Śārṅgadhara-saṃhitā 1.7

रोगाणां गणना पूर्वं मुनिभिर्या प्रकीर्त्तिता मयाऽत्र प्रोच्यते सैव तद्भेदा बहवो मताः

rogāṇāṃ gaṇanā pūrvaṃ munibhiryā prakīrttitā mayā'tra procyate saiva tadbhedā bahavo matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिरुद्दिष्टा ज्वरास्तद्भेद उच्यते पृथग्दोषैस्तथा द्वन्द्वभेदेन त्रिविधः स्मृतः एकश्च सन्निपातेन तद्भेदा बहवः स्मृताः

pañcaviṃśatiruddiṣṭā jvarāstadbheda ucyate pṛthagdoṣaistathā dvandvabhedena trividhaḥ smṛtaḥ ekaśca sannipātena tadbhedā bahavaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायशः सन्निपातेन पञ्चस्युर्विषमज्वराः सन्ततः सततश्चैव अन्येद्युष्कस्तृतीयकः

prāyaśaḥ sannipātena pañcasyurviṣamajvarāḥ santataḥ satataścaiva anyedyuṣkastṛtīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चातुर्थिकश्च पञ्च्ते कीर्त्तिता विषमज्वराः तथाऽगन्तुज्वरोऽप्येकस्त्रयोदशविधो मतः

cāturthikaśca pañcte kīrttitā viṣamajvarāḥ tathā'gantujvaro'pyekastrayodaśavidho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिचारग्रहावेशशापैरागन्तुकस्त्रिधा श्रमाच्छेदात्क्षताद्दाहाच्चतुर्द्धाघातजो ज्वरः

abhicāragrahāveśaśāpairāgantukastridhā śramācchedātkṣatāddāhāccaturddhāghātajo jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामाद्भीतेः शुचो रोषाद्विषादौषधगन्धतः अभिषङ्गज्वराः षट्स्युरेवं ज्वरविनिश्चयः

kāmādbhīteḥ śuco roṣādviṣādauṣadhagandhataḥ abhiṣaṅgajvarāḥ ṣaṭsyurevaṃ jvaraviniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीसारग्रहणीप्रवाहिकाणां भेदाः पृथक्त्रिदोषैः सर्वैश्च शोकादामाद्भयादपि अतीसारः सप्तधा स्याद् ग्रहणी पञ्चधा मता

atīsāragrahaṇīpravāhikāṇāṃ bhedāḥ pṛthaktridoṣaiḥ sarvaiśca śokādāmādbhayādapi atīsāraḥ saptadhā syād grahaṇī pañcadhā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्दोषैः सन्निपातात्तथा चामेन पञ्चमी प्रवाहिका चतुर्द्धा स्यात्पृथग्दोषैस्तथाऽस्रतः

pṛthagdoṣaiḥ sannipātāttathā cāmena pañcamī pravāhikā caturddhā syātpṛthagdoṣaistathā'srataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीर्णं त्रिविधं प्रोक्तं विष्टब्धं वायुना मतम्

ajīrṇaṃ trividhaṃ proktaṃ viṣṭabdhaṃ vāyunā matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्ताद्विदग्धं विज्ञेयं कफेनामं तदुच्यते विषाजीर्णं रसादेकं दोषैः स्यादलसस्त्रिधा

pittādvidagdhaṃ vijñeyaṃ kaphenāmaṃ taducyate viṣājīrṇaṃ rasādekaṃ doṣaiḥ syādalasastridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषूचीदण्डकालसकविलम्बिकानां भेदाः विषूची त्रिविधा प्रोक्ता दोषैः सा स्यात्पृथक्पृथक् दण्डकालसकश्चैव एकैव स्याद्विलम्बिका

viṣūcīdaṇḍakālasakavilambikānāṃ bhedāḥ viṣūcī trividhā proktā doṣaiḥ sā syātpṛthakpṛthak daṇḍakālasakaścaiva ekaiva syādvilambikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शांसि षड्विधान्याहुर्वातपित्तकफास्रतः सन्निपाताच्च संसर्गात्तेषां भेदो द्विधा स्मृतः

arśāṃsi ṣaḍvidhānyāhurvātapittakaphāsrataḥ sannipātācca saṃsargātteṣāṃ bhedo dvidhā smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहजोत्तरजन्मभ्यां तथा शुष्कार्द्र भेदतः त्रिधैव चर्मकीलानि वातात्पित्तात्कफादपि

sahajottarajanmabhyāṃ tathā śuṣkārdra bhedataḥ tridhaiva carmakīlāni vātātpittātkaphādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविंशतिभेदेन कृमयः स्युर्द्विधा च ते बाह्यास्तथाऽभ्यन्तराः स्युस्तेषु यूका बहिश्चराः

ekaviṃśatibhedena kṛmayaḥ syurdvidhā ca te bāhyāstathā'bhyantarāḥ syusteṣu yūkā bahiścarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिक्षाश्चान्येऽन्तरचराः कफात्ते हृदयादकाः अन्त्रादा उदरावेष्टाश्चुरवश्च महागुदाः

likṣāścānye'ntaracarāḥ kaphātte hṛdayādakāḥ antrādā udarāveṣṭāścuravaśca mahāgudāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धा दर्भकुसुमास्तथा रक्ताच्च मातरः सौरसा लोमविध्वंसा रोमद्वीपा उदुम्बराः

sugandhā darbhakusumāstathā raktācca mātaraḥ saurasā lomavidhvaṃsā romadvīpā udumbarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशादाश्च तथैवान्ये शकृज्जाता मकेरुकाः लेलिहाश्च सशूलाश्च सौसुरादाः ककेरुकाः

keśādāśca tathaivānye śakṛjjātā makerukāḥ lelihāśca saśūlāśca sausurādāḥ kakerukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाऽन्य कफरक्ताभ्यां संजातः स्नायुकः स्मृतः व्रणस्य कृमयश्चान्ये विषमा बाह्ययोनयः

tathā'nya kapharaktābhyāṃ saṃjātaḥ snāyukaḥ smṛtaḥ vraṇasya kṛmayaścānye viṣamā bāhyayonayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरोगाश्च पञ्च स्युर्वातपित्तकफैस्त्रिधा त्रिदोषैर्मृत्तिकाभिश्च तथैका कामला स्मृता स्यात्कुम्भकामला चैका तथैकं च हलीमकम्

pāṇḍurogāśca pañca syurvātapittakaphaistridhā tridoṣairmṛttikābhiśca tathaikā kāmalā smṛtā syātkumbhakāmalā caikā tathaikaṃ ca halīmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तं त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वगं कफसंभवम् अधोगं मारुतं ज्ञेयं तद्द्वयेन द्विमार्गगम्

raktapittaṃ tridhā proktamūrdhvagaṃ kaphasaṃbhavam adhogaṃ mārutaṃ jñeyaṃ taddvayena dvimārgagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासाः पञ्च समुद्दिष्टास्ते त्रयः स्युस्त्रिभिर्मलैः उरः क्षताच्चतुर्थः स्यात्क्षयाद्धातोश्च पञ्चमः

kāsāḥ pañca samuddiṣṭāste trayaḥ syustribhirmalaiḥ uraḥ kṣatāccaturthaḥ syātkṣayāddhātośca pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयाः पञ्चैव विज्ञेयास्त्रिभिर्दोषैस्त्रयश्च ते चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमः स्यादुरःक्षतात्

kṣayāḥ pañcaiva vijñeyāstribhirdoṣaistrayaśca te caturthaḥ sannipātena pañcamaḥ syāduraḥkṣatāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषाः स्युः षट्प्रकारेण स्त्रीप्रसङ्गाच्छुचो व्रणात् अध्वश्रमाच्च व्यायामाद् बार्धक्यादपि जायते

śoṣāḥ syuḥ ṣaṭprakāreṇa strīprasaṅgācchuco vraṇāt adhvaśramācca vyāyāmād bārdhakyādapi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासाश्च पञ्च विज्ञेयाः क्षुद्रः स्यात्तमकस्तथा ऊर्ध्वश्वासो महाश्वासच्छिन्नश्वासश्च पञ्चमः

śvāsāśca pañca vijñeyāḥ kṣudraḥ syāttamakastathā ūrdhvaśvāso mahāśvāsacchinnaśvāsaśca pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथिताः पञ्च हिक्कास्तु तास्तु क्षुद्रा ऽन्नजा तथा गम्भीरा यमला चैव महती पञ्चमी तथा

kathitāḥ pañca hikkāstu tāstu kṣudrā 'nnajā tathā gambhīrā yamalā caiva mahatī pañcamī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारोऽग्नेर्विकाराः स्युर्विषमो वातसम्भवः तीक्ष्णः पित्तात्कफान्मन्दो भस्मको वातपित्तयोः

catvāro'gnervikārāḥ syurviṣamo vātasambhavaḥ tīkṣṇaḥ pittātkaphānmando bhasmako vātapittayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरोचकभेदाः पञ्चैवारोचका ज्ञेया वातपित्तकफैस्त्रिधा सन्निपातान्मनस्तापात् छर्दिभेदाः छर्दयः सप्तधा मताः

arocakabhedāḥ pañcaivārocakā jñeyā vātapittakaphaistridhā sannipātānmanastāpāt chardibhedāḥ chardayaḥ saptadhā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर्दोषैः पृथक्तिस्रः कृमिभिः सन्निपातजः घृणया च तथा स्त्रीणां गर्भाधानाच्च जायते

tribhirdoṣaiḥ pṛthaktisraḥ kṛmibhiḥ sannipātajaḥ ghṛṇayā ca tathā strīṇāṃ garbhādhānācca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरभेदाः षडेव स्युर्वातपित्तकफैस्त्रयः मेदसा सन्निपातेन क्षयात्षष्ठः प्रकीर्तितः

svarabhedāḥ ṣaḍeva syurvātapittakaphaistrayaḥ medasā sannipātena kṣayātṣaṣṭhaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा च षड्विधा प्रोक्तावातात्पित्तात्कफादपि त्रिदोषैरुपसर्गेण क्षयाद्धातोश्च षष्ठिका

tṛṣṇā ca ṣaḍvidhā proktāvātātpittātkaphādapi tridoṣairupasargeṇa kṣayāddhātośca ṣaṣṭhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छाभ्रमनिद्रा तन्द्रा संन्यासग्लानि भेदाः मूर्च्छा चतुर्विधा ज्ञेयाः वातपित्तकफैः पृथक्

mūrcchābhramanidrā tandrā saṃnyāsaglāni bhedāḥ mūrcchā caturvidhā jñeyāḥ vātapittakaphaiḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थी सन्निपातेन तथैकश्च भ्रमः स्मृतः निद्रा तन्द्रा च संन्यासो ग्लानिश्चैकैकशः स्मृताः

caturthī sannipātena tathaikaśca bhramaḥ smṛtaḥ nidrā tandrā ca saṃnyāso glāniścaikaikaśaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदाः सप्त समाख्याता वातपित्तकफैस्त्रयः त्रिदोषैरसृजा मद्याद्विषादपि स सप्तमः

madāḥ sapta samākhyātā vātapittakaphaistrayaḥ tridoṣairasṛjā madyādviṣādapi sa saptamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदात्ययभेदास्तदवान्तरभेदाश्च मदात्ययश्चतुर्द्धा स्याद्वातपित्तकफादपि त्रिदोषैरपि विज्ञेय एकः परमदस्तथा

madātyayabhedāstadavāntarabhedāśca madātyayaścaturddhā syādvātapittakaphādapi tridoṣairapi vijñeya ekaḥ paramadastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानाजीर्णं तथा चैकं तथैकः पानविभ्रमः पानात्ययस्तथा चैकः दाहभेदाः दाहाः सप्त मतास्तथा

pānājīrṇaṃ tathā caikaṃ tathaikaḥ pānavibhramaḥ pānātyayastathā caikaḥ dāhabhedāḥ dāhāḥ sapta matāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तात्तथा रक्तात्तृष्णायाः पित्ततस्तथा धातुक्षयान्मर्मघाताद्र क्तपूर्णोदरादपि

raktapittāttathā raktāttṛṣṇāyāḥ pittatastathā dhātukṣayānmarmaghātādra ktapūrṇodarādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मादाः षट् समाख्यातास्त्रिभिर्दोषैस्त्रयश्च ते सन्निपाताद्विषाज्ज्ञेयः षष्ठो दुःखेन चेतसः

unmādāḥ ṣaṭ samākhyātāstribhirdoṣaistrayaśca te sannipātādviṣājjñeyaḥ ṣaṣṭho duḥkhena cetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतोन्मादा विंशतिः स्युस्ते देवाद्दानवादपि गन्धर्वात्किन्नराद्यक्षात्पितृभ्यो गुरुशापतः

bhūtonmādā viṃśatiḥ syuste devāddānavādapi gandharvātkinnarādyakṣātpitṛbhyo guruśāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेताच्च गुह्यकाद् वृद्धात्सिद्धाद्भूतात्पिशाचतः जलाधिदेवतायाश्च नागाच्च ब्रह्मराक्षसात् राक्षसादपि कूष्माण्डात्कृत्या वेतालयोरपि

pretācca guhyakād vṛddhātsiddhādbhūtātpiśācataḥ jalādhidevatāyāśca nāgācca brahmarākṣasāt rākṣasādapi kūṣmāṇḍātkṛtyā vetālayorapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपस्मारश्चतुर्द्धा स्यात्समीरात्पित्ततस्तथा श्लेष्मणोऽपि तृतीयः स्याच्चतुर्थः सन्निपाततः

apasmāraścaturddhā syātsamīrātpittatastathā śleṣmaṇo'pi tṛtīyaḥ syāccaturthaḥ sannipātataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमवातभेदाः चत्वारश्चामवाताः स्युर्वातपित्तकफैस्त्रिधा चतुर्थः सन्निपातेन शूलभेदाः शूलान्यष्टौ बुधा जगुः

āmavātabhedāḥ catvāraścāmavātāḥ syurvātapittakaphaistridhā caturthaḥ sannipātena śūlabhedāḥ śūlānyaṣṭau budhā jaguḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथगदोषैस्त्रिधा द्वन्द्वभेदेन त्रिविधान्यपि आमेन सप्तमं प्रोक्तं सन्निपातेन चाष्टमम्

pṛthagadoṣaistridhā dvandvabhedena trividhānyapi āmena saptamaṃ proktaṃ sannipātena cāṣṭamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणामभवं शूलमष्टधा परिकीर्त्तितम् मलैर्या शूलसंख्या स्यात्तैरेव परिणामजम्

pariṇāmabhavaṃ śūlamaṣṭadhā parikīrttitam malairyā śūlasaṃkhyā syāttaireva pariṇāmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नद्र वजरत्पित्तशूले अन्नद्र वभवं शूलं जरत्पित्तभवं तथा एकैकं गणितं सुज्ञैः उदावर्त्तभेदाः उदावर्त्तास्त्रयोदश

annadra vajaratpittaśūle annadra vabhavaṃ śūlaṃ jaratpittabhavaṃ tathā ekaikaṃ gaṇitaṃ sujñaiḥ udāvarttabhedāḥ udāvarttāstrayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः क्षुन्निग्रहात्प्रोक्तस्तृष्णारोधाद् द्वितीयकः

ekaḥ kṣunnigrahātproktastṛṣṇārodhād dvitīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रा घातात्तृतीयः स्याच्चतुर्थः श्वासनिग्रहात् छर्दिरोधात्पञ्चमः स्यात्षष्ठः क्षवथुनिग्रहात्

nidrā ghātāttṛtīyaḥ syāccaturthaḥ śvāsanigrahāt chardirodhātpañcamaḥ syātṣaṣṭhaḥ kṣavathunigrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जृम्भारोधात्सप्तमः स्यादुद्गारग्रहतोऽष्टमः नवमः स्यादश्रुरोधाद्दशमः शुक्रधारणात्

jṛmbhārodhātsaptamaḥ syādudgāragrahato'ṣṭamaḥ navamaḥ syādaśrurodhāddaśamaḥ śukradhāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्ररोधान्मलस्यापि रोधाद्वातविनिग्रहात् उदावर्त्तास्त्रयश्चैते घोरोपद्र वकारकाः

mūtrarodhānmalasyāpi rodhādvātavinigrahāt udāvarttāstrayaścaite ghoropadra vakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाहोद्विविधो ज्ञेय एकः पक्काशयोद्भवः आमाशयोद्भवश्चान्यः प्रत्यानाहः स कथ्यते

ānāhodvividho jñeya ekaḥ pakkāśayodbhavaḥ āmāśayodbhavaścānyaḥ pratyānāhaḥ sa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरोग्रहहृद्रो गयोर्भेदाः उरोग्रहस्तथा चैको हृद्रो गाः पञ्च कीर्त्तिताः वातादिभिस्त्रयः प्रोक्ताश्चतुर्थः सन्निपाततः पञ्चमः क्रिमिसञ्जातः उदररोगभेदाः तथाऽष्टावुदराणि च

urograhahṛdro gayorbhedāḥ urograhastathā caiko hṛdro gāḥ pañca kīrttitāḥ vātādibhistrayaḥ proktāścaturthaḥ sannipātataḥ pañcamaḥ krimisañjātaḥ udararogabhedāḥ tathā'ṣṭāvudarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्पित्तात्कफात्त्रीणि त्रिदोषेभ्यो जलादपि प्लीह्नः क्षताद्बद्धगुदादष्टमं परिकीर्त्तितम्

vātātpittātkaphāttrīṇi tridoṣebhyo jalādapi plīhnaḥ kṣatādbaddhagudādaṣṭamaṃ parikīrttitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मास्त्वष्टौ समाख्याता वातपित्तकफैस्त्रयः

gulmāstvaṣṭau samākhyātā vātapittakaphaistrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वन्द्वभेदास्त्रयः प्रोक्ताः सप्तमः सन्निपाततः रक्तादष्टमकः ख्यातः मूत्राघातभेदाः मूत्राघातास्त्रयोदश

dvandvabhedāstrayaḥ proktāḥ saptamaḥ sannipātataḥ raktādaṣṭamakaḥ khyātaḥ mūtrāghātabhedāḥ mūtrāghātāstrayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातकुण्डलिका पूर्वा वाताष्ठीला ततः परा वातबस्तिस्तृतीयः स्यान्मूत्रातीतश्चतुर्थकः

vātakuṇḍalikā pūrvā vātāṣṭhīlā tataḥ parā vātabastistṛtīyaḥ syānmūtrātītaścaturthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमं मूत्रजठरं षष्ठो मूत्रक्षयः स्मृतः मूत्रोत्सर्गः सप्तमः स्यान्मूत्रग्रन्थिस्तथाऽष्टमः

pañcamaṃ mūtrajaṭharaṃ ṣaṣṭho mūtrakṣayaḥ smṛtaḥ mūtrotsargaḥ saptamaḥ syānmūtragranthistathā'ṣṭamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रशुक्रंतु नवमं विड्घातो दशमः स्मृतः मूत्रसादश्चोष्णवातोबस्तिकुण्डलिका तथा त्रयोऽप्येते मूत्रघाताः पृथग्घोराः प्रकीर्त्तिताः

mūtraśukraṃtu navamaṃ viḍghāto daśamaḥ smṛtaḥ mūtrasādaścoṣṇavātobastikuṇḍalikā tathā trayo'pyete mūtraghātāḥ pṛthagghorāḥ prakīrttitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रकृच्छ्राणि चाष्टौ स्युर्वातपित्तकफैस्त्रिधा

mūtrakṛcchrāṇi cāṣṭau syurvātapittakaphaistridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निपाताचतुर्थं स्याच्छुक्रकृच्छ्रं च पञ्चमं विट्कृच्छ्रं षष्ठमाख्यातं घातकृच्छ्रं च सप्तमम् अष्टमं चाश्मरीकृच्छ्रं अश्मरीभेदाः चतुर्द्धा चाश्मरी मता

sannipātācaturthaṃ syācchukrakṛcchraṃ ca pañcamaṃ viṭkṛcchraṃ ṣaṣṭhamākhyātaṃ ghātakṛcchraṃ ca saptamam aṣṭamaṃ cāśmarīkṛcchraṃ aśmarībhedāḥ caturddhā cāśmarī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्पित्तात्कफाच्छुक्रात् तथा मेहाश्च विंशतिः

vātātpittātkaphācchukrāt tathā mehāśca viṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुमेहः सुरामेहः पिष्टमेहश्च सान्द्र कः शुक्रमेहोदकाख्यौ च लालामेहश्च शीतकः सिकताख्यः शनैर्मेहो दशैते कफसम्भवाः

ikṣumehaḥ surāmehaḥ piṣṭamehaśca sāndra kaḥ śukramehodakākhyau ca lālāmehaśca śītakaḥ sikatākhyaḥ śanairmeho daśaite kaphasambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्जिष्ठाख्यो हरिद्रा ख्यो नीलमेहश्च रक्तकः कृष्णमेहः क्षारमेहः षडेते पित्तसम्भवाः

mañjiṣṭhākhyo haridrā khyo nīlamehaśca raktakaḥ kṛṣṇamehaḥ kṣāramehaḥ ṣaḍete pittasambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिमेहो वसामेहो मज्जामेहो मधुप्रभः चत्वारो वातजा मेहा इति मेहाश्च विंशतिः

hastimeho vasāmeho majjāmeho madhuprabhaḥ catvāro vātajā mehā iti mehāśca viṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमरोगस्तथा चैकः प्रमेहपिटिका दश शराविका कच्छपिका पुत्रिणी विनताऽलजी

somarogastathā caikaḥ pramehapiṭikā daśa śarāvikā kacchapikā putriṇī vinatā'lajī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मसूरिका सर्षपिका जालिनी च विदारिका विद्र धिश्च दशैताः स्युः पिटिका मेहसम्भवाः

masūrikā sarṣapikā jālinī ca vidārikā vidra dhiśca daśaitāḥ syuḥ piṭikā mehasambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदो दोषस्तथा चैकः शोथ रोगा नव स्मृताः दोषैः पृथग्द्वयैः सर्वैरभिघाताद्विषादपि

medo doṣastathā caikaḥ śotha rogā nava smṛtāḥ doṣaiḥ pṛthagdvayaiḥ sarvairabhighātādviṣādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धयः सप्त गदिता वातात्पित्तात्कफेन च रक्तेन मेदसा मूत्रादन्त्रवृद्धिश्च सप्तमी

vṛddhayaḥ sapta gaditā vātātpittātkaphena ca raktena medasā mūtrādantravṛddhiśca saptamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डवृद्धि गण्डमालिका गण्डालजीरोगाः अण्डवृद्धिस्तथा चैका तथैका गण्डमालिका गण्डालजीति चैका स्याद् ग्रन्थिभेदाः ग्रन्थयो नवधा मताः

aṇḍavṛddhi gaṇḍamālikā gaṇḍālajīrogāḥ aṇḍavṛddhistathā caikā tathaikā gaṇḍamālikā gaṇḍālajīti caikā syād granthibhedāḥ granthayo navadhā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर्दोषैस्त्रयो रक्ताच्छिराभिर्मेदसो व्रणात् अस्थ्ना मांसेन नवमः अर्बुदभेदाः षड्विधं स्यात्तथाऽबुदम्

tribhirdoṣaistrayo raktācchirābhirmedaso vraṇāt asthnā māṃsena navamaḥ arbudabhedāḥ ṣaḍvidhaṃ syāttathā'budam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्पित्तात्कफाद्र क्तान्मांसादपि च मेदसः

vātātpittātkaphādra ktānmāṃsādapi ca medasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लीपदं च त्रिधा प्रोक्तं वातात्पित्तात्कफादपि

ślīpadaṃ ca tridhā proktaṃ vātātpittātkaphādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्र धिभेदाः विद्र धिः षड्विधः ख्यातो वातपित्तकफैस्त्रयः रक्तात् क्षतात् त्रिदोषैश्च व्रणभेदाः व्रणाः पञ्चदशोदिताः

vidra dhibhedāḥ vidra dhiḥ ṣaḍvidhaḥ khyāto vātapittakaphaistrayaḥ raktāt kṣatāt tridoṣaiśca vraṇabhedāḥ vraṇāḥ pañcadaśoditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां चतुर्द्धा भेदाः स्युरागन्तुर्देहजस्तथा शुद्धो दुष्टश्च विज्ञेयस्तत्संख्या कथ्यते पृथक् वातव्रणः पित्तजश्च कफजो रक्तजो व्रणः

teṣāṃ caturddhā bhedāḥ syurāganturdehajastathā śuddho duṣṭaśca vijñeyastatsaṃkhyā kathyate pṛthak vātavraṇaḥ pittajaśca kaphajo raktajo vraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तभवश्चान्यो वातश्लेष्मभवस्तथा तथा पित्तकफाभ्यां च सन्निपातेन चाष्टमः

vātapittabhavaścānyo vātaśleṣmabhavastathā tathā pittakaphābhyāṃ ca sannipātena cāṣṭamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमो वातरक्तेन दशमो रक्तपित्ततः श्लेष्मरक्तभवश्चान्यो वातपित्तासृगुद्भवः

navamo vātaraktena daśamo raktapittataḥ śleṣmaraktabhavaścānyo vātapittāsṛgudbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातश्लेष्मासृगुत्पन्नः पित्तश्लेष्मास्रसंभवः सन्निपातासृगुद्भूत इति पञ्चदश व्रणाः

vātaśleṣmāsṛgutpannaḥ pittaśleṣmāsrasaṃbhavaḥ sannipātāsṛgudbhūta iti pañcadaśa vraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्योव्रणस्त्वष्टधा स्यादविकॢप्तविलम्बितौ छिन्नभिन्नप्रचलिता घृष्टविद्धनिपातिताः

sadyovraṇastvaṣṭadhā syādavikḷptavilambitau chinnabhinnapracalitā ghṛṣṭaviddhanipātitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठभेदो द्विधा प्रोक्तश्छिन्नान्त्रो निःसृतान्त्रकः

koṣṭhabhedo dvidhā proktaśchinnāntro niḥsṛtāntrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिभङ्गभेदाः अस्थिभङ्गोऽष्टधा प्रोक्तो भग्नपृष्ठविदारितौ विवर्त्तितश्च विश्लिष्टस्तिर्यक्क्षिप्तस्त्वधोगतः ऊर्ध्वगः संधिभग्नश्च वह्निदग्धभेदाः वह्निदग्धश्चतुर्विधः

asthibhaṅgabhedāḥ asthibhaṅgo'ṣṭadhā prokto bhagnapṛṣṭhavidāritau vivarttitaśca viśliṣṭastiryakkṣiptastvadhogataḥ ūrdhvagaḥ saṃdhibhagnaśca vahnidagdhabhedāḥ vahnidagdhaścaturvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लुष्टो विदग्धो दुर्दग्धः सम्यग्दग्धः प्रकीर्त्तितः

pluṣṭo vidagdho durdagdhaḥ samyagdagdhaḥ prakīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडीव्रणभेदाः नाड्यः पञ्च समाख्याता वातपित्तकफैस्त्रिधा त्रिदोषैरपि शल्येन भगन्दरभेदाः तथाऽष्टौ स्युर्भगन्दराः

nāḍīvraṇabhedāḥ nāḍyaḥ pañca samākhyātā vātapittakaphaistridhā tridoṣairapi śalyena bhagandarabhedāḥ tathā'ṣṭau syurbhagandarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतपोनस्तु पवनादुष्ट्रग्रीवश्च पित्ततः परिस्रावो कफाज्ज्ञेय ऋजुर्वातकफोद्भवः

śataponastu pavanāduṣṭragrīvaśca pittataḥ parisrāvo kaphājjñeya ṛjurvātakaphodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्षेपी मरुत्पित्तादर्शोजः कफपित्ततः आगन्तुजातश्चोन्मार्गी शङ्खावर्तस्त्रिदोषजः

parikṣepī marutpittādarśojaḥ kaphapittataḥ āgantujātaśconmārgī śaṅkhāvartastridoṣajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदंशभेदाः मेढ्रे पञ्चोपदंशाः स्युर्वातपित्तकफैस्त्रिधा सन्निपातेन रक्ताच्च शूकामयभेदाः मेढ्रे शूकामयास्तथा चतुर्विंशतिराख्याता लिङ्गार्शो ग्रथितं तथा

upadaṃśabhedāḥ meḍhre pañcopadaṃśāḥ syurvātapittakaphaistridhā sannipātena raktācca śūkāmayabhedāḥ meḍhre śūkāmayāstathā caturviṃśatirākhyātā liṅgārśo grathitaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तमवमन्थश्च मृदितं शतपोनकः अष्ठीलिका सर्षपिका त्वक्पाकश्चावपाटिका

nivṛttamavamanthaśca mṛditaṃ śataponakaḥ aṣṭhīlikā sarṣapikā tvakpākaścāvapāṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसपाकः स्पर्शहानिर्निरुद्धमणिरुत्तमा मांसार्बुदं पुष्करिका संमूढपिडिकाऽलजी

māṃsapākaḥ sparśahānirniruddhamaṇiruttamā māṃsārbudaṃ puṣkarikā saṃmūḍhapiḍikā'lajī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तार्बुदं विद्र धिश्च कुम्भिकातिलकालकः निरुद्धप्रकशः प्रोक्तस्तथैव परिवर्त्तिका

raktārbudaṃ vidra dhiśca kumbhikātilakālakaḥ niruddhaprakaśaḥ proktastathaiva parivarttikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठान्यष्टादशोक्तानि वातात् कापालिकं भवेत् पित्तेनोदुम्बरं प्रोक्तं कफान्मण्डलचर्चिके

kuṣṭhānyaṣṭādaśoktāni vātāt kāpālikaṃ bhavet pittenodumbaraṃ proktaṃ kaphānmaṇḍalacarcike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुत्पित्तादृष्यजिह्वं श्लेष्मवाताद्विपादिका तथा सिध्मैककुष्ठं च किटिभं चालसं तथा

marutpittādṛṣyajihvaṃ śleṣmavātādvipādikā tathā sidhmaikakuṣṭhaṃ ca kiṭibhaṃ cālasaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफपित्तात् पुनर्दद्रुः पामा विस्फोटकं तथा महाकुष्ठं चर्मदलं पुण्डरीकं शतारुकम्

kaphapittāt punardadruḥ pāmā visphoṭakaṃ tathā mahākuṣṭhaṃ carmadalaṃ puṇḍarīkaṃ śatārukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदोषैः काकणं ज्ञेयं तथाऽन्यच्छिवत्रसंज्ञितम् तथा वातेन पित्तेन श्लेष्मणा च त्रिधा भवेत्

tridoṣaiḥ kākaṇaṃ jñeyaṃ tathā'nyacchivatrasaṃjñitam tathā vātena pittena śleṣmaṇā ca tridhā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुद्र रोगाः षष्टिसंख्यास्तेष्वादौ शर्करार्बुदम् इन्द्र वृद्धा पनसिका विवृताऽन्धालजी तथा

kṣudra rogāḥ ṣaṣṭisaṃkhyāsteṣvādau śarkarārbudam indra vṛddhā panasikā vivṛtā'ndhālajī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराहदंष्ट्रो वल्मीकं कच्छपी तिलकालकः गर्दभी रकसा चैव यवप्रख्या विदारिका

varāhadaṃṣṭro valmīkaṃ kacchapī tilakālakaḥ gardabhī rakasā caiva yavaprakhyā vidārikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदरं मषकश्चैव नीलिका जालगर्दभः इरिवेल्ली जतुमणिर्गुदभ्रंशोऽग्निरोहिणी

kadaraṃ maṣakaścaiva nīlikā jālagardabhaḥ irivellī jatumaṇirgudabhraṃśo'gnirohiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निरुद्धगुदः कोठः कुनखोऽनुशयी तथा पद्मिनीकण्टकश्चिप्पमलसो मुखदूषिका

sanniruddhagudaḥ koṭhaḥ kunakho'nuśayī tathā padminīkaṇṭakaścippamalaso mukhadūṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षावृषणकच्छूश्च गन्धः पाषाणगर्दभः राजिका च तथा व्यङ्गश्चतुर्द्धा परिकीर्त्तितः

kakṣāvṛṣaṇakacchūśca gandhaḥ pāṣāṇagardabhaḥ rājikā ca tathā vyaṅgaścaturddhā parikīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात्पित्तात्कफाद्र क्तादित्युक्तं व्यङ्गलक्षणम् विस्फोटाः क्षुद्र रोगेषु तेऽष्टधा परिकीर्त्तिताः

vātātpittātkaphādra ktādityuktaṃ vyaṅgalakṣaṇam visphoṭāḥ kṣudra rogeṣu te'ṣṭadhā parikīrttitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्दोषैस्त्रयो द्वन्द्बैस्त्रिविधः सप्तमोऽसृजः अष्टमः सन्निपातेन क्षुद्र रुक्षु मसूरिका

pṛthagdoṣaistrayo dvandbaistrividhaḥ saptamo'sṛjaḥ aṣṭamaḥ sannipātena kṣudra rukṣu masūrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशप्रकारेण त्रिभिर्दोषैस्त्रिधा च सा द्वन्द्वजा विविधा प्रोक्ता सन्निपातेन सप्तमी

caturdaśaprakāreṇa tribhirdoṣaistridhā ca sā dvandvajā vividhā proktā sannipātena saptamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमी त्वग्गता ज्ञेया नवमी रक्तजा स्मृता दशमी मांससञ्जाता चतस्रोऽन्याश्च दुस्तराः मेदोऽस्थिमज्जाशुक्रस्थाः क्षुद्र रोगा इतीरिताः

aṣṭamī tvaggatā jñeyā navamī raktajā smṛtā daśamī māṃsasañjātā catasro'nyāśca dustarāḥ medo'sthimajjāśukrasthāḥ kṣudra rogā itīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्परोगो नवधा वातपित्तकफैस्त्रिधा

visarparogo navadhā vātapittakaphaistridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिधा स द्वन्द्वभेदेन सन्निपातेन सप्तमः अष्टमो वह्निदाहेन नवमश्चाभिघातजः

tridhā sa dvandvabhedena sannipātena saptamaḥ aṣṭamo vahnidāhena navamaścābhighātajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैकः श्लेष्मपित्ताभ्यामुदर्दः परिकीर्त्तितः वातपित्तेन चैकस्तु शीतपित्तामयः स्मृतः

tathaikaḥ śleṣmapittābhyāmudardaḥ parikīrttitaḥ vātapittena caikastu śītapittāmayaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लपित्तभेदाः अम्लपित्तं त्रिधा प्रोक्तं वातेन श्लेष्मणा तथा तृतीयं श्लेष्मवाताभ्याम् वातरक्तभेदाः वातरक्तं तथाऽष्टधा

amlapittabhedāḥ amlapittaṃ tridhā proktaṃ vātena śleṣmaṇā tathā tṛtīyaṃ śleṣmavātābhyām vātaraktabhedāḥ vātaraktaṃ tathā'ṣṭadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाताधिक्येन पित्ताच्च कफाद्दोषत्रयेण च रक्ताधिक्येन दोषाणां द्वन्द्वेन त्रिविधः स्मृतः

vātādhikyena pittācca kaphāddoṣatrayeṇa ca raktādhikyena doṣāṇāṃ dvandvena trividhaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशीतिर्वातजा रोगाः कथ्यन्ते मुनिभाषिताः आक्षेपको हनुस्तम्भ ऊरुस्तम्भः शिरोग्रहः

aśītirvātajā rogāḥ kathyante munibhāṣitāḥ ākṣepako hanustambha ūrustambhaḥ śirograhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यायामोऽन्तरायामः पार्श्वशूलं कटिग्रहः दण्डापतानकः खल्ली जिह्वास्तम्भस्तथाऽदितम्

bāhyāyāmo'ntarāyāmaḥ pārśvaśūlaṃ kaṭigrahaḥ daṇḍāpatānakaḥ khallī jihvāstambhastathā'ditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षाघातः क्रोष्टुशीर्षो मन्यास्तम्भश्च पङ्गुता कलायखञ्जता तूनी प्रतितूनी च खञ्जता

pakṣāghātaḥ kroṣṭuśīrṣo manyāstambhaśca paṅgutā kalāyakhañjatā tūnī pratitūnī ca khañjatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादहर्षो गृध्रसी च विश्वाची चापबाहुकः अपतानो व्रणायामो वातकण्टोऽपतन्त्रकः

pādaharṣo gṛdhrasī ca viśvācī cāpabāhukaḥ apatāno vraṇāyāmo vātakaṇṭo'patantrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गभेदोऽङ्गशोषश्च मिन्मिनत्वं च गद्गदः प्रत्यष्ठीलाऽष्ठीलिका च वामनत्वं च कुब्जता

aṅgabhedo'ṅgaśoṣaśca minminatvaṃ ca gadgadaḥ pratyaṣṭhīlā'ṣṭhīlikā ca vāmanatvaṃ ca kubjatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गपीडाऽङ्गशूलं च संकोचस्तम्भरूक्षताः अङ्गभङ्गोऽङ्गविभ्रंशो विड्ग्रहो बद्धविट्कता

aṅgapīḍā'ṅgaśūlaṃ ca saṃkocastambharūkṣatāḥ aṅgabhaṅgo'ṅgavibhraṃśo viḍgraho baddhaviṭkatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूकत्वमतिजृम्भा स्यादत्युद्गारोऽन्त्रकूजनम् वातप्रवृत्तिः स्फुरणं शिराणां पूरणं तथा

mūkatvamatijṛmbhā syādatyudgāro'ntrakūjanam vātapravṛttiḥ sphuraṇaṃ śirāṇāṃ pūraṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पः कार्श्यं श्यावता च प्रलापः क्षिप्रमूत्रता निद्रा नाशः स्वेदनाशो दुर्बलत्वं बलक्षयः

kampaḥ kārśyaṃ śyāvatā ca pralāpaḥ kṣipramūtratā nidrā nāśaḥ svedanāśo durbalatvaṃ balakṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिप्रवृत्तिः शुक्रस्य कार्श्यं नाशश्च रेतसः अनवस्थितचित्तत्वं काठिन्यं विरसास्यता

atipravṛttiḥ śukrasya kārśyaṃ nāśaśca retasaḥ anavasthitacittatvaṃ kāṭhinyaṃ virasāsyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायवक्त्रताऽध्मानं प्रत्याध्मानं च शीतता रोमहर्षश्च भीरुत्वं तोदः कण्डू रसाज्ञता शब्दाज्ञता प्रसुप्तिश्च गन्धाज्ञत्वं दृशः क्षयः

kaṣāyavaktratā'dhmānaṃ pratyādhmānaṃ ca śītatā romaharṣaśca bhīrutvaṃ todaḥ kaṇḍū rasājñatā śabdājñatā prasuptiśca gandhājñatvaṃ dṛśaḥ kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पित्तभवा रोगाश्चत्वारिंशदिहोदिताः

atha pittabhavā rogāścatvāriṃśadihoditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूम्रोद्गारो विदाहः स्यादुष्णाङ्गत्वं मतिभ्रमः कान्तिहानिः कण्ठशोषो मुखशोषोऽल्पशुक्रता

dhūmrodgāro vidāhaḥ syāduṣṇāṅgatvaṃ matibhramaḥ kāntihāniḥ kaṇṭhaśoṣo mukhaśoṣo'lpaśukratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तास्यताऽम्लवक्त्रत्वं स्वेदस्रावोऽङ्गपाकता क्लमो हरितवर्णत्वमतृप्तिः पीतगात्रता

tiktāsyatā'mlavaktratvaṃ svedasrāvo'ṅgapākatā klamo haritavarṇatvamatṛptiḥ pītagātratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तस्रावोऽङ्गदरणं लोहगन्धास्यता तथा दौर्गन्ध्यं पीतमूत्रत्वमरतिः पीतविट्कता

raktasrāvo'ṅgadaraṇaṃ lohagandhāsyatā tathā daurgandhyaṃ pītamūtratvamaratiḥ pītaviṭkatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतावलोकनं पीतनेत्रता पीतदन्तता शीतेच्छा पीतनखता तेजोद्वेषोऽल्पनिद्र ता

pītāvalokanaṃ pītanetratā pītadantatā śītecchā pītanakhatā tejodveṣo'lpanidra tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपश्च गात्रसादश्च भिन्नविट्कत्वमन्धता उष्णोच्छ्वासत्वमुष्णत्वं मूत्रस्य च मलस्य च

kopaśca gātrasādaśca bhinnaviṭkatvamandhatā uṣṇocchvāsatvamuṣṇatvaṃ mūtrasya ca malasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.