Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.3
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शक्तियशोलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततः प्रातः कृतावश्यकार्यः स सचिवैः सह । नरवाहनदत्तः स्वमुद्यानं विहरन्ययौ
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaktiyaśolambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tataḥ prātaḥ kṛtāvaśyakāryaḥ sa sacivaiḥ saha / naravāhanadattaḥ svamudyānaṃ viharanyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थश् च प्रभपुञ्जमादौ व्योम्नो ऽप्य् अनन्तरम् । ततो विद्याधरीर्वह्वीरवतीर्णा ददर्श सः
tatrasthaś ca prabhapuñjamādau vyomno 'py anantaram / tato vidyādharīrvahvīravatīrṇā dadarśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां मध्ये च दीप्तानां ददर्शैकां स कन्यकाम् । ताराणाम् इव शीतांशुलेखां लोचनहारिनीम्
tāsāṃ madhye ca dīptānāṃ dadarśaikāṃ sa kanyakām / tārāṇām iva śītāṃśulekhāṃ locanahārinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसत्पद्मवदनां लोललोचनषट्पदाम् । सलीलहंसगमनां बहदुत्पलसौरभाम्
vikasatpadmavadanāṃ lolalocanaṣaṭpadām / salīlahaṃsagamanāṃ bahadutpalasaurabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरङ्गहारित्रिवलीलतालंकृतमध्यमाम् । साक्षादिव स्मरोद्यानवापीशोभाधिदेवताम्
taraṅgahāritrivalīlatālaṃkṛtamadhyamām / sākṣādiva smarodyānavāpīśobhādhidevatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरसंजीवनीं तां च दृष्ट्वा सोत्कलिकामतः । चान्द्रीं मूर्तिमिवाम्भोधिश्चुक्षुभे स नृपात्मजः
smarasaṃjīvanīṃ tāṃ ca dṛṣṭvā sotkalikāmataḥ / cāndrīṃ mūrtimivāmbhodhiścukṣubhe sa nṛpātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो सुन्दरनिर्माणवैचित्री काप्य् असौ विधेः । इति शंसन्स सचिवैः सहितस्ताम् उपाययौ
aho sundaranirmāṇavaicitrī kāpy asau vidheḥ / iti śaṃsansa sacivaiḥ sahitastām upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यक्प्रेमार्द्रया दृष्ट्या पश्यन्तीं तां च स क्रमात् । पप्रच्छ का त्वं कल्याणि किमिहागमनं च ते
tiryakpremārdrayā dṛṣṭyā paśyantīṃ tāṃ ca sa kramāt / papraccha kā tvaṃ kalyāṇi kimihāgamanaṃ ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा साब्रवीत्कन्या शृणुतैतद्वदामि वः । अस्ति काञ्चनशृङ्गाख्यं पुरं हैमं हिमाचले
tac chrutvā sābravītkanyā śṛṇutaitadvadāmi vaḥ / asti kāñcanaśṛṅgākhyaṃ puraṃ haimaṃ himācale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रास्ति नाम्ना स्फटिकयशा विद्याधरेश्वरः । धार्मिकः कृपणानाहशरणागतवत्सलः
tatrāsti nāmnā sphaṭikayaśā vidyādhareśvaraḥ / dhārmikaḥ kṛpaṇānāhaśaraṇāgatavatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य हेमप्रभादेव्यां जातां गौरीवरोद्भवाम् । मां शक्तियशसं नाम जानीहि तनयामिमाम्
tasya hemaprabhādevyāṃ jātāṃ gaurīvarodbhavām / māṃ śaktiyaśasaṃ nāma jānīhi tanayāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुः प्राणप्रिया साहं पञ्चभ्रातृकनीयसी । अतोषयं तदादेशाद्व्रतैः स्तोत्रैश् च पार्वतीम्
pituḥ prāṇapriyā sāhaṃ pañcabhrātṛkanīyasī / atoṣayaṃ tadādeśādvrataiḥ stotraiś ca pārvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टा सा सकला विद्या दत्त्वा मामेवमादिशत् । पितुर्दशगुणं पुत्रि भावि विद्याबलं तव
tuṣṭā sā sakalā vidyā dattvā māmevamādiśat / piturdaśaguṇaṃ putri bhāvi vidyābalaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तश् च भर्ता तव भविष्यति । वत्सराजसुतो भाविचक्रवर्ती द्युचारिणाम्
naravāhanadattaś ca bhartā tava bhaviṣyati / vatsarājasuto bhāvicakravartī dyucāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा शर्वपत्नी मे तिरो ऽभूत्तत्प्रसादतः । लब्धविद्याबला चाहं संप्राप्ता यौवनं क्रमात्
ity uktvā śarvapatnī me tiro 'bhūttatprasādataḥ / labdhavidyābalā cāhaṃ saṃprāptā yauvanaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यादिशच् च सा रात्रौ देवी मां दत्तदर्शना । प्रातः पुत्रि त्वया गत्वा द्रष्टव्यः स निजः पतिः
adyādiśac ca sā rātrau devī māṃ dattadarśanā / prātaḥ putri tvayā gatvā draṣṭavyaḥ sa nijaḥ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगन्तव्यम् इहैवाद्य मासेन हि पिता तव । चित्तस्थितैतत्संकल्पो विवाहं संविधास्यति
āgantavyam ihaivādya māsena hi pitā tava / cittasthitaitatsaṃkalpo vivāhaṃ saṃvidhāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिश्य तिरो ऽभूत्सा देवी याता च यामिनी । ततो ऽहमार्यपुत्रैषा त्वामिह द्रष्टुमागता
ityādiśya tiro 'bhūtsā devī yātā ca yāminī / tato 'hamāryaputraiṣā tvāmiha draṣṭumāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्संप्रति व्रजामीति गदित्वा ससखीजना । उत्पत्य खं शक्तियशाः सा जगाम पुरं पितुः
tatsaṃprati vrajāmīti gaditvā sasakhījanā / utpatya khaṃ śaktiyaśāḥ sā jagāma puraṃ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तश् च तद्विवाहोत्सुकस् ततः । विवेशाभ्यन्तरं विग्नः पश्यन् मासम् युगोपमम्
naravāhanadattaś ca tadvivāhotsukas tataḥ / viveśābhyantaraṃ vignaḥ paśyan māsam yugopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दृष्ट्वा विमनसं सो ऽथ तं गोमुखो ऽब्रवीत् । शृणु देव कथामेकां तवाख्यामि विनोदिनीम्
tatra dṛṣṭvā vimanasaṃ so 'tha taṃ gomukho 'bravīt / śṛṇu deva kathāmekāṃ tavākhyāmi vinodinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव काञ्चनपुरीत्याख्यया नगरी पुरा । तस्यां च सुमना नाम महानासीन्महीपतिः
babhūva kāñcanapurītyākhyayā nagarī purā / tasyāṃ ca sumanā nāma mahānāsīnmahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रान्तदुर्गकान्तारभूमिना येन चक्रिरे । चित्रं विराजमानेन तादृशा अपि शत्रवः
ākrāntadurgakāntārabhūminā yena cakrire / citraṃ virājamānena tādṛśā api śatravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेकदास्थानगतं प्रतीहारो व्यजिज्ञपत् । देव मुक्तालता नाम निषादाधिपकन्यका
tamekadāsthānagataṃ pratīhāro vyajijñapat / deva muktālatā nāma niṣādādhipakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्जरस्थितमादाय शुकं द्वारि बहिः स्थिता । वीरप्रभेणानुगता भ्रात्रा देवं दिदृक्षते
pañjarasthitamādāya śukaṃ dvāri bahiḥ sthitā / vīraprabheṇānugatā bhrātrā devaṃ didṛkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशत्विति राज्ञोके प्रतीहारनिदेशतः । भिल्लकन्या नृपास्थानप्राङ्गणं प्रविवेश सा
praviśatviti rājñoke pratīhāranideśataḥ / bhillakanyā nṛpāsthānaprāṅgaṇaṃ praviveśa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मानुषीयं दिव्यस्त्री कापि नूनमसाविति । सर्वे ऽप्य् अचिन्तयंस् तत्र दृष्ट्वा तद्रूपमद्भुतम्
na mānuṣīyaṃ divyastrī kāpi nūnamasāviti / sarve 'py acintayaṃs tatra dṛṣṭvā tadrūpamadbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च प्रणम्य राजानमेवं व्यज्ञापयत्तदा । देवायं शास्त्रगञ्जाख्यश् चतुर्वेदधरः शुकः
sā ca praṇamya rājānamevaṃ vyajñāpayattadā / devāyaṃ śāstragañjākhyaś caturvedadharaḥ śukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कविः कृत्स्नासु विद्यासु कलासु च विचक्षणः । मयेश्वरोपयोगित्वादिहानीतो ऽद्य गृह्यताम्
kaviḥ kṛtsnāsu vidyāsu kalāsu ca vicakṣaṇaḥ / mayeśvaropayogitvādihānīto 'dya gṛhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यर्पितस्तयादाय प्रतीहारेण कौतुकात् । नीतो ऽग्रे नृपतेरेतं शुकः श्लोकं पपाठ सः
ityarpitastayādāya pratīhāreṇa kautukāt / nīto 'gre nṛpateretaṃ śukaḥ ślokaṃ papāṭha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्युक्तमिदं सदैव यदयं देवस्य संध्युक्ष्यते धूमश्याममुखो द्विषद्विरहिणीनिःश्वासवातोद्गमैः । एतत्त्वद्भुतम् एव यत्परिभवाद्बाष्पाम्बुपूरप्लवैर् आसां प्रज्वलतीह दिक्षु दशसु प्राज्यः प्रतापानलः
rājanyuktamidaṃ sadaiva yadayaṃ devasya saṃdhyukṣyate dhūmaśyāmamukho dviṣadvirahiṇīniḥśvāsavātodgamaiḥ / etattvadbhutam eva yatparibhavādbāṣpāmbupūraplavair āsāṃ prajvalatīha dikṣu daśasu prājyaḥ pratāpānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पठित्वा व्याख्याय शुको ऽवादीत्पुनश् च सः । किं प्रमेयं कुतः शास्त्राद्ब्रवीम्यादिश्यतामिति
evaṃ paṭhitvā vyākhyāya śuko 'vādītpunaś ca saḥ / kiṃ prameyaṃ kutaḥ śāstrādbravīmyādiśyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽतिविस्मिते राज्ञी मन्त्री तस्याब्रवीदिदम् । शङ्के शापाच्छुकीभूतः पूर्वर्षिः को ऽप्य् अयं प्रभो
tato 'tivismite rājñī mantrī tasyābravīdidam / śaṅke śāpācchukībhūtaḥ pūrvarṣiḥ ko 'py ayaṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरो धर्मवशात्पुराधीतं स्मरत्यतः । इत्य् उक्ते मन्त्रिणा राजा स शुकं पृच्छति स्म तम्
jātismaro dharmavaśātpurādhītaṃ smaratyataḥ / ity ukte mantriṇā rājā sa śukaṃ pṛcchati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकं भद्र मे ब्रूहि स्ववृत्तान्तं क्व जन्म ते । शुकत्वे शास्त्रविज्ञानं कुतः को वा भवानिति
kautukaṃ bhadra me brūhi svavṛttāntaṃ kva janma te / śukatve śāstravijñānaṃ kutaḥ ko vā bhavāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बाष्पमुत्सृज्य वदति स्म शुकः शनैः । अवाच्यम् अपिदेवैतच्छृणु वच्मि त्वदाज्ञया
tataḥ sa bāṣpamutsṛjya vadati sma śukaḥ śanaiḥ / avācyam apidevaitacchṛṇu vacmi tvadājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवन्निकटे राजन्नस्त्येको रोहिणीतरुः । आम्नाय इव दिग्व्यापिभूरिशाखाश्रितद्विजः
himavannikaṭe rājannastyeko rohiṇītaruḥ / āmnāya iva digvyāpibhūriśākhāśritadvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नेकः समं शुक्या शुकस्तस्थौ कृतालयः । तस्मादेषो ऽहमुत्पन्नस्तस्यां दुष्कर्मयोगतः
tasminnekaḥ samaṃ śukyā śukastasthau kṛtālayaḥ / tasmādeṣo 'hamutpannastasyāṃ duṣkarmayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्यैव च मे माता शुकी सा पञ्चतां गता । तातस्तु वृद्धः पक्षान्तः क्षिप्त्वा वर्धयति स्म माम्
jātasyaiva ca me mātā śukī sā pañcatāṃ gatā / tātastu vṛddhaḥ pakṣāntaḥ kṣiptvā vardhayati sma mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकटस्थशुकानीतभुक्तशेषफलानि च । अश्नन्मह्यं च वितरन्नथ तत्रास्त मत्पिता
nikaṭasthaśukānītabhuktaśeṣaphalāni ca / aśnanmahyaṃ ca vitarannatha tatrāsta matpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तत्र तूर्याभिध्मातगोशृङ्गनादिनी । अखेटकाय समगाद्भिल्लसेना भयंकरी
ekadā tatra tūryābhidhmātagośṛṅganādinī / akheṭakāya samagādbhillasenā bhayaṃkarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्रस्तकृष्णसाराक्षी धूलिव्यालुलितांशुका । संभ्रमोद्वेलचमरीविस्रस्तकबरीभरा
vitrastakṛṣṇasārākṣī dhūlivyālulitāṃśukā / saṃbhramodvelacamarīvisrastakabarībharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रुतव्याकुलेवाभूत् सहसा सा महाटवी । पुलिन्दवृन्दे विविधप्राणिघाताय धावति
vidrutavyākulevābhūt sahasā sā mahāṭavī / pulindavṛnde vividhaprāṇighātāya dhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतान्तक्रीडितं कृत्वा दिनमाखेटभूमिषु । आगाच्छबरसैन्यं तदात्तैः पिशितभारकैः
kṛtāntakrīḍitaṃ kṛtvā dinamākheṭabhūmiṣu / āgācchabarasainyaṃ tadāttaiḥ piśitabhārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्तु वृद्धशबरस्तत्रानासादितामिषः । अद्राक्षीत्स तरुं सायं क्षुधितस्तम् उपागमत्
ekastu vṛddhaśabarastatrānāsāditāmiṣaḥ / adrākṣītsa taruṃ sāyaṃ kṣudhitastam upāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य च स तत्राशु शुकानन्यांश् च पक्षिणः । आकृष्याकृष्य नीडेभ्यो हत्वा हत्व भुवि न्यधात्
āruhya ca sa tatrāśu śukānanyāṃś ca pakṣiṇaḥ / ākṛṣyākṛṣya nīḍebhyo hatvā hatva bhuvi nyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथायान्तं च निकटं यमकिंकरसंनिभम् । तं दृष्ट्वाहं भयाल्लीनः शनैः पक्षान्तरे पितुः
tathāyāntaṃ ca nikaṭaṃ yamakiṃkarasaṃnibham / taṃ dṛṣṭvāhaṃ bhayāllīnaḥ śanaiḥ pakṣāntare pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् चास्मत्कुलायं स प्राप्याकृष्यैव पातकी । तातं मे पीडितग्रीवं हत्वा तरुतले ऽक्षिपत्
tāvac cāsmatkulāyaṃ sa prāpyākṛṣyaiva pātakī / tātaṃ me pīḍitagrīvaṃ hatvā tarutale 'kṣipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च तातेन समं पतित्वा तस्य पक्षतेः । निर्गत्य तृणपर्णान्तः सभयः प्राविशं शनैः
ahaṃ ca tātena samaṃ patitvā tasya pakṣateḥ / nirgatya tṛṇaparṇāntaḥ sabhayaḥ prāviśaṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावतीर्य भिल्लो ऽसावग्नौ भृष्टानभक्षयत् । शुकानन्यान्समादाय पापः पल्लीं निजामगात्
athāvatīrya bhillo 'sāvagnau bhṛṣṭānabhakṣayat / śukānanyānsamādāya pāpaḥ pallīṃ nijāmagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शान्तभयो दुःखदीर्घां नीत्वा निशामहम् । प्रातर्भूयिष्ठमुदिते जगच्चक्षुषि भास्वति
tataḥ śāntabhayo duḥkhadīrghāṃ nītvā niśāmaham / prātarbhūyiṣṭhamudite jagaccakṣuṣi bhāsvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगच्छं पक्षसंरुद्धवसुधः प्रस्खलन्मुहुः । तृषार्तः पद्मसरसस्तीरमासन्नवर्तिनः
agacchaṃ pakṣasaṃruddhavasudhaḥ praskhalanmuhuḥ / tṛṣārtaḥ padmasarasastīramāsannavartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यं कृतस्नानमहं तत्सैकतस्थितम् । मुनिं मरीचिनामानं पूर्वपुण्यमिवात्मनः
tatrāpaśyaṃ kṛtasnānamahaṃ tatsaikatasthitam / muniṃ marīcināmānaṃ pūrvapuṇyamivātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मं दृष्ट्वा समाश्वास्य मुखक्षिप्तोदबिन्दुभिः । कृत्वा पत्त्रपुटे ऽनैषीदाश्रमं कृपया मुनिः
sa maṃ dṛṣṭvā samāśvāsya mukhakṣiptodabindubhiḥ / kṛtvā pattrapuṭe 'naiṣīdāśramaṃ kṛpayā muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दृष्ट्वा कुलपतिर्मं पुलस्त्यः किलाहसत् । तेनान्यमुनिभिः पृष्टो दिव्यदृष्टिर् उवाच सः
tatra dṛṣṭvā kulapatirmaṃ pulastyaḥ kilāhasat / tenānyamunibhiḥ pṛṣṭo divyadṛṣṭir uvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं शापशुकं दृष्ट्वा दुःखेन हसितं मया । वक्ष्यामि चैतत् संबद्धां कथां वो विहिताह्निकः
imaṃ śāpaśukaṃ dṛṣṭvā duḥkhena hasitaṃ mayā / vakṣyāmi caitat saṃbaddhāṃ kathāṃ vo vihitāhnikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिं यच्छ्रवणादेष प्राग्वृत्तं च स्मरिष्यति । इत्य् उक्त्वा स पुलस्त्यर्षिराह्निकायोत्थितो ऽभवत्
jātiṃ yacchravaṇādeṣa prāgvṛttaṃ ca smariṣyati / ity uktvā sa pulastyarṣirāhnikāyotthito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृताह्निकश् च मुनिभिः पुनरभ्यर्थितो ऽत्र सः । मत्संबद्धां कथामेतां महामुनिरवर्णयत्
kṛtāhnikaś ca munibhiḥ punarabhyarthito 'tra saḥ / matsaṃbaddhāṃ kathāmetāṃ mahāmuniravarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीज्ज्योतिष्प्रभो नाम राजा रत्नाकरे पुरे । आरत्नाकरमुर्वीं यः शशासोर्जितशासनः
āsījjyotiṣprabho nāma rājā ratnākare pure / āratnākaramurvīṃ yaḥ śaśāsorjitaśāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तीव्रतपस्तुष्टगौरीपतिवरोद्भवः । हर्षवत्यभिधानायां पुत्रो देव्यामजायत
tasya tīvratapastuṣṭagaurīpativarodbhavaḥ / harṣavatyabhidhānāyāṃ putro devyāmajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने मुखप्रविष्टं यत्सोमं देवी ददर्श सा । तेन सोमप्रभं नाम्ना तं चक्रे स्वसुतं नृपः
svapne mukhapraviṣṭaṃ yatsomaṃ devī dadarśa sā / tena somaprabhaṃ nāmnā taṃ cakre svasutaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ववृधे च स तन्वानः प्रजानां नयनोत्सवम् । राजपुत्रो ऽमृतमयैर् गुणैः सोमप्रभः क्रमात्
vavṛdhe ca sa tanvānaḥ prajānāṃ nayanotsavam / rājaputro 'mṛtamayair guṇaiḥ somaprabhaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा भरक्षमं शूरं युवानं प्रकृतिप्रियम् । यौवराज्ये भ्यषिञ्चत्तं प्रीतो ज्योतिष्प्रभः पिता
dṛṣṭvā bharakṣamaṃ śūraṃ yuvānaṃ prakṛtipriyam / yauvarājye bhyaṣiñcattaṃ prīto jyotiṣprabhaḥ pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभाकराभिहानस्य तनयं निजमन्त्रिणः । ददौ प्रियंकरं नाम मन्त्रित्वे चास्य सद्गुणम्
prabhākarābhihānasya tanayaṃ nijamantriṇaḥ / dadau priyaṃkaraṃ nāma mantritve cāsya sadguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालमम्बराद् अश्वं दिव्यम् आदाय मातलिः । अवतीर्णस् तम् अभ्येत्य सोमप्रभम् अभाषत
tatkālamambarād aśvaṃ divyam ādāya mātaliḥ / avatīrṇas tam abhyetya somaprabham abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरः सखा शक्रस्यावतीर्णो भवानिह । तेन चाशुश्रवा नाम शक्रेणोच्चैः श्रवःसुतः
vidyādharaḥ sakhā śakrasyāvatīrṇo bhavāniha / tena cāśuśravā nāma śakreṇoccaiḥ śravaḥsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्नेहेन ते राजन् प्रहितस् तुरगोत्तमः । अत्राधिरूढः शत्रूणाम् अजेयस् त्वं भविष्यसि
pūrvasnehena te rājan prahitas turagottamaḥ / atrādhirūḍhaḥ śatrūṇām ajeyas tvaṃ bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा वाजिरत्नं तद्दत्वा सोमप्रभाय सः । आत्तपूजः खमुत्पत्य ययौ वासवसारथिः
ity uktvā vājiratnaṃ taddatvā somaprabhāya saḥ / āttapūjaḥ khamutpatya yayau vāsavasārathiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नीत्वैव दिवसं तमुत्सवमनोरमम् । सोमप्रभस्तमन्येद्युर् उवाच पितरं नृपम्
tato nītvaiva divasaṃ tamutsavamanoramam / somaprabhastamanyedyur uvāca pitaraṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात न क्षत्रियस्यैष धर्मो यद् अजिगीषुता । तदाज्ञां देहि मे यावद् दिग्जयाय व्रजाम्य् अहम्
tāta na kṣatriyasyaiṣa dharmo yad ajigīṣutā / tadājñāṃ dehi me yāvad digjayāya vrajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स पिता तुष्टस् तथेति प्रत्यभाषत । चक्रे ज्योतिष्प्रभस् तस्य यात्रसंविदम् एव च
tac chrutvā sa pitā tuṣṭas tatheti pratyabhāṣata / cakre jyotiṣprabhas tasya yātrasaṃvidam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रणम्य पितरं दिग्जयाय बलैः सह । प्रयाच् छक्रहयारूढः शुभे सोमप्रभो ऽहनि
tataḥ praṇamya pitaraṃ digjayāya balaiḥ saha / prayāc chakrahayārūḍhaḥ śubhe somaprabho 'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिगाय सो ऽश्वरत्नेन तेन दिक्षु महीपतीन् । आजहार च रत्नानि तेभ्यो दुर्वारविक्रमः
jigāya so 'śvaratnena tena dikṣu mahīpatīn / ājahāra ca ratnāni tebhyo durvāravikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामितं स्वधनुस्तेन विद्विषां च शिरः समम् । उन्नतिं तद्धनुः प्राप न तु तद्द्विषतां शिरः
nāmitaṃ svadhanustena vidviṣāṃ ca śiraḥ samam / unnatiṃ taddhanuḥ prāpa na tu taddviṣatāṃ śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छन् कृतकार्यो ऽथ हिमाद्रिनिकटे पथि । संनिविष्टबलश् चक्रे मृगयां स वनान्तरे
āgacchan kṛtakāryo 'tha himādrinikaṭe pathi / saṃniviṣṭabalaś cakre mṛgayāṃ sa vanāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवात्सद्रत्नखचितं तत्रापश्यत्स किंनरम् । अभ्यधावच् च तं प्राप्तुं तेन शाक्रेण वाजिना
daivātsadratnakhacitaṃ tatrāpaśyatsa kiṃnaram / abhyadhāvac ca taṃ prāptuṃ tena śākreṇa vājinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स किंनरो गिरिगुहां प्रविश्यादर्शनं ययौ । सोमप्रभस्तु तेनाश्वेनातिदूरमनीयत
sa kiṃnaro giriguhāṃ praviśyādarśanaṃ yayau / somaprabhastu tenāśvenātidūramanīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् प्रकीर्य काष्ठासु प्रकाशं तिग्मतेजसि । प्राप्ते प्रतीचीं ककुभं संध्यासंगमकारिणीम्
tāvat prakīrya kāṣṭhāsu prakāśaṃ tigmatejasi / prāpte pratīcīṃ kakubhaṃ saṃdhyāsaṃgamakāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रान्तः कथंचिदावृत्य स ददर्श महत्सरः । तत्तीरे तां निशां नेतुकामश्चाश्वादवातरत्
śrāntaḥ kathaṃcidāvṛtya sa dadarśa mahatsaraḥ / tattīre tāṃ niśāṃ netukāmaścāśvādavātarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा तृणोदकं तस्मायाहृताम्बुफलोदकः । विश्रान्तश्चैकतो ऽकस्मादशृणोद्गीतनिःस्वनम्
dattvā tṛṇodakaṃ tasmāyāhṛtāmbuphalodakaḥ / viśrāntaścaikato 'kasmādaśṛṇodgītaniḥsvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तदनुसारेण कौतुकान्नातिदूरतः । सो ऽपश्यच्छिवलिङ्गाग्रे गायन्तीं दिव्यकन्यकाम्
gatvā tadanusāreṇa kautukānnātidūrataḥ / so 'paśyacchivaliṅgāgre gāyantīṃ divyakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयमद्भुतरूपा स्याद् इति तं च सविस्मयम् । साप्य् उदाराकृतिं दृष्ट्वा कृत्वातिथ्यम् अवोचत
keyamadbhutarūpā syād iti taṃ ca savismayam / sāpy udārākṛtiṃ dṛṣṭvā kṛtvātithyam avocata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्त्वं कथमिमां भूमिमेकः प्राप्तो ऽसि दुर्गमाम् । एतच् छ्रुत्वा स्ववृत्तान्तमुक्त्वा पप्रच्छ सो ऽपि ताम्
kastvaṃ kathamimāṃ bhūmimekaḥ prāpto 'si durgamām / etac chrutvā svavṛttāntamuktvā papraccha so 'pi tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं मे कथय कासित्वं वने ऽस्मिन् का च ते स्थितिः । इति तं पृष्टवन्तं च दिव्यकन्या जगाद सा
tvaṃ me kathaya kāsitvaṃ vane 'smin kā ca te sthitiḥ / iti taṃ pṛṣṭavantaṃ ca divyakanyā jagāda sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकं चेन्महाभाग तद्वच्मि शृणु मत्कथाम् । इत्य् उक्त्वा सा लसद्बष्पपूरा वक्तुं प्रचक्रमे
kautukaṃ cenmahābhāga tadvacmi śṛṇu matkathām / ity uktvā sā lasadbaṣpapūrā vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तीह काञ्चनाभाख्यं हिमाद्रिकटके पुरम् । पद्मकूटाभिधानो ऽस्ति तत्र विद्याधरेश्वरः
astīha kāñcanābhākhyaṃ himādrikaṭake puram / padmakūṭābhidhāno 'sti tatra vidyādhareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य हेमप्रभादेव्यां राज्ञः पुत्राधिकप्रियाम् । मनोरथप्रभां नाम विद्धि मां तनयामिमाम्
tasya hemaprabhādevyāṃ rājñaḥ putrādhikapriyām / manorathaprabhāṃ nāma viddhi māṃ tanayāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं विद्याप्रभावेण सखीभिः सममाश्रमान् । द्वीपानि कुलशैलांश् च वनान्युपवनानि च
sāhaṃ vidyāprabhāveṇa sakhībhiḥ samamāśramān / dvīpāni kulaśailāṃś ca vanānyupavanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडित्वा प्रत्यहं चैवमाहारसमये पितुः । आगच्छामि स्वभवनं वासरप्रहरैस्त्रिभिः
krīḍitvā pratyahaṃ caivamāhārasamaye pituḥ / āgacchāmi svabhavanaṃ vāsarapraharaistribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदाहमिह प्राप्ता विहरन्ती सरस्तटे । मुनिपुत्रकमद्राक्षं सवयस्यमिह स्थितम्
ekadāhamiha prāptā viharantī sarastaṭe / muniputrakamadrākṣaṃ savayasyamiha sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रूपशोभयाकृष्टा दूत्येवाहं तमभ्यगाम् । सो ऽपि साकूतया दृष्ट्यैवाकरोत्स्वागतं मम
tadrūpaśobhayākṛṣṭā dūtyevāhaṃ tamabhyagām / so 'pi sākūtayā dṛṣṭyaivākarotsvāgataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ममोपविष्टायाः सखी ज्ञातोभयाशया । कस्त्वं ब्रूहि महाभागेत्यपृच्छत्तद्वयस्यकम्
tato mamopaviṣṭāyāḥ sakhī jñātobhayāśayā / kastvaṃ brūhi mahābhāgetyapṛcchattadvayasyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाब्रवीत् तद्वयस्यो नातिदूरमितः सखि । निवसत्य् आश्रमपदे मुनिर् दीधितिमान् इति
sa cābravīt tadvayasyo nātidūramitaḥ sakhi / nivasaty āśramapade munir dīdhitimān iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ब्रह्मचारी सरसि स्नातुमत्र कदाचन । आगतो ददृशे देव्या तत्कालागतया श्रिया
sa brahmacārī sarasi snātumatra kadācana / āgato dadṛśe devyā tatkālāgatayā śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं शरीरेणाप्राप्यं प्रशान्तं मनसैव यत् । सकामा चकमे तेन पुत्रं संप्राप मानसम्
sā taṃ śarīreṇāprāpyaṃ praśāntaṃ manasaiva yat / sakāmā cakame tena putraṃ saṃprāpa mānasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वद्दर्शनान्ममोत्पन्नः पुत्रो ऽयं प्रतिगृह्यताम् । इति नीत्वैव तज्जातं सा दीधितिमतः सुतम्
tvaddarśanānmamotpannaḥ putro 'yaṃ pratigṛhyatām / iti nītvaiva tajjātaṃ sā dīdhitimataḥ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालकं मुनये तस्मै समर्प्य श्रीस्तिरोदधे । सो ऽप्य् अनायासलब्धं तं पुत्रं हृष्टो ऽग्रहीन्मुनिः
bālakaṃ munaye tasmai samarpya śrīstirodadhe / so 'py anāyāsalabdhaṃ taṃ putraṃ hṛṣṭo 'grahīnmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिमानिति नाम्ना च कृत्वा संवर्ध्य च क्रमात् । उपनीय समं सर्वा विद्याः स्नेहादशिक्षयत्
raśmimāniti nāmnā ca kṛtvā saṃvardhya ca kramāt / upanīya samaṃ sarvā vidyāḥ snehādaśikṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं रश्मिमन्तं जानीतमेतं मुनिकुमारकम् । श्रियः सुतं मया साकं विहरन्तमिहागतम्
taṃ raśmimantaṃ jānītametaṃ munikumārakam / śriyaḥ sutaṃ mayā sākaṃ viharantamihāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तद्वयस्येन पृष्टा तेनापि मत्सखी । सा सनामान्वयं सर्वं मदुक्तं तं तदब्रवीत्
ity uktvā tadvayasyena pṛṣṭā tenāpi matsakhī / sā sanāmānvayaṃ sarvaṃ maduktaṃ taṃ tadabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्योन्यान्वयज्ञानान्नितरामनुरागिणौ । मुनिपुत्रः स चाहं च यावत्तत्र स्थितावुभौ
tato 'nyonyānvayajñānānnitarāmanurāgiṇau / muniputraḥ sa cāhaṃ ca yāvattatra sthitāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदेत्य द्वितीया मां स्वगृहादवदत्सखी । उत्तिष्ठाहारभूमौ त्वां पिता मुग्धे प्रतीक्षते
tāvadetya dvitīyā māṃ svagṛhādavadatsakhī / uttiṣṭhāhārabhūmau tvāṃ pitā mugdhe pratīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा श्रीघ्रम् एष्यामीत्य् उक्त्वावस्थाप्य चात्र तम् । मुनिपुत्रं गताभूवं भीत्याहं पितुर् अन्तिकम्
tac chrutvā śrīghram eṣyāmīty uktvāvasthāpya cātra tam / muniputraṃ gatābhūvaṃ bhītyāhaṃ pitur antikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र किंचित्कृताहारा यावच् चाहं विनिर्गता । तावदाद्या सखी सा ममागत्य स्वैर् अम् अब्रवीत्
tatra kiṃcitkṛtāhārā yāvac cāhaṃ vinirgatā / tāvadādyā sakhī sā mamāgatya svair am abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतो मुनिपुत्रस्य तस्येह स सखा सखि । स्थितश् च प्राङ्गणद्वारि सत्वरश् च ममावदत्
āgato muniputrasya tasyeha sa sakhā sakhi / sthitaś ca prāṅgaṇadvāri satvaraś ca mamāvadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोरथप्रभापार्श्वमहं रश्मिमताधुना । प्रेषितो व्योमगमनीं विद्यां दत्त्वैव पैतृकीम्
manorathaprabhāpārśvamahaṃ raśmimatādhunā / preṣito vyomagamanīṃ vidyāṃ dattvaiva paitṛkīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणेश्वरीं विना तां हि मदनेन स दारुणाम् । दशां नीतो न शक्नोति प्रणान्धारयितुं क्षणम्
prāṇeśvarīṃ vinā tāṃ hi madanena sa dāruṇām / daśāṃ nīto na śaknoti praṇāndhārayituṃ kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैवास्मि निर्गत्य तेन युक्ताग्रयायिना । मुनिपुत्रकमित्त्रेण सख्या चाहमिहागता
tac chrutvaivāsmi nirgatya tena yuktāgrayāyinā / muniputrakamittreṇa sakhyā cāhamihāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ता च तमिहाद्राक्षं मुनिपुत्रं विना मया । चन्द्रोद्गमेनैव समं वृत्तप्राणोद्गमान्मृतम्
prāptā ca tamihādrākṣaṃ muniputraṃ vinā mayā / candrodgamenaiva samaṃ vṛttaprāṇodgamānmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं तद्वियोगार्ता निन्दन्ती तनुमात्मनः । प्रवेष्टुमैच्छमनलं गृहीत्वा तत्कलेवरम्
tato 'haṃ tadviyogārtā nindantī tanumātmanaḥ / praveṣṭumaicchamanalaṃ gṛhītvā tatkalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्दिवो ऽवतीर्यैव तेजःपुञ्जाकृतिः पुमान् । आदाय तच्छरीरं स चोत्पत्य गगनं ययौ
tāvaddivo 'vatīryaiva tejaḥpuñjākṛtiḥ pumān / ādāya taccharīraṃ sa cotpatya gaganaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहं केवलैवाग्नौ पतितुं यावदुद्यता । तावदुच्चरति स्मैवं गगनादिह भारती
athāhaṃ kevalaivāgnau patituṃ yāvadudyatā / tāvaduccarati smaivaṃ gaganādiha bhāratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोरथप्रभे मैवं कृथा भूयो भविष्यति । एतेन मुनिपुत्रेण तव कालेन संगमः
manorathaprabhe maivaṃ kṛthā bhūyo bhaviṣyati / etena muniputreṇa tava kālena saṃgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा परावृत्त्य मरणात्तत्प्रतीक्षिणी । स्थितास्मीहैव बद्धाशा शंकरार्चनतत्परा
etac chrutvā parāvṛttya maraṇāttatpratīkṣiṇī / sthitāsmīhaiva baddhāśā śaṃkarārcanatatparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिपुत्रसुहृत्सो ऽपि गतो मे क्वाप्य् अदर्शनम् । इति तां वादिनीं विद्याधरीं सोमप्रभो ऽभ्यधात्
muniputrasuhṛtso 'pi gato me kvāpy adarśanam / iti tāṃ vādinīṃ vidyādharīṃ somaprabho 'bhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितास्येकाकिनी तर्हि कथं सापि सखी क्व ते । एतच् छ्रुत्वा तमाह स्म सा विद्याधरकन्यका
sthitāsyekākinī tarhi kathaṃ sāpi sakhī kva te / etac chrutvā tamāha sma sā vidyādharakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहविक्रम इत्यस्ति नाम्ना विद्याधरेश्वरः । तस्यानन्यसमा चास्ति तनया मकरन्दिका
siṃhavikrama ityasti nāmnā vidyādhareśvaraḥ / tasyānanyasamā cāsti tanayā makarandikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मे सखी प्राणसमा कन्या मद्दुःखदुःखिता । तया सखी प्रेषिताभूद्वार्तां ज्ञातुमिहाद्य मे
sā me sakhī prāṇasamā kanyā madduḥkhaduḥkhitā / tayā sakhī preṣitābhūdvārtāṃ jñātumihādya me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मयापि तत्सख्या समं सा प्रहिता निजा । सखी तदन्तिकं तेन स्थितास्म्येकैव संप्रति
tato mayāpi tatsakhyā samaṃ sā prahitā nijā / sakhī tadantikaṃ tena sthitāsmyekaiva saṃprati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वदन्ती गगनादवतीर्णां तदैव ताम् । स्वसखीं दर्शयाम् आस तस्मै सोमप्रभाय सा
evaṃ vadantī gaganādavatīrṇāṃ tadaiva tām / svasakhīṃ darśayām āsa tasmai somaprabhāya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.