कौमार्ये पठ्यतां विद्या शैत्ये संपाल्यतां च गौः । क्षेत्त्रं च कर्ष्यतां पीतं त्रयः सुफलहेतवः
kaumārye paṭhyatāṃ vidyā śaitye saṃpālyatāṃ ca gauḥ / kṣettraṃ ca karṣyatāṃ pītaṃ trayaḥ suphalahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते ऽपि वयसि ग्राह्या विद्या सर्वात्मना बुधैः । यद्यपि फलदा स्यान्न सुलभा सान्यजन्मनि
gate 'pi vayasi grāhyā vidyā sarvātmanā budhaiḥ / yadyapi phaladā syānna sulabhā sānyajanmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणेषु क्रियतां यत्नः किमाटोपैः प्रयोजनम् । विक्रीयन्ते न घण्टाभिर्गावः क्षीरविवर्जिताः
guṇeṣu kriyatāṃ yatnaḥ kimāṭopaiḥ prayojanam / vikrīyante na ghaṇṭābhirgāvaḥ kṣīravivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणिनि गुणज्ञो रमते नागुणशीलस्य गुणिनि परितोषः । अलिरेति वनात्कमलं न दर्दुरस्य तन्निवासो ऽपि
guṇini guṇajño ramate nāguṇaśīlasya guṇini paritoṣaḥ / alireti vanātkamalaṃ na dardurasya tannivāso 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणिषु दुर्लभा आढया आढयेषु गुणिनस्तथा
guṇiṣu durlabhā āḍhayā āḍhayeṣu guṇinastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेके सन्ति भूभागा रत्नवन्तस्तु दुर्लभाः । दुर्लभाः प्रणिनां सन्ति मातृपितृयुतस्तु च
aneke santi bhūbhāgā ratnavantastu durlabhāḥ / durlabhāḥ praṇināṃ santi mātṛpitṛyutastu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणाः कुर्वन्ति दूतत्वं दूरे ऽपि बसतां सताम् । केतकीगन्धमाघ्रातुं स्वयमायान्ति षट्पदाः
guṇāḥ kurvanti dūtatvaṃ dūre 'pi basatāṃ satām / ketakīgandhamāghrātuṃ svayamāyānti ṣaṭpadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्वत्वं च नृपत्वं च नैव तुल्यं कदाचन । स्वदेशे पूज्यते राजा विद्वान् सर्वत्र पूज्यते
vidvatvaṃ ca nṛpatvaṃ ca naiva tulyaṃ kadācana / svadeśe pūjyate rājā vidvān sarvatra pūjyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पस्तु कालो विविधाश्च विधा ः सिमायुषो या कियती? न बुद्धा । हंसा लभन्ते च यथा पयो ऽद्भ्यस् तथैव तत्वं लभतां च यत्तत्
alpastu kālo vividhāśca vidhā ḥ simāyuṣo yā kiyatī? na buddhā / haṃsā labhante ca yathā payo 'dbhyas tathaiva tatvaṃ labhatāṃ ca yattat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्थाननिवासिनो ऽतिसमयात् स्युस्ते वियुक्ताः किल विच्छेदान्न हि चान्तरं किमपि तत् त्याज्यं न किं तत्स्थलम् । वैवश्याद्धि वियोगतो मनसि जायन्ते विधाता अति तत्स्थानं यदि हीयते सहजतः स्याच्चातिशान्तिः सुखम्
ekasthānanivāsino 'tisamayāt syuste viyuktāḥ kila vicchedānna hi cāntaraṃ kimapi tat tyājyaṃ na kiṃ tatsthalam / vaivaśyāddhi viyogato manasi jāyante vidhātā ati tatsthānaṃ yadi hīyate sahajataḥ syāccātiśāntiḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह वसतामप्यसतां जलरुहजलवद्भवत्यसंश्लेषः । दूरे ऽपि सतां वसतां प्रीतिः कुमुदेन्दुवद्भवति
saha vasatāmapyasatāṃ jalaruhajalavadbhavatyasaṃśleṣaḥ / dūre 'pi satāṃ vasatāṃ prītiḥ kumudenduvadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपञ्चा यत्नओतो हेयाः संसर्गः क्रियतां सताम् । दिनं रोगभयान्मुक्तं शताब्दाच्चापि तद् वरम्
prapañcā yatnaoto heyāḥ saṃsargaḥ kriyatāṃ satām / dinaṃ rogabhayānmuktaṃ śatābdāccāpi tad varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथेहाः परित्याज्याश्चेदशक्यं तदा पुनः । निर्वाणाप्त्युन्मुखो भूयात् तदियं तस्य भेषजम्
sarvathehāḥ parityājyāścedaśakyaṃ tadā punaḥ / nirvāṇāptyunmukho bhūyāt tadiyaṃ tasya bheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदयन्त्वमूनि सुबहूनि महामहांसि चन्दो चन्दो ऽप्यलं भुवनमण्डलमण्डनाय । सूर्यादूते न तदुदेति न चास्तमेति येनोदितेन दिनमस्तमितेन रात्रिः
udayantvamūni subahūni mahāmahāṃsi cando cando 'pyalaṃ bhuvanamaṇḍalamaṇḍanāya / sūryādūte na tadudeti na cāstameti yenoditena dinamastamitena rātriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुदेति विना सूर्य तेजस्वि तन्न जायते । सूर्योदयो वरं चास्ति ह्यन्येषामुदयेन किम्
yadudeti vinā sūrya tejasvi tanna jāyate / sūryodayo varaṃ cāsti hyanyeṣāmudayena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु महात्मनाम् । मूध्नि वा सर्वलोकस्य शीर्यते वन एव वा ॥ १६ । वाणि कठोरा भणिता हि दुष्टैर्या सर्परूपा सुजनान् हिनस्ति । ते भेषजं क्षान्तिमयं च प्रज्ञां संसेव्य चिन्तारहिता भवन्ति
kusumastabakasyeva dve gatī tu mahātmanām / mūdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā // 16 / vāṇi kaṭhorā bhaṇitā hi duṣṭairyā sarparūpā sujanān hinasti / te bheṣajaṃ kṣāntimayaṃ ca prajñāṃ saṃsevya cintārahitā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीराः कष्टमनुप्राप्ता न भवन्ति विषादिनः । प्रविश्य वदनं राहोः किं नोदेति पुनः शशी
dhīrāḥ kaṣṭamanuprāptā na bhavanti viṣādinaḥ / praviśya vadanaṃ rāhoḥ kiṃ nodeti punaḥ śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य चित्तं द्रवीभूतं कृपया सर्वजन्तुषु । तस्य ज्ञानेन मोक्षेण किं जटाभस्मचिवरैः
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu / tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmacivaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनानि दहतो वह्नेः सखा भवति मारुतः । स एव दीपनाशाय कृशे कस्यास्ति सौहृदम्
vanāni dahato vahneḥ sakhā bhavati mārutaḥ / sa eva dīpanāśāya kṛśe kasyāsti sauhṛdam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्तुतगुणैर्यस्तु निर्गुणो ऽपि गुणी भवेत् । इन्द्रो ऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः
parastutaguṇairyastu nirguṇo 'pi guṇī bhavet / indro 'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलीनो ऽपि भवेद् गर्वी कार्पाण्यसहितो धनी । देवतास्तांश्च निन्दन्ति सर्गो ऽयं जलवह्निवत्
kulīno 'pi bhaved garvī kārpāṇyasahito dhanī / devatāstāṃśca nindanti sargo 'yaṃ jalavahnivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरस्थो ऽपि समीपस्थो यो यस्य मनसि स्थितः । यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थो ऽपिदूरतः
dūrastho 'pi samīpastho yo yasya manasi sthitaḥ / yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho 'pidūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परेषां वैभवं दृष्ट्वा मनो यस्य प्रकुप्यति । न तस्यार्थोपलब्धिस्तु चितं पुण्यं च नश्यति
pareṣāṃ vaibhavaṃ dṛṣṭvā mano yasya prakupyati / na tasyārthopalabdhistu citaṃ puṇyaṃ ca naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागोपमं नास्ति मलं हि लोके ईर्ष्योपमा नास्ति च कापि हानिः । याञ्चासमो नास्ति च को ऽपि बन्धुर्दानोपमो नास्ति च मित्रवर्गः
rāgopamaṃ nāsti malaṃ hi loke īrṣyopamā nāsti ca kāpi hāniḥ / yāñcāsamo nāsti ca ko 'pi bandhurdānopamo nāsti ca mitravargaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुधासमा नास्ति शरीरवेदना चिन्तासमा नास्ति शरीरशोषणा । गुणैः समा नास्ति शरीरभूषणा क्षान्त्या समं नास्ति शरीरवर्मं वै
kṣudhāsamā nāsti śarīravedanā cintāsamā nāsti śarīraśoṣaṇā / guṇaiḥ samā nāsti śarīrabhūṣaṇā kṣāntyā samaṃ nāsti śarīravarmaṃ vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनेन किं क्षुद्रजनस्य मित्रैः किं वञ्चकस्यापि च मत्सरस्य । किं हानिदस्यातिगुणग्रहैश्च किं वा विपत्तौ विमुखात्मजेन
dhanena kiṃ kṣudrajanasya mitraiḥ kiṃ vañcakasyāpi ca matsarasya / kiṃ hānidasyātiguṇagrahaiśca kiṃ vā vipattau vimukhātmajena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथा स्वहितमाचरणीयं किं करिष्यति जनो बहुजल्पः । बिद्यते हि न स कश्चिदुपायः सर्वलोकपरितोषकरो यः
sarvathā svahitamācaraṇīyaṃ kiṃ kariṣyati jano bahujalpaḥ / bidyate hi na sa kaścidupāyaḥ sarvalokaparitoṣakaro yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसङ्गस्यानुकूलो यः प्रज्ञ एव स पालयेत् । सत्यासत्ये च मैत्रिद्वेषौ कुर्यात् स्वपरैः सह
prasaṅgasyānukūlo yaḥ prajña eva sa pālayet / satyāsatye ca maitridveṣau kuryāt svaparaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्विषन्तः क्षयं यान्ति यावज्जीवमपि घ्नतः । क्रोधमेव तु यो हन्ति तेन सर्वे द्विषो हताः
na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti yāvajjīvamapi ghnataḥ / krodhameva tu yo hanti tena sarve dviṣo hatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कारो गुणिनां श्रेयान् दुर्जनस्य विनीतता । कोशपूर्तिः सदाचारैः श्रेयो देशपरीक्षणम्
satkāro guṇināṃ śreyān durjanasya vinītatā / kośapūrtiḥ sadācāraiḥ śreyo deśaparīkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्मार्गो भवेत् दृष्टो यावच्चरणपुष्टता । प्रज्ञा ह्रासो न यावद्धि तावत्कुर्यात् स्वयं हितम्
yāvanmārgo bhavet dṛṣṭo yāvaccaraṇapuṣṭatā / prajñā hrāso na yāvaddhi tāvatkuryāt svayaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यभिचारेष्वासत्तः राजा तस्य हि निरक्षरो मन्त्रि । तदा धनाशा कुत्र रक्ष्या असवः प्रयत्नेन
vyabhicāreṣvāsattaḥ rājā tasya hi nirakṣaro mantri / tadā dhanāśā kutra rakṣyā asavaḥ prayatnena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व यत्र विनेतारः सर्वे पण्डितमानिनः । सर्वे प्रभुत्वमिच्छन्ति तद् वृन्दमवसीदति
sarva yatra vinetāraḥ sarve paṇḍitamāninaḥ / sarve prabhutvamicchanti tad vṛndamavasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूषको रक्षयेदन्नं मार्जारी नवनीतकम् । काकश्चालयेत् पाकं वस्तूनां तत्र का कथा
mūṣako rakṣayedannaṃ mārjārī navanītakam / kākaścālayet pākaṃ vastūnāṃ tatra kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः । पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलोच्छेदं न कारयेत्
mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ / puṣpaṃ puṣpaṃ vicinvīta mūlocchedaṃ na kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्मीकं मधुजातं च शुक्लपक्षे च चन्द्रमाः । भिक्षाद्रव्यं नृपद्रव्यं स्तोकं स्तोकेन वर्धते
valmīkaṃ madhujātaṃ ca śuklapakṣe ca candramāḥ / bhikṣādravyaṃ nṛpadravyaṃ stokaṃ stokena vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनता याचने यत्र स्यात्तत्र न च याच्यताम् । कामं हि न भवेदिन्द्रो हिमाज्जीवति तित्तरिः
hīnatā yācane yatra syāttatra na ca yācyatām / kāmaṃ hi na bhavedindro himājjīvati tittariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूर ! ग्रीष्मस्य तु तापयुक्त आशायुतः खस्य जले भवेस्त्वम् । कण्ठन्तु नो नामय गौरवेण नीरे तडागस्य तु दूषितस्य
mayūra ! grīṣmasya tu tāpayukta āśāyutaḥ khasya jale bhavestvam / kaṇṭhantu no nāmaya gauraveṇa nīre taḍāgasya tu dūṣitasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहो बली हरिणरक्तपामांसभोजी संवत्सरेण कुरुते रतिमेकवारम् । यो गर्दभः खलु रजःकणमात्रभोजी कामी भवेदनुदिनं वद को ऽत्र हेतुः ॥ ४० ॥ सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति । कन्दैः फलैर्मुनिवरा गमयन्ति कालम् संतोष एव पुरुषस्य परं निधानम्
siṃho balī hariṇaraktapāmāṃsabhojī saṃvatsareṇa kurute ratimekavāram / yo gardabhaḥ khalu rajaḥkaṇamātrabhojī kāmī bhavedanudinaṃ vada ko 'tra hetuḥ // 40 // sarpāḥ pibanti pavanaṃ na ca durbalāste śuṣkaistṛṇairvanagajā balino bhavanti / kandaiḥ phalairmunivarā gamayanti kālam saṃtoṣa eva puruṣasya paraṃ nidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शोभते पुष्पितपुष्पवच्च सुमण्डितं यस्य मुखं सुवर्णैः । अनक्षरं यस्य मुखं भवेच्वेत् तन्नेत्रवक्त्रे भुबि छिद्रवच्च
sa śobhate puṣpitapuṣpavacca sumaṇḍitaṃ yasya mukhaṃ suvarṇaiḥ / anakṣaraṃ yasya mukhaṃ bhavecvet tannetravaktre bhubi chidravacca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तामणिभ्यां च हि गर्दभस्य किं शूकरस्य प्रियभोजनेन । अन्धस्यदीप्त्या बधिरस्य गीतैमूर्खस्य धर्मेण किमस्ति कृत्यम्
muktāmaṇibhyāṃ ca hi gardabhasya kiṃ śūkarasya priyabhojanena / andhasyadīptyā badhirasya gītaimūrkhasya dharmeṇa kimasti kṛtyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कातन्त्रशाब्दवेत्ता हि वैद्यश्च सिद्धसारवित् । काष्ठखङ्गधरश्चोपहासं यान्ति त्रयो ऽपि ते
kātantraśābdavettā hi vaidyaśca siddhasāravit / kāṣṭhakhaṅgadharaścopahāsaṃ yānti trayo 'pi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहीदं वचनं निम्नं न दास्याम्यतिनिम्नकम् । गृहाणेत्युत्तमं वाक्यं न गृह्णाम्यतिशोभनम्
dehīdaṃ vacanaṃ nimnaṃ na dāsyāmyatinimnakam / gṛhāṇetyuttamaṃ vākyaṃ na gṛhṇāmyatiśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतिं बिहाय येनापि प्रयोगेण हितस्य किम् । स्वकायरक्षणेनापि किञ्चैव धनतृष्णया
kṣatiṃ bihāya yenāpi prayogeṇa hitasya kim / svakāyarakṣaṇenāpi kiñcaiva dhanatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंशुकस्य फलप्राप्तिर्यथा व्यर्थ बुभुक्षवे । धनिनश्च तथादातुर्जीवनं निष्प्रयोजनम्
kiṃśukasya phalaprāptiryathā vyartha bubhukṣave / dhaninaśca tathādāturjīvanaṃ niṣprayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामातुराणां न भयं न लज्जा क्षुधातुराणां न बलं न तेजः । रोगातुराणां न सुखं न निद्रा मार्गातुराणां न भयं न वीर्यम्
kāmāturāṇāṃ na bhayaṃ na lajjā kṣudhāturāṇāṃ na balaṃ na tejaḥ / rogāturāṇāṃ na sukhaṃ na nidrā mārgāturāṇāṃ na bhayaṃ na vīryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनलिप्सुः सुह्रित् त्याज्या भार्या च व्यभिचारिणी । अधर्मी च नृपः क्रूरो मन्त्री पिशुन एव च
dhanalipsuḥ suhrit tyājyā bhāryā ca vyabhicāriṇī / adharmī ca nṛpaḥ krūro mantrī piśuna eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुप्रदेशो हि दुर्व्यवसायो दुष्टो ऽथ वै सुहृत् । बैद्यो ऽदक्षो ऽपि दुःसेव्यम् वस्तु हेया इमे ऽपि च
kupradeśo hi durvyavasāyo duṣṭo 'tha vai suhṛt / baidyo 'dakṣo 'pi duḥsevyam vastu heyā ime 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहितं हितमाचारशून्यबुद्धेः श्रुतिसमयैर्बहुभिर्वहिष्कृतस्य । उदरभरणमात्ने केवलेच्छोर्मनुजपशोश्च को विशेषः
ahitaṃ hitamācāraśūnyabuddheḥ śrutisamayairbahubhirvahiṣkṛtasya / udarabharaṇamātne kevalecchormanujapaśośca ko viśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धजलभरः कुम्भो मूर्ध्नि यत्नेन धार्यते । क्रुध्यन्ति दुर्जना नूनं सत्कारेणातिसेवया
ardhajalabharaḥ kumbho mūrdhni yatnena dhāryate / krudhyanti durjanā nūnaṃ satkāreṇātisevayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तोकेनोन्नतिमायाति स्तोके नायात्यधोगतिम् । अहो ! सुसदृशी चेष्टा तुलायष्टेः खलस्य च
stokenonnatimāyāti stoke nāyātyadhogatim / aho ! susadṛśī ceṣṭā tulāyaṣṭeḥ khalasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बार्यो न लशुनस्य गन्धः कस्तूरिकाचन्दनचन्द्रसंज्ञैः । तथा न वार्या वरशास्त्रशिक्षाभ्यासेन दुष्टस्य च दुष्टतापि
yathā bāryo na laśunasya gandhaḥ kastūrikācandanacandrasaṃjñaiḥ / tathā na vāryā varaśāstraśikṣābhyāsena duṣṭasya ca duṣṭatāpi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालङ्कृतो ऽपि सन् । मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto 'pi san / maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kimasau na bhayaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जना दुर्बला यावत् तावत् साधुस्वभावकाः । न्यूने शरदि नीरे हि नदीं सर्वे तरन्ति च
durjanā durbalā yāvat tāvat sādhusvabhāvakāḥ / nyūne śaradi nīre hi nadīṃ sarve taranti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरादत्युष्णता रौक्षात् कफश्च वर्धते यथा । गुणाचारस्वभावैः स्युर्दुष्टा न परिवर्तिताः
jvarādatyuṣṇatā raukṣāt kaphaśca vardhate yathā / guṇācārasvabhāvaiḥ syurduṣṭā na parivartitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टा नरा भृत्यगणो ऽवमानी प्रशिक्षिता नैव हयाः कुभार्या । प्रताडनेनैव भवन्ति नम्राः सुकर्मयोग्या न कदापि चैते
duṣṭā narā bhṛtyagaṇo 'vamānī praśikṣitā naiva hayāḥ kubhāryā / pratāḍanenaiva bhavanti namrāḥ sukarmayogyā na kadāpi caite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृथा वृष्टिः समुद्रस्य वृथा तृप्तस्य भोजनम् । वृथा दानं समर्थस्य वृथा हीनस्य सत्कृतिः
vṛthā vṛṣṭiḥ samudrasya vṛthā tṛptasya bhojanam / vṛthā dānaṃ samarthasya vṛthā hīnasya satkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मानि सत्पुत्रमुखे लसन्ति रोहन्ति नूनं कुलटासुतस्य । विषस्य पत्राणि यथा करोति दुष्कर्म यो वै लभते फलन्तत्
padmāni satputramukhe lasanti rohanti nūnaṃ kulaṭāsutasya / viṣasya patrāṇi yathā karoti duṣkarma yo vai labhate phalantat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रच्छाया खले प्रीतिः सिद्धमन्नं च योषितः । तृणाग्निर्हिमबिन्दुश्च षडेते बुद्बुदोपमाः
abhracchāyā khale prītiḥ siddhamannaṃ ca yoṣitaḥ / tṛṇāgnirhimabinduśca ṣaḍete budbudopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा मद्यं च तरुणं दधि । नक्ते भोजो दिवा स्वापः षडेते प्राणहारिणः
śuṣkaṃ māṃsaṃ striyo vṛddhā madyaṃ ca taruṇaṃ dadhi / nakte bhojo divā svāpaḥ ṣaḍete prāṇahāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यो मासं नवं सर्पिर्बालास्त्री पयसौदनम् । उष्णोदकं तरुच्छाया षडेते प्राणकारिणः
sadyo māsaṃ navaṃ sarpirbālāstrī payasaudanam / uṣṇodakaṃ tarucchāyā ṣaḍete prāṇakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तावियोगः स्वजनापमानो ऋणस्य शेषः कुनरस्य सेवा । दारिद्रभात्प्रविमुक्त मित्रं विनाग्निनैएते प्रदहन्ति पञ्च
kāntāviyogaḥ svajanāpamāno ṛṇasya śeṣaḥ kunarasya sevā / dāridrabhātpravimukta mitraṃ vināgninaiete pradahanti pañca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मी ह्यलाभी बलिनो ऽपकर्ता दर्पी च भिक्षुर्ह्यधनः सुखार्थी । कटूक्तिभाषी प्रियसुन्दरीणामेते मृषाचारिजनाश्च पञ्च
karmī hyalābhī balino 'pakartā darpī ca bhikṣurhyadhanaḥ sukhārthī / kaṭūktibhāṣī priyasundarīṇāmete mṛṣācārijanāśca pañca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मदातान्नत्र्दाता च भयत्रातोपदेशकः । शरीरोत्पादकश्चेति पञ्चैते हितकारिणः
dharmadātānnatrdātā ca bhayatrātopadeśakaḥ / śarīrotpādakaśceti pañcaite hitakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रारावृतो हि सन्यासात् स्री पतित्रयदर्शिका । जम्बूको जालमुक्तश्च त्रयो ऽमी वञ्चका मताः
prārāvṛto hi sanyāsāt srī patitrayadarśikā / jambūko jālamuktaśca trayo 'mī vañcakā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनापाचका वैद्द्या नृपाश्चासत्यवादिनः । पापिन उच्चवंशीया अयोग्याः स्युस्त्रयो जनाः
bhojanāpācakā vaiddyā nṛpāścāsatyavādinaḥ / pāpina uccavaṃśīyā ayogyāḥ syustrayo janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याचकः स्वादुभोजि च दर्पी भिक्षापरो भवेत् । शास्त्रार्थी भवतादज्ञस्त्रयो हासं भजन्ति च
yācakaḥ svādubhoji ca darpī bhikṣāparo bhavet / śāstrārthī bhavatādajñastrayo hāsaṃ bhajanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृज्जल्पन्ति राजानः आर्यो हि दृश्यते सकृत् । सकृत्कन्याः प्रदीयन्ते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्
sakṛjjalpanti rājānaḥ āryo hi dṛśyate sakṛt / sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलवपुस्तपस्वी च शूरश्चाप्यकृतव्रणः । शयानैकाकिनी च स्त्री त्रयमेतन्न विशवसेत्
sthūlavapustapasvī ca śūraścāpyakṛtavraṇaḥ / śayānaikākinī ca strī trayametanna viśavaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषां हिंसको विप्रो मिथ्याचारिनृपो ऽपि च । भोगी कामरतो भिक्षुर्निन्दाभाजस्त्रयो भुवि
anyeṣāṃ hiṃsako vipro mithyācārinṛpo 'pi ca / bhogī kāmarato bhikṣurnindābhājastrayo bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्वान् विनयसम्पन्नो वीरो ऽतिशान्त एव च । त्यागारम्भं धनी कुर्यात् कीर्तनीयास्त्रयो ऽपि च
vidvān vinayasampanno vīro 'tiśānta eva ca / tyāgārambhaṃ dhanī kuryāt kīrtanīyāstrayo 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयी परहिते लीनो दुष्टश्च परनाशकः । इच्छाभिर्बालक नूनं त्रयो ऽतृप्ता इमे भुवि
dayī parahite līno duṣṭaśca paranāśakaḥ / icchābhirbālaka nūnaṃ trayo 'tṛptā ime bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थनाशान्मनस्तापं दुश्चरितां गृहे स्त्रियम् । वञ्चनं चापमानं च मतिमान्न प्रकाशयेत्
arthanāśānmanastāpaṃ duścaritāṃ gṛhe striyam / vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञायते ऽध्वा शशितारकाणां ज्योतिर्विदाध्वा गणितेन खस्य । न दृश्यते तेन गृहे तु पत्न्याः कामादिमिथ्याचरणं कुकृतम्
vijñāyate 'dhvā śaśitārakāṇāṃ jyotirvidādhvā gaṇitena khasya / na dṛśyate tena gṛhe tu patnyāḥ kāmādimithyācaraṇaṃ kukṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुणा तत्त्ववेत्तुः किं वैद्येनारोगिणश्च किम् । पारे गतस्य किं नावा कान्तया किं विरागिणः
garuṇā tattvavettuḥ kiṃ vaidyenārogiṇaśca kim / pāre gatasya kiṃ nāvā kāntayā kiṃ virāgiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवसुजनविप्राणां सत्ये विद्वद्गणस्य हि । गूढे वचसि भोज्ये ऽस्ति प्रीति पृथग्जनस्य च
devasujanaviprāṇāṃ satye vidvadgaṇasya hi / gūḍhe vacasi bhojye 'sti prīti pṛthagjanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैले शैले न माणिक्यं मीने मीने न मौक्तिम् । साधवो हे न सर्वत्र चन्दनं न वने वने
śaile śaile na māṇikyaṃ mīne mīne na mauktim / sādhavo he na sarvatra candanaṃ na vane vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसो न भाति चतुरो बकयूथमध्ये गोमायुमण्डलगतो न विभाति सिंहः । जात्यो न भाति तुरगः खरयूथमध्ये विद्वान् न भाति पुरुषेषु निरक्षरेषु
haṃso na bhāti caturo bakayūthamadhye gomāyumaṇḍalagato na vibhāti siṃhaḥ / jātyo na bhāti turagaḥ kharayūthamadhye vidvān na bhāti puruṣeṣu nirakṣareṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरुपमपत्रपा च । विद्यारूपं विदग्धानां क्षमारूपं तपस्विनाम्
kokilānāṃ svaro rūpaṃ nārīrupamapatrapā ca / vidyārūpaṃ vidagdhānāṃ kṣamārūpaṃ tapasvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावशालिने पुंसे का क्षमाप्रतिकारिणे । विनीताय च शान्ताय जनाय का सहिष्णुता
prabhāvaśāline puṃse kā kṣamāpratikāriṇe / vinītāya ca śāntāya janāya kā sahiṣṇutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परो ऽपि हितवान् बन्धुर्बन्धुरप्यहितः परः । अहितो देहजो व्याधिः हितमारण्यमौषधम्
paro 'pi hitavān bandhurbandhurapyahitaḥ paraḥ / ahito dehajo vyādhiḥ hitamāraṇyamauṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाजनस्य संसर्गः कस्य नोन्नतिकारकः । पुष्पमालानुषङ्गेण सूत्रं शिरसि धार्यते
mahājanasya saṃsargaḥ kasya nonnatikārakaḥ / puṣpamālānuṣaṅgeṇa sūtraṃ śirasi dhāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वासप्रतिपन्नानां वञ्चने का विदग्धता । अङ्कमारुह्य सुप्तस्य हन्तुः किं नाम पौरुषम्
viśvāsapratipannānāṃ vañcane kā vidagdhatā / aṅkamāruhya suptasya hantuḥ kiṃ nāma pauruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौमारे पितरौ पातः भर्त्री रक्षति यौवने । रक्षन्ति वार्द्धके पुत्रा नाज्ञः स्वातन्त्र्यमर्हति
kaumāre pitarau pātaḥ bhartrī rakṣati yauvane / rakṣanti vārddhake putrā nājñaḥ svātantryamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसक्तिर्न भवेद्द्यावत् तावत्तु गुण एव सः । प्रविष्टे ऽस्यां महासक्तौ गुणादानं कुतो भवेत्
āsaktirna bhaveddyāvat tāvattu guṇa eva saḥ / praviṣṭe 'syāṃ mahāsaktau guṇādānaṃ kuto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजरीत्या जनाः प्रायो ऽपरानाकलयन्ति हि । ऋषयः प्रेतमालोक्य ब्रुवन्ति तं तपस्विनम्
nijarītyā janāḥ prāyo 'parānākalayanti hi / ṛṣayaḥ pretamālokya bruvanti taṃ tapasvinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जनदूषितमनसां पुंसां सुजने ऽपि नास्ति विश्वासः । बालः पयसा दग्धो दध्यपि फूत्कृत्य भक्षयति
durjanadūṣitamanasāṃ puṃsāṃ sujane 'pi nāsti viśvāsaḥ / bālaḥ payasā dagdho dadhyapi phūtkṛtya bhakṣayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरघट्टघटी युक्ता वशीभवति योषितः । भवत्यारम्भिको यो ऽपि भवत्येव तदद्भुतः
araghaṭṭaghaṭī yuktā vaśībhavati yoṣitaḥ / bhavatyārambhiko yo 'pi bhavatyeva tadadbhutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कृतो महतां यो ऽस्ति वेत्ति तमधमस्तृणम् । पण्डितैः पूजितस्तूपे काकः करोति चासनम्
satkṛto mahatāṃ yo 'sti vetti tamadhamastṛṇam / paṇḍitaiḥ pūjitastūpe kākaḥ karoti cāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं केतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बु प्रसादकम् । न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति
phalaṃ ketakavṛkṣasya yadyapyambu prasādakam / na nāmagrahaṇādeva tasya vāri prasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्टा न गृह्णन्ति पुरा प्रतिज्ञां गृह्णन्ति चेत् ते कठिनप्रतिज्ञाम् । अङ्गिकृतां तां परिपालयन्ति पाषाणरेखामिव ते तदानीम्
śiṣṭā na gṛhṇanti purā pratijñāṃ gṛhṇanti cet te kaṭhinapratijñām / aṅgikṛtāṃ tāṃ paripālayanti pāṣāṇarekhāmiva te tadānīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्नोति वित्तं ह्यधमो ति किञ्चिद् गर्वी परेषामवमाननायाम् । संजायते लब्धधनः सुमर्त्यः सुपक्वधान्येन समं विनम्रः
prāpnoti vittaṃ hyadhamo ti kiñcid garvī pareṣāmavamānanāyām / saṃjāyate labdhadhanaḥ sumartyaḥ supakvadhānyena samaṃ vinamraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति प्रज्ञासमं चक्षुर्नास्ति मोहसमं तमः । नास्ति रोगसमः शत्रुर्नास्ति मृत्युसमं भयम्
nāsti prajñāsamaṃ cakṣurnāsti mohasamaṃ tamaḥ / nāsti rogasamaḥ śatrurnāsti mṛtyusamaṃ bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव कठोरातिमृत्युः सम्भाव्यते ध्रुवम् । कामाच्चित्तमपावृत्य सद्धर्मे ऽपेक्ष्यते स्पृहा
ata eva kaṭhorātimṛtyuḥ sambhāvyate dhruvam / kāmāccittamapāvṛtya saddharme 'pekṣyate spṛhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः । सुस्वादु तोयाः प्रभवन्ति नद्यः समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः
guṇā guṇajñeṣu guṇā bhavanti te nirguṇaṃ prāpya bhavanti doṣāḥ / susvādu toyāḥ prabhavanti nadyaḥ samudramāsādya bhavantyapeyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यमालोचितापायं मतिमद्भिर्विचेष्टितम् । नापत्तिर्भविता तत्र जाता परिहृतापि सा
kāryamālocitāpāyaṃ matimadbhirviceṣṭitam / nāpattirbhavitā tatra jātā parihṛtāpi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पा दृढा ये मृदुभाषिणश्च तेभ्यो ऽवधानं करणीयमेव । निर्याति सूर्यः सघनाद्धि मेघात् स्यात् तत्प्रकाशस्तु तदातितीक्ष्णः
alpā dṛḍhā ye mṛdubhāṣiṇaśca tebhyo 'vadhānaṃ karaṇīyameva / niryāti sūryaḥ saghanāddhi meghāt syāt tatprakāśastu tadātitīkṣṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिप्रियाः स्युः खलु यौवने ऽपि वैदुष्य एवं विनता भवेयुः । सहिष्णवस्तेजसि चातिनम्राः सुदुर्लभा एवमरिन्दमाः स्युः
śāntipriyāḥ syuḥ khalu yauvane 'pi vaiduṣya evaṃ vinatā bhaveyuḥ / sahiṣṇavastejasi cātinamrāḥ sudurlabhā evamarindamāḥ syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छेष्वपि समृद्धाः स्युर्वीरा एवं पशुष्वपि । वक्तारः सार्थकोक्तीनां सज्जनाः स्युः सुदुर्लभाः
mleccheṣvapi samṛddhāḥ syurvīrā evaṃ paśuṣvapi / vaktāraḥ sārthakoktīnāṃ sajjanāḥ syuḥ sudurlabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्पच्चलं नश्वरयौवनं च प्राणा भवेयुर्यमदन्तमध्ये । उपेक्षते तत्र सुखं न चेह जनः प्रपातस्थ इवास्ति चान्धः
sampaccalaṃ naśvarayauvanaṃ ca prāṇā bhaveyuryamadantamadhye / upekṣate tatra sukhaṃ na ceha janaḥ prapātastha ivāsti cāndhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये क्लेशरोगिणो भुक्त्वा न च सद्धर्मभेषजम् । प्रमत्ता विषयासक्ता भवाब्धिं न तरन्ति ते
ye kleśarogiṇo bhuktvā na ca saddharmabheṣajam / pramattā viṣayāsaktā bhavābdhiṃ na taranti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगता गतिशीलेन शिरःस्थो दृश्यते ऽन्तकः । तदाप्रियं भवेदन्नं क्रियान्तरस्य का कथा
jagatā gatiśīlena śiraḥstho dṛśyate 'ntakaḥ / tadāpriyaṃ bhavedannaṃ kriyāntarasya kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीक्षते क्रियाणां न पूर्ति चापूर्तिमन्तकः । श्वस्तनं चाद्य कुर्याच्च पूर्व मध्याह्निकं वरम्
pratīkṣate kriyāṇāṃ na pūrti cāpūrtimantakaḥ / śvastanaṃ cādya kuryācca pūrva madhyāhnikaṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिरं जीवनं लोके यौवनं धनमस्थिरं । अस्थिएरे पुत्रपत्न्यौ च धर्मसत्यहिताः स्थिराः
asthiraṃ jīvanaṃ loke yauvanaṃ dhanamasthiraṃ / asthiere putrapatnyau ca dharmasatyahitāḥ sthirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञो ऽतिजीवितं युक्तं द्रुतमृत्युर्वरं ऋषेः । सतो जीवनमन्तो वा वरं त्वाखेटकस्य न
rājño 'tijīvitaṃ yuktaṃ drutamṛtyurvaraṃ ṛṣeḥ / sato jīvanamanto vā varaṃ tvākheṭakasya na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.