Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.10
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शक्तियशोलम्बके नवमस् तरङ्गः । दशमस् तरङ्गः । ततो ऽन्येद्युः पुनर्नक्तं विनोदार्थं स गोमुखः । नरवाहनदत्ताय कथामेतामवर्णयत्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaktiyaśolambake navamas taraṅgaḥ / daśamas taraṅgaḥ / tato 'nyedyuḥ punarnaktaṃ vinodārthaṃ sa gomukhaḥ / naravāhanadattāya kathāmetāmavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारेश्वराभिधे शैवे सिद्धक्षेत्रे पुरावसत् । उपास्यमानो बहुभिः शिष्यैः कोऽपि महामुनिः
dhāreśvarābhidhe śaive siddhakṣetre purāvasat / upāsyamāno bahubhiḥ śiṣyaiḥ ko'pi mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीज्जातु शिष्यान्स्वान्युष्मासु यदि केनचित् । अपूर्वमीक्षितं किंचिच्छ्रुतं वा तन्निवेद्यताम्
so 'bravījjātu śiṣyānsvānyuṣmāsu yadi kenacit / apūrvamīkṣitaṃ kiṃcicchrutaṃ vā tannivedyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन मुनिना शिष्य एको जगाद तम् । मया श्रुतमपूर्वं यत्तदाख्यामि निशम्यताम्
ity ukte tena muninā śiṣya eko jagāda tam / mayā śrutamapūrvaṃ yattadākhyāmi niśamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजयाख्यं महाक्षेत्रं कश्मीरेष्व् अस्ति शांभवम् । तत्र प्रव्राजकः कश्चिदासीद्विद्याभिमानवान्
vijayākhyaṃ mahākṣetraṃ kaśmīreṣv asti śāṃbhavam / tatra pravrājakaḥ kaścidāsīdvidyābhimānavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयी सर्वत्र भूयासम् इत्य् आशंसन् प्रणम्य सः । शंभुं प्रतस्थे वादाय प्रव्राट् पाटलिपुत्रकम्
jayī sarvatra bhūyāsam ity āśaṃsan praṇamya saḥ / śaṃbhuṃ pratasthe vādāya pravrāṭ pāṭaliputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश् च मार्गे ऽतिक्रामन्वनानि सरितो गिरीन् । प्राप्याटवीं परिश्रान्तो विशश्राम तरोस्तले
gacchaṃś ca mārge 'tikrāmanvanāni sarito girīn / prāpyāṭavīṃ pariśrānto viśaśrāma tarostale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाच् च वापीशिशिरे तत्र दूराध्वधूसरम् । ददर्श धार्मिकं दण्डकुण्डिकाहस्तमागतम्
kṣaṇāc ca vāpīśiśire tatra dūrādhvadhūsaram / dadarśa dhārmikaṃ daṇḍakuṇḍikāhastamāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतस्त्वं कुत्र यासीति निषण्णो ऽत्र च तेन सः । प्रव्राजकेन पृष्टस्तमित्यभाषित धार्मिकः
kutastvaṃ kutra yāsīti niṣaṇṇo 'tra ca tena saḥ / pravrājakena pṛṣṭastamityabhāṣita dhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतो ऽहं सखे विद्याक्षेत्रात्पाटलिपुत्रकात् । कश्मीरान्यामि तत्रत्याञ्जेतुं वादेन पण्डितान्
āgato 'haṃ sakhe vidyākṣetrātpāṭaliputrakāt / kaśmīrānyāmi tatratyāñjetuṃ vādena paṇḍitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतद्धार्मिकवचः स परिव्राडचिन्तयत् । इहैको न जितो ऽयं चेन्मया पाटलिपुत्रकः
śrutvaitaddhārmikavacaḥ sa parivrāḍacintayat / ihaiko na jito 'yaṃ cenmayā pāṭaliputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तत्र गत्वा जेष्यामि कथम् अन्यान् बहून् अहम् । इत्य् आलोच्य स तं प्रव्राड् आक्षिप्याह स्म धार्मिकम्
tat tatra gatvā jeṣyāmi katham anyān bahūn aham / ity ālocya sa taṃ pravrāḍ ākṣipyāha sma dhārmikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतमिदं किं ते वद धार्मिक चेष्टितम् । क्व धार्मिको मुमुक्षुस्त्वं क्व वादी व्यसनातुरः
viparītamidaṃ kiṃ te vada dhārmika ceṣṭitam / kva dhārmiko mumukṣustvaṃ kva vādī vyasanāturaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादाभिमानबन्धेन संसारान्मोक्षमिच्छसि । शमयस्यग्निनोष्माणं शीतं हंसि हिमेन च
vādābhimānabandhena saṃsārānmokṣamicchasi / śamayasyagninoṣmāṇaṃ śītaṃ haṃsi himena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तितीर्षसि पाषाणनावा मूढ महोदधिम् । वातेन ज्वलितं वह्निं निवारयितुमीहसे
uttitīrṣasi pāṣāṇanāvā mūḍha mahodadhim / vātena jvalitaṃ vahniṃ nivārayitumīhase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मं शीलं क्षमा नाम क्षात्रमापन्नरक्षणम् । मुमुक्षुशीलं च शमः कलहो रक्षसां स्मृतम्
brāhmaṃ śīlaṃ kṣamā nāma kṣātramāpannarakṣaṇam / mumukṣuśīlaṃ ca śamaḥ kalaho rakṣasāṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छान्तेन दान्तेन भवितव्यं मुमुक्षुणा । निरस्तद्वन्द्वदुःखेन संसारक्लेशभीरुणा
tasmācchāntena dāntena bhavitavyaṃ mumukṣuṇā / nirastadvandvaduḥkhena saṃsārakleśabhīruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः शमकुठारेण च्छिन्धीमं भवपादपम् । हेतुवादाभिमानाम्बुसेकं तस्य तु मा स्म दाः
ataḥ śamakuṭhāreṇa cchindhīmaṃ bhavapādapam / hetuvādābhimānāmbusekaṃ tasya tu mā sma dāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तो धार्मिकस्तेन परितुष्टः प्रणम्य तम् । गुरुर्भवान्ममेत्य् उक्त्वा जगाम स यथागतम्
ity ukto dhārmikastena parituṣṭaḥ praṇamya tam / gururbhavānmamety uktvā jagāma sa yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्राड्ढसन्स्थितो ऽत्रैव तरुमूले तदन्तरात् । यक्षस्यालापमशृणोत्क्रीडतो भार्यया सह
pravrāḍḍhasansthito 'traiva tarumūle tadantarāt / yakṣasyālāpamaśṛṇotkrīḍato bhāryayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णं ददाति यावच् च स प्रव्राट् तावद् अत्र सः । यक्षः पुष्पस्रजा भार्यां नर्मणा तामताडयत्
karṇaṃ dadāti yāvac ca sa pravrāṭ tāvad atra saḥ / yakṣaḥ puṣpasrajā bhāryāṃ narmaṇā tāmatāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च मृतकल्पं सा कृत्वात्मानं शठा मृषा । तस्थौ तत्परिवारश् च मुक्ताक्रन्दो झगित्यभूत्
tāvac ca mṛtakalpaṃ sā kṛtvātmānaṃ śaṭhā mṛṣā / tasthau tatparivāraś ca muktākrando jhagityabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिराच्चागतजीवेव सा दृशावुदमीलयत् । किं त्वया दृष्टमिति तां यक्षो ऽप्राक्षीत्ततः पतिः
cirāccāgatajīveva sā dṛśāvudamīlayat / kiṃ tvayā dṛṣṭamiti tāṃ yakṣo 'prākṣīttataḥ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मिथ्यैव सावोचत्त्वयाहं मालया यदा । अभ्याहता तदापश्यं कृष्णं पुरुषमागतम्
atha mithyaiva sāvocattvayāhaṃ mālayā yadā / abhyāhatā tadāpaśyaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशहस्तं ज्वलन्नेत्रं प्रांशुमूर्ध्वशिरोरुहम् । भयानकं निजच्छायामलिनीकृतदिक्तटम्
pāśahastaṃ jvalannetraṃ prāṃśumūrdhvaśiroruham / bhayānakaṃ nijacchāyāmalinīkṛtadiktaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन नीताहमभवं दुष्टेन यममन्दिरम् । त्यजितास्मि च तत्रत्यैस्तं निवार्याधिकारिभिः
tena nītāhamabhavaṃ duṣṭena yamamandiram / tyajitāsmi ca tatratyaistaṃ nivāryādhikāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् तयोक्ते यक्षिण्या हसन् यक्षो जगाद ताम् । अहो विनेन्द्रजालेन स्त्रीणां चेष्टा न विद्यते
evam tayokte yakṣiṇyā hasan yakṣo jagāda tām / aho vinendrajālena strīṇāṃ ceṣṭā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को मृत्युः कुसुमाघातादावृत्तिः का यमालयात् । मूढे पाटलिपुत्रस्त्रीवृत्तान्तो ऽनुकृतस्त्वया
ko mṛtyuḥ kusumāghātādāvṛttiḥ kā yamālayāt / mūḍhe pāṭaliputrastrīvṛttānto 'nukṛtastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् हि नगरे राज यो ऽस्ति सिंहाक्षनामकः । तद्भार्या मन्त्रिसेनानीपुरोहितभिषग्वधूः
tasmin hi nagare rāja yo 'sti siṃhākṣanāmakaḥ / tadbhāryā mantrisenānīpurohitabhiṣagvadhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहादाय त्रयोदश्यां शुक्लपक्षे कदाचन । सनाथीकृततद्देशामागाद्द्रष्टुं सरस्वतीम्
sahādāya trayodaśyāṃ śuklapakṣe kadācana / sanāthīkṛtataddeśāmāgāddraṣṭuṃ sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तन्मार्गमिलितैः सर्वाः कुब्जान्धपङ्गुभिः । व्याधितैर् इत्य् अयाच्यन्त भूपालप्रमुखाङ्गनाः
tatra tanmārgamilitaiḥ sarvāḥ kubjāndhapaṅgubhiḥ / vyādhitair ity ayācyanta bhūpālapramukhāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगातुराणां दीनानामौषधं नः प्रयच्छत । येन मुच्यामहे रोगात्कुरुतार्तानुकम्पनम्
rogāturāṇāṃ dīnānāmauṣadhaṃ naḥ prayacchata / yena mucyāmahe rogātkurutārtānukampanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रलहरीलोलो विद्युत्स्फुरितभङ्गुरः । जीवलोको ह्य् अयं यात्राद्युत्सवक्षणसुन्दरः
samudralaharīlolo vidyutsphuritabhaṅguraḥ / jīvaloko hy ayaṃ yātrādyutsavakṣaṇasundaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदसारे ऽत्र संसारे सारं दीनेषु या दया । कृपणेषु च यद्दानं गुणवान् क्व न जीवति
tadasāre 'tra saṃsāre sāraṃ dīneṣu yā dayā / kṛpaṇeṣu ca yaddānaṃ guṇavān kva na jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढ्यस्य किं च दानेन सुहितस्याशनेन किम् । किं च न्दनेन शीतालोः किं धनेन हिमागमे
āḍhyasya kiṃ ca dānena suhitasyāśanena kim / kiṃ ca ndanena śītāloḥ kiṃ dhanena himāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतानुद्धरत नः कृपणानामयापदः । इत्य् उक्ता व्याधितैस्तैस्ता नृपभार्यादयो ऽब्रुवन्
tadetānuddharata naḥ kṛpaṇānāmayāpadaḥ / ity uktā vyādhitaistaistā nṛpabhāryādayo 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुष्ठूपपन्नं जल्पन्ति कृपणा व्याधिता इमे । सर्वस्वेनाप्यतो ऽस्माभिः कार्यमेषां चिकित्सितम्
suṣṭhūpapannaṃ jalpanti kṛpaṇā vyādhitā ime / sarvasvenāpyato 'smābhiḥ kāryameṣāṃ cikitsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमन्योन्यमालप्य देवीमभ्यर्च्य योषितः । व्याधितांस्तान्स्वभवनान्यानिन्युस्ताः पृथक्पृथक्
evamanyonyamālapya devīmabhyarcya yoṣitaḥ / vyādhitāṃstānsvabhavanānyāninyustāḥ pṛthakpṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभर्तॄन् प्रेर्य तेषां च महासत्त्वान् महौषधैः । चिकित्सां कारयाम् आसुर् नोत्तस्थुश् च तदन्तिकात्
svabhartṝn prerya teṣāṃ ca mahāsattvān mahauṣadhaiḥ / cikitsāṃ kārayām āsur nottasthuś ca tadantikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहवासाच् च तैर् एव सङ्गमुद्भूतमन्मथैः । तथा ययुस्ताः संसारं तन्मयं ददृशुर्यथा
sahavāsāc ca tair eva saṅgamudbhūtamanmathaiḥ / tathā yayustāḥ saṃsāraṃ tanmayaṃ dadṛśuryathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व रोगिणो ऽमी कृपणा भर्तारः क्व नृपादयः । इति न व्यमृशत्तासां मन्मथान्धीकृतं मनः
kva rogiṇo 'mī kṛpaṇā bhartāraḥ kva nṛpādayaḥ / iti na vyamṛśattāsāṃ manmathāndhīkṛtaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च ता असंभाव्यरोगिसंभोगसंभवैः । नखदन्तक्षतैर् युक्ताः पतयो ददृशुर्निजाः
tataś ca tā asaṃbhāvyarogisaṃbhogasaṃbhavaiḥ / nakhadantakṣatair yuktāḥ patayo dadṛśurnijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च भूपालतन्मन्त्रिसेनापतिमुखादयः । तदाचख्युः ससंदेहाः परस्परमतन्द्रिताः
te ca bhūpālatanmantrisenāpatimukhādayaḥ / tadācakhyuḥ sasaṃdehāḥ parasparamatandritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजाब्रवीदन्यान्यूयं संप्रति तिष्ठत । अहमद्य निजां भार्यां तावत् पृच्छामि युक्तितः
tato rājābravīdanyānyūyaṃ saṃprati tiṣṭhata / ahamadya nijāṃ bhāryāṃ tāvat pṛcchāmi yuktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तान्विसृज्यैव गत्वा वासगृहं च सः । प्रदर्शितस्नेहभयो भार्यां पप्रच्छ तां नृपः
ity uktvā tānvisṛjyaiva gatvā vāsagṛhaṃ ca saḥ / pradarśitasnehabhayo bhāryāṃ papraccha tāṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दष्टः केनाधरो ऽयं ते क्षतौ केन नखैः स्तनौ । सत्यमाख्यासि चेदस्ति श्रेयस् ते नान्यथा पुनः
daṣṭaḥ kenādharo 'yaṃ te kṣatau kena nakhaiḥ stanau / satyamākhyāsi cedasti śreyas te nānyathā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तेन राज्ञा सा राज्ञी कृतकम् अब्रवीत् । अवाच्यम् अप्य् अथन्याहं वच्म्याश्चर्यमिदं शृणु
ity uktvā tena rājñā sā rājñī kṛtakam abravīt / avācyam apy athanyāhaṃ vacmyāścaryamidaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रभित्तेरितो रात्रौ पुमांश्चक्रगदाधरः । निर्गत्यैवोपभुङ्क्ते मां प्रातश्चात्रैव लीयते
citrabhitterito rātrau pumāṃścakragadādharaḥ / nirgatyaivopabhuṅkte māṃ prātaścātraiva līyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदङ्गं चन्द्रसूर्याभ्याम् अपिदृष्टं न जातु मे । तत्रेदृगेत्य क्रियते तेनावस्था स्थिते त्वयि
yadaṅgaṃ candrasūryābhyām apidṛṣṭaṃ na jātu me / tatredṛgetya kriyate tenāvasthā sthite tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्तस्याः सदुःखाया इव श्रुत्वा वचो नृपः । प्रत्येति स्म तथा मूर्खो मायामाशङ्क्य वैष्णवीम्
etattasyāḥ saduḥkhāyā iva śrutvā vaco nṛpaḥ / pratyeti sma tathā mūrkho māyāmāśaṅkya vaiṣṇavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशंस मन्त्र्यादिभ्यश् च तेभ्यस् ते ऽपि तथा जडाः । मत्वाच्युतोपभुक्तास् ता भार्यास् तूष्णीं किलाभवन्
śaśaṃsa mantryādibhyaś ca tebhyas te 'pi tathā jaḍāḥ / matvācyutopabhuktās tā bhāryās tūṣṇīṃ kilābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यसत्यैकरचनाचतुराः कुस्त्रियः शठाः । वञ्चयन्ते जडमतीन्नाहं मूर्खस्तु तादृशः
ityasatyaikaracanācaturāḥ kustriyaḥ śaṭhāḥ / vañcayante jaḍamatīnnāhaṃ mūrkhastu tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यक्षो ब्रुवन् भार्यां स विलक्षीचकार ताम् । तच् च प्रव्राजको ऽश्रौषीत् सर्वं तरुतले स्थितः
iti yakṣo bruvan bhāryāṃ sa vilakṣīcakāra tām / tac ca pravrājako 'śrauṣīt sarvaṃ tarutale sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कृताञ्जलिर्यक्षं तं स प्रव्राड् व्यजिज्ञपत् । भगवन्नाश्रमप्राप्तस्तवाहं शरणागतः
tataḥ kṛtāñjaliryakṣaṃ taṃ sa pravrāḍ vyajijñapat / bhagavannāśramaprāptastavāhaṃ śaraṇāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षमस्वापराधं मे त्वद्वचो यन्मया श्रुतम् । इत्य् उक्तः सत्यवचनात्तस्य यक्षस्तुतोष सः
tatkṣamasvāparādhaṃ me tvadvaco yanmayā śrutam / ity uktaḥ satyavacanāttasya yakṣastutoṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्थानगताख्यो ऽहं यक्षस्तुष्टस्तवास्मि च । गृहाण वरमित्यूचे प्रव्राड् यक्षेण तेन सः
sarvasthānagatākhyo 'haṃ yakṣastuṣṭastavāsmi ca / gṛhāṇa varamityūce pravrāḍ yakṣeṇa tena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्युमस्यां स्वभार्यायां मा कृथा एष एव मे । वरो ऽस्त्विति तमाह स्म स प्रव्राडपि गुह्यकम्
manyumasyāṃ svabhāryāyāṃ mā kṛthā eṣa eva me / varo 'stviti tamāha sma sa pravrāḍapi guhyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स यक्षो ऽवादीत्तं तुष्टो ऽस्मि सुतरां तव । तदेष ते वरो दत्तो मयान्यः प्रार्थ्यतामिति
tataḥ sa yakṣo 'vādīttaṃ tuṣṭo 'smi sutarāṃ tava / tadeṣa te varo datto mayānyaḥ prārthyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रव्राजको ऽवादीत्तर्ह्ययं मे ऽपरो वरः । अद्यप्रभृति पुत्रं मां जानीतं दंपती युवाम्
tataḥ pravrājako 'vādīttarhyayaṃ me 'paro varaḥ / adyaprabhṛti putraṃ māṃ jānītaṃ daṃpatī yuvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्स सभार्यो ऽपि प्रत्यक्षीभूय तत्क्षणम् । यक्षस्तम् अब्रवीद्बाढं पुत्र पुत्रस्त्वमावयोः
śrutvaitatsa sabhāryo 'pi pratyakṣībhūya tatkṣaṇam / yakṣastam abravīdbāḍhaṃ putra putrastvamāvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मस्त्प्रसादान्न च ते भविष्यति विपत्क्व चित् । विवादे कलहे द्यूते विजयी च भविष्यसि
asmastprasādānna ca te bhaviṣyati vipatkva cit / vivāde kalahe dyūte vijayī ca bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्वान्तर्हितं यक्षं तं प्रणम्यतिवाह्य च । रात्रिमत्राययौ प्रव्राट् स तं पाटलिपुत्रकम्
ity ukvāntarhitaṃ yakṣaṃ taṃ praṇamyativāhya ca / rātrimatrāyayau pravrāṭ sa taṃ pāṭaliputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र द्वाःस्थमुखेनान्तस् तस्मै सिंहाक्षभूभृते । कश्मीरागतम् आत्मानम् आख्याति स्म स वादिनम्
tatra dvāḥsthamukhenāntas tasmai siṃhākṣabhūbhṛte / kaśmīrāgatam ātmānam ākhyāti sma sa vādinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुज्ञातप्रवेशश् च तेनास्थाने महीभुजा । प्रविश्यात्र स्थितान्वादायाचिक्षेप स पण्डितान्
anujñātapraveśaś ca tenāsthāne mahībhujā / praviśyātra sthitānvādāyācikṣepa sa paṇḍitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वा वादेन तान्यक्षवरमाहात्म्यतो ऽखिलान् । राजाग्रे स पुनस्तेषां चकाराक्षेपमीदृशम्
jitvā vādena tānyakṣavaramāhātmyato 'khilān / rājāgre sa punasteṣāṃ cakārākṣepamīdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रभित्तेर्विनिर्गत्य गदाचक्रधरः पुमान् । दष्टाधरौष्ठीं दशनैः क्षतस्तनतटां नखैः
citrabhittervinirgatya gadācakradharaḥ pumān / daṣṭādharauṣṭhīṃ daśanaiḥ kṣatastanataṭāṃ nakhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वोपभुज्य रात्रौ मां तद्भित्तावेव लीयते । एतत्किमिति वः पृच्छाम्युत्तरं मे ऽत्र दीयताम्
kṛtvopabhujya rātrau māṃ tadbhittāveva līyate / etatkimiti vaḥ pṛcchāmyuttaraṃ me 'tra dīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा वचो नात्र बुधाः प्रतिवचो ददुः । परमार्थमजानाना अन्योन्याननदर्शिनः
etac chrutvā vaco nātra budhāḥ prativaco daduḥ / paramārthamajānānā anyonyānanadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा स सिंहाक्षः स्वयम् एव तम् अब्रवीत् । यदेतदुक्तं भवता तदाचक्ष्व त्वम् एव नः
tato rājā sa siṃhākṣaḥ svayam eva tam abravīt / yadetaduktaṃ bhavatā tadācakṣva tvam eva naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा स राज्ञे ऽस्मै प्रव्राट् सर्वं शशंस तत् । तद्भार्याव्याजचरितं यक्षादश्रावि तेन यत्
etac chrutvā sa rājñe 'smai pravrāṭ sarvaṃ śaśaṃsa tat / tadbhāryāvyājacaritaṃ yakṣādaśrāvi tena yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्कुर्यादभिष्वङ्गं पापज्ञप्त्येकहेतवे । स्त्रीभिः कदाचन जनस्तमित्यूचे नृपं च सः
na tatkuryādabhiṣvaṅgaṃ pāpajñaptyekahetave / strībhiḥ kadācana janastamityūce nṛpaṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टस्तस्मै निजं राज्यं राजा दतुमियेष सः । स तु स्वदेशैकरतः प्रव्राट् तन्नाग्रहीद्यदा
tuṣṭastasmai nijaṃ rājyaṃ rājā datumiyeṣa saḥ / sa tu svadeśaikarataḥ pravrāṭ tannāgrahīdyadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा संमानयाम् आस राजा रत्नोत्करेण तम् । आत्तरत्नः स कश्मीरान् प्रव्राट् स्वं देशम् आगमत्
tadā saṃmānayām āsa rājā ratnotkareṇa tam / āttaratnaḥ sa kaśmīrān pravrāṭ svaṃ deśam āgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यक्षप्रसादेन स निर्दैन्यः सुखं स्थितः । इत्याख्याय स शिष्यस्तं महामुनिम् अभाषत
tatra yakṣaprasādena sa nirdainyaḥ sukhaṃ sthitaḥ / ityākhyāya sa śiṣyastaṃ mahāmunim abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं प्रव्राजकात्तस्मादेवं तच् छ्रुतवानिति । ततः स विस्मितः सान्यशिष्यश्चिरमभून्मुनिः
ahaṃ pravrājakāttasmādevaṃ tac chrutavāniti / tataḥ sa vismitaḥ sānyaśiṣyaściramabhūnmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा गोमुखो भूयो वत्सेशात्मजम् अब्रवीत् । एवमेतानि कुस्त्रीणां चेष्टितानि च वेधसः
ity uktvā gomukho bhūyo vatseśātmajam abravīt / evametāni kustrīṇāṃ ceṣṭitāni ca vedhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्राणि सदा देव लोकस्य चरितानि च । इयं च श्रूयतामन्या नार्येकादशमारिका
vicitrāṇi sadā deva lokasya caritāni ca / iyaṃ ca śrūyatāmanyā nāryekādaśamārikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामवासी पुमानासीत्कुटुम्बी कोऽपि मालवे । तस्योदपादि दुहिता द्वित्रिपुत्रकनीयसी
grāmavāsī pumānāsītkuṭumbī ko'pi mālave / tasyodapādi duhitā dvitriputrakanīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां च जातमात्रायां भार्या तस्य व्यपद्यत । ततो ऽल्पैर् दिवसैस् तस्य पुत्र एको व्यपादि च
tasyāṃ ca jātamātrāyāṃ bhāryā tasya vyapadyata / tato 'lpair divasais tasya putra eko vyapādi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्विपन्ने भ्रातास्य वृषशृङ्गहतो मृतः । सो ऽथ कन्यां कुटुम्बी तां नाम्ना चक्रे त्रिमारिकाम्
tasminvipanne bhrātāsya vṛṣaśṛṅgahato mṛtaḥ / so 'tha kanyāṃ kuṭumbī tāṃ nāmnā cakre trimārikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो ऽनया लक्षणया जातया मारिता इति । कालेन यौवनस्थां तां पितुस्तस्मादयाचत
trayo 'nayā lakṣaṇayā jātayā māritā iti / kālena yauvanasthāṃ tāṃ pitustasmādayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिमारिकाम् आढ्यपुत्रः कश्चित् तद्ग्रामसंभवः । पिता च तस्मै प्रादात्तां स यथावत् कृतोत्सवः
trimārikām āḍhyaputraḥ kaścit tadgrāmasaṃbhavaḥ / pitā ca tasmai prādāttāṃ sa yathāvat kṛtotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन भर्त्रा सहारंस्त कालं कम् अपितत्र सा । अचिराच् च ततस् तस्याः स भर्ता पञ्चतामगात्
tena bhartrā sahāraṃsta kālaṃ kam apitatra sā / acirāc ca tatas tasyāḥ sa bhartā pañcatāmagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसैर् एव सा चान्यं चपला पतिमग्रहीत् । सो ऽप्य् अल्पेनैव कालेन विपत्तिं प्राप तत्पतिः
divasair eva sā cānyaṃ capalā patimagrahīt / so 'py alpenaiva kālena vipattiṃ prāpa tatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा यौवनोन्मत्ता तृतीयं पतिमाददे । सो ऽपि तस्या विपन्नो ऽभूत्पतिघ्न्याः पतिरन्यवत्
tataḥ sā yauvanonmattā tṛtīyaṃ patimādade / so 'pi tasyā vipanno 'bhūtpatighnyāḥ patiranyavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण पतयो दश तस्या विपेदिरे । ततो हास्येन सा नाम्ना पप्रथे दशमारिका
evaṃ krameṇa patayo daśa tasyā vipedire / tato hāsyena sā nāmnā paprathe daśamārikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यभर्तृस्वीकारात् पित्रा ह्रीतेन वारिता । सा वर्ज्यमाना च जनैस् तस्थौ तस्य पितुर् गृहे
athānyabhartṛsvīkārāt pitrā hrītena vāritā / sā varjyamānā ca janais tasthau tasya pitur gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च विवेशात्र पान्थो भव्याकृतिर्युवा । एकरात्रिनिवासार्थं तत्पित्रानुमतो ऽतिथिः
ekadā ca viveśātra pāntho bhavyākṛtiryuvā / ekarātrinivāsārthaṃ tatpitrānumato 'tithiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा तद्गतमनाः साभवद्दशमारिका । पान्थो ऽपि तरुणीं दृष्ट्वा सो ऽभूत्तदभिलाषुकः
taṃ dṛṣṭvā tadgatamanāḥ sābhavaddaśamārikā / pāntho 'pi taruṇīṃ dṛṣṭvā so 'bhūttadabhilāṣukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा पारमुषितत्रपा पितरम् अभ्यधात् । एकमेतमहं तात वृणोमि पथिकं पतिम्
tataḥ sā pāramuṣitatrapā pitaram abhyadhāt / ekametamahaṃ tāta vṛṇomi pathikaṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपत्स्यते चेद् एषो ऽपि ग्रहीष्यामि ततो व्रतम् । एवं शृण्वति पान्थे तां ब्रुवतीं स पिताब्रवीत्
vipatsyate ced eṣo 'pi grahīṣyāmi tato vratam / evaṃ śṛṇvati pānthe tāṃ bruvatīṃ sa pitābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा पुत्रि लज्जा महती दश ते पतयो मृताः । तद् एतस्मिन्न् अपि मृते हसिष्यतितरां जनः
mā putri lajjā mahatī daśa te patayo mṛtāḥ / tad etasminn api mṛte hasiṣyatitarāṃ janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैव त्रपां त्यक्त्वा पथिको ऽपि जगाद सः । नाहं म्रिये दश मृताः क्रमाद्भार्या ममापि हि
tac chrutvaiva trapāṃ tyaktvā pathiko 'pi jagāda saḥ / nāhaṃ mriye daśa mṛtāḥ kramādbhāryā mamāpi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समावावां शमाप्यत्र पादस्पर्शेन धूर्जटेः । इत्य् उक्ते तेन पान्थेन नाचित्रीयत तत्र कः
samāvāvāṃ śamāpyatra pādasparśena dhūrjaṭeḥ / ity ukte tena pānthena nācitrīyata tatra kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा च मिलितैर् ग्राम्यैर् दत्तानुमतया तया । दशमारिकया सो ऽथ पथिको जगृहे पतिः
buddhvā ca militair grāmyair dattānumatayā tayā / daśamārikayā so 'tha pathiko jagṛhe patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन साकं च यावत् सा कालं कम् अपितिष्ठति । तावच् छीतज्वराक्रान्तः सो ऽपि तस्याः क्षयं ययौ
tena sākaṃ ca yāvat sā kālaṃ kam apitiṣṭhati / tāvac chītajvarākrāntaḥ so 'pi tasyāḥ kṣayaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा हासिनी ग्राव्णाम् अप्य् एकादशमारिका । विग्ना गङ्गातटं गत्वा प्रव्रज्याम् एव शिश्रिये
tataḥ sā hāsinī grāvṇām apy ekādaśamārikā / vignā gaṅgātaṭaṃ gatvā pravrajyām eva śiśriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा हसितं वत्सराजपुत्रं स गोमुखः । भूयो ऽब्रवीत्कथामन्यां शृण्विमां दान्तजीविनः
ity uktvā hasitaṃ vatsarājaputraṃ sa gomukhaḥ / bhūyo 'bravītkathāmanyāṃ śṛṇvimāṃ dāntajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुमान् कश्चिद् दरिद्रो ऽभूद् ग्रामे क्वापि कुटुम्बवान् । एक एव बलीवर्दस् तस्य चाभूद् गृहे धनम्
pumān kaścid daridro 'bhūd grāme kvāpi kuṭumbavān / eka eva balīvardas tasya cābhūd gṛhe dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निःसत्त्वो ऽशनाभावात्सीदत्य् अपि कुटुम्बके । सोपवासो ऽपि तं दान्तं व्यक्रीणीत न लोभतः
sa niḥsattvo 'śanābhāvātsīdaty api kuṭumbake / sopavāso 'pi taṃ dāntaṃ vyakrīṇīta na lobhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तु विन्ध्यवासिन्याः पुरतो दर्भसंस्तरे । पतित्वा स तपश्चक्रे निराहारो ऽर्थकाम्यया
gatvā tu vindhyavāsinyāḥ purato darbhasaṃstare / patitvā sa tapaścakre nirāhāro 'rthakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठैको बलीवर्दः सर्वदा धनमस्ति ते । अतस्तम् एव विक्रीय जीविष्यसि सदा सुखम्
uttiṣṭhaiko balīvardaḥ sarvadā dhanamasti te / atastam eva vikrīya jīviṣyasi sadā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिष्टस्तया स्वप्ने देव्या प्रातः प्रबुध्य सः । उत्थाय पारणं किंचित्कृत्वा स्वगृहमाययौ
ityādiṣṭastayā svapne devyā prātaḥ prabudhya saḥ / utthāya pāraṇaṃ kiṃcitkṛtvā svagṛhamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्याप्यधीरो विक्रेतुं नोक्षाणं तं शशाक सः । विक्रीते ऽस्मिन्नहं निःस्वो नैव वर्तेय जात्विति
etyāpyadhīro vikretuṃ nokṣāṇaṃ taṃ śaśāka saḥ / vikrīte 'sminnahaṃ niḥsvo naiva varteya jātviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तं कथितस्वप्नदेव्यादेशं प्रसङ्गतः । उपवासकृशं कश्चिदुवाच सुमतिः सुहृत्
atha taṃ kathitasvapnadevyādeśaṃ prasaṅgataḥ / upavāsakṛśaṃ kaściduvāca sumatiḥ suhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एवास्ति दान्तस् ते तं त्वं विक्रीय सर्वदा । जीविष्यसीति देव्योक्तं तज्ज्ञातं मूढ न त्वया
eka evāsti dāntas te taṃ tvaṃ vikrīya sarvadā / jīviṣyasīti devyoktaṃ tajjñātaṃ mūḍha na tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विक्रीयैतमुक्षाणं निर्वाहय कुटुम्बकम् । ततो भविष्यत्य् अन्यस् ते ततश् चान्यस् ततो ऽपरः
tadvikrīyaitamukṣāṇaṃ nirvāhaya kuṭumbakam / tato bhaviṣyaty anyas te tataś cānyas tato 'paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस्तेन मित्त्रेण ग्रामीणः स तथाकरोत् । एकैकवृषपण्याच् च जिजीव सततं सुखी
ity uktastena mittreṇa grāmīṇaḥ sa tathākarot / ekaikavṛṣapaṇyāc ca jijīva satataṃ sukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं फलति सर्वस्य विधिः सत्त्वानुसारतः । तत्सुसत्त्वो भवेत्सत्त्वहीनं न वृणते श्रियः
evaṃ phalati sarvasya vidhiḥ sattvānusārataḥ / tatsusattvo bhavetsattvahīnaṃ na vṛṇate śriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुतान्यां कथां चेमां धूर्तस्यालीकमन्त्रिणः । आसीत् पृथ्वीपतिर् नाम नगरे दक्षिणापथे
śṛṇutānyāṃ kathāṃ cemāṃ dhūrtasyālīkamantriṇaḥ / āsīt pṛthvīpatir nāma nagare dakṣiṇāpathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्राष्ट्रे को ऽप्य् अभूद्धूर्तः परवञ्चनजीविकः । स चैकदा महेच्छत्वादसंतुष्टो व्यचिन्तयत्
tadrāṣṭre ko 'py abhūddhūrtaḥ paravañcanajīvikaḥ / sa caikadā mahecchatvādasaṃtuṣṭo vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूर्तत्वेनेदृशा किं मे यदाहारादिमात्रकृत् । प्राप्यते महती येन श्रीस्तादृङ् न करोमि किम्
dhūrtatvenedṛśā kiṃ me yadāhārādimātrakṛt / prāpyate mahatī yena śrīstādṛṅ na karomi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य वणिग्वेषमत्युदारं विधाय सः । उपासर्पत्प्रतीहारं गत्वा द्वारं महीपतेः
ityālocya vaṇigveṣamatyudāraṃ vidhāya saḥ / upāsarpatpratīhāraṃ gatvā dvāraṃ mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मुखेन प्रविश्यान्तः प्राभृतं चोपनीय सः । एकान्ते मे ऽस्ति विज्ञप्तिरिति व्यज्ञापयन्नृपम्
tanmukhena praviśyāntaḥ prābhṛtaṃ copanīya saḥ / ekānte me 'sti vijñaptiriti vyajñāpayannṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञापि वेषभ्रान्तेन प्राभृतावर्जितेन च । तथेति रचितैकान्तस् तम् एवं स व्यजिज्ञपत्
rājñāpi veṣabhrāntena prābhṛtāvarjitena ca / tatheti racitaikāntas tam evaṃ sa vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिने दिने मया साकमास्थाने सर्वसंनिधौ । भूत्वैकान्ते कथालापं क्षणमेकं कुरु प्रभो
dine dine mayā sākamāsthāne sarvasaṃnidhau / bhūtvaikānte kathālāpaṃ kṣaṇamekaṃ kuru prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावताहं प्रतिदिनं दीनारशतपञ्चकम् । ददाम्य् उपायनं देवस्यार्थये न तु किंचन
tāvatāhaṃ pratidinaṃ dīnāraśatapañcakam / dadāmy upāyanaṃ devasyārthaye na tu kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वाचिन्तयद्राजा को दोषः किमयं मम । गृहीत्वा याति दीनारान्ददाति प्रत्युतान्वहम्
tac chrutvācintayadrājā ko doṣaḥ kimayaṃ mama / gṛhītvā yāti dīnārāndadāti pratyutānvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता वणिजा सार्धं कथालापेन का त्रपा । इति स प्रतिपद्यैतद्राजा तस्य कथाकरोत्
mahatā vaṇijā sārdhaṃ kathālāpena kā trapā / iti sa pratipadyaitadrājā tasya kathākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तस्मै ददौ राज्ञे दीनारांस्तान्यथोदितान् । लोकस्तं च महामन्त्रिपदं प्राप्तममन्यत
so 'pi tasmai dadau rājñe dīnārāṃstānyathoditān / lokastaṃ ca mahāmantripadaṃ prāptamamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.