Library·Somadeva: Kathasaritsagara·1·1.6
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथापीठलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततः स मर्त्यवपुषा माल्यवान्विचरन्वने । नाम्ना गुणाढः सेवित्वा सातवाहनभूपतिम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare kathāpīṭhalambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tataḥ sa martyavapuṣā mālyavānvicaranvane / nāmnā guṇāḍhaḥ sevitvā sātavāhanabhūpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृताद्यास्तदग्रे च भाषास्तिस्रः प्रतिज्ञया । त्यक्त्वा खिन्नमना द्रष्टुमाययौ विन्ध्यवासिनीम्
saṃskṛtādyāstadagre ca bhāṣāstisraḥ pratijñayā / tyaktvā khinnamanā draṣṭumāyayau vindhyavāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदादेशेन गत्वा च काणभूतिं ददर्श सः । ततो जातिं निजां स्मृत्वा प्रबुद्धः सहसाभवत्
tadādeśena gatvā ca kāṇabhūtiṃ dadarśa saḥ / tato jātiṃ nijāṃ smṛtvā prabuddhaḥ sahasābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रित्य भाषां पैशाचीं भाषात्रयविलक्षणाम् । श्रावयित्वा निजं नाम काणभूतिं च सो ऽब्रवीत्
āśritya bhāṣāṃ paiśācīṃ bhāṣātrayavilakṣaṇām / śrāvayitvā nijaṃ nāma kāṇabhūtiṃ ca so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पदन्ताच्छ्रुतां दिव्यां शीघ्रं कथय मे कथाम् । येन शापं तरिष्यावस् त्वं चाहं च समं सखे
puṣpadantācchrutāṃ divyāṃ śīghraṃ kathaya me kathām / yena śāpaṃ tariṣyāvas tvaṃ cāhaṃ ca samaṃ sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा प्रणतो हृष्टः काणभूतिरुवाच तम् । कथयामि कथां किं तु कौतुकं मे महत्प्रभो
tacchrutvā praṇato hṛṣṭaḥ kāṇabhūtiruvāca tam / kathayāmi kathāṃ kiṃ tu kautukaṃ me mahatprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजन्मचरितं तावच्छंस मे कुर्वनुग्रहम् । इति तेनार्थितो वक्तुं गुणाढ्यो ऽथ प्रचक्रमे
ājanmacaritaṃ tāvacchaṃsa me kurvanugraham / iti tenārthito vaktuṃ guṇāḍhyo 'tha pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठाने ऽस्ति नगरं सुप्रतिष्ठितसंज्ञकम् । तत्राभूत्सोमशर्माख्यः कोऽपि ब्राह्मणसत्तमः
pratiṣṭhāne 'sti nagaraṃ supratiṣṭhitasaṃjñakam / tatrābhūtsomaśarmākhyaḥ ko'pi brāhmaṇasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सश् च गुल्मकश् चैव तस्य द्वौ तनयौ सखे । जायेते स्म तृतीया च श्रुतार्था नाम कन्यका
vatsaś ca gulmakaś caiva tasya dvau tanayau sakhe / jāyete sma tṛtīyā ca śrutārthā nāma kanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन ब्राह्मणः सो ऽथ सभार्यः पञ्चतां गतः । तत्पुत्रौ तौ स्वसारं तां पालयन्तावतिष्ठताम्
kālena brāhmaṇaḥ so 'tha sabhāryaḥ pañcatāṃ gataḥ / tatputrau tau svasāraṃ tāṃ pālayantāvatiṣṭhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चाकस्मात्सगर्भाभूत्तदृष्ट्वा वत्सगुल्मयोः । तत्रान्यपुरुषाभावाच्छङ्कान्योन्यमजायत
sā cākasmātsagarbhābhūttadṛṣṭvā vatsagulmayoḥ / tatrānyapuruṣābhāvācchaṅkānyonyamajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्रुतार्था चित्तज्ञा भ्रातरौ तावभाषत । पापशङ्का न कर्तव्या शृणुतं कथयामि वाम्
tataḥ śrutārthā cittajñā bhrātarau tāvabhāṣata / pāpaśaṅkā na kartavyā śṛṇutaṃ kathayāmi vām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारः कीर्तिसेनाख्यो नागराजस्य वासुकेः । भ्रातुः पुत्रो ऽस्ति तेनाहं दृष्टा स्नातुं गता सती
kumāraḥ kīrtisenākhyo nāgarājasya vāsukeḥ / bhrātuḥ putro 'sti tenāhaṃ dṛṣṭā snātuṃ gatā satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स मदनाक्रान्तो निवेद्यान्वयनामनी । गान्धर्वेण विवाहेन मां भार्यामकरोत्तदा
tataḥ sa madanākrānto nivedyānvayanāmanī / gāndharveṇa vivāhena māṃ bhāryāmakarottadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रजातेरयं तस्मान्मम गर्भ इति स्वसुः । श्रुत्वा कः प्रत्ययो ऽत्रेति वत्सगुल्माववोचताम्
viprajāterayaṃ tasmānmama garbha iti svasuḥ / śrutvā kaḥ pratyayo 'treti vatsagulmāvavocatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रहसि सस्मार सा तं नागकुमारकम् । स्मृतमात्रागतः सो ऽथ वत्सगुल्मावभाषत
tato rahasi sasmāra sā taṃ nāgakumārakam / smṛtamātrāgataḥ so 'tha vatsagulmāvabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्या कृता मयैवेयं शापभ्रष्टा वराप्सराः । युष्मत्स्वसा युवां चैव शापेनैव च्युतौ भुवि
bhāryā kṛtā mayaiveyaṃ śāpabhraṣṭā varāpsarāḥ / yuṣmatsvasā yuvāṃ caiva śāpenaiva cyutau bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रो जनिष्यते चात्र युष्मत्स्वसुरसंशयम् । ततो ऽस्याः शापनिर्मुक्तिर्युवयोश्च भविष्यति
putro janiṣyate cātra yuṣmatsvasurasaṃśayam / tato 'syāḥ śāpanirmuktiryuvayośca bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वान्तर्हितः सो ऽभूत्ततः स्तोकैश्च वासरैः । श्रुतार्थायाः सुतो जातस्तं हि जानीहि मां सखे
ityuktvāntarhitaḥ so 'bhūttataḥ stokaiśca vāsaraiḥ / śrutārthāyāḥ suto jātastaṃ hi jānīhi māṃ sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणावतारो जातो ऽयं गुणाढ्यो नाम ब्राह्मणः । इति तत्कालम् उदभूद् अन्तरिक्षात् सरस्वती
gaṇāvatāro jāto 'yaṃ guṇāḍhyo nāma brāhmaṇaḥ / iti tatkālam udabhūd antarikṣāt sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणशापास्ततस्ते च जननीमातुला मम । कालेन पञ्चतां प्राप्ता गतश्चाहमधीरताम्
kṣīṇaśāpāstataste ca jananīmātulā mama / kālena pañcatāṃ prāptā gataścāhamadhīratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शोकं समुत्सृज्य बालो ऽपि गतवानहम् । स्वावष्टम्भेन विद्यानां प्राप्तये दक्षिणापथम्
atha śokaṃ samutsṛjya bālo 'pi gatavānaham / svāvaṣṭambhena vidyānāṃ prāptaye dakṣiṇāpatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तत्र संप्राप्य सर्वा विद्याः प्रसिद्धिमान् । स्वदेशम् आगतो ऽभूवं दर्शयिष्यन् निजान् गुणान्
kālena tatra saṃprāpya sarvā vidyāḥ prasiddhimān / svadeśam āgato 'bhūvaṃ darśayiṣyan nijān guṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशंश्च चिरात्तत्र नगरे सुप्रतिष्ठिते । अपश्यं शिष्यसहितः शोभां कामप्यहं तदा
praviśaṃśca cirāttatra nagare supratiṣṭhite / apaśyaṃ śiṣyasahitaḥ śobhāṃ kāmapyahaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित्सामानि छन्दोगा गायन्ति च यथाविधि । क्वचिद्विवादो विप्राणामभूद्वेदविनिर्णये
kvacitsāmāni chandogā gāyanti ca yathāvidhi / kvacidvivādo viprāṇāmabhūdvedavinirṇaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽत्र द्यूतकलां वेत्ति तस्य हस्तगतो निधिः । इत्यादिकैतवैर् द्यूतम् अस्तुवन् कितवाः क्वचित्
yo 'tra dyūtakalāṃ vetti tasya hastagato nidhiḥ / ityādikaitavair dyūtam astuvan kitavāḥ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यं निजवाणिज्यकलाकौशलवादिनाम् । क्वचिच्च वणिजां मध्ये वणिगेको ऽब्रवीदिदम्
anyonyaṃ nijavāṇijyakalākauśalavādinām / kvacicca vaṇijāṃ madhye vaṇigeko 'bravīdidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थैः संयमवान् अर्थान् प्राप्नोति कियद् अद्भुतम् । मया पुनर् विनैवार्थं लक्ष्मीर् आसादिता पुरा
arthaiḥ saṃyamavān arthān prāpnoti kiyad adbhutam / mayā punar vinaivārthaṃ lakṣmīr āsāditā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भस्थस्य च मे पूर्वं पिता पञ्चत्वमागतः । मन्मातुश्च तदा पापैर्गोत्रजैः सकलं हृतम्
garbhasthasya ca me pūrvaṃ pitā pañcatvamāgataḥ / manmātuśca tadā pāpairgotrajaiḥ sakalaṃ hṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा तद्भयाद् गत्व रक्षण्ती गर्भम् आत्मनः । तस्थौ कुमारदत्तस्य पितृमित्रस्य वेश्मनि
tataḥ sā tadbhayād gatva rakṣaṇtī garbham ātmanaḥ / tasthau kumāradattasya pitṛmitrasya veśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्याश्च जातो ऽहं साध्व्या वृत्तिनिबन्धनम् । ततश्चावर्धयत्सा मां कृच्छकर्माणि कुर्वती
tatra tasyāśca jāto 'haṃ sādhvyā vṛttinibandhanam / tataścāvardhayatsā māṃ kṛcchakarmāṇi kurvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाध्यायमथाभ्यर्च्य तयाकिंचन्यदीनया । क्रमेण शिक्षितश्चाहं लिपिं गणितमेव च
upādhyāyamathābhyarcya tayākiṃcanyadīnayā / krameṇa śikṣitaścāhaṃ lipiṃ gaṇitameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्पुत्रो ऽसि तत्पुत्र वाणिज्यं कुरु सांप्रतम् । विशाखिलाख्यो देशे ऽस्मिन् वणिक् चास्ति महाधनः
vaṇikputro 'si tatputra vāṇijyaṃ kuru sāṃpratam / viśākhilākhyo deśe 'smin vaṇik cāsti mahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दरिद्राणां कुलीनानां भाण्डमूल्यं ददाति सः । गच्छ याचस्व तं मूल्यमिति माताब्रवीच्च माम्
daridrāṇāṃ kulīnānāṃ bhāṇḍamūlyaṃ dadāti saḥ / gaccha yācasva taṃ mūlyamiti mātābravīcca mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहमगमं तस्य सकाशं सो ऽपि तत्क्षणम् । इत्य् अवोचत् क्रुधा कंचिद् वणिक्पुत्रं विशाखिलः
tato 'hamagamaṃ tasya sakāśaṃ so 'pi tatkṣaṇam / ity avocat krudhā kaṃcid vaṇikputraṃ viśākhilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूषको दृश्यते यो ऽयं गतप्राणो ऽत्र भूतले । एतेनापि हि पण्येन कुशलो धनमर्जयेत्
mūṣako dṛśyate yo 'yaṃ gataprāṇo 'tra bhūtale / etenāpi hi paṇyena kuśalo dhanamarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तास्तव पुनः पाप दीनारा बहवो मया । दूरे तिष्ठतु तद्वृद्धिस्त्वया ते ऽपि न रक्षिताः
dattāstava punaḥ pāpa dīnārā bahavo mayā / dūre tiṣṭhatu tadvṛddhistvayā te 'pi na rakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा सहसैवाहं तमवोचं विशाखिलम् । गृहीतो ऽयं मया त्वत्तो भाण्डमुल्याय मूषकः
tacchrutvā sahasaivāhaṃ tamavocaṃ viśākhilam / gṛhīto 'yaṃ mayā tvatto bhāṇḍamulyāya mūṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा मूषकं हस्ते गृहीत्वा संपुटे च तम् । लिखित्वास्य गतो ऽभूवम् अहं सो ऽप्य् अहसद् वणिक्
ityuktvā mūṣakaṃ haste gṛhītvā saṃpuṭe ca tam / likhitvāsya gato 'bhūvam ahaṃ so 'py ahasad vaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चणकाञ्जलियुग्मेन मूल्येना स च मूषकः । मार्जारस्य कृते दत्तः कस्यचिद्वणिजो मया
caṇakāñjaliyugmena mūlyenā sa ca mūṣakaḥ / mārjārasya kṛte dattaḥ kasyacidvaṇijo mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तांश् चणकान् भृष्टान् गृहीत्वा जलकुम्भिकाम् । अतिष्ठं चत्वरे गत्वा छायाया नगराद्वहिः
kṛtvā tāṃś caṇakān bhṛṣṭān gṛhītvā jalakumbhikām / atiṣṭhaṃ catvare gatvā chāyāyā nagarādvahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्रान्तागतायाम्भः शीतलं चणकांश्च तान् । काष्ठभारिकसंघाय सप्रश्रयमदामहम्
tatra śrāntāgatāyāmbhaḥ śītalaṃ caṇakāṃśca tān / kāṣṭhabhārikasaṃghāya sapraśrayamadāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकः काष्ठिकः प्रीत्या काष्ठे द्वे द्वे ददौ मम । चिक्रीतवानहं तानि नीत्वा काष्ठानि चापणे
ekaikaḥ kāṣṭhikaḥ prītyā kāṣṭhe dve dve dadau mama / cikrītavānahaṃ tāni nītvā kāṣṭhāni cāpaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्तोकेन मूल्येन क्रीत्वा तांश्चणकांस्ततः । तथैव काष्ठिकेभ्यो ऽहमन्येद्युः काष्ठमाहरम्
tataḥ stokena mūlyena krītvā tāṃścaṇakāṃstataḥ / tathaiva kāṣṭhikebhyo 'hamanyedyuḥ kāṣṭhamāharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रतिदिनं कृत्वा प्राप्य मूल्यं क्रमान्यया । काष्ठिकेभ्यो ऽखिलं दारु क्रीतं तेभ्यो दिनत्रयम्
evaṃ pratidinaṃ kṛtvā prāpya mūlyaṃ kramānyayā / kāṣṭhikebhyo 'khilaṃ dāru krītaṃ tebhyo dinatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्मादथ संजाते काष्ठच्छेदे ऽतिवृष्टिभिः । मया तद्दारु विक्रीतं पणानां बहुभिः शतैः
akasmādatha saṃjāte kāṣṭhacchede 'tivṛṣṭibhiḥ / mayā taddāru vikrītaṃ paṇānāṃ bahubhiḥ śataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव विपणिं कृत्वा धनेन निजकौशलात् । कुर्वन्वणिज्यां क्रमशः संपन्नो ऽस्मि महाधनः
tenaiva vipaṇiṃ kṛtvā dhanena nijakauśalāt / kurvanvaṇijyāṃ kramaśaḥ saṃpanno 'smi mahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णो मूषकः कृत्वा मया तस्मै समर्पितः । विशाखिलाय सो ऽपि स्वां कन्यां मह्यमदात्ततः
sauvarṇo mūṣakaḥ kṛtvā mayā tasmai samarpitaḥ / viśākhilāya so 'pi svāṃ kanyāṃ mahyamadāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव च लोके ऽस्मिन् प्रसिद्धो मूषकाख्यया । एवं लक्ष्मीर् इयं प्राप्ता निर्धनेन सता मया
ata eva ca loke 'smin prasiddho mūṣakākhyayā / evaṃ lakṣmīr iyaṃ prāptā nirdhanena satā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा तत्र ते ऽभूवन्वणिजो ऽन्ये सविस्मयाः । धीर्न चित्रीयते कस्मादभित्तौ चित्रकर्मणा
tacchrutvā tatra te 'bhūvanvaṇijo 'nye savismayāḥ / dhīrna citrīyate kasmādabhittau citrakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित्प्रतिग्रहप्राप्तहेममाषाष्टको द्विजः । छन्दोगः कश्चिदित्युक्तो विटप्रायेण केनचित्
kvacitpratigrahaprāptahemamāṣāṣṭako dvijaḥ / chandogaḥ kaścidityukto viṭaprāyeṇa kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण्याद्भोजनं तावदस्ति ते तत्त्वयामुना । लोकयात्रा सुवर्णेन वैदग्ध्यायेह शिक्ष्यताम्
brāhmaṇyādbhojanaṃ tāvadasti te tattvayāmunā / lokayātrā suvarṇena vaidagdhyāyeha śikṣyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को मां शिषयतीत्युक्ते तेन मुग्धेन सो ऽब्रवीत् । यैषा चतुरिका नाम वेश्या तस्या गृहं व्रज
ko māṃ śiṣayatītyukte tena mugdhena so 'bravīt / yaiṣā caturikā nāma veśyā tasyā gṛhaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र किं करवाणीति द्विजेनोक्तो विटो ऽब्रवीत् । स्वर्णं दत्त्वा प्रयुञ्जीथा रञ्जयन्साम किंचन
tatra kiṃ karavāṇīti dvijenokto viṭo 'bravīt / svarṇaṃ dattvā prayuñjīthā rañjayansāma kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वेत्य् अगच्छच् छन्दोगो द्रुतं चतुरिकागृहम् । उपाविशत् प्रविश्यात्र कृतप्रत्युद्गतिस्तया
śrutvety agacchac chandogo drutaṃ caturikāgṛham / upāviśat praviśyātra kṛtapratyudgatistayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामद्य लोकयात्रां त्वं शिक्षयैतेन सांप्रतम् । इति जल्पन्स तत्तस्यै स्वर्णमर्पितवान्द्विजः
māmadya lokayātrāṃ tvaṃ śikṣayaitena sāṃpratam / iti jalpansa tattasyai svarṇamarpitavāndvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहसत्यथ तत्रस्थे जने किंचिद्विचिन्त्य सः । गोकर्णसदृशौ कृत्वा करावाबद्धसारणौ
prahasatyatha tatrasthe jane kiṃcidvicintya saḥ / gokarṇasadṛśau kṛtvā karāvābaddhasāraṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारस्वरं तथा साम गायति स्म जडाशयः । यथा तत्र मिलन्ति स्म विटा हास्यदिदृक्षवः
tārasvaraṃ tathā sāma gāyati sma jaḍāśayaḥ / yathā tatra milanti sma viṭā hāsyadidṛkṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चावोचञ् शृगालो ऽयं प्रविष्टो ऽत्र कुतो ऽन्यथा । तच् छीघ्रम् अर्धचन्द्रो ऽस्य गले ऽस्मिन् दीयताम् इति
te cāvocañ śṛgālo 'yaṃ praviṣṭo 'tra kuto 'nyathā / tac chīghram ardhacandro 'sya gale 'smin dīyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धचन्द्रं शरं मत्वा शिरश्छेदभयाद्द्रुतम् । शिक्षिता लोकयात्रेति गर्जन्स निरगात्ततः
ardhacandraṃ śaraṃ matvā śiraśchedabhayāddrutam / śikṣitā lokayātreti garjansa niragāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सकाशं ततो ऽगच्छद्येनासु प्रेषितो ऽभवत् । वृत्तान्तं चावदत्तस्मै सो ऽपि चैनमभाषत
tatsakāśaṃ tato 'gacchadyenāsu preṣito 'bhavat / vṛttāntaṃ cāvadattasmai so 'pi cainamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साम सान्त्वं मयोक्तं ते वेदस्यावसरो ऽत्र कः । किं वा धाराधिरूढं हि जाड्यं वेदजडे जने
sāma sāntvaṃ mayoktaṃ te vedasyāvasaro 'tra kaḥ / kiṃ vā dhārādhirūḍhaṃ hi jāḍyaṃ vedajaḍe jane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विहस्य गत्वा च तेनोक्ता सा विलासिनी । द्विपदस्य पशोरस्य तत्सुवर्णतृणं त्यज
evaṃ vihasya gatvā ca tenoktā sā vilāsinī / dvipadasya paśorasya tatsuvarṇatṛṇaṃ tyaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसन्त्या च तया त्यक्तं सुवर्णं प्राप्य स द्विजः । पुनर्जातमिवात्मानं मन्वानो गृहमागतः
hasantyā ca tayā tyaktaṃ suvarṇaṃ prāpya sa dvijaḥ / punarjātamivātmānaṃ manvāno gṛhamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंप्रायाण्य् अहं पश्यन् कौतुकानि पदे पदे । प्राप्तवान् राजभवनं महेन्द्रसदनोपमम्
evaṃprāyāṇy ahaṃ paśyan kautukāni pade pade / prāptavān rājabhavanaṃ mahendrasadanopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चान्तः प्रविष्टो ऽहं शिष्यैर् अग्रे निवेदितः । आस्थानस्थितमद्राक्षं राजानं सातवाहनम्
tataś cāntaḥ praviṣṭo 'haṃ śiṣyair agre niveditaḥ / āsthānasthitamadrākṣaṃ rājānaṃ sātavāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्ववर्मप्रभृतिभिर्मन्त्रिभिः परिवारितम् । रत्नसिंहासनासीनममरैरिव वासवम्
śarvavarmaprabhṛtibhirmantribhiḥ parivāritam / ratnasiṃhāsanāsīnamamarairiva vāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहितस्वस्तिकारं मामुपविष्टमथासने । राज्ञा कृतादरं चैव शर्ववर्मादयो ऽस्तुवन्
vihitasvastikāraṃ māmupaviṣṭamathāsane / rājñā kṛtādaraṃ caiva śarvavarmādayo 'stuvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं देव भुवि ख्यातः सर्वविद्याविशारदः । गुणाढ्य इति नामास्य यथार्थमत एव हि
ayaṃ deva bhuvi khyātaḥ sarvavidyāviśāradaḥ / guṇāḍhya iti nāmāsya yathārthamata eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि तत्स्तुतिं दृष्ट्वा मन्त्रिभिः सातवाहनः । प्रीतः सपदि सत्कृत्य मन्त्रित्वे मां न्ययोजयत्
ityādi tatstutiṃ dṛṣṭvā mantribhiḥ sātavāhanaḥ / prītaḥ sapadi satkṛtya mantritve māṃ nyayojayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहं राजकार्याणि चिन्तयन्नवसं सुखम् । शिष्यानध्यापयंस्तत्र कृतदारपरिग्रहः
athāhaṃ rājakāryāṇi cintayannavasaṃ sukham / śiṣyānadhyāpayaṃstatra kṛtadāraparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचित्कौतुकाद्भ्राम्यन्स्वैरं गोदावरीतटे । देवीकृतिरिति ख्यातमुद्यानं दृष्टवानहम्
kadācitkautukādbhrāmyansvairaṃ godāvarītaṭe / devīkṛtiriti khyātamudyānaṃ dṛṣṭavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चातिरम्यमालोक्य क्षितिस्थमिव नन्दनम् । उद्यानपालः पृष्टो ऽभून्मया तत्र तदागमम्
taccātiramyamālokya kṣitisthamiva nandanam / udyānapālaḥ pṛṣṭo 'bhūnmayā tatra tadāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च मामब्रवीत्स्वामिन्वृद्धेभ्यः श्रूयते यथा । पूर्वं मौनी निराहारो द्विजः कश्चितमाययौ
sa ca māmabravītsvāminvṛddhebhyaḥ śrūyate yathā / pūrvaṃ maunī nirāhāro dvijaḥ kaścitamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दिव्यमिदमुद्यानं सदेवभवनं व्यधात् । ततो ऽत्र ब्राह्मणाः सर्वे मिलन्ति स्म सकौतुकाः
sa divyamidamudyānaṃ sadevabhavanaṃ vyadhāt / tato 'tra brāhmaṇāḥ sarve milanti sma sakautukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बन्धात्तैः स पृष्टः स्वं वृत्तान्तम् अवदद् द्विजः । अस्तीह भरुकच्छाख्यो विषयो नर्मदातटे
nirbandhāttaiḥ sa pṛṣṭaḥ svaṃ vṛttāntam avadad dvijaḥ / astīha bharukacchākhyo viṣayo narmadātaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् अहं समुत्पन्नो विप्रस्तस्य च मे पुरा । न भिक्षामप्यदात्कश्चिद्दरिद्रस्यालसस्य च
tasminn ahaṃ samutpanno viprastasya ca me purā / na bhikṣāmapyadātkaściddaridrasyālasasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खेदाद्गृहं त्यक्त्वा विरक्तो जीवितं प्रति । भ्रान्त्वा तीर्थान्यहं द्रष्टुमगच्छं विन्ध्यवासिनीम्
atha khedādgṛhaṃ tyaktvā virakto jīvitaṃ prati / bhrāntvā tīrthānyahaṃ draṣṭumagacchaṃ vindhyavāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा ततश्च तां देवीमिति संचिन्तितं मया । लोकः पशूपहारेण प्रीणाति वरदामिमाम्
dṛṣṭvā tataśca tāṃ devīmiti saṃcintitaṃ mayā / lokaḥ paśūpahāreṇa prīṇāti varadāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं त्वात्मानमेवेह हन्मि मूर्खमिमं पशुम् । निश्चित्येति शिरश्छेत्तुं मया शस्त्रमगृह्यत
ahaṃ tvātmānameveha hanmi mūrkhamimaṃ paśum / niścityeti śiraśchettuṃ mayā śastramagṛhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं सा प्रसन्ना मां देवी स्वयमभाषत । पुत्र सिद्धो ऽसि मात्मानं वधीस्तिष्ठ ममान्तिके
tatkṣaṇaṃ sā prasannā māṃ devī svayamabhāṣata / putra siddho 'si mātmānaṃ vadhīstiṣṭha mamāntike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देवीवरं लब्ध्वा संप्राप्ता दिव्यता मया । ततः प्रभृति नष्टा मे बुभुक्षा च तृषा सह
iti devīvaraṃ labdhvā saṃprāptā divyatā mayā / tataḥ prabhṛti naṣṭā me bubhukṣā ca tṛṣā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिदथ देवी मां तत्रस्थं स्वयमादिशत् । गत्वा पुत्र प्रतिष्ठाने रचयोद्यानमुत्तमम्
kadācidatha devī māṃ tatrasthaṃ svayamādiśat / gatvā putra pratiṣṭhāne racayodyānamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा सैव मे बीजं दिव्यं प्रादात्ततो मया । इहागत्य कृतं कान्तमुद्यानं तत्प्रभावतः
ityuktvā saiva me bījaṃ divyaṃ prādāttato mayā / ihāgatya kṛtaṃ kāntamudyānaṃ tatprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाल्यमेतच्च युष्माकमित्युक्त्वा स तिरोदधे । इति निर्मितम् उद्यानम् इदं देव्या पुरा प्रभो
pālyametacca yuṣmākamityuktvā sa tirodadhe / iti nirmitam udyānam idaṃ devyā purā prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदानपालाद् इत्येवं तद्देशे देव्यनुग्रहम् । आकर्ण्य विस्मयाविष्टो गृहाय गतवानहम्
udānapālād ityevaṃ taddeśe devyanugraham / ākarṇya vismayāviṣṭo gṛhāya gatavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्ते गुणाढेन काणभूतिरभाषत । सातवाहन इत्यस्य कस्मन्नामाभवत्प्रभो
evamukte guṇāḍhena kāṇabhūtirabhāṣata / sātavāhana ityasya kasmannāmābhavatprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीद्गुणाढ्यो ऽपि शृण्वेतत्कथयामि ते । दीपकर्णिरिति ख्यातो राजाभूत्प्राज्यविक्रमः
tato 'bravīdguṇāḍhyo 'pi śṛṇvetatkathayāmi te / dīpakarṇiriti khyāto rājābhūtprājyavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शक्तिमती नाम भार्या प्राणाधिकाभवत् । रतान्तसुप्ताम् उद्याने सर्पस्तां जातु दष्टवान्
tasya śaktimatī nāma bhāryā prāṇādhikābhavat / ratāntasuptām udyāne sarpastāṃ jātu daṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतायामथ पञ्चत्वं तस्यां तद्गतमानसः । अपुत्रो ऽपि स जग्राह ब्रह्मचर्यव्रतं नृपः
gatāyāmatha pañcatvaṃ tasyāṃ tadgatamānasaḥ / aputro 'pi sa jagrāha brahmacaryavrataṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिद् राज्यार्हपुत्रासद्भावदुःखितम् । इत्यादिदेश तं स्वप्ने भगवानिन्दुशेखरः
tataḥ kadācid rājyārhaputrāsadbhāvaduḥkhitam / ityādideśa taṃ svapne bhagavāninduśekharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अटव्यां द्रक्षसि भ्राम्यन्सिंहारूढं कुमारकम् । तं गृहीत्वा गृहं गच्छेः स ते पुत्रो भविष्यति
aṭavyāṃ drakṣasi bhrāmyansiṃhārūḍhaṃ kumārakam / taṃ gṛhītvā gṛhaṃ gaccheḥ sa te putro bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रबुद्धस् तं स्वप्नं स्वरन्राजा जहर्ष सः । कदाचिच्च ययौ दूरामटवीं मृगयारसात्
atha prabuddhas taṃ svapnaṃ svaranrājā jaharṣa saḥ / kadācicca yayau dūrāmaṭavīṃ mṛgayārasāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तत्र मध्याह्ने सिंहारूढं स भूपतिः । बालकं पद्मसरसस्तीरे तपनतेजसम्
dadarśa tatra madhyāhne siṃhārūḍhaṃ sa bhūpatiḥ / bālakaṃ padmasarasastīre tapanatejasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा स्मरन्स्वप्नमवतारितबालकम् । जलाभिलाषिणं सिंहं जघानैकशरेण तम्
atha rājā smaransvapnamavatāritabālakam / jalābhilāṣiṇaṃ siṃhaṃ jaghānaikaśareṇa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सिंहस् तद्वपुस् त्यक्त्वा सद्यो ऽभूत्पुरुषाकृतिः । कष्टं किम् एतद् ब्रूहीति राज्ञा पृष्टो जगाद च
sa siṃhas tadvapus tyaktvā sadyo 'bhūtpuruṣākṛtiḥ / kaṣṭaṃ kim etad brūhīti rājñā pṛṣṭo jagāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनदस्य सखा यक्षः सातो नामास्मि भूपते । सो ऽहं स्नान्तीमपश्यं प्राग्गङ्गायामृषिकन्यकाम्
dhanadasya sakhā yakṣaḥ sāto nāmāsmi bhūpate / so 'haṃ snāntīmapaśyaṃ prāggaṅgāyāmṛṣikanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि मां वीक्ष्य संजातमन्मथाभूदहं तथा । गान्धर्वेण विवाहेन ततो भार्या कृता मया
sāpi māṃ vīkṣya saṃjātamanmathābhūdahaṃ tathā / gāndharveṇa vivāhena tato bhāryā kṛtā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च तद्बान्धवा बुद्ध्वा तां च मां चाशपन् क्रुधा । सिंहौ भविष्यतः पापौ स्वेच्छाचारौ युवाम् इति
tacca tadbāndhavā buddhvā tāṃ ca māṃ cāśapan krudhā / siṃhau bhaviṣyataḥ pāpau svecchācārau yuvām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रजन्मावधिं तस्याः शापान्तं मुनयो व्यधुः । मम तु त्वच्छराघातपर्यन्तं तदनन्तरम्
putrajanmāvadhiṃ tasyāḥ śāpāntaṃ munayo vyadhuḥ / mama tu tvaccharāghātaparyantaṃ tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावां सिंहमिथुनं संजातौ सापि कालतः । गर्भिण्यभूत्ततो जाते दारके ऽस्मिन्व्यपद्यत
athāvāṃ siṃhamithunaṃ saṃjātau sāpi kālataḥ / garbhiṇyabhūttato jāte dārake 'sminvyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं च वर्धितो ऽन्यासां सिंहीनां पयसा मया । अद्य चाहं विमुक्तो ऽस्मि शापाद्बाणाहतस्त्वया
ayaṃ ca vardhito 'nyāsāṃ siṃhīnāṃ payasā mayā / adya cāhaṃ vimukto 'smi śāpādbāṇāhatastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गृहाण महासत्त्वं मया दत्तममुं सुतम् । अयं ह्यर्थः समादिष्टस्तैरेव मुनिभिः पुरा
tadgṛhāṇa mahāsattvaṃ mayā dattamamuṃ sutam / ayaṃ hyarthaḥ samādiṣṭastaireva munibhiḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वान्तर्हिते तस्मिन्सातनामनि गुह्यके । स राजा तं समादाय बालं प्रत्याययौ गृहम्
ityuktvāntarhite tasminsātanāmani guhyake / sa rājā taṃ samādāya bālaṃ pratyāyayau gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सातेन यस्माद् ऊढो ऽभूत् तस्मात् तं सातवाहनम् । नाम्ना चकार कालेन राज्ये चैनं न्यवेशयेत्
sātena yasmād ūḍho 'bhūt tasmāt taṃ sātavāhanam / nāmnā cakāra kālena rājye cainaṃ nyaveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्मिन् गते ऽरण्यं दीपकर्णौ क्षितीश्वरे । संवृत्तः सार्वभौमो ऽसौ भूपतिः सातवाहनः
tatas tasmin gate 'raṇyaṃ dīpakarṇau kṣitīśvare / saṃvṛttaḥ sārvabhaumo 'sau bhūpatiḥ sātavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा कथां मध्ये काणभूत्यनुयोगतः । गुणाढ्यः प्रकृतं धीमाननुस्मृत्याब्रवीत्पुनः
evamuktvā kathāṃ madhye kāṇabhūtyanuyogataḥ / guṇāḍhyaḥ prakṛtaṃ dhīmānanusmṛtyābravītpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कदाचिदध्यास्त वसन्तसमयोत्सवे । देवीकृतं तदुद्यानं स राजा सातवाहनः
tataḥ kadācidadhyāsta vasantasamayotsave / devīkṛtaṃ tadudyānaṃ sa rājā sātavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहरन्सुचिरं तत्र महेन्द्र इव नन्दने । वापीजले ऽवतीर्णो ऽभूत्क्रीडितुं कामिनीसखः
viharansuciraṃ tatra mahendra iva nandane / vāpījale 'vatīrṇo 'bhūtkrīḍituṃ kāminīsakhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिञ्चत्तत्र दयिताः सहेलं करवारिभिः । असिच्यत स ताभिश्च वशाभिरिव वारणः
asiñcattatra dayitāḥ sahelaṃ karavāribhiḥ / asicyata sa tābhiśca vaśābhiriva vāraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखैर्धौताञ्जनाताम्रनेत्रैर्जह्नुजलाप्लुतैः । अङ्गैः सक्ताम्बरव्यक्तविभागैश्च तमङ्गनाः
mukhairdhautāñjanātāmranetrairjahnujalāplutaiḥ / aṅgaiḥ saktāmbaravyaktavibhāgaiśca tamaṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदलत्पत्रतिलकाः स चक्रे वनमध्यगाः । च्युताभरणपुष्पास्ता लता वायुरिव प्रियाः
vidalatpatratilakāḥ sa cakre vanamadhyagāḥ / cyutābharaṇapuṣpāstā latā vāyuriva priyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैका तस्य महिषी राज्ञः स्तनभरालसा । शिरीषसुकुमाराङ्गी क्रीडन्ती क्लममभ्यगात्
athaikā tasya mahiṣī rājñaḥ stanabharālasā / śirīṣasukumārāṅgī krīḍantī klamamabhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा जलैरभिषिञ्चन्तं राजानमसहा सती । अब्रवीन्मोदकैर्देव परिताडय मामिति
sā jalairabhiṣiñcantaṃ rājānamasahā satī / abravīnmodakairdeva paritāḍaya māmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा मोदकान् राजा द्रुतम् आनाययद् बहून् । ततो विहस्य सा राज्ञी पुनर् एवम् अभाषत
tac chrutvā modakān rājā drutam ānāyayad bahūn / tato vihasya sā rājñī punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्नवसरः को ऽत्र मोदकानां जलान्तरे । उदकैः सिञ्च मा त्वं मामित्युक्तं हि मया तव
rājannavasaraḥ ko 'tra modakānāṃ jalāntare / udakaiḥ siñca mā tvaṃ māmityuktaṃ hi mayā tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिमात्रं न जानासि माशब्दोदकशब्दयोः । न च प्रकरणं वेत्सि मूर्खस्त्वं कथमीदृशः
saṃdhimātraṃ na jānāsi māśabdodakaśabdayoḥ / na ca prakaraṇaṃ vetsi mūrkhastvaṃ kathamīdṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तः स तया राजा शब्दशास्त्रविदा नृपः । परिवारे हसत्यन्तर्लज्जाक्रान्तो झगित्यभूत्
ityuktaḥ sa tayā rājā śabdaśāstravidā nṛpaḥ / parivāre hasatyantarlajjākrānto jhagityabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परित्यक्तजलक्रीडो वीतदर्पश्च तत्क्षणम् । जातावमानो निर्लक्षः प्राविशन्निजमन्दिरम्
parityaktajalakrīḍo vītadarpaśca tatkṣaṇam / jātāvamāno nirlakṣaḥ prāviśannijamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चिन्तापरो मुह्यन्नाहरादिपराङ्मुखः । चित्रस्थ इव पृष्टो ऽपि नैव किंचिदभाषत
tataścintāparo muhyannāharādiparāṅmukhaḥ / citrastha iva pṛṣṭo 'pi naiva kiṃcidabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.