कालः सुप्तेषु जागर्ति तस्मात् कालस् तु कारणम्" ॥ तद् अपि साङ्ख्यो निराकुरुते । कालो नाम न कश्चित् पदार्थो ऽस्ति । व्यक्तम् अव्यक्तं पुरुष इति त्रय एव पदार्थाः । तत्र कालो ऽन्तर्भूतः । एवं प्रधानं हित्वा नास्त्य् अन्यत् कारणम् । तत्प्रधानावगमं प्रति यदा पुरुषस्य सम्यग्ज्ञानम् उत्पद्यते तदा तेन ज्ञानेन दृष्टा प्रकृतिः पुरुषसङ्गान् निवर्तते । स्वैरिणीव पुरुषेणोपलक्षिता । अये इयम् असाध्वी मां मोहयति, तस्मान् न ममानया कार्यम् इतिवत् । तस्यां च निवृत्तायां मोक्षं गच्छति । एवम् ईश्वरादीनि अकारणानि । सुकुमारतरम् इत्य् एतद् वाक्यशेषः कृतः । यस्मात् सुकुमारतरं प्रधानं तस्माद् उच्यते --- प्रकृतेः सुकुमारतरं न किञ्चिद् अस्तीति मे मतिर् भवति । इति मे पुरुषस्य । अत्राह --- सा दृष्टा पुरुषेण कथं निवर्तते प्रकृतिः । अत्रोच्यते --- या दृष्टास्मीति पुनर् न दर्शनम् उपैति पुरुषस्य । यथा काचित् कुलस्त्री साध्वी स्वगृहद्वारि स्थिता पुरुषेण सहसैवागतेन दृष्टा सहसैवं व्रीडमाना त्वरितं गृहं प्रविष्टा सा एवं मत्वा दृष्टाहम् अनेनेति न पुनर् दर्शनम् उपैति पुरुषस्य । एवं प्रकृतिः परमात्मना पुरुषेण ज्ञानचक्षुषा दृष्टा सव्रीडा कुलस्त्रीवन् न पुनर् दर्शनम् उपैति पुरुषस्य । तस्यां च निवृत्तायां पुरुषो मोक्षं गच्छति
kālaḥ supteṣu jāgarti tasmāt kālas tu kāraṇam" // tad api sāṅkhyo nirākurute | kālo nāma na kaścit padārtho 'sti | vyaktam avyaktaṃ puruṣa iti traya eva padārthāḥ | tatra kālo 'ntarbhūtaḥ | evaṃ pradhānaṃ hitvā nāsty anyat kāraṇam | tatpradhānāvagamaṃ prati yadā puruṣasya samyagjñānam utpadyate tadā tena jñānena dṛṣṭā prakṛtiḥ puruṣasaṅgān nivartate | svairiṇīva puruṣeṇopalakṣitā | aye iyam asādhvī māṃ mohayati, tasmān na mamānayā kāryam itivat | tasyāṃ ca nivṛttāyāṃ mokṣaṃ gacchati | evam īśvarādīni akāraṇāni | sukumārataram ity etad vākyaśeṣaḥ kṛtaḥ | yasmāt sukumārataraṃ pradhānaṃ tasmād ucyate --- prakṛteḥ sukumārataraṃ na kiñcid astīti me matir bhavati | iti me puruṣasya | atrāha --- sā dṛṣṭā puruṣeṇa kathaṃ nivartate prakṛtiḥ | atrocyate --- yā dṛṣṭāsmīti punar na darśanam upaiti puruṣasya | yathā kācit kulastrī sādhvī svagṛhadvāri sthitā puruṣeṇa sahasaivāgatena dṛṣṭā sahasaivaṃ vrīḍamānā tvaritaṃ gṛhaṃ praviṣṭā sā evaṃ matvā dṛṣṭāham aneneti na punar darśanam upaiti puruṣasya | evaṃ prakṛtiḥ paramātmanā puruṣeṇa jñānacakṣuṣā dṛṣṭā savrīḍā kulastrīvan na punar darśanam upaiti puruṣasya | tasyāṃ ca nivṛttāyāṃ puruṣo mokṣaṃ gacchati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.