यङ्निजरूपमेतत् पुमान् विपाप्मा विरजो विमृत्युः

nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ antarbahiḥśūnyamananyam ātmanaḥ & vijñāya samyaṅnijarūpametat pumān vipāpmā virajo vimṛtyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशोक आनन्दघनो विपश्चित् स्वयं कुतश्चिन् न बिभेति कश्चित् & नान्यो ऽस्ति पन्था भवबन्धमुक्तेः विना स्वतत्त्वावगमं मुमुक्षोः

viśoka ānandaghano vipaścit svayaṃ kutaścin na bibheti kaścit & nānyo 'sti panthā bhavabandhamukteḥ vinā svatattvāvagamaṃ mumukṣoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माभिन्नत्वविज्ञानं भवमोक्षस्य कारणम् & येनाद्वितीयमानन्दं ब्रह्म सम्पद्यते बुधैः

brahmābhinnatvavijñānaṃ bhavamokṣasya kāraṇam & yenādvitīyamānandaṃ brahma sampadyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मभूतस्तु संसृत्यै विद्वान्नावर्तते पुनः & विज्ञातव्यमतः सम्यग्ब्रह्माभिन्नत्वम् आत्मनः

brahmabhūtastu saṃsṛtyai vidvānnāvartate punaḥ & vijñātavyamataḥ samyagbrahmābhinnatvam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म विशुद्धं परं स्वतःसिद्धम् & नित्यानन्दैकरसं प्रत्यगभिन्नं निरन्तरं जयति

satyaṃ jñānamanantaṃ brahma viśuddhaṃ paraṃ svataḥsiddham & nityānandaikarasaṃ pratyagabhinnaṃ nirantaraṃ jayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदिदं परमाद्वैतं स्वस्मादन्यस्य वस्तुनो ऽभावात् & न ह्यन्यदस्ति किंचित् सम्यक् परमार्थतत्त्वबोधदशायाम्

sadidaṃ paramādvaitaṃ svasmādanyasya vastuno 'bhāvāt & na hyanyadasti kiṃcit samyak paramārthatattvabodhadaśāyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदिदं सकलं विश्वं नानारूपं प्रतीतमज्ञानात् & तत्सर्वं ब्रह्मैव प्रत्यस्ताशेषभावनादोषम्

yadidaṃ sakalaṃ viśvaṃ nānārūpaṃ pratītamajñānāt & tatsarvaṃ brahmaiva pratyastāśeṣabhāvanādoṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्कार्यभूतो ऽपि मृदो न भिन्नः कुम्भो ऽस्ति सर्वत्र तु मृत्स्वरूपात् & न कुम्भरूपं पृथगस्ति कुम्भः कुतो मृषा कल्पितनाममात्रः

mṛtkāryabhūto 'pi mṛdo na bhinnaḥ kumbho 'sti sarvatra tu mṛtsvarūpāt & na kumbharūpaṃ pṛthagasti kumbhaḥ kuto mṛṣā kalpitanāmamātraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनापि मृद्भिन्नतया स्वरूपं घटस्य संदर्शयितुं न शक्यते & अतो घटः कल्पित एव मोहान् मृद् एव सत्यं परमार्थभूतम्

kenāpi mṛdbhinnatayā svarūpaṃ ghaṭasya saṃdarśayituṃ na śakyate & ato ghaṭaḥ kalpita eva mohān mṛd eva satyaṃ paramārthabhūtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्ब्रह्मकार्यं सकलं सदेवं तन्मात्रमेतन् न ततो ऽन्यदस्ति & अस्तीति यो वक्ति न तस्य मोहो विनिर्गतो निद्रितवत्प्रजल्पः

sadbrahmakāryaṃ sakalaṃ sadevaṃ tanmātrametan na tato 'nyadasti & astīti yo vakti na tasya moho vinirgato nidritavatprajalpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मैवेदं विश्वम् इत्य् एव वाणी श्रौती ब्रूते ऽथर्वनिष्ठा वरिष्ठा & तस्मादेतद्ब्रह्ममात्रं हि विश्वं नाधिष्ठानाद्भिन्नतारोपितस्य

brahmaivedaṃ viśvam ity eva vāṇī śrautī brūte 'tharvaniṣṭhā variṣṭhā & tasmādetadbrahmamātraṃ hi viśvaṃ nādhiṣṭhānādbhinnatāropitasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं यदि स्याज्जगदेतद् आत्मनो ऽनन्तत्त्वहानिर्निगमाप्रमाणता & असत्यवादित्वमपीशितुः स्यान् नैतत्त्रयं साधु हितं महात्मनाम्

satyaṃ yadi syājjagadetad ātmano 'nantattvahānirnigamāpramāṇatā & asatyavāditvamapīśituḥ syān naitattrayaṃ sādhu hitaṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरो वस्तुतत्त्वज्ञो न चाहं तेष्ववस्थितः & न च मत्स्थानि भूतानीत्य् एवम् एव व्यचीकॢपत्

īśvaro vastutattvajño na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ & na ca matsthāni bhūtānīty evam eva vyacīkḷpat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि सत्यं भवेद्विश्वं सुषुप्तामुपलभ्यताम् & यन्नोपलभ्यते किंचिद् अतो ऽसत्स्वप्नवन्मृषा

yadi satyaṃ bhavedviśvaṃ suṣuptāmupalabhyatām & yannopalabhyate kiṃcid ato 'satsvapnavanmṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः पृथङ्नास्ति जगत्परात्मनः पृथक्प्रतीतिस्तु मृषा गुणादिवत् & आरोपितस्यास्ति किमर्थवत्ताद् धिष्ठानमाभाति तथा भ्रमेण

ataḥ pṛthaṅnāsti jagatparātmanaḥ pṛthakpratītistu mṛṣā guṇādivat & āropitasyāsti kimarthavattād dhiṣṭhānamābhāti tathā bhrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तस्य यद्य् अद्भ्रमतः प्रतीतं भ्रामैव तत्तद्रजतं हि शुक्तिः & इदंतया ब्रह्म सदैव रूप्यते त्वारोपितं ब्रह्मणि नाममात्रम्

bhrāntasya yady adbhramataḥ pratītaṃ bhrāmaiva tattadrajataṃ hi śuktiḥ & idaṃtayā brahma sadaiva rūpyate tvāropitaṃ brahmaṇi nāmamātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं ब्रह्म सदद्वितीयं विशुद्धविज्ञानघनं निरञ्जनम् & प्राशान्तमाद्यन्तविहीनमक्रियं निरन्तरानन्दरसस्वरूपम्

ataḥ paraṃ brahma sadadvitīyaṃ viśuddhavijñānaghanaṃ nirañjanam & prāśāntamādyantavihīnamakriyaṃ nirantarānandarasasvarūpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्तमायाकृतसर्वभेदं नित्यं सुखं निष्कलमप्रमेयम् & अरूपमव्यक्तमनाख्यमव्ययं ज्योतिः स्वयं किंचिद् इदं चकास्ति

nirastamāyākṛtasarvabhedaṃ nityaṃ sukhaṃ niṣkalamaprameyam & arūpamavyaktamanākhyamavyayaṃ jyotiḥ svayaṃ kiṃcid idaṃ cakāsti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातृज्ञेयज्ञानशून्यमनन्तं निर्विकल्पकम् & केवलाखण्डचिन्मात्रं परं तत्त्वं विदुर्बुधाः

jñātṛjñeyajñānaśūnyamanantaṃ nirvikalpakam & kevalākhaṇḍacinmātraṃ paraṃ tattvaṃ vidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहेयमनुपादेयं मनोवाचामगोचरम् & अप्रमेयमनाद्यन्तं ब्रह्म पूर्णमहं महः

aheyamanupādeyaṃ manovācāmagocaram & aprameyamanādyantaṃ brahma pūrṇamahaṃ mahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.