Śārṅgadhara-saṃhitā 2.12

पारदः सर्वरोगाणां जेता पुष्टिकरः स्मृतः सुज्ञेन साधितः कुर्यात्संसिद्धिं देहलोहयोः

pāradaḥ sarvarogāṇāṃ jetā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ sujñena sādhitaḥ kuryātsaṃsiddhiṃ dehalohayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसेन्द्रः पारदः सूतो हरजः सूतको रसः मिश्रकश्चेति नामानि ज्ञेयानि रसकर्मसु

rasendraḥ pāradaḥ sūto harajaḥ sūtako rasaḥ miśrakaśceti nāmāni jñeyāni rasakarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रादिधातूनां सूर्यादीनामधिष्ठाननिर्देशः ताम्रतारारनागाश्च हेमवङ्गौ च तीक्ष्णकम् कांस्यकं कान्तलोहं च धातवो नव ये स्मृताः सूर्यादीनां ग्रहाणां ते कथिता नामभिः क्रमात्

tāmrādidhātūnāṃ sūryādīnāmadhiṣṭhānanirdeśaḥ tāmratārāranāgāśca hemavaṅgau ca tīkṣṇakam kāṃsyakaṃ kāntalohaṃ ca dhātavo nava ye smṛtāḥ sūryādīnāṃ grahāṇāṃ te kathitā nāmabhiḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजीरसोनमूषायां रसं क्षिप्त्वा विबन्धयेत् वस्त्रेण दोलिकायन्त्रे स्वेदयेत्काञ्जिकैस्त्र्यहम्

rājīrasonamūṣāyāṃ rasaṃ kṣiptvā vibandhayet vastreṇa dolikāyantre svedayetkāñjikaistryaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैकं मर्दयेत्सूतं कुमारीसम्भवैर्द्र वैः तथा चित्रकजैः क्वाथैर्मर्दयेदेकवासरम्

dinaikaṃ mardayetsūtaṃ kumārīsambhavairdra vaiḥ tathā citrakajaiḥ kvāthairmardayedekavāsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकमाचीरसैस्तद्वद् दिनमेकं च मर्दयेत् त्रिफलायास्तथा क्वाथै रसो मर्द्यः प्रयत्नतः

kākamācīrasaistadvad dinamekaṃ ca mardayet triphalāyāstathā kvāthai raso mardyaḥ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेभ्यः पृथक्कुर्यात्सूतं प्रक्षाल्य काञ्जिकैः ततः क्षिप्त्वा रसं खल्वे रसादर्द्धं च सैन्धवम्

tatastebhyaḥ pṛthakkuryātsūtaṃ prakṣālya kāñjikaiḥ tataḥ kṣiptvā rasaṃ khalve rasādarddhaṃ ca saindhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दयेन्निम्बुकरसैर्दिनमेकमनारतम् ततो राजी रसोनश्च मुख्यश्च नवसादरः

mardayennimbukarasairdinamekamanāratam tato rājī rasonaśca mukhyaśca navasādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतै रससमैस्तद्वत्सूतो मर्द्यस्तुषाम्बुना ततः संशोध्य चक्राभंकृत्वा लिप्त्वा च हिङ्गुना

etai rasasamaistadvatsūto mardyastuṣāmbunā tataḥ saṃśodhya cakrābhaṃkṛtvā liptvā ca hiṅgunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विस्थालीसम्पुटे धृत्वा पूरयेल्लवणेन च अधः स्थाल्यां ततो मुद्रां दद्याद् दृढतरां बुधः

dvisthālīsampuṭe dhṛtvā pūrayellavaṇena ca adhaḥ sthālyāṃ tato mudrāṃ dadyād dṛḍhatarāṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशोष्याग्निं विधायाधो निषिञ्चेदम्बुनोपरि ततस्तु कुर्यात्तीव्राग्निं तदधः प्रहरत्रयम्

viśoṣyāgniṃ vidhāyādho niṣiñcedambunopari tatastu kuryāttīvrāgniṃ tadadhaḥ praharatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं निपातयेदूर्ध्वंरसो दोषविवर्जितः अथोर्ध्वपिठरीमध्ये लग्नो रसो रसोत्तमः

evaṃ nipātayedūrdhvaṃraso doṣavivarjitaḥ athordhvapiṭharīmadhye lagno raso rasottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहपात्रे विनिक्षिप्य घृतमग्नौ प्रतापयेत् तप्ते घृते तत्समानं क्षिपेद्गन्धकजं रजः

lohapātre vinikṣipya ghṛtamagnau pratāpayet tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्रुतं गन्धकं ज्ञात्वा दुग्धमध्ये विनिःक्षिपेत् एवं गंधकशुद्धिः स्यात्सर्वकार्येषु योजयेत्

vidrutaṃ gandhakaṃ jñātvā dugdhamadhye viniḥkṣipet evaṃ gaṃdhakaśuddhiḥ syātsarvakāryeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेषीक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम् सप्तवारं प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम्

meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्बूरसैर्निम्बपत्ररसैर्वा याममात्रकम्

nimbūrasairnimbapatrarasairvā yāmamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्ट्वा दरदमूर्ध्वं च पातयेत्सूतयुक्तिवत् ततः शुद्धरसं तस्मान्नीत्वा कार्येषु योजयेत्

piṣṭvā daradamūrdhvaṃ ca pātayetsūtayuktivat tataḥ śuddharasaṃ tasmānnītvā kāryeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालकूटो वत्सनाभः शृङ्गकश्च प्रदीपकः हालाहलो ब्रह्मपुत्रो हारिद्रः सक्तुकस्तथा

kālakūṭo vatsanābhaḥ śṛṅgakaśca pradīpakaḥ hālāhalo brahmaputro hāridraḥ saktukastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौराष्ट्रिक इति प्रोक्ता विषभेदा अमी नव अर्कसेहुण्डधत्तूरलाङ्गलीकरवीरकम्

saurāṣṭrika iti proktā viṣabhedā amī nava arkasehuṇḍadhattūralāṅgalīkaravīrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जाऽहिफेनावित्येताः सप्तोपविषजातयः एतैर्विमर्दितः सूतश्छिन्नपक्षः प्रजायते मुखं च जायते तस्य धातूंश्च ग्रसते क्षणात्

guñjā'hiphenāvityetāḥ saptopaviṣajātayaḥ etairvimarditaḥ sūtaśchinnapakṣaḥ prajāyate mukhaṃ ca jāyate tasya dhātūṃśca grasate kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा त्रिकटुक्षारौ राजी लवणपञ्चकम्

athavā trikaṭukṣārau rājī lavaṇapañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसोनो नवसारश्च शिग्रुश्चैकत्र चूर्णितैः समांशैः पारदादेतैर्जम्बीरेण द्र वेण वा निम्बुतोयैः काञ्जिकैर्वा सोष्णखल्वे विमर्दयेत्

rasono navasāraśca śigruścaikatra cūrṇitaiḥ samāṃśaiḥ pāradādetairjambīreṇa dra veṇa vā nimbutoyaiḥ kāñjikairvā soṣṇakhalve vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्रत्रयेण स्याद्र से धातुचरं मुखम् तृतीयो रसमुखकरणविधिः अथवा बिन्दुलीकीटै रसो मर्द्यस्त्रिवासरम् लवणाम्लैर्मुखं तस्य जायते धातुघस्मरम्

ahorātratrayeṇa syādra se dhātucaraṃ mukham tṛtīyo rasamukhakaraṇavidhiḥ athavā bindulīkīṭai raso mardyastrivāsaram lavaṇāmlairmukhaṃ tasya jāyate dhātughasmaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्छपयन्त्रेण गन्धकजारणविधिः अथ कच्छपयन्त्रेण गन्धजारणमुच्यते मृत्कुण्डे निक्षिपेत्तोयं तन्मध्ये च शरावकम्

kacchapayantreṇa gandhakajāraṇavidhiḥ atha kacchapayantreṇa gandhajāraṇamucyate mṛtkuṇḍe nikṣipettoyaṃ tanmadhye ca śarāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्कुण्डपिधानाभं मध्ये मेखलया युतम् लिप्त्वा च मेखलामध्यं चूर्णेनात्र रसं क्षिपेत्

mahatkuṇḍapidhānābhaṃ madhye mekhalayā yutam liptvā ca mekhalāmadhyaṃ cūrṇenātra rasaṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्योपरि गन्धस्य रजो दद्यात्समांशकम् दत्त्वोपरि शरावं च भस्ममुद्रां प्रदापयेत्

rasasyopari gandhasya rajo dadyātsamāṃśakam dattvopari śarāvaṃ ca bhasmamudrāṃ pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि पुटं दद्याच्चतुर्भिर्गोमयोपलैः एवं पुनः पुनर्गन्धं षड्गुणं जारयेद् बुधः

tasyopari puṭaṃ dadyāccaturbhirgomayopalaiḥ evaṃ punaḥ punargandhaṃ ṣaḍguṇaṃ jārayed budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धे जीर्णे भवेत्सूतस्तीक्ष्णाग्निः सर्वकर्मकृत्

gandhe jīrṇe bhavetsūtastīkṣṇāgniḥ sarvakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमसारं रसं तोरीं गन्धकं नवसादरम्

dhūmasāraṃ rasaṃ torīṃ gandhakaṃ navasādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामैकं मर्दयेदम्लैर्भागं कृत्वा समांशकम् काचकूप्यां विनिक्षिप्य तां च मृद्वस्त्रमुद्र या

yāmaikaṃ mardayedamlairbhāgaṃ kṛtvā samāṃśakam kācakūpyāṃ vinikṣipya tāṃ ca mṛdvastramudra yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलिप्य परितो वक्त्रे मुद्रां दत्त्वा च शोषयेत् अधः सच्छिद्र पिठरीमध्ये कूपीं निवेशयेत्

vilipya parito vaktre mudrāṃ dattvā ca śoṣayet adhaḥ sacchidra piṭharīmadhye kūpīṃ niveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिठरीं वालुकापूरैर्भृत्वा चाकूपिकागलम् निवेश्य चुल्ल्यां तदधः कुर्याद्वह्निं शनैः शनैः

piṭharīṃ vālukāpūrairbhṛtvā cākūpikāgalam niveśya cullyāṃ tadadhaḥ kuryādvahniṃ śanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादप्यधिकं किञ्चित्पावकं ज्वालयेत्क्रमात् एवं द्वादशभिर्यामैर्म्रियते सूतकोत्तमः

tasmādapyadhikaṃ kiñcitpāvakaṃ jvālayetkramāt evaṃ dvādaśabhiryāmairmriyate sūtakottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फोटयेत्स्वाङ्गशीतं तमूर्ध्वगं गन्धकं त्यजेत् अधः स्थं मृतसूतं च सर्वकर्मसु योजयेत्

sphoṭayetsvāṅgaśītaṃ tamūrdhvagaṃ gandhakaṃ tyajet adhaḥ sthaṃ mṛtasūtaṃ ca sarvakarmasu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपामार्गस्य बीजानां मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् तत्सम्पुटे न्यसेत्सूतं मलयूदुग्धमिश्रितम्

apāmārgasya bījānāṃ mūṣāyugmaṃ prakalpayet tatsampuṭe nyasetsūtaṃ malayūdugdhamiśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रो णपुष्पीप्रसूनानि विडङ्गमिरिमेदकः एतच्चूर्णमधोर्ध्वं च दत्त्वा मुद्रा प्रदीयते

dro ṇapuṣpīprasūnāni viḍaṅgamirimedakaḥ etaccūrṇamadhordhvaṃ ca dattvā mudrā pradīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं गोलं सन्धयेत्सम्यङ्मृण्मूषासम्पुटे सुधीः मुद्रां दत्त्वा शोधयित्वा ततो गजपुटे पचेत् एवमेकपुटेनैव जायते भस्म सूतकम्

taṃ golaṃ sandhayetsamyaṅmṛṇmūṣāsampuṭe sudhīḥ mudrāṃ dattvā śodhayitvā tato gajapuṭe pacet evamekapuṭenaiva jāyate bhasma sūtakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकोदुम्बरिकादुग्धरसं किञ्चिद्विमर्दयेत्

kākodumbarikādugdharasaṃ kiñcidvimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दुग्धघृष्टहिङ्गोश्च मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् क्षिप्त्वा तत्सम्पुटे सूतं तत्र मुद्रां प्रदापयेत्

taddugdhaghṛṣṭahiṅgośca mūṣāyugmaṃ prakalpayet kṣiptvā tatsampuṭe sūtaṃ tatra mudrāṃ pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृत्वा तं गोलकं प्राज्ञो मृण्मूषासम्पुटेऽधिके पचेन्मृदुपुटेनैव सूतको याति भस्मताम्

dhṛtvā taṃ golakaṃ prājño mṛṇmūṣāsampuṭe'dhike pacenmṛdupuṭenaiva sūtako yāti bhasmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागवल्लीरसैर्घृष्टः कर्कोटीकन्दगर्भितः मृण्मूषासम्पुटे पक्त्वा सूतो यात्येव भस्मताम्

nāgavallīrasairghṛṣṭaḥ karkoṭīkandagarbhitaḥ mṛṇmūṣāsampuṭe paktvā sūto yātyeva bhasmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ज्वरादौ रसाः प्रोच्यन्ते तत्र ज्वराङ्कुशरसः खण्डितं हरिणशृङ्गं ज्वालामुख्या रसैः समम् रुद्ध्वा भाण्डे पचेच्चुल्ल्यां यामयुग्मं ततो नयेत्

atha jvarādau rasāḥ procyante tatra jvarāṅkuśarasaḥ khaṇḍitaṃ hariṇaśṛṅgaṃ jvālāmukhyā rasaiḥ samam ruddhvā bhāṇḍe paceccullyāṃ yāmayugmaṃ tato nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टांशं त्रिकटुं दद्यान्निष्कमात्रं च भक्षयेत् नागवल्लीरसैः सार्द्धं वातपित्तज्वरापहम्

aṣṭāṃśaṃ trikaṭuṃ dadyānniṣkamātraṃ ca bhakṣayet nāgavallīrasaiḥ sārddhaṃ vātapittajvarāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं ज्वराङ्कुशो नाम रसः सर्वज्वरापहः एकाहिकं द्व्याहिकं च त्र्याहिकं वा न संशयः

ayaṃ jvarāṅkuśo nāma rasaḥ sarvajvarāpahaḥ ekāhikaṃ dvyāhikaṃ ca tryāhikaṃ vā na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारदं रसकं तालं तुत्थं टङ्कणगन्धके सर्वमेतत्समं शुद्धं कारवेल्लीरसैर्दिनम्

pāradaṃ rasakaṃ tālaṃ tutthaṃ ṭaṅkaṇagandhake sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellīrasairdinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दयेल्लेपयेत्तेन ताम्रपात्रोदरं भिषक् अङ्गुल्यर्धप्रमाणेन ततो रुद्ध्वा च तन्मुखम्

mardayellepayettena tāmrapātrodaraṃ bhiṣak aṅgulyardhapramāṇena tato ruddhvā ca tanmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पचेत्तं वालुकायन्त्रे क्षिप्त्वा धान्यानि तन्मुखे यदा स्फुटन्ति धान्यानि तदा सिद्धं विनिर्दिशेत्

pacettaṃ vālukāyantre kṣiptvā dhānyāni tanmukhe yadā sphuṭanti dhānyāni tadā siddhaṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नयेत्स्वाङ्गशीतं ताम्रपात्रोदराद्भिषक् रसं ज्वरारिनामानं विचूर्ण्य मरिचैः समम्

tato nayetsvāṅgaśītaṃ tāmrapātrodarādbhiṣak rasaṃ jvarārināmānaṃ vicūrṇya maricaiḥ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषैकं पर्णखण्डेन भक्षयेन्नाशयेज्ज्वरम् त्रिदिनैर्विषमं तीव्रमेकद्वित्रिचतुर्थकम्

māṣaikaṃ parṇakhaṇḍena bhakṣayennāśayejjvaram tridinairviṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालकं तुत्थकं ताम्रं रसं गन्धं मनःशिलाम् कर्षं कर्षं प्रयोक्तव्यं मर्दयेत् त्रिफलाऽम्बुभिः

tālakaṃ tutthakaṃ tāmraṃ rasaṃ gandhaṃ manaḥśilām karṣaṃ karṣaṃ prayoktavyaṃ mardayet triphalā'mbubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोलं न्यसेत्सम्पुटके पुटं दद्यात् प्रयत्नतः ततो नीत्वाऽकदुग्धेन वज्रीदुग्धेन सप्तधा

golaṃ nyasetsampuṭake puṭaṃ dadyāt prayatnataḥ tato nītvā'kadugdhena vajrīdugdhena saptadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाथेन दन्त्याः श्यामायाः भावयेत्सप्तधा पुनः माषमात्रं रसं दिव्यं पञ्चाशन्मरिचैर्युतम्

kvāthena dantyāḥ śyāmāyāḥ bhāvayetsaptadhā punaḥ māṣamātraṃ rasaṃ divyaṃ pañcāśanmaricairyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडं गद्याणकं चैव तुलसीदलयुग्मकम् भक्षयेत्त्रिदिनं भक्त्या शीतारिर्दुर्लभः परः

guḍaṃ gadyāṇakaṃ caiva tulasīdalayugmakam bhakṣayettridinaṃ bhaktyā śītārirdurlabhaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्यं दुग्धौदनं देयं विषमं शीतपूर्वकम् दाहपूर्वं हरत्याशु तृतीयकचतुर्थकौ द्व्याहिकं सततं चैव वैवर्ण्यं च नियच्छति

pathyaṃ dugdhaudanaṃ deyaṃ viṣamaṃ śītapūrvakam dāhapūrvaṃ haratyāśu tṛtīyakacaturthakau dvyāhikaṃ satataṃ caiva vaivarṇyaṃ ca niyacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागैकः स्याद्र साच्छुद्धादैलेयः पिप्पली शिवा आकारकरभो गन्धः कटुतैलेन शोधितः

bhāgaikaḥ syādra sācchuddhādaileyaḥ pippalī śivā ākārakarabho gandhaḥ kaṭutailena śodhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलानि चेन्द्र वारुण्याश्चतुर्भागमिता अमी एकत्र मर्दयेच्चूर्णमिन्द्र वारुणिकारसैः

phalāni cendra vāruṇyāścaturbhāgamitā amī ekatra mardayeccūrṇamindra vāruṇikārasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषोन्मितां गुटीं कृत्वा दद्यात्सद्योज्वरे बुधः छिन्नारसानुपानेन ज्वरघ्नी गुटिका मता

māṣonmitāṃ guṭīṃ kṛtvā dadyātsadyojvare budhaḥ chinnārasānupānena jvaraghnī guṭikā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धो बुभुक्षितः सूतो भागद्वयमितो भवेत् तथा गन्धस्य भागौ द्वौ कुर्यात्कज्जलिकां तयोः

śuddho bubhukṣitaḥ sūto bhāgadvayamito bhavet tathā gandhasya bhāgau dvau kuryātkajjalikāṃ tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूताच्चतुर्गुणेष्वेव कपर्देषु विनिक्षिपेत् भागैकं टङ्कणं दत्त्वा गोक्षीरेण विमर्दयेत्

sūtāccaturguṇeṣveva kapardeṣu vinikṣipet bhāgaikaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā gokṣīreṇa vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा शङ्खस्य खण्डानां भागानष्टौ प्रकल्पयेत् क्षिपेत्सर्वं पुटस्यान्तश्चूर्णलिप्तशरावयोः

tathā śaṅkhasya khaṇḍānāṃ bhāgānaṣṭau prakalpayet kṣipetsarvaṃ puṭasyāntaścūrṇaliptaśarāvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्त्ते हस्तोन्मिते धृत्वा पुटेद्गजपुटेन च स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य पिष्ट्वा तत्सर्वमेकतः षड्गुञ्जासम्मितं चूर्णमेकोनत्रिंशदूषणैः

gartte hastonmite dhṛtvā puṭedgajapuṭena ca svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya piṣṭvā tatsarvamekataḥ ṣaḍguñjāsammitaṃ cūrṇamekonatriṃśadūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतेन वातजे दद्यान्नवनीतेन पित्तजे क्षौद्रे ण श्लेष्मजे दद्यादतीसारे क्षये तथा

ghṛtena vātaje dadyānnavanītena pittaje kṣaudre ṇa śleṣmaje dadyādatīsāre kṣaye tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुचौ ग्रहणीरोगे कार्श्ये मन्दानले तथा कासश्वासेषु गुल्मेषु लोकनाथरसो हितः

arucau grahaṇīroge kārśye mandānale tathā kāsaśvāseṣu gulmeṣu lokanātharaso hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि घृतान्नं च भुञ्जीत कवलत्रयम् मञ्चे क्षणैकमुत्तानः शयीतानुपधानके

tasyopari ghṛtānnaṃ ca bhuñjīta kavalatrayam mañce kṣaṇaikamuttānaḥ śayītānupadhānake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनम्लमन्नं सघृतं भुञ्जीत मधुरं दधि प्रायेण जाङ्गलं मांसं प्रदेयं घृतपाचितम्

anamlamannaṃ saghṛtaṃ bhuñjīta madhuraṃ dadhi prāyeṇa jāṅgalaṃ māṃsaṃ pradeyaṃ ghṛtapācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदुग्धभक्तंदद्याच्च जातेऽग्नौ सान्ध्यभोजने सघृतान्मुद्गवटकान्व्यञ्जनेष्ववचारयेत्

sudugdhabhaktaṃdadyācca jāte'gnau sāndhyabhojane saghṛtānmudgavaṭakānvyañjaneṣvavacārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलामलककल्केन स्नापयेत्सर्पिषाऽथवा अभ्यञ्जयेत्सर्पिषा च स्नानं कोष्णोदकेन च

tilāmalakakalkena snāpayetsarpiṣā'thavā abhyañjayetsarpiṣā ca snānaṃ koṣṇodakena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित्तैलं न गृह्णीयान्न बिल्वं कारवेल्लकम् वार्ताकं शफरीं चिञ्चां त्यजेद्व्यायाममैथुने

kvacittailaṃ na gṛhṇīyānna bilvaṃ kāravellakam vārtākaṃ śapharīṃ ciñcāṃ tyajedvyāyāmamaithune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यं सन्धानकं हिङ्गु शुण्ठीं माषान्मसूरकान् कूष्माण्डं राजिकां कोपं काञ्जिकं चैव वर्जयेत्

madyaṃ sandhānakaṃ hiṅgu śuṇṭhīṃ māṣānmasūrakān kūṣmāṇḍaṃ rājikāṃ kopaṃ kāñjikaṃ caiva varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजेदयुक्तनिद्रां च कांस्यपात्रे च भोजनम् ककारादियुतं सर्वं त्यजेच्छाकफलादिकम्

tyajedayuktanidrāṃ ca kāṃsyapātre ca bhojanam kakārādiyutaṃ sarvaṃ tyajecchākaphalādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पथ्योऽय लोकनाथेऽस्तुऐ शुभनक्षत्रवासरे सेवनविधिः पूर्णातिथौ सिते पक्षे जाते चन्द्र बले तथा

pathyo'ya lokanāthe'stuai śubhanakṣatravāsare sevanavidhiḥ pūrṇātithau site pakṣe jāte candra bale tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयित्वा लोकनाथं कुमारीं भोजयेत्ततः दानं दत्त्वा द्विघटिकामध्ये ग्राह्यो रसोत्तमः

pūjayitvā lokanāthaṃ kumārīṃ bhojayettataḥ dānaṃ dattvā dvighaṭikāmadhye grāhyo rasottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाच्चेज्जायते तापस्तदा शर्करया युतम्

rasāccejjāyate tāpastadā śarkarayā yutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वं गुडूच्या गृह्णीयाद्वंशरोचनया युतम् खर्जूरं दाडिमं द्रा क्षामिक्षुखण्डानि दापयेत्

sattvaṃ guḍūcyā gṛhṇīyādvaṃśarocanayā yutam kharjūraṃ dāḍimaṃ drā kṣāmikṣukhaṇḍāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुचौ निस्तुषं धान्यं घृतभृष्टं सशर्करम् दद्यात्तथा ज्वरे धान्यगुडूचीक्वाथमाहरेत्

arucau nistuṣaṃ dhānyaṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ saśarkaram dadyāttathā jvare dhānyaguḍūcīkvāthamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उशीरवासकक्वाथं दद्यात्समधुशर्करम् रक्तपित्ते कफे श्वासे कासे च स्वरसंक्षये

uśīravāsakakvāthaṃ dadyātsamadhuśarkaram raktapitte kaphe śvāse kāse ca svarasaṃkṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निभृष्टजयाचूर्णं मधुना निशि दीयते निद्रा नाशेऽतिसारे च ग्रहण्यां मन्दपावके

agnibhṛṣṭajayācūrṇaṃ madhunā niśi dīyate nidrā nāśe'tisāre ca grahaṇyāṃ mandapāvake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौवर्चलाभयाकृष्णाचूर्णमुष्णोदकैः पिबेत् शूलेऽजीर्णे तथा कृष्णा मधुयुक्ता ज्वरे हिता

sauvarcalābhayākṛṣṇācūrṇamuṣṇodakaiḥ pibet śūle'jīrṇe tathā kṛṣṇā madhuyuktā jvare hitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहोदरे वातरक्ते छर्द्यां चैव गुदाङ्कुरे नासिकादिषु रक्तेषु रसं दाडिमपुष्पजम्

plīhodare vātarakte chardyāṃ caiva gudāṅkure nāsikādiṣu rakteṣu rasaṃ dāḍimapuṣpajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूर्वायाः स्वरसं नस्ये प्रदद्याच्छर्करायुतम् कोलमज्जा कणा बर्हिपक्षभस्म सशर्करम्

dūrvāyāḥ svarasaṃ nasye pradadyāccharkarāyutam kolamajjā kaṇā barhipakṣabhasma saśarkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुना लेहयेच्छर्दिहिक्काकोपस्य शान्तये विधिरेष प्रयोज्यस्तु सर्वस्मिन्पोट्टलीरसे

madhunā lehayecchardihikkākopasya śāntaye vidhireṣa prayojyastu sarvasminpoṭṭalīrase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्के हेमगर्भे च मौक्तिकाख्ये रसेषु च इत्ययं लोकनाथाख्यो रसः सर्वरुजो जयेत्

mṛgāṅke hemagarbhe ca mauktikākhye raseṣu ca ityayaṃ lokanāthākhyo rasaḥ sarvarujo jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वराटभस्म मण्डूरं चूर्णयित्वा घृते पचेत् तत्समं मारिचं चूर्णं नागवल्ल्यां विभावितम्

varāṭabhasma maṇḍūraṃ cūrṇayitvā ghṛte pacet tatsamaṃ māricaṃ cūrṇaṃ nāgavallyāṃ vibhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चूर्णं मधुना लेह्यमथवा नवनीतकैः माषमात्रं क्षयं हन्ति यामे यामे च भक्षितम्

taccūrṇaṃ madhunā lehyamathavā navanītakaiḥ māṣamātraṃ kṣayaṃ hanti yāme yāme ca bhakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकनाथरसो ह्येष मण्डलाद्रा जयक्ष्मनुत्

lokanātharaso hyeṣa maṇḍalādrā jayakṣmanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्जवत्तनुपत्राणि हेम्नः सूक्ष्माणि कारयेत् तुल्यानि तानि सूतेन खल्वे क्षिप्त्वा विमर्दयेत्

bhūrjavattanupatrāṇi hemnaḥ sūkṣmāṇi kārayet tulyāni tāni sūtena khalve kṣiptvā vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काञ्चनाररसेनैव ज्वालामुख्या रसेन वा लाङ्गल्या वा रसैस्तावद्यावद्भवति पिष्टिका

kāñcanārarasenaiva jvālāmukhyā rasena vā lāṅgalyā vā rasaistāvadyāvadbhavati piṣṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हेम्नश्चतुर्थांशं टङ्कणं तत्र निक्षिपेत् पिष्टमौक्तिकचूर्णं च हेमद्विगुणमावपेत्

tato hemnaścaturthāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ tatra nikṣipet piṣṭamauktikacūrṇaṃ ca hemadviguṇamāvapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु सर्वसमं गन्धं क्षिप्त्वा चैकत्र मर्दयेत् तेषां कृत्वा ततो गोलवासोभिः परिवेष्टयेत्

teṣu sarvasamaṃ gandhaṃ kṣiptvā caikatra mardayet teṣāṃ kṛtvā tato golavāsobhiḥ pariveṣṭayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चान्मृदा वेष्टयित्वा शोषयित्वा च धारयेत् शरावसम्पुटस्यान्तस्तत्र मुद्रां प्रदापयेत्

paścānmṛdā veṣṭayitvā śoṣayitvā ca dhārayet śarāvasampuṭasyāntastatra mudrāṃ pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणापूरिते भाण्डे धारयेत्तं च सम्पुटम् मुद्रां दत्त्वा शोषयित्वा बहुभिर्गोमयैः पुटेत्

lavaṇāpūrite bhāṇḍe dhārayettaṃ ca sampuṭam mudrāṃ dattvā śoṣayitvā bahubhirgomayaiḥ puṭet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शीते समाहृत्य गन्धं सूतसमं क्षिपेत् घृष्ट्वा च पूर्ववत्खल्वे पुटेद् गजपुटेन च

tataḥ śīte samāhṛtya gandhaṃ sūtasamaṃ kṣipet ghṛṣṭvā ca pūrvavatkhalve puṭed gajapuṭena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गशीतं ततो नीत्वा गुञ्जायुग्मं प्रयोजयेत् अष्टभिर्मरिचैर्युक्तः कृष्णात्रययुतोऽथवा

svāṅgaśītaṃ tato nītvā guñjāyugmaṃ prayojayet aṣṭabhirmaricairyuktaḥ kṛṣṇātrayayuto'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य देयो दोषादीनेकैका रसरक्तिका सर्पिषा मधुना वाऽपि दद्याद्दोषाद्यपेक्षया

vilokya deyo doṣādīnekaikā rasaraktikā sarpiṣā madhunā vā'pi dadyāddoṣādyapekṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकनाथसमं पथ्यं कुर्यात्स्वस्थमनाः शुचिः श्लेष्माणं ग्रहणीं कासं श्वासं क्षयमरोचकम् मृगाङ्कोऽय रसो हन्यात्कृशत्वं बलहीनताम्

lokanāthasamaṃ pathyaṃ kuryātsvasthamanāḥ śuciḥ śleṣmāṇaṃ grahaṇīṃ kāsaṃ śvāsaṃ kṣayamarocakam mṛgāṅko'ya raso hanyātkṛśatvaṃ balahīnatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयश्वासादौ हेमगर्भपोट्टलीरसः सूतात्पादप्रमाणेन हेम्नः पिष्टं प्रकल्पयेत् तयोः स्याद् द्विगुणो गन्धो मर्दयेत्काञ्चनारिणा

kṣayaśvāsādau hemagarbhapoṭṭalīrasaḥ sūtātpādapramāṇena hemnaḥ piṣṭaṃ prakalpayet tayoḥ syād dviguṇo gandho mardayetkāñcanāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा गोलं क्षिपेन्मूषासम्पुटे मुद्र येत्ततः पचेद् भूधरयन्त्रेण वासरत्रितयं बुधः

kṛtvā golaṃ kṣipenmūṣāsampuṭe mudra yettataḥ paced bhūdharayantreṇa vāsaratritayaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत उद्धृत्य तत्सर्वं दद्याद् गन्धं च तत्समम् मर्दयेदार्द्र करसैश्चित्रकस्वरसेन च

tata uddhṛtya tatsarvaṃ dadyād gandhaṃ ca tatsamam mardayedārdra karasaiścitrakasvarasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलपीतवराटांश्च पूरयेत्तेन युक्तितः एतस्मादौषधात्कुर्यादष्टमांशेन टङ्कणम्

sthūlapītavarāṭāṃśca pūrayettena yuktitaḥ etasmādauṣadhātkuryādaṣṭamāṃśena ṭaṅkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टङ्कणार्धं विषं दत्त्वा पिष्ट्वा सेहुण्डदुग्धकैः मुद्र येत्तेन कल्केन वराटानांमुखानि च

ṭaṅkaṇārdhaṃ viṣaṃ dattvā piṣṭvā sehuṇḍadugdhakaiḥ mudra yettena kalkena varāṭānāṃmukhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डे चूर्णप्रलिप्तेऽथ धृत्वा मुद्रां प्रदापयेत् गर्त्ते हस्तोन्मिते धृत्वा पुटेद्गजपुटेन च

bhāṇḍe cūrṇapralipte'tha dhṛtvā mudrāṃ pradāpayet gartte hastonmite dhṛtvā puṭedgajapuṭena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गशीतं रसं ज्ञात्वा प्रदद्याल्लोकनाथवत् पथ्यं मृगाङ्कवज्ज्ञेयं त्रिदिनं लवणं त्यजेत्

svāṅgaśītaṃ rasaṃ jñātvā pradadyāllokanāthavat pathyaṃ mṛgāṅkavajjñeyaṃ tridinaṃ lavaṇaṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा छर्दिर्भवेत्तस्य दद्याच्छिन्नाशृतं तदा मधुयुक्तं तथा श्लेष्मकोपे दद्याद्गुडार्द्र कम्

yadā chardirbhavettasya dadyācchinnāśṛtaṃ tadā madhuyuktaṃ tathā śleṣmakope dadyādguḍārdra kam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेके भर्जिता भङ्गा प्रदेया दधिसंयुता जयेत्कासं क्षयं श्वासं ग्रहणीमरुचिं तथा

vireke bharjitā bhaṅgā pradeyā dadhisaṃyutā jayetkāsaṃ kṣayaṃ śvāsaṃ grahaṇīmaruciṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निं च कुरुते दीप्तं कफवातं नियच्छति हेमगर्भ परो ज्ञेयो रसः पोट्टलिकाऽभिधः

agniṃ ca kurute dīptaṃ kaphavātaṃ niyacchati hemagarbha paro jñeyo rasaḥ poṭṭalikā'bhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्य भागाश्चत्वारस्तावन्तः कनकस्य च तयोश्च पिष्टिकां कृत्वा गन्धो द्वादशभागकः

rasasya bhāgāścatvārastāvantaḥ kanakasya ca tayośca piṣṭikāṃ kṛtvā gandho dvādaśabhāgakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्कज्जलिकां तेषां मुक्ताभागाश्च षोडशः चतुर्विंशच्च शङ्खस्य भागैकं टङ्कणस्य च

kuryātkajjalikāṃ teṣāṃ muktābhāgāśca ṣoḍaśaḥ caturviṃśacca śaṅkhasya bhāgaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्र मर्दयेत्सर्वं पक्वनिम्बूकजैः रसैः कृत्वा तेषां ततो गोलं मूषासम्पुटके न्यसेत्

ekatra mardayetsarvaṃ pakvanimbūkajaiḥ rasaiḥ kṛtvā teṣāṃ tato golaṃ mūṣāsampuṭake nyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्रां दत्त्वा ततो हस्तमात्रे गर्त्ते च गोमयैः पुटेद् गजपुटेनैव स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत्

mudrāṃ dattvā tato hastamātre gartte ca gomayaiḥ puṭed gajapuṭenaiva svāṅgaśītaṃ samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्ट्वा गुञ्जाचतुर्मानं दद्याद्गव्याज्यसंयुतम् एकोनत्रिंशदुन्मानमरिचैः सह दीयते

piṣṭvā guñjācaturmānaṃ dadyādgavyājyasaṃyutam ekonatriṃśadunmānamaricaiḥ saha dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजते मृण्मये पात्रे काचजे वाऽवलेहयेत् लोकनाथसमं पथ्यं कुर्याच्च स्वस्थमानसः

rājate mṛṇmaye pātre kācaje vā'valehayet lokanāthasamaṃ pathyaṃ kuryācca svasthamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासे श्वासे क्षये वाते कफे ग्रहणिकागदे अतिसारे प्रयोक्तव्या पोट्टली हेमगर्भिका

kāse śvāse kṣaye vāte kaphe grahaṇikāgade atisāre prayoktavyā poṭṭalī hemagarbhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमज्वरादौ महाज्वराङ्कुशरसः शुद्धसूतो विषं गन्धः प्रत्येकं शाणसम्मिताः धूर्त्तबीजं त्रिशाणं स्यात्सर्वेभ्यो द्विगुणा भवेत्

viṣamajvarādau mahājvarāṅkuśarasaḥ śuddhasūto viṣaṃ gandhaḥ pratyekaṃ śāṇasammitāḥ dhūrttabījaṃ triśāṇaṃ syātsarvebhyo dviguṇā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमाह्वा कारयेदेषां सूक्ष्मं चूर्णं प्रयत्नतः देयं जम्बीरमज्जाभिश्चूर्णं गुञ्जाद्वयोन्मितम्

hemāhvā kārayedeṣāṃ sūkṣmaṃ cūrṇaṃ prayatnataḥ deyaṃ jambīramajjābhiścūrṇaṃ guñjādvayonmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्र कस्वरसैर्वाऽपि ज्वरं हन्ति त्रिदोषजम् एकाहिकं द्व्याहिकं वा त्र्याहिकं वा चतुर्थकम्

ārdra kasvarasairvā'pi jvaraṃ hanti tridoṣajam ekāhikaṃ dvyāhikaṃ vā tryāhikaṃ vā caturthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमं च ज्वरं हन्याद्विख्यातोऽय ज्वराङ्कुशः

viṣamaṃ ca jvaraṃ hanyādvikhyāto'ya jvarāṅkuśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दरदं वत्सनाभं च मरिचं टङ्कणं कणाम् चूर्णयेत्समभागेन रसो ह्यानन्दभैरवः

daradaṃ vatsanābhaṃ ca maricaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇām cūrṇayetsamabhāgena raso hyānandabhairavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जैकं वा द्विगुञ्जं वा बलं ज्ञात्वा प्रयोजयेत् मधुना लेहयेच्चानु कुटजस्य फलं त्वचम्

guñjaikaṃ vā dviguñjaṃ vā balaṃ jñātvā prayojayet madhunā lehayeccānu kuṭajasya phalaṃ tvacam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णितं कर्षमात्रं तु त्रिदोषोत्थातिसारजित् दध्यन्नं दापयेत्पथ्यं गवाज्यं तक्रमेव च पिपासायां जलं शीतं विजया च हिता निशि

cūrṇitaṃ karṣamātraṃ tu tridoṣotthātisārajit dadhyannaṃ dāpayetpathyaṃ gavājyaṃ takrameva ca pipāsāyāṃ jalaṃ śītaṃ vijayā ca hitā niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं पलमितं सूतः शाणिकश्चूर्णयेद् द्वयम् तच्चूर्णं सम्पुटे क्षिप्त्वा कावलिप्तशरावयोः

viṣaṃ palamitaṃ sūtaḥ śāṇikaścūrṇayed dvayam taccūrṇaṃ sampuṭe kṣiptvā kāvaliptaśarāvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.