Samkara (attrib.): Vivekacudamani 1

क्व गतं केन वा नीतं कुत्र लीनमिदं जगत् & अधुनैव मया दृष्टं नास्ति किं महदद्भुतम्

kva gataṃ kena vā nītaṃ kutra līnamidaṃ jagat & adhunaiva mayā dṛṣṭaṃ nāsti kiṃ mahadadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं हेयं किमुपादेयं किमन्यत्किं विलक्षणम् & अखण्डानन्दपीयूषपूर्णे ब्रह्ममहार्णवे

kiṃ heyaṃ kimupādeyaṃ kimanyatkiṃ vilakṣaṇam & akhaṇḍānandapīyūṣapūrṇe brahmamahārṇave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किंचिद् अत्र पश्यामि न शृणोमि न वेद्म्य् अहम् & स्वात्मनैव सदानन्दरूपेणास्मि विलक्षणः

na kiṃcid atra paśyāmi na śṛṇomi na vedmy aham & svātmanaiva sadānandarūpeṇāsmi vilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो नमस्ते गुरवे महात्मने विमुक्तसङ्गाय सदुत्तमाय & नित्याद्वयानन्दरसस्वरूपिणे भूम्ने सदापारदयाम्बुधाम्ने

namo namaste gurave mahātmane vimuktasaṅgāya saduttamāya & nityādvayānandarasasvarūpiṇe bhūmne sadāpāradayāmbudhāmne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्कटाक्षशशिसान्द्रचन्द्रिका- पातधूतभवतापजश्रमः & प्राप्तवानहमखण्डवैभवा- नन्दम् आत्मपदमक्षयं क्षणात्

yatkaṭākṣaśaśisāndracandrikā- pātadhūtabhavatāpajaśramaḥ & prāptavānahamakhaṇḍavaibhavā- nandam ātmapadamakṣayaṃ kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यो ऽहं कृतकृत्यो ऽहं विमुक्तो ऽहं भवग्रहात् & नित्यानन्दस्वरूपो ऽहं पूर्णो ऽहं त्वदनुग्रहात्

dhanyo 'haṃ kṛtakṛtyo 'haṃ vimukto 'haṃ bhavagrahāt & nityānandasvarūpo 'haṃ pūrṇo 'haṃ tvadanugrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्गो ऽहम् अनङ्गो ऽहम् अलिङ्गो ऽहम् अभङ्गुरः & प्रशान्तो ऽहम् अनन्तो ऽहम् अमलो ऽहं चिरन्तनः

asaṅgo 'ham anaṅgo 'ham aliṅgo 'ham abhaṅguraḥ & praśānto 'ham ananto 'ham amalo 'haṃ cirantanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्ताहमभोक्ताहमविकारो ऽहम् अक्रियः & शुद्धबोधस्वरूपो ऽहं केवलो ऽहं सदाशिवः

akartāhamabhoktāhamavikāro 'ham akriyaḥ & śuddhabodhasvarūpo 'haṃ kevalo 'haṃ sadāśivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रष्टुः श्रोतुर्वक्तुः कर्तुर्भोक्तुर्विभिन्न एवाहम् & नित्यनिरन्तरनिष्क्रियनिःसीमासङ्गपूर्णबोधात्मा

draṣṭuḥ śroturvaktuḥ karturbhokturvibhinna evāham & nityanirantaraniṣkriyaniḥsīmāsaṅgapūrṇabodhātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहमिदं नाहमदो ऽप्य् उभयोर् अवभासकं परं शुद्धम् & बाह्याभ्यन्तरशून्यं पूर्णं ब्रह्माद्वितीयमेवाहम्

nāhamidaṃ nāhamado 'py ubhayor avabhāsakaṃ paraṃ śuddham & bāhyābhyantaraśūnyaṃ pūrṇaṃ brahmādvitīyamevāham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुपममनादितत्त्वं त्वमहमिदमद इति कल्पनादूरम् & नित्यानन्दैकरसं सत्यं ब्रह्माद्वितीयमेवाहम्

nirupamamanāditattvaṃ tvamahamidamada iti kalpanādūram & nityānandaikarasaṃ satyaṃ brahmādvitīyamevāham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणो ऽहं नरकान्तको ऽहं पुरान्तको ऽहं पुरुषो ऽहम् ईशः & अखण्डबोधो ऽहम् अशेषसाक्षी निरीश्वरो ऽहं निरहं च निर्ममः

nārāyaṇo 'haṃ narakāntako 'haṃ purāntako 'haṃ puruṣo 'ham īśaḥ & akhaṇḍabodho 'ham aśeṣasākṣī nirīśvaro 'haṃ nirahaṃ ca nirmamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषु भूतेष्व् अहम् एव संस्थितो ज्ञानात्मनान्तर्बहिराश्रयः सन् & भोक्ता च भोग्यं स्वयम् एव सर्वं यद्यत्पृथग्दृष्टमिदन्तया पुरा

sarveṣu bhūteṣv aham eva saṃsthito jñānātmanāntarbahirāśrayaḥ san & bhoktā ca bhogyaṃ svayam eva sarvaṃ yadyatpṛthagdṛṣṭamidantayā purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मय्यखण्डसुखाम्भोधौ बहुधा विश्ववीचयः & उत्पद्यन्ते विलीयन्ते मायामारुतविभ्रमात्

mayyakhaṇḍasukhāmbhodhau bahudhā viśvavīcayaḥ & utpadyante vilīyante māyāmārutavibhramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थुलादिभावा मयि कल्पिता भ्रमाद् आरोपितानुस्फुरणेन लोकैः & काले यथा कल्पकवत्सराय- णर्त्वादयो निष्कलनिर्विकल्पे

sthulādibhāvā mayi kalpitā bhramād āropitānusphuraṇena lokaiḥ & kāle yathā kalpakavatsarāya- ṇartvādayo niṣkalanirvikalpe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोपितं नाश्रयदूषकं भवेत् कदापि मूढैर् अतिदोषदूषितैः & नार्द्रिकरोत्यूषरभूमिभागं मरीचिकावारि महाप्रवाहः

āropitaṃ nāśrayadūṣakaṃ bhavet kadāpi mūḍhair atidoṣadūṣitaiḥ & nārdrikarotyūṣarabhūmibhāgaṃ marīcikāvāri mahāpravāhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशवल्लेपविदूरगो ऽहं आदित्यवद्भास्यविलक्षणो ऽहम् & अहार्यवन्नित्यविनिश्चलो ऽहं अम्भोधिवत्पारविवर्जितो ऽहम्

ākāśavallepavidūrago 'haṃ ādityavadbhāsyavilakṣaṇo 'ham & ahāryavannityaviniścalo 'haṃ ambhodhivatpāravivarjito 'ham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे देहेन संबन्धो मेघेनेव विहायसः & अतः कुतो मे तद्धर्मा जाक्रत्स्वप्नसुषुप्तयः

na me dehena saṃbandho megheneva vihāyasaḥ & ataḥ kuto me taddharmā jākratsvapnasuṣuptayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाधिरायाति स एव गच्छति स एव कर्माणि करोति भुङ्क्ते & स एव जीर्यन् म्रियते सदाहं कुलाद्रिवन्निश्चल एव संस्थितः

upādhirāyāti sa eva gacchati sa eva karmāṇi karoti bhuṅkte & sa eva jīryan mriyate sadāhaṃ kulādrivanniścala eva saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे प्रवृत्तिर्न च मे निवृत्तिः सदैकरूपस्य निरंशकस्य & एकात्मको यो निविडो निरन्तरो व्योमेव पूर्णः स कथं नु चेष्टते

na me pravṛttirna ca me nivṛttiḥ sadaikarūpasya niraṃśakasya & ekātmako yo niviḍo nirantaro vyomeva pūrṇaḥ sa kathaṃ nu ceṣṭate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यानि पापानि निरिन्द्रियस्य निश्चेतसो निर्विकृतेर्निराकृतेः & कुतो ममाखण्डसुखानुभूतेः ब्रूते ह्यनन्वागतमित्य् अपि श्रुतिः

puṇyāni pāpāni nirindriyasya niścetaso nirvikṛternirākṛteḥ & kuto mamākhaṇḍasukhānubhūteḥ brūte hyananvāgatamity api śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायया स्पृष्टमुष्णं वा शीतं वा सुष्ठु दुःष्ठु वा & न स्पृशत्य् एव यत् किंचित् पुरुषं तद्विलक्षणम्

chāyayā spṛṣṭamuṣṇaṃ vā śītaṃ vā suṣṭhu duḥṣṭhu vā & na spṛśaty eva yat kiṃcit puruṣaṃ tadvilakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न साक्षिणं साक्ष्यधर्माः संस्पृशन्ति विलक्षणम् & अविकारमुदासीनं गृहधर्माः प्रदीपवत्

na sākṣiṇaṃ sākṣyadharmāḥ saṃspṛśanti vilakṣaṇam & avikāramudāsīnaṃ gṛhadharmāḥ pradīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रवेर्यथा कर्मणि साक्षिभावो वन्हेर्यथा दाहनियामकत्वम् & रज्जोर्यथारोपितवस्तुसङ्गः तथैव कूटस्थचिदात्मनो मे

raveryathā karmaṇi sākṣibhāvo vanheryathā dāhaniyāmakatvam & rajjoryathāropitavastusaṅgaḥ tathaiva kūṭasthacidātmano me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तापि वा कारयितापि नाहं भोक्तापि वा भोजयितापि नाहम् & द्रष्टापि वा दर्शयितापि नाहं सो ऽहं स्वयंज्योतिरनीदृगात्मा

kartāpi vā kārayitāpi nāhaṃ bhoktāpi vā bhojayitāpi nāham & draṣṭāpi vā darśayitāpi nāhaṃ so 'haṃ svayaṃjyotiranīdṛgātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलत्युपाधौ प्रतिबिम्बलौल्यम् औपाधिकं मूढधियो नयन्ति & स्वबिम्बभूतं रविवद्विनिष्क्रियं कर्तास्मि भोक्तास्मि हतो ऽस्मि हेति

calatyupādhau pratibimbalaulyam aupādhikaṃ mūḍhadhiyo nayanti & svabimbabhūtaṃ ravivadviniṣkriyaṃ kartāsmi bhoktāsmi hato 'smi heti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले वापि स्थले वापि लुठत्वेष जडात्मकः & नाहं विलिप्ये तद्धर्मैर् घटधर्मैर् नभो यथा

jale vāpi sthale vāpi luṭhatveṣa jaḍātmakaḥ & nāhaṃ vilipye taddharmair ghaṭadharmair nabho yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृत्वभोक्तृत्वखलत्वमत्तता- जडत्वबद्धत्वविमुक्ततादयः & बुद्धेर्विकल्पा न तु सन्ति वस्तुतः स्वस्मिन् परे ब्रह्मणि केवले ऽद्वये

kartṛtvabhoktṛtvakhalatvamattatā- jaḍatvabaddhatvavimuktatādayaḥ & buddhervikalpā na tu santi vastutaḥ svasmin pare brahmaṇi kevale 'dvaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तु विकाराः प्रकृतेर्दशधा शतधा सहस्रधा वापि & किं मे ऽसङ्गचितस्तैर् न घनः क्वचिदम्बरं स्पृशति

santu vikārāḥ prakṛterdaśadhā śatadhā sahasradhā vāpi & kiṃ me 'saṅgacitastair na ghanaḥ kvacidambaraṃ spṛśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तादिस्थूलपर्यन्तमेतत् विश्व यत्राभासमात्रं प्रतीतम् & व्योमप्रख्यं सूक्ष्ममाद्यन्तहीनं ब्रह्माद्वैतं यत्तदेवाहमस्मि

avyaktādisthūlaparyantametat viśva yatrābhāsamātraṃ pratītam & vyomaprakhyaṃ sūkṣmamādyantahīnaṃ brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाधारं सर्ववस्तुप्रकाशं सर्वाकारं सर्वगं सर्वशून्यम् & नित्यं शुद्धं निश्चलं निर्विकल्पं ब्रह्माद्वैतं यत्तदेवाहमस्मि

sarvādhāraṃ sarvavastuprakāśaṃ sarvākāraṃ sarvagaṃ sarvaśūnyam & nityaṃ śuddhaṃ niścalaṃ nirvikalpaṃ brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्प्रत्यस्ताशेषमायाविशेषं प्रत्यग्रूपं प्रत्ययागम्यमानम् & सत्यज्ञानानन्तमानन्दरूपं ब्रह्माद्वैतं यत्तदेवाहमस्मि

yatpratyastāśeṣamāyāviśeṣaṃ pratyagrūpaṃ pratyayāgamyamānam & satyajñānānantamānandarūpaṃ brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रियो ऽस्म्य् अविकारो ऽस्मि निष्कलो ऽस्मि निराकृतिः & निर्विकल्पो ऽस्मि नित्यो ऽस्मि निरालम्बो ऽस्मि निर्द्वयः

niṣkriyo 'smy avikāro 'smi niṣkalo 'smi nirākṛtiḥ & nirvikalpo 'smi nityo 'smi nirālambo 'smi nirdvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वात्मको ऽहं सर्वो ऽहं सर्वातीतो ऽहम् अद्वयः & केवलाक्षण्डबोधो ऽहम् आनन्दो ऽहं निरन्तरः

sarvātmako 'haṃ sarvo 'haṃ sarvātīto 'ham advayaḥ & kevalākṣaṇḍabodho 'ham ānando 'haṃ nirantaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाराज्यसाम्राज्यविभूतिरेषा भवत्कृपाश्रीमहिमप्रसादात् & प्राप्ता मया श्रीगुरवे महात्मने नमो नमस्ते ऽस्तु पुनर्नमो ऽस्तु

svārājyasāmrājyavibhūtireṣā bhavatkṛpāśrīmahimaprasādāt & prāptā mayā śrīgurave mahātmane namo namaste 'stu punarnamo 'stu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महास्वप्ने मायाकृतजनिजरामृत्युगहने भ्रमन्तं क्लिश्यन्तं बहुलतरतापैर् अनुदिनम् & अहंकारव्याघ्रव्यथितमिममत्यन्तकृपया प्रबोध्य प्रस्वापात्परमवितवान्मामसि गुरो

mahāsvapne māyākṛtajanijarāmṛtyugahane bhramantaṃ kliśyantaṃ bahulataratāpair anudinam & ahaṃkāravyāghravyathitamimamatyantakṛpayā prabodhya prasvāpātparamavitavānmāmasi guro

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्तस्मै सदैकस्मै कस्मैचिन्महसे नमः & यदेतद्विश्वरूपेण राजते गुरुराज ते

namastasmai sadaikasmai kasmaicinmahase namaḥ & yadetadviśvarūpeṇa rājate gururāja te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नतमवलोक्य शिष्यवर्यं समधिगतात्मसुखं प्रबुद्धतत्त्वम् & प्रमुदितहृदयं स देशिकेन्द्रः पुनरिदमाह वचः परं महात्मा

iti natamavalokya śiṣyavaryaṃ samadhigatātmasukhaṃ prabuddhatattvam & pramuditahṛdayaṃ sa deśikendraḥ punaridamāha vacaḥ paraṃ mahātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मप्रत्ययसन्ततिर्जगदतो ब्रह्मैव तत्सर्वतः पश्याध्यात्मदृशा प्रशान्तमनसा सर्वास्ववस्थास्व् अपि & रूपादन्यदवेक्षितं किमभितश्चक्षुष्मतां दृश्यते तद्वद्ब्रह्मविदः सतः किमपरं बुद्धेर्विहारास्पदम्

brahmapratyayasantatirjagadato brahmaiva tatsarvataḥ paśyādhyātmadṛśā praśāntamanasā sarvāsvavasthāsv api & rūpādanyadavekṣitaṃ kimabhitaścakṣuṣmatāṃ dṛśyate tadvadbrahmavidaḥ sataḥ kimaparaṃ buddhervihārāspadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्तां परानन्दरसानुभूति- मृत्सृज्य शून्येषु रमेत विद्वान् & चन्द्रे महाल्हादिनि दीप्यमाने चित्रेन्दुमालोकयितुं क इच्छेत्

kastāṃ parānandarasānubhūti- mṛtsṛjya śūnyeṣu rameta vidvān & candre mahālhādini dīpyamāne citrendumālokayituṃ ka icchet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्पदार्थानुभवेन किंचिन् न ह्यस्ति तृप्तिर्न च दुःखहानिः & तदद्वयानन्दरसानुभूत्या तृप्तः सुखं तिष्ठ सदात्मनिष्ठया

asatpadārthānubhavena kiṃcin na hyasti tṛptirna ca duḥkhahāniḥ & tadadvayānandarasānubhūtyā tṛptaḥ sukhaṃ tiṣṭha sadātmaniṣṭhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वम् एव सर्वथा पश्यन्मन्यमानः स्वमद्वयम् & स्वानन्दमनुभुञ्जानः कालं नय महामते

svam eva sarvathā paśyanmanyamānaḥ svamadvayam & svānandamanubhuñjānaḥ kālaṃ naya mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डबोधात्मनि निर्विकल्पे विकल्पनं व्योम्नि पुरप्रकल्पनम् & तदद्वयानन्दमयात्मना सदा शान्तिं परामेत्य भजस्व मौनम्

akhaṇḍabodhātmani nirvikalpe vikalpanaṃ vyomni puraprakalpanam & tadadvayānandamayātmanā sadā śāntiṃ parāmetya bhajasva maunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूष्णीमवस्था परमोपशान्तिः बुद्धेरसत्कल्पविकल्पहेतोः & ब्रह्मात्मन ब्रह्मविदो महात्मनो यत्राद्वयानन्दसुखं निरन्तरम्

tūṣṇīmavasthā paramopaśāntiḥ buddherasatkalpavikalpahetoḥ & brahmātmana brahmavido mahātmano yatrādvayānandasukhaṃ nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति निर्वासनान्मौनात्परं सुखकृदुत्तमम् & विज्ञातात्मस्वरूपस्य स्वानन्दरसपायिनः

nāsti nirvāsanānmaunātparaṃ sukhakṛduttamam & vijñātātmasvarūpasya svānandarasapāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छंस्तिष्ठन्नुपविशञ्छयानो वान्यथापि वा & यथेच्छया वेसेद्विद्वानात्नारामः सदा मुनिः

gacchaṃstiṣṭhannupaviśañchayāno vānyathāpi vā & yathecchayā vesedvidvānātnārāmaḥ sadā muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देशकालासनदिग्यमादि- लक्ष्याद्यपेक्षाप्रतिबद्धवृत्तेः & संसिद्धतत्त्वस्य महात्मनो ऽस्ति स्ववेदने का नियमाद्यवस्था

na deśakālāsanadigyamādi- lakṣyādyapekṣāpratibaddhavṛtteḥ & saṃsiddhatattvasya mahātmano 'sti svavedane kā niyamādyavasthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटो ऽयमिति विज्ञातुं नियमः को ऽन्ववेक्षते & विना प्रमाणसुष्ठुत्वं यस्मिन् सति पदार्थधीः

ghaṭo 'yamiti vijñātuṃ niyamaḥ ko 'nvavekṣate & vinā pramāṇasuṣṭhutvaṃ yasmin sati padārthadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमात्मा नित्यसिद्धः प्रमाणे सति भासते & न देशं नापि कालं न शुद्धिं वाप्यपेक्षते

ayamātmā nityasiddhaḥ pramāṇe sati bhāsate & na deśaṃ nāpi kālaṃ na śuddhiṃ vāpyapekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदत्तो ऽहम् इत्य् एतद् विज्ञानं निरपेक्षकम् & तद्वद् ब्रह्मविदो ऽप्य् अस्य ब्रह्माहमिति वेदनम्

devadatto 'ham ity etad vijñānaṃ nirapekṣakam & tadvad brahmavido 'py asya brahmāhamiti vedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानुनेव जगत्सर्वं भासते यस्य तेजसा & अनात्मकमसत्तुच्छं किं नु तस्यावभासकम्

bhānuneva jagatsarvaṃ bhāsate yasya tejasā & anātmakamasattucchaṃ kiṃ nu tasyāvabhāsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्य् अपि & येनार्थवन्ति तं किन्नु विज्ञातारं प्रकाशयेत्

vedaśāstrapurāṇāni bhūtāni sakalāny api & yenārthavanti taṃ kinnu vijñātāraṃ prakāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष स्वयंज्योतिरनन्तशक्तिः आत्माप्रमेयः सकलानुभूतिः & यम् एव विज्ञाय विमुक्तबन्धो जयत्ययं ब्रह्मविदुत्तमोत्तमः

eṣa svayaṃjyotiranantaśaktiḥ ātmāprameyaḥ sakalānubhūtiḥ & yam eva vijñāya vimuktabandho jayatyayaṃ brahmaviduttamottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न खिद्यते नो विषयैः प्रमोदते न सज्जते नापि विरज्यते च & स्वस्मिन्सदा क्रीडति नन्दति स्वयं निरन्तरानन्दरसेन तृप्तः

na khidyate no viṣayaiḥ pramodate na sajjate nāpi virajyate ca & svasminsadā krīḍati nandati svayaṃ nirantarānandarasena tṛptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनिः & तथैव विद्वान् रमते निर्ममो निरहं सुखी

kṣudhāṃ dehavyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuniḥ & tathaiva vidvān ramate nirmamo nirahaṃ sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्ताशून्यमदैन्यभैक्षमशनं पानं सरिद्वारिषु स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशा स्थितिरभीर्निद्रा श्मशाने वने & वस्त्रं क्षालनशोषणादिरहितं दिग्वास्तु शय्या मही संचारो निगमान्तवीथिषु विदां क्रीडा परे ब्रह्मणि

cintāśūnyamadainyabhaikṣamaśanaṃ pānaṃ saridvāriṣu svātantryeṇa niraṅkuśā sthitirabhīrnidrā śmaśāne vane & vastraṃ kṣālanaśoṣaṇādirahitaṃ digvāstu śayyā mahī saṃcāro nigamāntavīthiṣu vidāṃ krīḍā pare brahmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमानमालम्ब्य शरीरमेतद् भुनक्त्यशेषान्विषयानुपस्थितान् & परेच्छया बालवद् आत्मवेत्ता यो ऽव्यक्तलिङ्गो ऽननुषक्तबाह्यः

vimānamālambya śarīrametad bhunaktyaśeṣānviṣayānupasthitān & parecchayā bālavad ātmavettā yo 'vyaktaliṅgo 'nanuṣaktabāhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिगम्बरो वापि च साम्बरो वा त्वगम्बरो वापि चिदम्बरस्थः & उन्मत्तवद्वापि च बालवद्वा पिशाचवद्वापि चरत्यवन्याम्

digambaro vāpi ca sāmbaro vā tvagambaro vāpi cidambarasthaḥ & unmattavadvāpi ca bālavadvā piśācavadvāpi caratyavanyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामान्निष्कामरूपी संश्चरत्येकचारो मुनिः & स्वात्मनैव सदा तुष्टः स्वयं सर्वात्मना स्थितः

kāmānniṣkāmarūpī saṃścaratyekacāro muniḥ & svātmanaiva sadā tuṣṭaḥ svayaṃ sarvātmanā sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिन्मूढो विद्वान् क्वचिद् अपि महाराजविभवः क्वचिद्भ्रान्तः सौम्यः क्वचिदजगराचारकलितः & क्वचित्पात्रीभूतः क्वचिदवमतः क्वाप्यविदितः चरत्य् एवं प्राज्ञः सततपरमानन्दसुखितः

kvacinmūḍho vidvān kvacid api mahārājavibhavaḥ kvacidbhrāntaḥ saumyaḥ kvacidajagarācārakalitaḥ & kvacitpātrībhūtaḥ kvacidavamataḥ kvāpyaviditaḥ caraty evaṃ prājñaḥ satataparamānandasukhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्धनो ऽपि सदा तुष्टो ऽप्य् असहायो महाबलः & नित्यतृप्तो ऽप्य् अभुञ्जानो ऽप्य् असमः समदर्शनः

nirdhano 'pi sadā tuṣṭo 'py asahāyo mahābalaḥ & nityatṛpto 'py abhuñjāno 'py asamaḥ samadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि कुर्वन्नकुर्वाणश्चाभोक्ता फलभोग्य् अपि & शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नो ऽपि सर्वगः

api kurvannakurvāṇaścābhoktā phalabhogy api & śarīryapyaśarīryeṣa paricchinno 'pi sarvagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशरीरं सदा सन्तमिमं ब्रह्मविदं क्वचित् & प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे

aśarīraṃ sadā santamimaṃ brahmavidaṃ kvacit & priyāpriye na spṛśatastathaiva ca śubhāśubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलादिसंबन्धवतो ऽभिमानिनः सुखं च दुःखं च शुभाशुभे च & विध्वस्तबन्धस्य सदात्मनो मुनेः कुतः शुभं वाप्यशुभं फलं वा

sthūlādisaṃbandhavato 'bhimāninaḥ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca śubhāśubhe ca & vidhvastabandhasya sadātmano muneḥ kutaḥ śubhaṃ vāpyaśubhaṃ phalaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तो ऽपि रविर्जनैः & ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्यां ह्यज्ञात्वा वस्तुलक्षणम्

tamasā grastavadbhānādagrasto 'pi ravirjanaiḥ & grasta ityucyate bhrāntyāṃ hyajñātvā vastulakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वद्देहादिबन्धेभ्यो विमुक्तं ब्रह्मवित्तमम् & पश्यन्ति देहिवन्मूढाः शरीराभासदर्शनात्

tadvaddehādibandhebhyo vimuktaṃ brahmavittamam & paśyanti dehivanmūḍhāḥ śarīrābhāsadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिर्निर्ल्वयनीं वायं मुक्त्वा देहं तु तिष्ठति & इतस्ततश्चाल्यमानो यत् किंचित् प्राणवायुना

ahirnirlvayanīṃ vāyaṃ muktvā dehaṃ tu tiṣṭhati & itastataścālyamāno yat kiṃcit prāṇavāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रोतसा नीयते दारु यथा निम्नोन्नतस्थलम् & दैवेन नीयते देहो यथाकालोपभुक्तिषु

strotasā nīyate dāru yathā nimnonnatasthalam & daivena nīyate deho yathākālopabhuktiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धकर्मपरिकल्पितवासनाभिः संसारिवच्चरति भुक्तिषु मुक्तदेहः & सिद्धः स्वयं वसति साक्षिवदत्र तूष्णीं चक्रस्य मूलम् इव कल्पविकल्पशून्यः

prārabdhakarmaparikalpitavāsanābhiḥ saṃsārivaccarati bhuktiṣu muktadehaḥ & siddhaḥ svayaṃ vasati sākṣivadatra tūṣṇīṃ cakrasya mūlam iva kalpavikalpaśūnyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवेन्द्रियाणि विषयेषु नियुङ्क्त एष नैवापयुङ्क्त उप्दर्शनलक्षणस्थः & नैव क्रियाफलमपीषदवेक्षते स स्वानन्दसान्द्ररसपानसुमत्तचित्तः

naivendriyāṇi viṣayeṣu niyuṅkta eṣa naivāpayuṅkta updarśanalakṣaṇasthaḥ & naiva kriyāphalamapīṣadavekṣate sa svānandasāndrarasapānasumattacittaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्यालक्ष्यगतिं त्यक्त्वा यस् तिष्ठेत् केवलात्मना & शिव एव स्वयं साक्षादयं ब्रह्मविदुत्तमः

lakṣyālakṣyagatiṃ tyaktvā yas tiṣṭhet kevalātmanā & śiva eva svayaṃ sākṣādayaṃ brahmaviduttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्न् एव सदा मुक्तः कृतार्थो ब्रह्मवित्तमः & उपाधिनाशाद्ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति निर्द्वयम्

jīvann eva sadā muktaḥ kṛtārtho brahmavittamaḥ & upādhināśādbrahmaiva san brahmāpyeti nirdvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलूषो वेषसद्भावा- भावयोश् च यथा पुमान् & तथैव ब्रह्मविच् छ्रेष्ठः सदा ब्रह्मैव नापरः

śailūṣo veṣasadbhāvā- bhāvayoś ca yathā pumān & tathaiva brahmavic chreṣṭhaḥ sadā brahmaiva nāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र क्वापि विशीर्णं सत्पर्णम् इव तरोर् वपुः पततात् & ब्रह्मीभूतस्य यतेः प्राग् एव तच्चिदग्निना दग्धम्

yatra kvāpi viśīrṇaṃ satparṇam iva taror vapuḥ patatāt & brahmībhūtasya yateḥ prāg eva taccidagninā dagdham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदात्मनि ब्रह्मणि तिष्ठतो मुनेः पूर्णाद्वयानन्दमयात्मना सदा & न देशकालाद्युचितप्रतीक्षा त्वङ्मांसविट्पिण्डविसर्जनाय

sadātmani brahmaṇi tiṣṭhato muneḥ pūrṇādvayānandamayātmanā sadā & na deśakālādyucitapratīkṣā tvaṅmāṃsaviṭpiṇḍavisarjanāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहस्य मोक्षो नो मोक्षो न दण्डस्य कमण्डलोः & अविद्याहृदयग्रन्थिमोक्षो मोक्षो यतस्ततः

dehasya mokṣo no mokṣo na daṇḍasya kamaṇḍaloḥ & avidyāhṛdayagranthimokṣo mokṣo yatastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुल्यायामथ नद्यां वा शिवक्षेत्रे ऽपि चत्वरे & पर्णं पतति चेत्तेन तरोः किं नु शुभाशुभम्

kulyāyāmatha nadyāṃ vā śivakṣetre 'pi catvare & parṇaṃ patati cettena taroḥ kiṃ nu śubhāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्रस्य पुष्पस्य फलस्य नाशवद्- देहेन्द्रियप्राणधियां विनाशः & नैवात्मनः स्वस्य सदात्मकस्या- नन्दाकृतेर् वृक्षवद् अस्ति चैषः

patrasya puṣpasya phalasya nāśavad- dehendriyaprāṇadhiyāṃ vināśaḥ & naivātmanaḥ svasya sadātmakasyā- nandākṛter vṛkṣavad asti caiṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञानघन इत्य् आत्मलक्षणं सत्यसूचकम् & अनूद्यौपाधिकस्यैव कथयन्ति विनाशनम्

prajñānaghana ity ātmalakṣaṇaṃ satyasūcakam & anūdyaupādhikasyaiva kathayanti vināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविनाशी वा अरे ऽयमात्मेति श्रुतिर् आत्मनः & प्रब्रवीत्यविनाशित्वं विनश्यत्सु विकारिषु

avināśī vā are 'yamātmeti śrutir ātmanaḥ & prabravītyavināśitvaṃ vinaśyatsu vikāriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणवृक्षतृणधान्यकडङ्कराद्या दग्धा भवन्ति हि मृद् एव यथा तथैव & देहेन्द्रियासुमन आदि समस्तदृश्यं ज्ञानाग्निदग्धमुपयाति परात्मभावम्

pāṣāṇavṛkṣatṛṇadhānyakaḍaṅkarādyā dagdhā bhavanti hi mṛd eva yathā tathaiva & dehendriyāsumana ādi samastadṛśyaṃ jñānāgnidagdhamupayāti parātmabhāvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलक्षणं यथा ध्वान्तं लीयते भानुतेजसि & तथैव सकलं दृश्यं ब्रह्मणि प्रविलीयते

vilakṣaṇaṃ yathā dhvāntaṃ līyate bhānutejasi & tathaiva sakalaṃ dṛśyaṃ brahmaṇi pravilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटे नष्टे यथा व्योम व्योमैव भवति स्फुटम् & तथैवोपाधिविलये ब्रह्मैव ब्रह्मवित्स्वयम्

ghaṭe naṣṭe yathā vyoma vyomaiva bhavati sphuṭam & tathaivopādhivilaye brahmaiva brahmavitsvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरं क्षीरे यथा क्षिप्तं तैलं तैले जलं जले & संयुक्तमेकतां याति तथात्मन्य् आत्मविन्मुनिः

kṣīraṃ kṣīre yathā kṣiptaṃ tailaṃ taile jalaṃ jale & saṃyuktamekatāṃ yāti tathātmany ātmavinmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विदेहकैवल्यं सन्मात्रत्वमखण्डितम् & ब्रह्मभावं प्रपद्यैष यतिर्नावर्तते पुनः

evaṃ videhakaivalyaṃ sanmātratvamakhaṇḍitam & brahmabhāvaṃ prapadyaiṣa yatirnāvartate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदात्मैकत्वविज्ञानदग्धाविद्यादिवर्ष्मणः & अमुष्य ब्रह्मभूतत्वाद् ब्रह्मणः कुत उद्भवः

sadātmaikatvavijñānadagdhāvidyādivarṣmaṇaḥ & amuṣya brahmabhūtatvād brahmaṇaḥ kuta udbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायाकॢप्तौ बन्धमोक्षौ न स्तः स्वात्मनि वस्तुतः & यथा रज्जौ निष्क्रियायां सर्पाभासविनिर्गमौ

māyākḷptau bandhamokṣau na staḥ svātmani vastutaḥ & yathā rajjau niṣkriyāyāṃ sarpābhāsavinirgamau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृतेः सदसत्त्वाभ्यां वक्तव्ये बन्धमोक्षणे & नावृतिर्ब्रह्मणः काचिदन्याभावादनावृतम् \ यद्य् अस्त्य् अद्वैतहानिः स्याद् द्वैतं नो सहते श्रुतिः

āvṛteḥ sadasattvābhyāṃ vaktavye bandhamokṣaṇe & nāvṛtirbrahmaṇaḥ kācidanyābhāvādanāvṛtam \ yady asty advaitahāniḥ syād dvaitaṃ no sahate śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धञ्च मोक्षञ्च मृषैव मूढा बुद्धेर्गुणं वस्तुनि कल्पयन्ति & दृगावृतिं मेघकृतां यथा रवौ यतो ऽद्वयासङ्गचिदेतदक्षरम्

bandhañca mokṣañca mṛṣaiva mūḍhā buddherguṇaṃ vastuni kalpayanti & dṛgāvṛtiṃ meghakṛtāṃ yathā ravau yato 'dvayāsaṅgacidetadakṣaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीति प्रत्ययो यश्च यश्च नास्तीति वस्तुनि & बुद्धेर् एव गुणावेतौ न तु नित्यस्य वस्तुनः

astīti pratyayo yaśca yaśca nāstīti vastuni & buddher eva guṇāvetau na tu nityasya vastunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्तौ मायया कॢप्तौ बन्धमोक्षौ न चात्मनि & निष्कले निष्क्रिये शान्ते निरवद्ये निरञ्जने \ अद्वितीये परे तत्त्वे व्योमवत्कल्पना कुतः

atastau māyayā kḷptau bandhamokṣau na cātmani & niṣkale niṣkriye śānte niravadye nirañjane \ advitīye pare tattve vyomavatkalpanā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः & न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता

na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ & na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकलनिगमचूडास्वान्तसिद्धान्तरूपं परमिदमतिगुह्यं दर्शितं ते मयाद्य & अपगतकलिदोषं कामनिर्मुक्तबुद्धिं स्वसुतवदसकृत्त्वां भाव्यित्वा मुमुक्षुम्

sakalanigamacūḍāsvāntasiddhāntarūpaṃ paramidamatiguhyaṃ darśitaṃ te mayādya & apagatakalidoṣaṃ kāmanirmuktabuddhiṃ svasutavadasakṛttvāṃ bhāvyitvā mumukṣum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा गुरोर् वाक्यं प्रश्रयेण कृतानतिः & स तेन समनुज्ञातो ययौ निर्मुक्तबन्धनः

iti śrutvā guror vākyaṃ praśrayeṇa kṛtānatiḥ & sa tena samanujñāto yayau nirmuktabandhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुर् एव सदानन्दसिन्धौ निर्मग्नमानसः & पावयन्वसुधां सर्वाण् विचचार निरन्तरः

gurur eva sadānandasindhau nirmagnamānasaḥ & pāvayanvasudhāṃ sarvāṇ vicacāra nirantaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याचार्यस्य शिष्यस्य संवादेनात्मलक्षणम् & निरूपितं मुमुक्षूणां सुखबोधोपपत्तये

ityācāryasya śiṣyasya saṃvādenātmalakṣaṇam & nirūpitaṃ mumukṣūṇāṃ sukhabodhopapattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितमिदमुपदेशमाद्रियन्तां विहितनिरस्तसमस्तचित्तदोषाः & भवसुखविरताः प्रशान्तचित्ताः श्रुतिरसिका यतयो मुमुक्षवो ये

hitamidamupadeśamādriyantāṃ vihitanirastasamastacittadoṣāḥ & bhavasukhaviratāḥ praśāntacittāḥ śrutirasikā yatayo mumukṣavo ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसाराध्वनि तापभानुकिरणप्रोद्भूतदाहव्यथा- खिन्नानां जलकाङ्क्षया मरुभुवि भ्रान्त्या परिभ्राम्यताम् & अत्यासन्नसुधाम्बुधिं सुखकरं ब्रह्माद्वयं दर्शयत्य् एषा शंकरभारती विजयते निर्वाणसंदायिनी

saṃsārādhvani tāpabhānukiraṇaprodbhūtadāhavyathā- khinnānāṃ jalakāṅkṣayā marubhuvi bhrāntyā paribhrāmyatām & atyāsannasudhāmbudhiṃ sukhakaraṃ brahmādvayaṃ darśayaty eṣā śaṃkarabhāratī vijayate nirvāṇasaṃdāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.