तस्माद् अचेतना अपि गुणा एकादशेन्द्रियभावेन परिणमन्ति । अत्राह --- गृह्णीमस् तावद् एकादशेन्द्रियाण्य् अहङ्काराद् उत्पन्नानीति । एतेषाम् इन्द्रियाणां यथास्थाननिक्षेपः केन कृतः । चक्षुर् उच्चैः सन्निविष्टं दूरालोकने समर्थं भविष्यतीति । शिरःप्रदेशे श्रोत्रं सन्निविष्टं दूराच् श्रवणसमर्थं भविष्यतीति । त्वक् शरीराभ्यन्तरे बहिश् च सन्निविष्टा नानास्पर्शग्रहणसमर्था भविष्यतीति । जिह्वा अन्तर्मुखं सन्निविष्टा नानारसग्रहणसमर्था भविष्यतीति । एवं नासिका वाक् । एवम् इन्द्रियाणां निक्षेपः पुरुषेण वा कृत ईश्वरेण वा स्वभावेन वेति । अत्रोच्यते --- इह साङ्ख्ये पुरुषेश्वरस्वभावा न कारणम् । किं तर्हि --- अस्मिन्न् अहङ्कारे स्थितैः सत्त्वरजस्तमोभिस् त्रिभिर् गुणैर् निक्षेपः कृतः । तस्माद् ब्रूमः --- "गुणपरिणामविशेषान् नानात्वं ग्राह्यभेदाच् च" । गुणपरिणामविशेषाद् एकादशेन्द्रियाणां भेदः । ग्राह्यभेदाच् च । ग्राह्या एकादशेन्द्रियार्थास् तेषां भेदाद् अपीन्द्रियाणां भेदः
tasmād acetanā api guṇā ekādaśendriyabhāvena pariṇamanti | atrāha --- gṛhṇīmas tāvad ekādaśendriyāṇy ahaṅkārād utpannānīti | eteṣām indriyāṇāṃ yathāsthānanikṣepaḥ kena kṛtaḥ | cakṣur uccaiḥ sanniviṣṭaṃ dūrālokane samarthaṃ bhaviṣyatīti | śiraḥpradeśe śrotraṃ sanniviṣṭaṃ dūrāc śravaṇasamarthaṃ bhaviṣyatīti | tvak śarīrābhyantare bahiś ca sanniviṣṭā nānāsparśagrahaṇasamarthā bhaviṣyatīti | jihvā antarmukhaṃ sanniviṣṭā nānārasagrahaṇasamarthā bhaviṣyatīti | evaṃ nāsikā vāk | evam indriyāṇāṃ nikṣepaḥ puruṣeṇa vā kṛta īśvareṇa vā svabhāvena veti | atrocyate --- iha sāṅkhye puruṣeśvarasvabhāvā na kāraṇam | kiṃ tarhi --- asminn ahaṅkāre sthitaiḥ sattvarajastamobhis tribhir guṇair nikṣepaḥ kṛtaḥ | tasmād brūmaḥ --- "guṇapariṇāmaviśeṣān nānātvaṃ grāhyabhedāc ca" | guṇapariṇāmaviśeṣād ekādaśendriyāṇāṃ bhedaḥ | grāhyabhedāc ca | grāhyā ekādaśendriyārthās teṣāṃ bhedād apīndriyāṇāṃ bhedaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.