पुरुषो न बध्यते सर्वगतत्वात्, अविकारत्वात्, निष्क्रियत्वात्, अकर्तृत्वात् । यस्मान् न बध्यते तस्मान् न मुच्यते । मुक्त एव सः । अबद्धः कुतो मुच्यते । कस्याभुक्तेन विसूची भवति । न संसरति सर्वगतत्वात् । सर्वगतस्य बन्धमोक्षौ कुतः । अनधिगतप्रापणार्थं संसरणम् इत्य् उपदिश्यते । तेन च सुनिपुणं सर्वं प्राप्तम् । पुरुषं न विदन्ति ये त एवं वदन्ति । पुरुषो बद्धः, पुरुषो मुक्तः, पुरुषः संसरति । अत्राह --- यदि पुंसो बन्धमोक्षसंसरणानि न स्युः तर्हि कस्य भवन्ति । तद् उच्यते --- संसरति बध्यते मुच्यते च नानाश्रया प्रकृतिः । प्रकृतिर् आत्मानं बध्नाति, मोचयति, संसरति च । यत् तत् सर्गादौ सूक्ष्मं शरीरं तान्मात्रिकं प्राग् उक्तं त्रयोदशविधेन करणेन संयुक्तं त्रिविधेन बन्धेन बद्धं संसरति । स च बन्धस् त्रिविधः पूर्वम् आख्यातः । तद् एव सूक्ष्मशरीरम् उत्पन्ने ज्ञाने त्रिधा बन्धान् मुच्यते । तस्मान् मुच्यते बध्यते संसरति नानाश्रया प्रकृतिः । नानाश्रया देवमनुष्यतिर्यक्शरीरभूतेत्य् अर्थः । एवं यत् प्रधानं तत् सूक्ष्मं शरीरं तत् प्रधानं प्रकृतिर् इत्य् अनर्थान्तरम् । तत्र यः पुंसो बन्धमोक्षसंसरणानि ब्रूते स मूढः
puruṣo na badhyate sarvagatatvāt, avikāratvāt, niṣkriyatvāt, akartṛtvāt | yasmān na badhyate tasmān na mucyate | mukta eva saḥ | abaddhaḥ kuto mucyate | kasyābhuktena visūcī bhavati | na saṃsarati sarvagatatvāt | sarvagatasya bandhamokṣau kutaḥ | anadhigataprāpaṇārthaṃ saṃsaraṇam ity upadiśyate | tena ca sunipuṇaṃ sarvaṃ prāptam | puruṣaṃ na vidanti ye ta evaṃ vadanti | puruṣo baddhaḥ, puruṣo muktaḥ, puruṣaḥ saṃsarati | atrāha --- yadi puṃso bandhamokṣasaṃsaraṇāni na syuḥ tarhi kasya bhavanti | tad ucyate --- saṃsarati badhyate mucyate ca nānāśrayā prakṛtiḥ | prakṛtir ātmānaṃ badhnāti, mocayati, saṃsarati ca | yat tat sargādau sūkṣmaṃ śarīraṃ tānmātrikaṃ prāg uktaṃ trayodaśavidhena karaṇena saṃyuktaṃ trividhena bandhena baddhaṃ saṃsarati | sa ca bandhas trividhaḥ pūrvam ākhyātaḥ | tad eva sūkṣmaśarīram utpanne jñāne tridhā bandhān mucyate | tasmān mucyate badhyate saṃsarati nānāśrayā prakṛtiḥ | nānāśrayā devamanuṣyatiryakśarīrabhūtety arthaḥ | evaṃ yat pradhānaṃ tat sūkṣmaṃ śarīraṃ tat pradhānaṃ prakṛtir ity anarthāntaram | tatra yaḥ puṃso bandhamokṣasaṃsaraṇāni brūte sa mūḍhaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.