यदा पुरुषेण पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानम् अधिगतं भवति तदा धर्मादीन्य् अकारणानि प्राप्तानि पुनर्जन्मसमर्थानि न भवन्ति । को दृष्टान्तः --- यथेह (प्।८९) लोके बीजान्य् अग्निदग्धानि न प्ररोहसमर्थानि भवन्ति । धर्मो येषाम् आदिस् तानि धर्मादीनि तेषाम् अकारणानां प्राप्तिर् अकारणप्राप्तिः । तथा सत्यां पुनर्जन्म न भवति । अत्राह --- यदि सम्यग्ज्ञानान् मोक्षो भवति तत्राचार्यस्योपदेष्टुः सम्यग्ज्ञानम् उत्पन्नं किमर्थं मोक्षं न गतो ऽस्ति, अथ वा त्वत्प्रसादात् तज्ज्ञानं ममापि सञ्जातं किम् अहं मोक्षं न गच्छामि । अत्रोच्यते --- तिष्ठति संस्कारवशात् । संस्कारो नाम धर्माधर्मौ निमित्तं कृत्वा शरीरोत्पत्तिर् भवति तिर्यङ्मनुष्यदेवादिषु । तस्य संस्कारेण ग्रहणम् । स च संस्कारः फलम् अदत्त्वा क्षयं न गच्छति, उत्पन्नज्ञानस्यापि तस्माद् इदं शरीरं विनाशं यास्यति । तन्निमित्ताभावाद् इदं शरीरं पतिष्यति । यथा च विद्वान् मोक्षं यास्यति । तस्मात् हेतोर् उत्पन्नज्ञानस्यापि धर्माधर्मवशात् तिष्ठति शरीरम् । को दृष्टान्तः? अत्रोच्यते --- चक्रभ्रमवद् धृतशरीरः । यथा कुलालश् चक्रं भ्रमयति घटं करिष्यामीति । स कुलालो घटं कृत्वा यथा स्वस्थो भवति, अवतिष्ठते । यस्मिंश् चावतिष्ठमाने चक्रं भ्रमत्य् एव । संस्कारवशात् --- कर्मवशाद् इत्य् अर्थः । एवम् एव पूर्वकृतयोर् धर्माधर्मयोर् बलवत्त्वाद् दुर्बलत्वाज् ज्ञानस्य, उत्पन्ने ऽपि ज्ञाने विद्वांस् तिष्ठति संस्कारवशाच् चक्रभ्रमवद् धृतशरीरः
yadā puruṣeṇa pañcaviṃśatitattvajñānam adhigataṃ bhavati tadā dharmādīny akāraṇāni prāptāni punarjanmasamarthāni na bhavanti | ko dṛṣṭāntaḥ --- yatheha (p.89) loke bījāny agnidagdhāni na prarohasamarthāni bhavanti | dharmo yeṣām ādis tāni dharmādīni teṣām akāraṇānāṃ prāptir akāraṇaprāptiḥ | tathā satyāṃ punarjanma na bhavati | atrāha --- yadi samyagjñānān mokṣo bhavati tatrācāryasyopadeṣṭuḥ samyagjñānam utpannaṃ kimarthaṃ mokṣaṃ na gato 'sti, atha vā tvatprasādāt tajjñānaṃ mamāpi sañjātaṃ kim ahaṃ mokṣaṃ na gacchāmi | atrocyate --- tiṣṭhati saṃskāravaśāt | saṃskāro nāma dharmādharmau nimittaṃ kṛtvā śarīrotpattir bhavati tiryaṅmanuṣyadevādiṣu | tasya saṃskāreṇa grahaṇam | sa ca saṃskāraḥ phalam adattvā kṣayaṃ na gacchati, utpannajñānasyāpi tasmād idaṃ śarīraṃ vināśaṃ yāsyati | tannimittābhāvād idaṃ śarīraṃ patiṣyati | yathā ca vidvān mokṣaṃ yāsyati | tasmāt hetor utpannajñānasyāpi dharmādharmavaśāt tiṣṭhati śarīram | ko dṛṣṭāntaḥ? atrocyate --- cakrabhramavad dhṛtaśarīraḥ | yathā kulālaś cakraṃ bhramayati ghaṭaṃ kariṣyāmīti | sa kulālo ghaṭaṃ kṛtvā yathā svastho bhavati, avatiṣṭhate | yasmiṃś cāvatiṣṭhamāne cakraṃ bhramaty eva | saṃskāravaśāt --- karmavaśād ity arthaḥ | evam eva pūrvakṛtayor dharmādharmayor balavattvād durbalatvāj jñānasya, utpanne 'pi jñāne vidvāṃs tiṣṭhati saṃskāravaśāc cakrabhramavad dhṛtaśarīraḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.