Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरीत्सागरे शक्तियशोलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । एवं वेश्यास्वसद्भावे कथिते मरुभूतिना । आचख्यौ गोमुखो धीमांस्तद्वत्कुमुदिकाकथाम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsarītsāgare śaktiyaśolambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / evaṃ veśyāsvasadbhāve kathite marubhūtinā / ācakhyau gomukho dhīmāṃstadvatkumudikākathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीद्विक्रमसिंहाख्यः प्रतिष्ठाने महीपतिः । व्यधायि विधिनान्वर्थो यः सिंह इव विक्रमे
āsīdvikramasiṃhākhyaḥ pratiṣṭhāne mahīpatiḥ / vyadhāyi vidhinānvartho yaḥ siṃha iva vikrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्येश्वरस्य सुभगा नदीनप्रभवा प्रिया । अलंकारतनुर्देवी शशिलेखेति चाभवत्
yasyeśvarasya subhagā nadīnaprabhavā priyā / alaṃkāratanurdevī śaśilekheti cābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेकदा स्वनगरे स्थितं संभूय गोत्रजाः । पञ्चषा गृहमागत्य राजानं पर्यवेष्टयन्
tamekadā svanagare sthitaṃ saṃbhūya gotrajāḥ / pañcaṣā gṛhamāgatya rājānaṃ paryaveṣṭayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभटो वीरबाहुः सुबाहुः सुभटस् तथा । नृपः प्रतापादित्यश् च सर्वे ऽप्य् एते महाबलाः
mahābhaṭo vīrabāhuḥ subāhuḥ subhaṭas tathā / nṛpaḥ pratāpādityaś ca sarve 'py ete mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु सामादि युञ्जानं निराकृत्य स्वमन्त्रिणम् । राजा विक्रमसिंहो ऽसौ युद्धायैषां विनिर्ययौ
teṣu sāmādi yuñjānaṃ nirākṛtya svamantriṇam / rājā vikramasiṃho 'sau yuddhāyaiṣāṃ viniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते स नृपः सैन्ययोर् द्वयोः । शौर्यदर्पाद्गजारूढः प्रविवेशाहवं स्वयम्
pravṛtte śastrasaṃpāte sa nṛpaḥ sainyayor dvayoḥ / śauryadarpādgajārūḍhaḥ praviveśāhavaṃ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर्द्वितीयं दृष्ट्वा तं दलयन्तं द्विषच्चमूम् । महाभटाद्याः पञ्चापि राजानो ऽभ्यपतन्समम्
dhanurdvitīyaṃ dṛṣṭvā taṃ dalayantaṃ dviṣaccamūm / mahābhaṭādyāḥ pañcāpi rājāno 'bhyapatansamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बले च समं भूयस्यखिले ऽप्य् अभिधावति । बलं विक्रमसिंहस्य तदतुल्यम् अभज्यत
tadbale ca samaṃ bhūyasyakhile 'py abhidhāvati / balaṃ vikramasiṃhasya tadatulyam abhajyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनन्तगुणाख्यस् तं मन्त्री पार्श्वस्थितो ऽब्रवीत् । भग्नमस्मद्बलं तावज्जयो नास्तीह सांप्रतम्
tato 'nantaguṇākhyas taṃ mantrī pārśvasthito 'bravīt / bhagnamasmadbalaṃ tāvajjayo nāstīha sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधूयास्मान् कृतश् चायं बलवद्विग्रहस् त्वया । तच्छिवायाधुनापीदं मदीयं वचनं कुरु
vidhūyāsmān kṛtaś cāyaṃ balavadvigrahas tvayā / tacchivāyādhunāpīdaṃ madīyaṃ vacanaṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवरुह्य द्विपाद् अस्माद् आरुह्य च तुरङ्गमम् । एह्य् अन्यविषयं यावो जीवञ् जेतास्यरीन् पुनः
avaruhya dvipād asmād āruhya ca turaṅgamam / ehy anyaviṣayaṃ yāvo jīvañ jetāsyarīn punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मन्त्रिगिरा स्वैर् अमवतीर्य स वारणात् । हयारूढः समं तेन स्वबालान्निर्ययौ पुनः
iti mantrigirā svair amavatīrya sa vāraṇāt / hayārūḍhaḥ samaṃ tena svabālānniryayau punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययौ च वेषच्छन्नः सन् सहितस् तेन मन्त्रिणा । राजा विक्रमसिंहो ऽसौ क्रमाद् उज्जयिनीं पुरीम्
yayau ca veṣacchannaḥ san sahitas tena mantriṇā / rājā vikramasiṃho 'sau kramād ujjayinīṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां कुमुदिकाख्यायाः प्रख्यातवसुसंपदः । मन्त्रिद्वितीयो वसतिं विलासिन्या विवेश सः
tasyāṃ kumudikākhyāyāḥ prakhyātavasusaṃpadaḥ / mantridvitīyo vasatiṃ vilāsinyā viveśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्मात्तं गृहायातं दृष्ट्वा सापि व्यचिन्तयत् । पुरुषातिशयः कोऽपि ममायं गृहमागतः
akasmāttaṃ gṛhāyātaṃ dṛṣṭvā sāpi vyacintayat / puruṣātiśayaḥ ko'pi mamāyaṃ gṛhamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा लक्षणैश् चैष महान् राजेति सूच्यते । तन् मे यथेप्सितं सिध्येद् ईदृक् चेत् स्वीकृतो भवेत्
tejasā lakṣaṇaiś caiṣa mahān rājeti sūcyate / tan me yathepsitaṃ sidhyed īdṛk cet svīkṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य तमुत्थाय स्वागतेनाभिनन्द्य च । चकार महदातिथ्यं राज्ञः कुमुदिकास्य सा
ityālocya tamutthāya svāgatenābhinandya ca / cakāra mahadātithyaṃ rājñaḥ kumudikāsya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तं च जगादैनं राजानं सा क्षणान्तरे । धन्याहमद्य सुकृतं प्राक्तनं फलितं मम
viśrāntaṃ ca jagādainaṃ rājānaṃ sā kṣaṇāntare / dhanyāhamadya sukṛtaṃ prāktanaṃ phalitaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवेन स्वयमागत्य यद्गृहं मे पवित्रितम् । तदनेन प्रसादेन क्रीता दासीयमस्मि ते
devena svayamāgatya yadgṛhaṃ me pavitritam / tadanena prasādena krītā dāsīyamasmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदस्ति मे हस्तिशतं हयानां द्वे तथायुते । मन्दिरं पूर्णरत्नं च तदायत्तमिदं तव
yadasti me hastiśataṃ hayānāṃ dve tathāyute / mandiraṃ pūrṇaratnaṃ ca tadāyattamidaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा कुमुदिका राजानं तम् उपाचरत् । स्नानादिनोपचारेण महार्हेण समन्त्रिकम्
ity uktvā sā kumudikā rājānaṃ tam upācarat / snānādinopacāreṇa mahārheṇa samantrikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तन्मन्दिरे साकं तया तत्रार्पितस्वया । राजा विक्रमसिंहो ऽसौ खिन्नस्तस्थौ यथासुखम्
tatas tanmandire sākaṃ tayā tatrārpitasvayā / rājā vikramasiṃho 'sau khinnastasthau yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुभुजे द्रविणं तस्या याचकेभ्यो ददौ च सः । न च सादर्शयत् तस्य विकारं तुष्यति स्म तु
bubhuje draviṇaṃ tasyā yācakebhyo dadau ca saḥ / na ca sādarśayat tasya vikāraṃ tuṣyati sma tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो मय्यनुरक्तेयमिति तुष्टं ततो नृपम् । तं सो ऽनन्तगुणो मन्त्री रहो ऽवादीत्सहस्थितः
aho mayyanurakteyamiti tuṣṭaṃ tato nṛpam / taṃ so 'nantaguṇo mantrī raho 'vādītsahasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेश्यानां देव सद्भावो नास्त्येव कुरुते पुनः । यत्ते कुमुदिका भक्तिं न जाने तत्र कारणम्
veśyānāṃ deva sadbhāvo nāstyeva kurute punaḥ / yatte kumudikā bhaktiṃ na jāne tatra kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्तस्य वचः श्रुत्वा स राजा निजगाद तम् । मैवं कुमुदिका प्राणानपि मुञ्चति मत्कृते
etattasya vacaḥ śrutvā sa rājā nijagāda tam / maivaṃ kumudikā prāṇānapi muñcati matkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेत्प्रत्येषि तदहं प्रत्ययं दर्शयामि ते । इत्य् उक्त्वा तं स्वसचिवं राजा व्याजमिमं व्यधात्
na cetpratyeṣi tadahaṃ pratyayaṃ darśayāmi te / ity uktvā taṃ svasacivaṃ rājā vyājamimaṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैः कृशीकृत्य तनुं मितपानो ऽल्पभोजनः । चकार मृतमात्मानं निश्चेष्टं लुठिताङ्गकम्
śanaiḥ kṛśīkṛtya tanuṃ mitapāno 'lpabhojanaḥ / cakāra mṛtamātmānaṃ niśceṣṭaṃ luṭhitāṅgakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽधिरोप्य शिबिकां निन्ये परिजनेन सः । श्मशानं शोचतानन्तगुणे कृतकदुःखिते
tato 'dhiropya śibikāṃ ninye parijanena saḥ / śmaśānaṃ śocatānantaguṇe kṛtakaduḥkhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च शोकाकुमुदिका वार्यमाणापि बान्धवैः । आगत्य तेनैव समं समारोहच्चितोपरि
sā ca śokākumudikā vāryamāṇāpi bāndhavaiḥ / āgatya tenaiva samaṃ samārohaccitopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्न दीप्यते वह्निस्तावदन्वागतां स ताम् । बुद्ध्वा कुमुदिकां राज समुत्तस्थौ सजृम्भिकम्
yāvanna dīpyate vahnistāvadanvāgatāṃ sa tām / buddhvā kumudikāṃ rāja samuttasthau sajṛmbhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युज्जीवित एषो ऽत्र दिष्ट्या दिष्ट्येति वादिनः । सर्वे कुमुदिकायुक्तं निन्युस्तं स्वगृहं मुदा
pratyujjīvita eṣo 'tra diṣṭyā diṣṭyeti vādinaḥ / sarve kumudikāyuktaṃ ninyustaṃ svagṛhaṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्सवे कृते प्राप्तः स राजा प्रकृतिं रहः । कच्चिद्दृष्टो ऽनुरागो ऽस्या इति तं स्माह मन्त्रिणम्
athotsave kṛte prāptaḥ sa rājā prakṛtiṃ rahaḥ / kacciddṛṣṭo 'nurāgo 'syā iti taṃ smāha mantriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं सो ऽब्रवीन्मन्त्री न प्रत्येम्येवम् अप्य् अहम् । अस्त्यत्र कारणं नूनं तत्पश्यामो ऽत्र निश्चयम्
tatas taṃ so 'bravīnmantrī na pratyemyevam apy aham / astyatra kāraṇaṃ nūnaṃ tatpaśyāmo 'tra niścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशयाम् अस्त्व् आत्मानम् अस्यै येनैतद् अर्पितम् । बलं मित्त्रबलं चान्यत् प्राप्य हन्मो रिपून् रणे
prakāśayām astv ātmānam asyai yenaitad arpitam / balaṃ mittrabalaṃ cānyat prāpya hanmo ripūn raṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्मिन्वदत्येव मन्त्रिण्यत्राययौ पुनः । स गुप्तप्रहितश्चारः स च पृष्टो ऽब्रवीदिदम्
evaṃ tasminvadatyeva mantriṇyatrāyayau punaḥ / sa guptaprahitaścāraḥ sa ca pṛṣṭo 'bravīdidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैर् इभिर् विषयो व्याप्तः शशिलेखा तु लोकतः । देवी राज्ञो मृषा श्रुत्वा विपत्तिं वह्निमाविशत्
vair ibhir viṣayo vyāptaḥ śaśilekhā tu lokataḥ / devī rājño mṛṣā śrutvā vipattiṃ vahnimāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्चारवचः श्रुत्वा शोकाशनिहतस्तदा । हा देवि हा सतीत्यादि विललाप स भूपतिः
etaccāravacaḥ śrutvā śokāśanihatastadā / hā devi hā satītyādi vilalāpa sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमेण विज्ञाततत्त्वा कुमुदिकात्र सा । एत्य विक्रमसिंहं तमाश्वास्योवाच भूपतिम्
tataḥ krameṇa vijñātatattvā kumudikātra sā / etya vikramasiṃhaṃ tamāśvāsyovāca bhūpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागेव मम नादिष्टं किं देवेनाधुनापि यत् । धनैर् मदीयैः सबलैः क्रियतामरिनिग्रहः
prāgeva mama nādiṣṭaṃ kiṃ devenādhunāpi yat / dhanair madīyaiḥ sabalaiḥ kriyatāmarinigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया कृत्वा तद्धनैर् अधिकं बलम् । ययौ राजा स्वमित्त्रस्य राज्ञो बलवतो ऽन्तिकम्
ity uktaḥ sa tayā kṛtvā taddhanair adhikaṃ balam / yayau rājā svamittrasya rājño balavato 'ntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बलैः स्वबलैस्तैश् च सह गत्वा निहत्य तान् । पञ्चाप्य् अरिनृपान्युद्धे तद्राज्यान्यप्यवाप सः
tadbalaiḥ svabalaistaiś ca saha gatvā nihatya tān / pañcāpy arinṛpānyuddhe tadrājyānyapyavāpa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तुष्टः कुमुदिकां सो ऽब्रवीत्तां सह स्थिताम् । प्रीतो ऽस्मि ते तवाभीष्टं किं करोम्युच्यतामिति
tatastuṣṭaḥ kumudikāṃ so 'bravīttāṃ saha sthitām / prīto 'smi te tavābhīṣṭaṃ kiṃ karomyucyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावोचत्कुमुदिका सत्यं तुष्टो ऽसि चेत्प्रभो । तदुद्धरेदं हृच्छल्यमेकं मम चिरस्थितम्
athāvocatkumudikā satyaṃ tuṣṭo 'si cetprabho / taduddharedaṃ hṛcchalyamekaṃ mama cirasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उज्जयिन्यां द्विजसुतं श्रीधरं नाम मे प्रियम् । राज्ञाल्पेनापराधेन बद्धं तस्माद्विमोचय
ujjayinyāṃ dvijasutaṃ śrīdharaṃ nāma me priyam / rājñālpenāparādhena baddhaṃ tasmādvimocaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा त्वां भाविकल्याणमुत्तमै राजलक्षणैः । एतत्कार्यक्षमं देव भक्त्या सेवितवत्य् अहम्
dṛṣṭvā tvāṃ bhāvikalyāṇamuttamai rājalakṣaṇaiḥ / etatkāryakṣamaṃ deva bhaktyā sevitavaty aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभीष्टसिद्धिनैर् आश्यादारोहं त्वच्चितामपि । विफलं जीवितं मत्वा विना तं विप्रपुत्रकम्
abhīṣṭasiddhinair āśyādārohaṃ tvaccitāmapi / viphalaṃ jīvitaṃ matvā vinā taṃ vipraputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं तां स राजावोचद्विलासिनीम् । साधयिष्याम्यहं तत्ते धीरा सुवदने भव
evam uktavatīṃ tāṃ sa rājāvocadvilāsinīm / sādhayiṣyāmyahaṃ tatte dhīrā suvadane bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मन्त्रिवचनं संस्मृत्याचिन्तयच् च सः । सत्यं वेश्यास्वसद्भावः प्रोक्तो ऽनन्तगुणेन मे
ity uktvā mantrivacanaṃ saṃsmṛtyācintayac ca saḥ / satyaṃ veśyāsvasadbhāvaḥ prokto 'nantaguṇena me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्तु पूरणीयैषा वराख्याः कामना मया । इति संकल्प्य सबलः स तामुज्जयिनीमगात्
atastu pūraṇīyaiṣā varākhyāḥ kāmanā mayā / iti saṃkalpya sabalaḥ sa tāmujjayinīmagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीधरं मोचयित्वा तं दत्त्वा च द्रविणं बहु । व्याधात्कुमुदिकां तत्र प्रियसंगमसुस्थिताम्
śrīdharaṃ mocayitvā taṃ dattvā ca draviṇaṃ bahu / vyādhātkumudikāṃ tatra priyasaṃgamasusthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगत्य च स्वनगरं मन्त्रिमन्त्रम् अलङ्घयन् । क्रमाद् विक्रमसिम्हो ऽसौ बुभुजे सकलां महीम्
āgatya ca svanagaraṃ mantrimantram alaṅghayan / kramād vikramasimho 'sau bubhuje sakalāṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हृदयमज्ञेयमगाधं वेशयोषिताम् । ॥।
evaṃ hṛdayamajñeyamagādhaṃ veśayoṣitām / ...
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याख्याय कथां तस्मिन्विरते तत्र गोमुखे । नरवाहनदत्ताग्रे जगादाथ तपन्तकः
ityākhyāya kathāṃ tasminvirate tatra gomukhe / naravāhanadattāgre jagādātha tapantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव न प्रत्ययः स्त्रीषु चपलास्वखिलास्वपि । चिरण्टीष्वपि न ग्राह्यो वेशस्त्रीष्व् इव सर्वदा
deva na pratyayaḥ strīṣu capalāsvakhilāsvapi / ciraṇṭīṣvapi na grāhyo veśastrīṣv iva sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव यन्मया दृष्टमाश्वर्यं वच्मि तच्छृणु । बलवर्माभिधानो ऽभूदस्याम् एव वणिक्पुरि
ihaiva yanmayā dṛṣṭamāśvaryaṃ vacmi tacchṛṇu / balavarmābhidhāno 'bhūdasyām eva vaṇikpuri
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रश्रीस् तस्य भार्याभूत् सा च वातायनाग्रतः । भव्यं शीलहरं नाम ददर्शैकं वणिक्सुतम्
candraśrīs tasya bhāryābhūt sā ca vātāyanāgrataḥ / bhavyaṃ śīlaharaṃ nāma dadarśaikaṃ vaṇiksutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखीगृहं तमानीय तन्मुखेनैव तत्क्षणम् । अरंस्त मदनाक्रान्ता तेन साकमलक्षिता
sakhīgṛhaṃ tamānīya tanmukhenaiva tatkṣaṇam / araṃsta madanākrāntā tena sākamalakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यहं च समं तेन यावत् सा रमते तथा । तावत्तत्सङ्गिनी ज्ञाता समग्रैर् भृत्यबान्धवैः
pratyahaṃ ca samaṃ tena yāvat sā ramate tathā / tāvattatsaṅginī jñātā samagrair bhṛtyabāndhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस् तु बलवर्मा तां नाज्ञासीद् असतीं पतिः । प्रायेण भार्यादौःशील्यं स्नेहान्धो नेक्षते जनः
ekas tu balavarmā tāṃ nājñāsīd asatīṃ patiḥ / prāyeṇa bhāryādauḥśīlyaṃ snehāndho nekṣate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दाहज्वरस् तस्य समभूद्वलवर्मणः । तेन चान्त्यामवस्थां स क्रमात्संप्राप्तवान्वणिक्
atha dāhajvaras tasya samabhūdvalavarmaṇaḥ / tena cāntyāmavasthāṃ sa kramātsaṃprāptavānvaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदवस्थे ऽपि तस्मिंश् च तद्भार्या सा दिने दिने । अगादुपपतेस् तस्य निकटं स्वसखीगृहे
tadavasthe 'pi tasmiṃś ca tadbhāryā sā dine dine / agādupapates tasya nikaṭaṃ svasakhīgṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव चास्यां तिष्ठन्त्यामन्येद्युस्तत्पतिर्मृतः । अगच्छत्सा च तद्बुद्ध्वा तमापृच्छ्याशु कामुकम्
tatraiva cāsyāṃ tiṣṭhantyāmanyedyustatpatirmṛtaḥ / agacchatsā ca tadbuddhvā tamāpṛcchyāśu kāmukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोहच समं तेन पत्या सा तच्छुचा चिताम् । स्वजनैर् वार्यमाणापि शीलज्ञैः कृतनिश्चया
ārohaca samaṃ tena patyā sā tacchucā citām / svajanair vāryamāṇāpi śīlajñaiḥ kṛtaniścayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं दुरवधार्यैव स्त्रीचित्तस्य गतिः किल । अन्यासङ्गं च कुर्वन्ति म्रियन्ते च पतिं विना
itthaṃ duravadhāryaiva strīcittasya gatiḥ kila / anyāsaṅgaṃ ca kurvanti mriyante ca patiṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तपन्तकेनोक्ते क्रमाद्धरिशिखो ऽभ्यधात् । अत्रापि देवदासस्य यद्वृत्तं तन् न किं श्रुतम्
evaṃ tapantakenokte kramāddhariśikho 'bhyadhāt / atrāpi devadāsasya yadvṛttaṃ tan na kiṃ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटुम्बी देवदासाख्यो ग्रामे स ह्य् अभवत्पुरा । दुःशीलेति च तस्यासीन्नाम्नान्वर्थेन गेहिनी
kuṭumbī devadāsākhyo grāme sa hy abhavatpurā / duḥśīleti ca tasyāsīnnāmnānvarthena gehinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां चान्यपुरुषासक्तां विविदुः प्रातिवेशिकाः । एकदा देवदासो ऽसौ कार्याद्राजकुलं ययौ
tāṃ cānyapuruṣāsaktāṃ vividuḥ prātiveśikāḥ / ekadā devadāso 'sau kāryādrājakulaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीय सा च तत्कालं तद्भार्या तद्वधैषिणी । गृहस्योपरिभूमौ तं निदधे परपूरुषम्
ānīya sā ca tatkālaṃ tadbhāryā tadvadhaiṣiṇī / gṛhasyoparibhūmau taṃ nidadhe parapūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतं च ततस् तं सा देवदासं निजं पतिम् । निशीथे तेन जारेण भुक्तसुप्तमघातयत्
āgataṃ ca tatas taṃ sā devadāsaṃ nijaṃ patim / niśīthe tena jāreṇa bhuktasuptamaghātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसृज्योपपतिं तं च स्थित्वा तूष्णीं निशात्यये । निर्गत्य चक्रन्द हतो भर्ता मे तस्करैर् इति
visṛjyopapatiṃ taṃ ca sthitvā tūṣṇīṃ niśātyaye / nirgatya cakranda hato bhartā me taskarair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र बन्धवो ऽभ्येत्य दृष्ट्वावोचन्नयं यदा । चौरैर् हतः कथं नीतं न किंचिदपि तैर् इतः
tato 'tra bandhavo 'bhyetya dṛṣṭvāvocannayaṃ yadā / caurair hataḥ kathaṃ nītaṃ na kiṃcidapi tair itaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वात्र स्थितं बालं पप्रच्छुस्ते तदात्मजम् । तातो हतस् ते केनेति ततः स स्पष्टम् अब्रवीत्
ity uktvātra sthitaṃ bālaṃ papracchuste tadātmajam / tāto hatas te keneti tataḥ sa spaṣṭam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्ठभूमाव् इहारुह्य को ऽप्यासीद्दिवसे युवा । रात्रौ तेनावतीर्यैव तातो मे पश्यतो हतः
pṛṣṭhabhūmāv ihāruhya ko 'pyāsīddivase yuvā / rātrau tenāvatīryaiva tāto me paśyato hataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बा तु मां गृहीत्वादौ तातपार्श्वात्तदोत्थिता । इत्य् उक्ते शिशुना बुद्ध्वा भार्याजारेण तं हतम्
ambā tu māṃ gṛhītvādau tātapārśvāttadotthitā / ity ukte śiśunā buddhvā bhāryājāreṇa taṃ hatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघ्नुस्तद्बन्धवो ऽन्विष्य तज्जारं तं तदैव ते । स्वीकृत्य तं शिशुं तां च दुःशीलां निरवासयन्
jaghnustadbandhavo 'nviṣya tajjāraṃ taṃ tadaiva te / svīkṛtya taṃ śiśuṃ tāṃ ca duḥśīlāṃ niravāsayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अन्यरक्तचित्ता स्त्रीभुजंगी हन्त्य् असंशयम् । एवं हरिशिखेनोक्ते बभाषे गोमुखः पुनः
ity anyaraktacittā strībhujaṃgī hanty asaṃśayam / evaṃ hariśikhenokte babhāṣe gomukhaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमन्येनेह यद्वृत्तं वज्रसारस्य संप्रति । वत्सेश सेवकस्येह हास्यं तच्छ्रूयताम् इदम्
kimanyeneha yadvṛttaṃ vajrasārasya saṃprati / vatseśa sevakasyeha hāsyaṃ tacchrūyatām idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शूरस्य कान्तस्य सुरूपा मालवोद्भवा । वज्रसारस्य भार्याभूत्स्वशरीराधिकप्रिया
tasya śūrasya kāntasya surūpā mālavodbhavā / vajrasārasya bhāryābhūtsvaśarīrādhikapriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तस्य भार्यायास्तस्याः पुत्रान्वितः पिता । निमन्त्रणाय मालव्यः सोत्कण्ठो ऽभ्याययौ स्वयम्
ekadā tasya bhāryāyāstasyāḥ putrānvitaḥ pitā / nimantraṇāya mālavyaḥ sotkaṇṭho 'bhyāyayau svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रसारो ऽथ सत्कृत्य तं स राज्ञे निवेद्य च । निमन्त्रितस् तेन समम् सभार्यो मालवं ययौ
vajrasāro 'tha satkṛtya taṃ sa rājñe nivedya ca / nimantritas tena samam sabhāryo mālavaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासमात्रं च विश्रम्य सो ऽत्र श्वशुरवेश्मनि । इहागाद्राजसेवार्थं तद्भार्या त्वास्त तत्र सा
māsamātraṃ ca viśramya so 'tra śvaśuraveśmani / ihāgādrājasevārthaṃ tadbhāryā tvāsta tatra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिनेषु यातेषु वज्रसारम् उपेत्य तम् । अकस्मात्क्रोधनो नाम सुहृदेवम् अभाषत
tato dineṣu yāteṣu vajrasāram upetya tam / akasmātkrodhano nāma suhṛdevam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यां पितृगृहे त्यक्त्वा किं गृहं नाशितं त्वया । तत्रान्यपुरुषासङ्गः पापया हि कृतस्तया
bhāryāṃ pitṛgṛhe tyaktvā kiṃ gṛhaṃ nāśitaṃ tvayā / tatrānyapuruṣāsaṅgaḥ pāpayā hi kṛtastayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतेन ततो ऽद्यैतदाप्तेन कथितं मम । मा मंस्था वितथं तस्मान्निगृह्यैतां वहापराम्
āgatena tato 'dyaitadāptena kathitaṃ mama / mā maṃsthā vitathaṃ tasmānnigṛhyaitāṃ vahāparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा क्रोधने याते स्थित्वा मूढ इव क्षणम् । अचिन्तयद् वज्रसारः शङ्के सत्यं भवेद् इदम्
ity uktvā krodhane yāte sthitvā mūḍha iva kṣaṇam / acintayad vajrasāraḥ śaṅke satyaṃ bhaved idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आह्वायके विसृष्टे ऽपि सान्यथा नागता कथम् । तदेतां स्वयमानेतुं यामि पश्यामि किं भवेत्
āhvāyake visṛṣṭe 'pi sānyathā nāgatā katham / tadetāṃ svayamānetuṃ yāmi paśyāmi kiṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संकल्प्य गत्वैव मालवं श्वशुरौ स तौ । अनुज्ञाप्य गृहीत्वैतां भार्यां प्रस्थितवांस् ततः
iti saṃkalpya gatvaiva mālavaṃ śvaśurau sa tau / anujñāpya gṛhītvaitāṃ bhāryāṃ prasthitavāṃs tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च दूरमध्वानं स युक्त्या वञ्चितानुगः । उत्पथेनाविशद्भार्यामादाय गहनं वनम्
gatvā ca dūramadhvānaṃ sa yuktyā vañcitānugaḥ / utpathenāviśadbhāryāmādāya gahanaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोपवेश्य मध्ये तां विजने वदति स्म सः । त्वमन्यपुरुषासक्तेत्याप्तानित्त्रान्मया श्रुतम्
tatropaveśya madhye tāṃ vijane vadati sma saḥ / tvamanyapuruṣāsaktetyāptānittrānmayā śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया चात्र स्थितेनैव यदाहूतासि नागता । तत्सत्यं ब्रूहि नो चेद्वा करिष्ये निग्रहं तव
mayā cātra sthitenaiva yadāhūtāsi nāgatā / tatsatyaṃ brūhi no cedvā kariṣye nigrahaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तमवादीत्सा तवैष यदि निश्चयः । तत्किं पृच्छसि मां यत्ते रोचते तत्कुरुष्व मे
tac chrutvā tamavādītsā tavaiṣa yadi niścayaḥ / tatkiṃ pṛcchasi māṃ yatte rocate tatkuruṣva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सावज्ञमाकर्ण्य वचस्तस्याः स कोपतः । वज्रसारस्तरौ बद्ध्वा लताभिस्तामताडयत्
iti sāvajñamākarṇya vacastasyāḥ sa kopataḥ / vajrasārastarau baddhvā latābhistāmatāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रं हरति यावच् च तस्यास्तावद्विलोक्य ताम् । नग्नां रिरंसा मूढस्य तस्याजायत रागिणः
vastraṃ harati yāvac ca tasyāstāvadvilokya tām / nagnāṃ riraṃsā mūḍhasya tasyājāyata rāgiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निवेश्य बद्ध्वा तां रन्तुम् आश्लिष्यति स्म सः । नेच्छति स्म च सा तेन प्रार्थ्यमाना जगाद च
tato niveśya baddhvā tāṃ rantum āśliṣyati sma saḥ / necchati sma ca sā tena prārthyamānā jagāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लताभिस्ताडिता बद्ध्वा यथाहं भवता तथा । यद्यहं ताडयेयं त्वां तत इच्छामि नान्यथा
latābhistāḍitā baddhvā yathāhaṃ bhavatā tathā / yadyahaṃ tāḍayeyaṃ tvāṃ tata icchāmi nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति प्रतिपेदे तत्स च व्यसनमोहितः । तृणसारीकृतश्चित्रं वज्रसारो मनोभुवा
tatheti pratipede tatsa ca vyasanamohitaḥ / tṛṇasārīkṛtaścitraṃ vajrasāro manobhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सहस्तपादं तं सा बबन्ध दृढं तरौ । तच्छस्त्रेणैव बद्धस्य कर्णनासं चकर्त सा
tataḥ sahastapādaṃ taṃ sā babandha dṛḍhaṃ tarau / tacchastreṇaiva baddhasya karṇanāsaṃ cakarta sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा तस्य शस्त्रं च वासांसि च विधाय च । पापा पुरुषवेषं सा यथाकाममगात्ततः
gṛhītvā tasya śastraṃ ca vāsāṃsi ca vidhāya ca / pāpā puruṣaveṣaṃ sā yathākāmamagāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रसारस्तु तत्रासीच्छिन्नश्रवणनासिकः । गलता शोणितौघेन मानेन च नताननः
vajrasārastu tatrāsīcchinnaśravaṇanāsikaḥ / galatā śoṇitaughena mānena ca natānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्रागतः कश्चिद् ओषध्यर्थं वने भिषक् । दृष्ट्वा तं कृपयोन्मुच्य साधुः स्वं नीतवान् गृहम्
atha tatrāgataḥ kaścid oṣadhyarthaṃ vane bhiṣak / dṛṣṭvā taṃ kṛpayonmucya sādhuḥ svaṃ nītavān gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चाश्वासितस् तेन शनैः स्वगृहम् आगमत् । स वज्रसारो न च तां चिन्वन् प्राप कुगेहिनीम्
tatra cāśvāsitas tena śanaiḥ svagṛham āgamat / sa vajrasāro na ca tāṃ cinvan prāpa kugehinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवर्णयच् च तं तस्मै वृत्तान्तं क्रोधनाय सः । तेनापि वत्सराजाग्रे कथितं सर्वम् एव तत्
avarṇayac ca taṃ tasmai vṛttāntaṃ krodhanāya saḥ / tenāpi vatsarājāgre kathitaṃ sarvam eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं निष्पौरुषामर्षः स्त्रीभूत इति भार्यया । पुंवेषो ऽस्य हृतो नूनं निग्रहश्चोचितः कृतः
ayaṃ niṣpauruṣāmarṣaḥ strībhūta iti bhāryayā / puṃveṣo 'sya hṛto nūnaṃ nigrahaścocitaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राजकुले सर्वजनोपहसितो ऽपि सः । वज्रसार इहैवास्ते वज्रसारेण चेतसा
iti rājakule sarvajanopahasito 'pi saḥ / vajrasāra ihaivāste vajrasāreṇa cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं कस्य विश्वासः स्त्रीषु देवेति गोमुखे । उक्तवत्यथ भूयो ऽपि जगाद मरुभूतिकः
tadevaṃ kasya viśvāsaḥ strīṣu deveti gomukhe / uktavatyatha bhūyo 'pi jagāda marubhūtikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतिष्ठं मनः स्त्रीणामत्रापि श्रूयतां कथा । पूर्वं सिंहबलो नाम राजाभूद्दक्षिणापथे
apratiṣṭhaṃ manaḥ strīṇāmatrāpi śrūyatāṃ kathā / pūrvaṃ siṃhabalo nāma rājābhūddakṣiṇāpathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कल्याणवत्याख्या सर्वान्तःपुरयोषिताम् । प्रिया मालवसामन्तसुता भार्या बभूव च
tasya kalyāṇavatyākhyā sarvāntaḥpurayoṣitām / priyā mālavasāmantasutā bhāryā babhūva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया सह स राज्यं स्वं शासन्नृपतिरेकदा । निष्कासितो ऽभूद्बलिभिर् देशात्संभूय गोत्रजैः
tayā saha sa rājyaṃ svaṃ śāsannṛpatirekadā / niṣkāsito 'bhūdbalibhir deśātsaṃbhūya gotrajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीद्वितीयः प्रच्छन्नं सायुधो ऽल्पपरिच्छदः । स प्रतस्थे ततो राजा मालवं श्वशुरास्पदम्
devīdvitīyaḥ pracchannaṃ sāyudho 'lpaparicchadaḥ / sa pratasthe tato rājā mālavaṃ śvaśurāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन् पथि च सो ऽटव्यां सिंहम् आधावितं पुरः । शरः खड्गप्रहारेण द्विधा चक्रे ऽवहेलया
gacchan pathi ca so 'ṭavyāṃ siṃham ādhāvitaṃ puraḥ / śaraḥ khaḍgaprahāreṇa dvidhā cakre 'vahelayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनद्विपं च गर्जन्तमायान्तं मण्डलैर् भ्रमन् । खड्गच्छिन्नकराङ्घ्रीकं मुक्तारटिमपातयत्
vanadvipaṃ ca garjantamāyāntaṃ maṇḍalair bhraman / khaḍgacchinnakarāṅghrīkaṃ muktāraṭimapātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकी तस्करचमूर्विदलन्नवपङ्कजाः । ममाथारण्यविक्रान्तः करी कमलिनीरिव
ekākī taskaracamūrvidalannavapaṅkajāḥ / mamāthāraṇyavikrāntaḥ karī kamalinīriva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मार्गमतिक्रम्य दृष्टात्यद्भुतविक्रमाम् । मालवं प्राप्य देवीं स्वां सो ऽब्रवीत्सत्वसागरः
evaṃ mārgamatikramya dṛṣṭātyadbhutavikramām / mālavaṃ prāpya devīṃ svāṃ so 'bravītsatvasāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मार्गवृत्तमेतन्मे वाच्यं पितृगृहे त्वया । लज्जैषा देवि का श्लाघा क्षत्रियस्य हि विक्रमे
na mārgavṛttametanme vācyaṃ pitṛgṛhe tvayā / lajjaiṣā devi kā ślāghā kṣatriyasya hi vikrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा च तया साकं प्राविशत्तत्पितुर्हृहम् । संभ्रमात्तेन पृष्टश् च निजं वृत्तान्तमुक्तवान्
ity uktvā ca tayā sākaṃ prāviśattatpiturhṛham / saṃbhramāttena pṛṣṭaś ca nijaṃ vṛttāntamuktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमान्य दत्तहस्त्यश्वस् तेनैव श्वशुरेण सः । गजानीकाभिधस्यागाद्राज्ञो ऽतिबलिनो ऽन्तिकम्
saṃmānya dattahastyaśvas tenaiva śvaśureṇa saḥ / gajānīkābhidhasyāgādrājño 'tibalino 'ntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीं तु कल्याणवतीं भार्यां तां पितृवेश्मनि । तत्रैव स्थापयाम् आस विपक्षविजयोद्यतः
devīṃ tu kalyāṇavatīṃ bhāryāṃ tāṃ pitṛveśmani / tatraiva sthāpayām āsa vipakṣavijayodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रयाते यातेषु दिवसेष्व् एकद् अत्र सा । देवी वातायनाग्रस्था कंचित् पुरुषम् ऐक्षत
tasmin prayāte yāteṣu divaseṣv ekad atra sā / devī vātāyanāgrasthā kaṃcit puruṣam aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.